ต้นรวงผึ้ง

ต้นรวงผึ้ง (Schoutenia glomerata) คือไม้ยืนต้นพื้นถิ่นของไทยในวงศ์ชบา (Malvaceae) ที่มีดอกสีเหลืองสดใสและกลิ่นหอมอ่อนๆ คล้ายน้ำผึ้ง ได้รับการยกให้เป็นพรรณไม้ประจำพระองค์พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 10 เนื่องจากดอกสีเหลืองตรงกับสีประจำวันพระราชสมภพและออกดอกในช่วงเดือนกรกฎาคม-สิงหาคม ตรงกับเดือนพระราชสมภพพอดี

ข้อมูลพื้นฐานของต้นรวงผึ้ง

ประวัติและความสำคัญของต้นรวงผึ้ง

ต้นรวงผึ้งถูกค้นพบครั้งแรกในบริเวณป่าดิบเขาบนดอยสุเทพ จังหวัดเชียงใหม่ และเคยถูกจัดเป็นพืชถิ่นเดียวของประเทศไทย ต่อมามีการพบในพื้นที่ลุ่มต่ำในจังหวัดนครสวรรค์ สกลนคร และนครพนม รวมถึงในประเทศกัมพูชา

ต้นไม้ทรงปลูกพระราชทาน

ต้นรวงผึ้งได้รับเกียรติเป็นพรรณไม้ประจำพระองค์พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 10 ด้วยเหตุผลหลายประการ ได้แก่ ดอกสีเหลืองตรงกับสีประจำวันพระราชสมภพ (วันจันทร์) และออกดอกในช่วงเดือนกรกฎาคม-สิงหาคม ตรงกับเดือนพระราชสมภพพอดี เมื่อพระองค์เสด็จพระราชดำเนินไปปฏิบัติพระราชกรณียกิจยังสถานที่ต่างๆ มักทรงปลูกต้นรวงผึ้งพระราชทานไว้เป็นตัวแทนแห่งพระองค์และเป็นสิริมงคลแก่ราษฎร

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของต้นรวงผึ้ง

ลำต้นและเปลือก

ต้นรวงผึ้งเป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็กถึงกลาง สูงได้ถึง 5-15 เมตร ลำต้นแตกกิ่งต่ำ กิ่งก้านค่อนข้างเล็ก เรือนยอดเป็นพุ่มมน เปลือกต้นสีเทาเข้ม มีขนกระจุกสั้นรูปดาวสีน้ำตาลแดงตามกิ่งอ่อน ระบบรากแข็งแรง ไม่มีการหักโค่นแม้ต้นจะโตเต็มที่

ใบ

ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปมนรีหรือรูปขอบขนาน กว้าง 3.5-5 เซนติเมตร ยาว 4-12 เซนติเมตร ปลายใบแหลม โคนใบป้านและมักไม่สมมาตร (เบี้ยว) ขอบใบเรียบ ผิวใบด้านบนสีเขียวเข้มเป็นมัน ด้านล่างสีน้ำตาลนวลมีขนรูปดาวหลุดออกง่าย เส้นใบหลักออกจากโคนใบ 3 เส้น ก้านใบยาว 2-9 มิลลิเมตร

ดอก

ดอกออกเป็นช่อกระจุกสั้นตามซอกใบ มีสีเหลืองสด ขนาดดอกบานเต็มที่ 1.3-1.5 เซนติเมตร กลีบเลี้ยง 5 กลีบ รูปสามเหลี่ยม โคนเชื่อมติดกันเป็นรูปถ้วย ปลายแยกเป็น 5 แฉกคล้ายรูปดาว ไม่มีกลีบดอก ส่วนที่เห็นเป็นสีเหลืองคือเกสรตัวผู้จำนวนมากประมาณ 25 อันรวมกันเป็นกระจุก เกสรตัวเมียปลายแยก 5 พู ดอกมีกลิ่นหอมอ่อนๆ คล้ายน้ำผึ้งตลอดทั้งวัน บานได้นาน 7-10 วัน ออกดอกช่วงเดือนกรกฎาคม-สิงหาคม หรือบางพื้นที่ออกช่วงเดือนธันวาคม-กุมภาพันธ์

ผล

ผลทรงกลม ขนาด 0.5-1 เซนติเมตร มีขนปกคลุม เป็นผลแห้งไม่แตก มีกลีบเลี้ยงขยายตามรองรับผล ภายในมีเมล็ดกลมขนาดประมาณ 6 มิลลิเมตร

