โป๊ยเซียน

โป๊ยเซียน (Euphorbia milii) คือไม้ดอกอวบน้ำที่มีชื่อเป็นมงคลหมายถึงเทพทั้งแปดองค์ตามความเชื่อของจีน เป็นที่นิยมปลูกเป็นไม้ประดับและไม้มงคลในบ้านเรือนมาอย่างยาวนาน ด้วยดอกที่มีสีสันสดใส ออกดอกได้ตลอดทั้งปี ดูแลง่าย ทนแล้ง จึงเหมาะสำหรับผู้ปลูกทุกระดับ

ข้อมูลพื้นฐานของต้นโป๊ยเซียน

โป๊ยเซียนเป็นพืชในวงศ์ Euphorbiaceae หรือวงศ์สลัดได ซึ่งเป็นวงศ์เดียวกับต้นคริสต์มาสและส้มเช้า มีชื่อภาษาอังกฤษว่า Crown of Thorns หรือ Christ Thorn แปลว่า “มงกุฎหนาม” เนื่องจากลำต้นมีหนามแหลมคมปกคลุมอยู่โดยรอบ

ชื่อเรียกในแต่ละท้องถิ่น

ในประเทศไทย โป๊ยเซียนมีชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามแต่ละภูมิภาค ในกรุงเทพฯ บางพื้นที่เรียกว่า ไม้รับแขก ที่เชียงใหม่เรียก กระวิงระไว หรือ พระเจ้ารอบโลก หรือ ว่านเข็มพระยาอินทร์ ส่วนที่แม่ฮ่องสอนเรียกว่า ว่านมุงเมือง

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของโป๊ยเซียน

ลำต้นและหนาม

โป๊ยเซียนมีลำต้นกึ่งอวบน้ำ ลักษณะทรงต้นเป็นพุ่ม ลำต้นมีทั้งแบบกลม เป็นเกลียว หรือเป็นเหลี่ยม มีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 2-5 เซนติเมตร สีของเปลือกลำต้นมีตั้งแต่สีน้ำตาลอมเหลือง น้ำตาลอมเทา ไปจนถึงสีดำ ผิวลำต้นปกคลุมด้วยหนามแหลมจำนวนมาก ฐานหนามใหญ่กว่าปลายที่เรียวแหลม ทุกส่วนของต้นมีน้ำยางสีขาวซึ่งมีฤทธิ์ระคายเคืองผิวหนัง

ใบ

ใบโป๊ยเซียนเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับบริเวณปลายยอดและกิ่ง รูปรีแกมรูปขอบขนานหรือรูปไข่กลับ ยาวประมาณ 4-8 เซนติเมตร ปลายใบแหลมเป็นติ่ง ขอบใบเรียบ สีเขียว ผิวใบเรียบ เนื้อใบนิ่มและอวบน้ำ ใบมักจะร่วงในช่วงที่ต้นพักตัวหรือขาดน้ำ

ดอก

ดอกโป๊ยเซียนออกเป็นช่อบริเวณซอกใบและปลายกิ่ง แต่ละช่อประกอบด้วยดอกเป็นคู่ ตั้งแต่ 2, 4, 8, 16, 32 ดอก หรือมากกว่า สิ่งที่เราเห็นเป็นสีสันสวยงามนั้นแท้จริงคือใบประดับ (bract) ที่อยู่ล้อมรอบดอกจริงขนาดเล็กตรงกลาง ดอกจริงมีเกสรตัวผู้และตัวเมียอยู่ด้วยกัน

สีดอกมีหลากหลาย ทั้งสีแดง ชมพู ส้ม เหลือง ขาว ครีม เขียว รวมถึงดอกลายหรือหลายสีในดอกเดียว ขนาดดอกเดิมทีมีขนาดเล็กประมาณ 1-2 เซนติเมตร แต่ปัจจุบันมีการพัฒนาสายพันธุ์ให้ดอกใหญ่ขึ้น โป๊ยเซียนออกดอกได้ตลอดทั้งปี แต่จะออกดอกดกเป็นพิเศษในช่วงฤดูหนาว ดอกคงทนอยู่ได้นาน 1-2 เดือน

ผลและเมล็ด

หลังจากดอกได้รับการผสมเกสร จะเกิดเป็นผลสีขาวรูปกระเปาะนูนขึ้นมาตรงกลางดอก มีลักษณะเป็นพู 3 พู แต่ละพูมีเมล็ด 1 เมล็ด เมื่อผลแก่จะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลคล้ายเมล็ดพริกไทย และจะแตกออกพร้อมดีดเมล็ดกระเด็นไป

