พุดตาน
Hibiscus mutabilis L.
ชื่อสามัญ: ดอกสามสี, สามผิว, Cotton Rose, Confederate Rose, Changeable Rose
วงศ์: Malvaceae (วงศ์ชบา) | ถิ่นกำเนิด: ประเทศจีน
การรดน้ำ
รดน้ำบ่อย (ทุกวัน)
แสงแดด
แสงแดดโดยตรง
ระดับความยาก
ง่าย - เหมาะสำหรับมือใหม่
อุณหภูมิ
25-35°C (ทนร้อนได้ดี)
ความสูง
2-5 เมตร
การเจริญเติบโต
ปานกลาง
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ต้นพุดตาน เป็นไม้ดอกที่ดอกเปลี่ยนสีได้ 3 สีใน 1 วัน (ขาว→ชมพู→แดง)
- ถิ่นกำเนิดจากจีน ถือเป็นไม้มงคลเปรียบเสมือนวัฏจักรชีวิต
- ปัญหาหลัก: ไม่ออกดอก เพราะได้แสงไม่พอ (ต้องการแดดจัด 6-8 ชม./วัน)
- ไม่เหมาะปลูกในบ้าน เพราะต้องการแสงแดดจัด ควรปลูกกลางแจ้ง
- ขยายพันธุ์ง่ายด้วยการปักชำกิ่ง
ข้อมูลทั่วไป
พุดตานคืออะไร?
พุดตาน (Hibiscus mutabilis) คือไม้พุ่มในวงศ์ชบา (Malvaceae) มีถิ่นกำเนิดจากประเทศจีน มีชื่อเรียกอื่นว่า “ดอกสามสี” หรือ “สามผิว” เนื่องจากดอกสามารถเปลี่ยนสีได้ 3 สีภายในวันเดียว คือ ขาว ชมพู และแดง ตามลำดับ เป็นไม้มงคลที่ชาวจีนนิยมปลูก
ต้นพุดตาน หรือที่รู้จักในชื่อ ดอกสามสี เป็นไม้ดอกมหัศจรรย์ที่มีความพิเศษตรงที่ดอกสามารถเปลี่ยนสีได้ถึง 3 สี ภายในวันเดียว! ตอนเช้าดอกจะเป็นสีขาว พอเที่ยงวันเปลี่ยนเป็นสีชมพู และตอนเย็นกลายเป็นสีแดงเข้มก่อนร่วงโรย ทำให้ชาวจีนถือว่าเป็นไม้มงคลที่เปรียบเสมือนวัฏจักรของชีวิตมนุษย์
พุดตานมีถิ่นกำเนิดจากประเทศจีน และถูกนำเข้ามาปลูกในประเทศไทยตั้งแต่สมัยรัตนโกสินทร์ ปัจจุบันพบได้ทั่วทุกภาคของประเทศ เป็นไม้พุ่มที่ปลูกง่าย ดูแลไม่ยาก แต่หลายคนมักประสบปัญหาปลูกพุดตานแล้วไม่ออกดอก บทความนี้จะช่วยไขข้อข้องใจและแนะนำเคล็ดลับการดูแลให้ออกดอกดกตลอดปี
สิ่งที่คุณจะได้เรียนรู้ในบทความนี้
- ลักษณะและสายพันธุ์พุดตานที่นิยมปลูก
- วิธีปลูกและดูแลให้ออกดอกดก
- แก้ปัญหา “ปลูกแล้วไม่ออกดอก”
- ความเชื่อมงคลตามแบบจีน
- สรรพคุณทางยาและการใช้ประโยชน์
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของต้นพุดตาน
พุดตานจัดอยู่ในวงศ์เดียวกับชบา (Malvaceae) จึงมีลักษณะดอกคล้ายชบาซ้อน มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Hibiscus mutabilis และมีชื่อสามัญหลายชื่อ เช่น Cotton Rose, Confederate Rose, Changeable Rose
ลักษณะลำต้นและใบ
พุดตานเป็นไม้พุ่มขนาดกลางถึงใหญ่ ความสูงประมาณ 2-5 เมตร ลำต้นและกิ่งมีขนสีเทาปกคลุม ใบเป็นใบเดี่ยวขนาดใหญ่ รูปไข่ ปลายแยกเป็น 3-5 แฉก กว้าง 9-20 ซม. ยาว 10-22 ซม. ผิวใบมีขนปกคลุมทำให้สัมผัสสากมือ
ลักษณะดอก