ทำไมต้นรวงผึ้งจึงเป็นที่นิยมปลูก

1. ดอกสวยและมีกลิ่นหอม

ดอกสีเหลืองสดใส ออกดอกพร้อมกันทั้งต้น เมื่อบานเต็มที่จะดูงดงามอร่ามตาและส่งกลิ่นหอมอ่อนๆ คล้ายน้ำผึ้งตลอดทั้งวัน ดึงดูดผึ้งมาตอมดูดน้ำหวาน

2. ปลูกและดูแลง่าย

ต้นรวงผึ้งทนแล้งได้ดี ชอบแดดจัด ไม่ต้องการการดูแลมาก สามารถขึ้นได้ในพื้นดินเกือบทุกแห่งของประเทศไทย เหมาะสำหรับมือใหม่

3. เป็นไม้มงคล

ในฐานะต้นไม้ประจำพระองค์รัชกาลที่ 10 ต้นรวงผึ้งจึงเป็นไม้มงคลที่เชื่อว่าจะเสริมสิริมงคลให้แก่ผู้อยู่อาศัย โดยเฉพาะบ้านที่มีคนธาตุไฟ

4. ให้ร่มเงาและทรงพุ่มสวย

แม้จะไม่ใช่ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ แต่ก็ช่วยบังแดดและให้ร่มเงาได้ มีทรงพุ่มกลมสวยงาม ใบไม่ร่วงมากเพราะเป็นไม้ไม่ผลัดใบ

5. นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย

สามารถนำดอกรวงผึ้งมาทำบุหงา ซึ่งจะมีกลิ่นหอมคล้ายน้ำผึ้งเป็นเอกลักษณ์ นิยมปลูกประดับสถานที่ราชการ วัด โรงเรียน และบ้านเรือน

วิธีปลูกต้นรวงผึ้ง

1. เลือกตำแหน่งปลูก — ควรเลือกบริเวณที่ได้รับแสงแดดเต็มที่ตลอดทั้งวัน เป็นพื้นที่โล่งแจ้ง ไม่มีสิ่งกีดขวางทางอากาศ ดินระบายน้ำได้ดี ไม่มีน้ำท่วมขัง
2. เตรียมหลุมปลูก — ขุดหลุมขนาดกว้างและลึกประมาณ 50×50 เซนติเมตร หรือกว้างกว่าถุงดำ 1.5-2 เท่า ผสมดินปลูกด้วยปุ๋ยคอก ขุยมะพร้าว และดินร่วน อัตราส่วน 1:1:1
3. ปลูกต้นกล้า — นำต้นกล้าออกจากถุงอย่างระมัดระวังไม่ให้ดินแตก วางลงในหลุม กลบดินให้แน่น กดดินรอบโคนต้นเบาๆ
4. ปักไม้ค้ำยัน — สำหรับต้นที่ยังเล็ก ควรปักไม้ค้ำยันป้องกันลมพัดโค่น
5. รดน้ำให้ชุ่ม — รดน้ำให้ชุ่มทันทีหลังปลูก และรดน้ำสม่ำเสมอในช่วง 2-3 สัปดาห์แรก

การดูแลรักษาต้นรวงผึ้ง

การรดน้ำ

ต้นรวงผึ้งทนแล้งได้ดี ไม่ชอบน้ำขัง ก่อนรดน้ำควรตรวจสอบโดยใช้นิ้วกดลงไปในดินลึก 2-3 เซนติเมตร หากดินแห้งจึงค่อยรดน้ำ

แสงแดด

ต้นรวงผึ้งชอบแสงแดดจัดตลอดทั้งวัน ควรปลูกในที่โล่งแจ้งที่ได้รับแสงแดด 6-8 ชั่วโมงต่อวัน หากปลูกในที่ร่มมากเกินไป ต้นจะไม่สมบูรณ์และออกดอกน้อย

การใส่ปุ๋ย

ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยอินทรีย์ปีละ 2-3 ครั้ง โรยรอบทรงพุ่ม อาจเสริมด้วยปุ๋ยสูตร 15-15-15 เพื่อบำรุงต้นและกระตุ้นการออกดอก

การตัดแต่งกิ่ง

ตัดแต่งกิ่งที่แห้งตาย กิ่งที่เป็นโรค หรือกิ่งที่ไขว้กันออก เพื่อให้ทรงพุ่มโปร่งและสวยงาม ควรตัดแต่งหลังจากดอกโรยแล้ว