ความหมายและความเชื่อของโป๊ยเซียน

ชื่อ “โป๊ยเซียน” มาจากภาษาจีน 八仙 (Bā Xiān) แปลว่า “แปดเซียน” หรือ “เทพยดาผู้วิเศษทั้ง 8 องค์” ได้แก่ เซียนทิก๋วยลี้ เซียนฮั่นจงหลี เซียนลือท่งปิน เซียนเจียงกั๋วเล้า เซียนหลันไฉ่เหอ เซียนฮ่อเซียนโกว เซียนหันเซียงจือ และเซียนเชาก๊กกู๋

พร 8 ประการจากแปดเซียน

ตามความเชื่อของจีน เทพทั้ง 8 จะประทานพรให้แก่ผู้ปลูกโป๊ยเซียน ได้แก่ มั่งคั่งร่ำรวย โชคดีมีชัย แคล้วคลาดปลอดภัย อายุมั่นขวัญยืน เป็นที่รักใคร่ชื่นชม เจรจามีเสน่ห์ ปลอดศัตรูมีแต่ผู้นิยม และมีสุขภาพดีปลอดจากโรคภัย

สายพันธุ์โป๊ยเซียนที่นิยม

ปัจจุบันมีการพัฒนาสายพันธุ์โป๊ยเซียนมากกว่า 100-300 สายพันธุ์ โดยแบ่งประเภทตามขนาดดอก ได้แก่ โป๊ยเซียนดอกใหญ่ โป๊ยเซียนแคระ (ดอกเล็ก ต้นเล็ก) และ โป๊ยเซียนด่าง (ใบมีลวดลาย) สีดอกเป็นตัวกำหนดชื่อพันธุ์ โดยมีการตั้งชื่อเป็นมงคลตามความนิยม

วิธีปลูกโป๊ยเซียน

โป๊ยเซียนเป็นไม้ที่ปลูกง่าย สามารถปลูกได้ทั้งในกระถางและลงดิน นิยมปลูกในกระถางมากกว่าเพราะสามารถเคลื่อนย้ายและดูแลได้สะดวก

การเตรียมดินปลูก

ดินปลูกที่เหมาะสมควรเป็นดินร่วนซุย ระบายน้ำได้ดี ไม่อุ้มน้ำมากเกินไป สูตรดินที่แนะนำคือ ดินร่วน 1 ส่วน ผสมปุ๋ยคอก 3 ส่วน ขุยมะพร้าว 2 ส่วน และแกลบดำ 3 ส่วน หรือใช้ดินที่มีใบก้ามปูหรือใบทองหลางเน่าเปื่อยผสมอยู่ ซึ่งจะช่วยให้ดินมีอินทรียวัตถุและระบายอากาศได้ดี

ขั้นตอนการปลูก

1. เลือกกระถาง — ใช้กระถางดินเผาหรือกระถางเซรามิกจะดีกว่ากระถางพลาสติก เพราะระบายอากาศได้ดีกว่า ควรมีรูระบายน้ำที่ก้นกระถาง
2. เตรียมดิน — ผสมดินตามสูตรข้างต้น รองก้นกระถางด้วยเศษกระถางแตกหรือกรวดเพื่อช่วยการระบายน้ำ
3. เลือกกิ่งพันธุ์ — เลือกกิ่งที่สมบูรณ์ ยาวประมาณ 10-15 เซนติเมตร หักหรือตัดโคนกิ่ง ทิ้งไว้ให้แผลแห้งประมาณ 1-2 วัน
4. ปักชำ — ปักกิ่งลงในดินลึกประมาณ 4-5 เซนติเมตร กดดินรอบโคนให้แน่น
5. รดน้ำ — รดน้ำผสมยาป้องกันเชื้อราและวิตามิน B1 ให้ชุ่ม รดน้ำทุกวัน วันละ 1-2 ครั้งในช่วง 15-20 วันแรก
6. รอติดราก — ประมาณ 5-6 สัปดาห์กิ่งจะออกรากและแตกใบอ่อน เมื่อแข็งแรงดีจึงลดการรดน้ำเป็นปกติ