ดอกพุดตานมีขนาดใหญ่ ประมาณ 8-12 ซม. ออกดอกตามซอกใบและปลายกิ่ง มีทั้งพันธุ์ดอกชั้นเดียวและดอกซ้อน ดอกจะบานในตอนเช้าช่วง 7-8 นาฬิกา และเปลี่ยนสีตามอุณหภูมิของวัน:
- ตอนเช้า: สีขาวบริสุทธิ์
- กลางวัน: สีชมพู
- ตอนเย็น: สีแดงเข้ม
พุดตานสามารถออกดอกได้ตลอดทั้งปี หากได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม การเปลี่ยนสีของดอกเกิดจากสารแอนโทไซยานิน (Anthocyanin) ที่เพิ่มขึ้นตามอุณหภูมิ
สายพันธุ์พุดตานที่นิยมปลูก
พุดตานมีหลายสายพันธุ์ที่แบ่งตามขนาดดอก:
| สายพันธุ์ | ขนาดดอก | ลักษณะเด่น |
|---|---|---|
| พุดตานดอกเล็ก | เท่าฝ่ามือเด็ก | ออกดอกดก เหมาะปลูกกระถาง |
| พุดตานดอกกลาง | เท่าฝ่ามือวัยรุ่น | ขนาดมาตรฐาน นิยมปลูกทั่วไป |
| พุดตานดอกใหญ่ | เท่าฝ่ามือผู้ใหญ่ | ดอกสวยโดดเด่น แต่ออกไม่ดกมาก |
| พุดตานญี่ปุ่น/ฮาวาย/ไต้หวัน | หลากหลาย | พันธุ์ปรับปรุง ดอกซ้อนสวย |
วิธีปลูกต้นพุดตาน
การเตรียมดินและกระถาง
พุดตานชอบดินร่วนซุย ระบายน้ำดี ไม่ชอบดินแฉะหรือน้ำขัง สูตรดินที่แนะนำ:
- ดินร่วน 2 ส่วน
- แกลบดำ 1 ส่วน
- ปุ๋ยคอก 1 ส่วน
หากปลูกกระถาง ควรเลือกกระถางขนาดใหญ่ มีรูระบายน้ำดี
ตำแหน่งที่เหมาะสม
สำคัญมาก! พุดตานต้องการแสงแดดจัด 6-8 ชั่วโมงต่อวัน หากได้รับแสงน้อยจะไม่ออกดอก ควรปลูกกลางแจ้งในที่โล่ง หรือบริเวณที่โดนแดดตลอดวัน
การรดน้ำ
รดน้ำวันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น พุดตานชอบความชุ่มชื้น แต่ไม่ชอบน้ำขัง หากน้ำท่วมขังจะทำให้รากเน่า
การขยายพันธุ์พุดตาน
พุดตานขยายพันธุ์ได้หลายวิธี แต่วิธีที่นิยมและได้ผลดีที่สุดคือ การปักชำกิ่ง
วิธีปักชำกิ่งพุดตาน
- ตัดกิ่งพุดตานที่ไม่อ่อนหรือแก่เกินไป ขนาดยาวประมาณ 1 ฟุต
- ตัดใต้ตาใบในแนวเฉียงเล็กน้อย
- ใช้มีดควั่นผิวเปลือกด้านล่าง ยาวประมาณ 3-4 ซม. ขูดเนื้อเยื่อออก
- แช่กิ่งในน้ำยาเร่งราก 10-15 นาที
- ปักลงในถุงเพาะชำที่เตรียมดินไว้
- รดน้ำให้ชุ่ม วางในที่ร่มรำไร
- ประมาณ 3-4 สัปดาห์จะเริ่มออกราก
พุดตาน ไม้มงคลจีน
ชาวจีนถือว่าพุดตานเป็น ไม้มงคล เพราะดอกสามารถเปลี่ยนสีได้ 3 สี ซึ่งเปรียบเสมือนวัฏจักรชีวิต:
| สีดอก | ช่วงเวลา | ความหมาย |
|---|---|---|
| สีขาว | ตอนเช้า | เด็กไร้เดียงสา ผ้าขาวบริสุทธิ์ |
| สีชมพู | กลางวัน | หนุ่มสาววัยร่าเริง สดใส |
| สีแดงเข้ม | ตอนเย็น | ผู้สูงวัย รอวันร่วงโรย |
การปลูกพุดตานหน้าบ้านจึงถือเป็นการเตือนใจให้ระลึกถึงความไม่เที่ยงของชีวิต และใช้ชีวิตอย่างมีคุณค่า
สรรพคุณทางยาของพุดตาน
พุดตานยังเป็นสมุนไพรที่มีสรรพคุณทางยา:
- ดอก: แก้อาการไอ อาเจียนเป็นเลือด ตกขาว