ปัญหาที่พบบ่อยและวิธีแก้ไข

ราคาและแหล่งซื้อต้นรวงผึ้ง

หมายเหตุ: ราคาอาจแตกต่างกันตามขนาด ความสมบูรณ์ของต้น และแหล่งจำหน่าย (ข้อมูลราคา ม.ค. 2568)

แหล่งซื้อต้นรวงผึ้ง

• ตลาดนัดต้นไม้ — ตลาดต้นไม้จตุจักร, ตลาดต้นไม้คลอง 15, ตลาดต้นไม้ศาลายา
• ร้านค้าออนไลน์ — Shopee, Lazada, nanagarden.com
• สวนพันธุ์ไม้ — ร้านขายต้นไม้และสวนพันธุ์ไม้ในจังหวัดต่างๆ

การขยายพันธุ์ต้นรวงผึ้ง

ต้นรวงผึ้งสามารถขยายพันธุ์ได้หลายวิธี แต่วิธีที่นิยมมากที่สุดคือการตอนกิ่ง

การตอนกิ่ง (แนะนำ)

1. เลือกกิ่งที่แข็งแรง ขนาดเท่านิ้วมือ
2. ควั่นกิ่งเป็นวงกว้างประมาณ 2-3 เซนติเมตร แล้วลอกเปลือกออก
3. นำดินเหนียวและกาบมะพร้าวชุบน้ำมาหุ้มแผล
4. ห่อด้วยแผ่นพลาสติกและมัดเชือกปิดมิด
5. ใช้ฮอร์โมนเร่งรากช่วยได้
6. รอรากงอกประมาณ 2-4 สัปดาห์ จึงตัดไปปลูก

การเพาะเมล็ด

เก็บเมล็ดจากผลแก่ นำไปเพาะในดินร่วนผสมขุยมะพร้าว รดน้ำให้ชุ่ม รอประมาณ 2-4 สัปดาห์ เมล็ดจะงอก วิธีนี้ใช้เวลานานกว่าจะได้ต้นที่แข็งแรง

การปักชำกิ่ง

ตัดกิ่งยาวประมาณ 20-30 เซนติเมตร จุ่มปลายกิ่งในฮอร์โมนเร่งราก ปักลงในดินปลูก รดน้ำสม่ำเสมอ

ต้นรวงผึ้งกี่ปีออกดอก?

ต้นรวงผึ้งที่ปลูกจากการตอนกิ่งจะเริ่มออกดอกได้ภายใน 1-2 ปีหลังปลูก หากดูแลอย่างถูกวิธี ส่วนต้นที่ปลูกจากเมล็ดจะใช้เวลานานกว่า ประมาณ 3-5 ปี ปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้ออกดอกดก ได้แก่ แสงแดดเพียงพอ ดินไม่แฉะเกินไป และการงดน้ำช่วงสั้นๆ ก่อนฤดูออกดอก

บทสรุป

ต้นรวงผึ้งเป็นพรรณไม้พื้นถิ่นของไทยที่มีความงดงามและคุณค่าทางวัฒนธรรมสูง ในฐานะต้นไม้ประจำพระองค์รัชกาลที่ 10 ต้นรวงผึ้งจึงเป็นไม้มงคลที่นิยมปลูกตามสถานที่ราชการ วัด โรงเรียน และบ้านเรือนทั่วไป ด้วยคุณสมบัติที่ดูแลง่าย ทนแล้ง ดอกสวยมีกลิ่นหอม ทำให้เป็นตัวเลือกที่ยอดเยี่ยมสำหรับผู้ที่ต้องการไม้ประดับที่มีความหมายและเสริมสิริมงคล

👉 อ่านเพิ่มเติม: ต้นทองนพเก้า ไม้มงคลประจำรัชกาลที่ 9

👉 อ่านเพิ่มเติม: วิธีตอนกิ่งต้นไม้อย่างถูกวิธี

👉 อ่านเพิ่มเติม: 10 ไม้มงคลปลูกหน้าบ้านที่นิยม

แหล่งอ้างอิง: Wikipedia, Kew Plants of the World Online, องค์การสวนพฤกษศาสตร์, อุทยานหลวงราชพฤกษ์, คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล, กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช
อัปเดตล่าสุด: มกราคม 2568