การดูแลรักษาต้นโป๊ยเซียน

การรดน้ำ

โป๊ยเซียนเป็นไม้อวบน้ำที่ทนแล้งได้ดี ไม่ต้องการน้ำมาก การรดน้ำมากเกินไปเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้โป๊ยเซียนตาย ควรรดน้ำเมื่อหน้าดินแห้ง โดยทั่วไปรดน้ำทุก 3-5 วันครั้ง ในช่วงฤดูฝนที่มีความชื้นสูงอาจรดน้ำสัปดาห์ละครั้ง ส่วนฤดูแล้งอาจรดบ่อยขึ้นเป็นวันละครั้ง

แสงแดด

โป๊ยเซียนเป็นพืชที่ชอบแสงแดด การให้แสงแดดประมาณ 60-70% หรือแดดรำไรจะดีที่สุด โดยเฉพาะแสงแดดตอนเช้าถึงเที่ยง หากได้รับแสงแดด 100% ทั้งวัน ต้นจะแข็งแรง สีดอกเข้ม แต่ดอกจะมีขนาดเล็กลง ในทางกลับกัน หากได้รับแสงน้อยเกินไป ต้นจะอ่อนแอและไม่ค่อยออกดอก

การใส่ปุ๋ย

สามารถใส่ได้ทั้งปุ๋ยอินทรีย์และปุ๋ยเคมี ปุ๋ยอินทรีย์ เช่น ปุ๋ยคอก มูลวัว มูลไก่ มูลค้างคาว จะช่วยให้ดินร่วนซุย ควรใส่เดือนละครั้ง ปุ๋ยเคมีใช้ปุ๋ยละลายช้าสูตรเสมอ เช่น 15-15-15 ทุก 2-3 เดือน หรือปุ๋ยสูตร 12-24-12 ในช่วงที่ต้องการให้ออกดอก ควรใส่ปุ๋ยในช่วงเช้าและงดน้ำก่อนใส่ปุ๋ย 1 วัน

การตัดแต่งกิ่ง

โป๊ยเซียนบางพันธุ์แตกกิ่งมาก ทำให้ใบบังแสงและอากาศไม่ถ่ายเท ควรตัดแต่งกิ่งเพื่อให้อากาศถ่ายเทสะดวก ช่วยให้ดอกออกมากและดอกมีขนาดใหญ่ขึ้น ควรเหลือกิ่งประมาณ 3-5 กิ่งต่อต้น กิ่งที่ตัดออกสามารถนำไปขยายพันธุ์ต่อได้

การเปลี่ยนดิน

ควรเปลี่ยนดินปลูกทุกปี เนื่องจากธาตุอาหารในดินจะหมดลงและดินอาจอัดแน่นจนระบายน้ำไม่ดี พร้อมกับพรวนดินรอบโคนต้นห่างประมาณ 2 นิ้ว และใส่ปุ๋ยคอก 1-2 ช้อนแกงลงไปในดิน

เคล็ดลับการปลูกให้ออกดอก

การทำให้โป๊ยเซียนออกดอกดกนั้นต้องอาศัยการจัดการหลายปัจจัยร่วมกัน

1. ตำแหน่งที่วาง — วางในที่ได้รับแสงแดดมากๆ แต่ไม่ควรแดดจัด 100% ทั้งวัน ควรพรางแสงด้วยสแลน 50-60%
2. ลดการรดน้ำ — ในช่วงฤดูหนาว ลดการรดน้ำลงเพื่อกระตุ้นให้ออกดอก
3. ใช้ปุ๋ยกระตุ้นดอก — ใช้ปุ๋ยที่มีฟอสฟอรัสสูง เช่น 12-24-12 หรือ 8-24-24
4. ตัดแต่งกิ่ง — ตัดกิ่งที่แน่นเกินไปออก เหลือ 3-5 กิ่งต่อต้น
5. เด็ดดอกเก่า — เมื่อเห็นดอกเก่าโรยอยู่คาต้น ให้เด็ดทิ้งเพื่อให้ต้นส่งน้ำเลี้ยงไปเลี้ยงดอกใหม่

การขยายพันธุ์โป๊ยเซียน

โป๊ยเซียนสามารถขยายพันธุ์ได้หลายวิธี แต่วิธีที่นิยมมากที่สุดคือการปักชำกิ่งและการเสียบยอด

การปักชำกิ่ง

เป็นวิธีที่ง่ายและได้ผลดี ตัดกิ่งยาว 10-15 เซนติเมตร ทิ้งไว้ให้แผลแห้ง 1-2 วัน จากนั้นปักในวัสดุปักชำที่ผสมขี้เถ้าแกลบกับทรายหรือขุยมะพร้าวอัตรา 1:1 ปักลึก 4-5 เซนติเมตร รดน้ำผสมยาป้องกันเชื้อราให้ชุ่ม ประมาณ 5-6 สัปดาห์จะงอกรากและแตกใบอ่อน