- ราก: แก้ไอหอบ ปวดเอว (ตุ๋นกับกระดูกหมู)
- ใบสด: ตำพอกแก้ฝี แผลถูกผึ้งต่อย
- ใบแห้ง: บดเป็นผงรักษาแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก
- เปลือกและราก: ในอดีตใช้ทำแป้งผัดหน้า
ในดอกพุดตานมีสาร ฟลาโวนอยด์ไกลโคไซด์ (Flavonoid glycosides) ซึ่งเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ
การใช้พุดตานในการจัดสวน
พุดตานเหมาะสำหรับ:
- ปลูกเป็นไม้ประดับหน้าบ้าน
- ปลูกเป็นฉากหลังของสวน
- ปลูกบังกำแพงหรือทิวทัศน์ที่ไม่สวยงาม
- ปลูกเป็นแนวรั้วสีเขียว
- ปลูกในสวนสไตล์ไทย-จีน
สรุป
ต้นพุดตานเป็นไม้ดอกที่มีเสน่ห์เฉพาะตัว ด้วยความสามารถในการเปลี่ยนสีดอกได้ 3 สีภายในวันเดียว ทำให้เป็นทั้งไม้ประดับสวยงามและไม้มงคลตามความเชื่อของชาวจีน การปลูกดูแลไม่ยาก เพียงให้แสงแดดเพียงพอ น้ำสม่ำเสมอ และดินระบายน้ำดี ก็จะได้ดอกสวยๆ มาชมตลอดทั้งปี
แหล่งอ้างอิง
- วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. (2568). พุดตาน.
- มูลนิธิหมอชาวบ้าน. (2567). ดอกพุดตาน หรือดอกสามสี.
- Medthai. (2563). พุดตาน สรรพคุณและประโยชน์ของต้นพุดตาน.
- บ้านและสวน. (2562). พุดตาน.
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ทำไมปลูกพุดตานแล้วไม่ออกดอก?
สาเหตุหลักคือได้รับแสงแดดไม่เพียงพอ พุดตานต้องการแสงแดดจัด 6-8 ชั่วโมงต่อวัน หากปลูกในที่ร่มหรือได้แสงน้อยจะไม่ออกดอก วิธีแก้คือย้ายต้นไปปลูกกลางแจ้งที่โดนแดดตลอดวัน
ดอกพุดตานเปลี่ยนสีได้กี่สี และเปลี่ยนยังไง?
ดอกพุดตานเปลี่ยนสีได้ 3 สีภายในวันเดียว โดยดอกจะบานตอนเช้าเป็นสีขาว พอกลางวันจะค่อยๆ เปลี่ยนเป็นสีชมพู และตอนเย็นจะกลายเป็นสีแดงเข้มก่อนร่วงโรยไป การเปลี่ยนสีเกิดจากสารแอนโทไซยานินที่เพิ่มขึ้นตามอุณหภูมิ
พุดตานเป็นไม้มงคลไหม ปลูกหน้าบ้านได้ไหม?
ใช่ พุดตานเป็นไม้มงคลตามความเชื่อของชาวจีน เพราะดอกเปลี่ยนสีได้ 3 สี เปรียบเสมือนวัฏจักรชีวิต (เด็ก→หนุ่มสาว→ผู้เฒ่า) สามารถปลูกหน้าบ้านได้ เหมาะสำหรับจัดสวนสไตล์ไทย-จีน
ต้นพุดตาน ปลูกในบ้านได้ไหม?
ไม่แนะนำให้ปลูกพุดตานในบ้านหรือในร่ม เพราะพุดตานต้องการแสงแดดจัด 6-8 ชั่วโมงต่อวัน หากปลูกในบ้านจะได้แสงไม่เพียงพอ ทำให้ต้นอ่อนแอและไม่ออกดอก ควรปลูกกลางแจ้ง
พุดตานญี่ปุ่น พุดตานฮาวาย พุดตานไต้หวัน ต่างกันยังไง?
โดยพื้นฐานแล้วเป็นพุดตานสายพันธุ์เดียวกัน (Hibiscus mutabilis) แต่มีการปรับปรุงพันธุ์ในแต่ละประเทศ ความแตกต่างหลักอยู่ที่ขนาดดอก จำนวนกลีบ และความซ้อนของดอก
🛒 สินค้าแนะนำสำหรับ พุดตาน
ผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสำหรับการดูแลและป้องกันปัญหา