การเสียบยอด

เป็นวิธีที่นิยมในการขยายพันธุ์ดอกใหญ่หรือพันธุ์หายาก โดยใช้พันธุ์ แดงอุดม เป็นต้นตอ เพราะมีคุณสมบัติสร้างเนื้อเยื่อติดกันง่าย มีรากมาก หาอาหารได้เก่ง ก่อนเสียบยอดควรงดน้ำและปุ๋ยต้นตอ 2-3 วัน ตัดยอดต้นตอสูงจากดิน 3-5 เซนติเมตร ผ่าเป็นรูปตัว V แล้วเสียบกิ่งพันธุ์ที่ต้องการ

การเพาะเมล็ด

ใช้สำหรับการพัฒนาสายพันธุ์ใหม่หรือ “ลูกไม้” ต้นที่ได้จากเมล็ดจะมีลักษณะแตกต่างจากต้นแม่พันธุ์ ทำให้มีโอกาสได้พันธุ์ใหม่ที่สีดอกหรือรูปทรงแปลกไป

ปัญหาที่พบบ่อยและวิธีแก้ไข

ราคาและแหล่งซื้อโป๊ยเซียน

ราคาโป๊ยเซียนขึ้นอยู่กับขนาดต้น พันธุ์ และความสวยงาม ต้นเล็กราคาถูก ส่วนพันธุ์หายากหรือดอกใหญ่จะมีราคาสูงกว่า

แหล่งซื้อ

• ตลาดต้นไม้ เช่น ตลาดนัดจตุจักร ตลาดต้นไม้คลอง 15 นครนายก
• สวนโป๊ยเซียนที่มีชื่อเสียง เช่น สวนเทพประทานพร สวนเอกอุดม
• ออนไลน์: Shopee, Lazada, Facebook Marketplace
• เว็บไซต์ขายต้นไม้ เช่น NanaGarden.com

การปลูกโป๊ยเซียนตามหลักฮวงจุ้ย

ตามหลักฮวงจุ้ย โป๊ยเซียนเป็นไม้มงคลที่ช่วยนำพาความร่มเย็นเป็นสุข โชคลาภ และความเจริญรุ่งเรืองมาสู่ผู้ปลูก ทิศทางที่เหมาะสมในการปลูกมีดังนี้

ประโยชน์ของการปลูกโป๊ยเซียน

• ไม้ประดับสวยงาม — ดอกมีสีสันหลากหลาย ออกดอกตลอดทั้งปี
• ดูแลง่าย — ทนแล้ง ไม่ต้องรดน้ำบ่อย เหมาะกับคนไม่มีเวลาดูแลมาก
• ไม้มงคล — ชื่อและความเชื่อเป็นมงคล ช่วยเสริมโชคลาภ
• ขยายพันธุ์ง่าย — ปักชำกิ่งติดง่าย สามารถแจกจ่ายหรือขายต่อได้
• หลากหลายพันธุ์ — มีให้เลือกมากกว่า 100 สายพันธุ์

บทสรุป

โป๊ยเซียนเป็นไม้ดอกที่มีทั้งความสวยงามและความหมายมงคล เหมาะสำหรับปลูกประดับบ้านในทุกพื้นที่ของประเทศไทย ด้วยคุณสมบัติที่ดูแลง่าย ทนแล้ง ออกดอกตลอดทั้งปี และมีสีสันให้เลือกหลากหลาย ทำให้โป๊ยเซียนเป็นที่นิยมมาอย่างยาวนานตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน หากต้องการปลูกโป๊ยเซียนให้สวยงามและออกดอกดก สิ่งสำคัญคือการรดน้ำให้พอเหมาะ ไม่มากเกินไป และวางในที่ที่ได้รับแสงแดดเพียงพอ

👉 อ่านเพิ่มเติม: ต้นกวักมรกต ไม้มงคลเรียกทรัพย์ | ต้นทองอุไร ไม้มงคลดอกเหลืองสดใส | ต้นล่ำซำ ไม้มงคลร่ำรวย

แหล่งอ้างอิง: Wikipedia, 108 พรรณไม้ไทย (panmai.com), สวนเทพประทานพร, มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, บ้านและสวน
อัปเดตล่าสุด: มกราคม 2568