ดอกคาโมมายล์
Matricaria chamomilla L. (syn. M. recutita, Chamomilla recutita) — เยอรมันคาโมมายล์; Chamaemelum nobile (L.) All. (syn. Anthemis nobilis) — โรมันคาโมมายล์
ชื่อสามัญ: คาโมมายล์, คาโมมาย, Chamomile, Camomile, German chamomile, Hungarian chamomile, Wild chamomile, Scented mayweed, Roman chamomile, English chamomile, Garden chamomile, Ground apple
วงศ์: Asteraceae (Compositae) วงศ์ทานตะวัน | ถิ่นกำเนิด: เยอรมันคาโมมายล์: ยุโรปตอนใต้และตะวันออก (และเอเชียตะวันตก) / โรมันคาโมมายล์: ยุโรปตะวันตกและแอฟริกาเหนือตอนตะวันตกเฉียงเหนือ
การรดน้ำ
ให้ดินผิวบนชื้นแต่ไม่แฉะ กระถางเช็กทุกวันช่วงอากาศร้อน ต้นตั้งตัวแล้วต้องการน้ำน้อยลง
แสงแดด
แสงแดดโดยตรง
ระดับความยาก
ปานกลาง - ต้องการการดูแลพอสมควร
อุณหภูมิ
ชอบอากาศเย็น ออกดอกดีราว 20°C เมล็ดงอกดีที่ 20–25°C อากาศร้อนทำให้ออกดอกสั้นลง
ความสูง
เยอรมัน 15–60 ซม. (บางต้นถึง 90 ซม.) / โรมัน ราว 20–30 ซม.
การเจริญเติบโต
เร็ว
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ดอกคาโมมายล์ คือดอกพืชวงศ์ Asteraceae ชนิดหลักที่ใช้ชงชาคือ เยอรมันคาโมมายล์ (*Matricaria chamomilla*) อีกชนิดคือ โรมันคาโมมายล์ (*Chamaemelum nobile*)
- ดอกคล้ายเดซี่ กว้าง 1.8–2.5 ซม. กลีบขาว กลางเหลือง ฐานดอกกลวง และ หอมคล้ายแอปเปิล
- ไม่ใช่เก๊กฮวย เก๊กฮวยคือสกุล *Chrysanthemum* แต่อยู่วงศ์เดียวกันและแพ้ข้ามกันได้
- ในไทยปลูกที่ ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงสะโงะ จ.เชียงราย ชอบอากาศเย็น ออกดอกดีราว 20°C ปลูกเองควรเป็น หน้าหนาว
- เพาะเมล็ดแบบ ไม่กลบ (เมล็ดต้องการแสง) ออกดอกราว 10 สัปดาห์ ทำดอกแห้งโดยผึ่งในร่ม 1–2 สัปดาห์หรืออบ ไม่เกิน 40°C
- ชาคาโมมายล์แท้ไม่มีคาเฟอีน หลักฐานเรื่องช่วยนอนหลับยังจำกัด ระวังคนแพ้พืชวงศ์ทานตะวัน คนตั้งครรภ์ และผู้ใช้ warfarin
- ASPCA ระบุว่า มีพิษต่อสุนัข แมว และม้า
🛒 ซื้อดอกคาโมมายล์ — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ยังไม่มีร้านขายดอกคาโมมายล์ในตลาดตอนนี้
ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้
🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้ข้อมูลทั่วไป
ดอกคาโมมายล์ คือดอกของพืชล้มลุกวงศ์ทานตะวัน (Asteraceae) หน้าตาเหมือนดอกเดซี่ขนาดเล็ก กลีบรอบนอกสีขาว กลางดอกสีเหลือง และมีกลิ่นหอมคล้ายแอปเปิล ชนิดที่นิยมใช้ชงชามากที่สุดคือเยอรมันคาโมมายล์ (Matricaria chamomilla) ส่วนอีกชนิดที่ใช้ชื่อเดียวกันคือโรมันคาโมมายล์ (Chamaemelum nobile)
คนไทยรู้จักคาโมมายล์จากชาสมุนไพร แต่ต้นคาโมมายล์ก็ปลูกในไทยได้จริง โดยศูนย์พัฒนาโครงการหลวงสะโงะ จังหวัดเชียงราย ส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกมาตั้งแต่ปี 2551 บทความนี้รวบรวมเรื่องของต้นและดอกคาโมมายล์ไว้ครบ ตั้งแต่วิธีดูว่าเป็นคาโมมายล์แท้ เยอรมันกับโรมันต่างกันอย่างไร คาโมมายล์คือเก๊กฮวยไหม วิธีเพาะเมล็ด การเก็บดอกทำดอกแห้ง ไปจนถึงชาคาโมมายล์ช่วยอะไร มีคาเฟอีนไหม และข้อควรระวังที่แหล่งข้อมูลทางเภสัชศาสตร์ระบุไว้
🌼 คาโมมายล์ คือ อะไร ข้อมูลพื้นฐานของต้นคาโมมายล์
คาโมมายล์คือชื่อเรียกรวมของพืชดอกวงศ์ Asteraceae (หรือ Compositae) ที่นำดอกมาใช้เป็นสมุนไพรและชงชา ซึ่งเป็นวงศ์เดียวกับดาวเรืองและดาวกระจาย คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่ามี 2 ชนิดหลัก คือเยอรมันคาโมมายล์ที่รู้จักและนิยมใช้มากกว่า กับโรมันคาโมมายล์
เยอรมันคาโมมายล์เป็นพืชล้มลุกอายุปีเดียว มีถิ่นกำเนิดทางตอนใต้และตะวันออกของยุโรป (และเอเชียตะวันตก ตามข้อมูลของ University of Wisconsin) ปัจจุบันพบได้ทุกทวีป ต้นสูงราว 15–60 เซนติเมตร แม้จะตายหลังติดเมล็ด แต่เมล็ดร่วงงอกขึ้นใหม่เองได้ จึงดูเหมือนปลูกครั้งเดียวแล้วมีต้นขึ้นทุกปี
ต้นคาโมมายล์ที่ปลูกในไทย (หรือต้นคาโมมายที่หลายคนสะกดสั้น ๆ) แทบทั้งหมดเป็นชนิดเยอรมัน เพราะเป็นชนิดที่ปลูกเพื่อเก็บดอกทำชาโดยตรง ถ้าเจอซองเมล็ดที่เขียนว่า “German chamomile” หรือ Matricaria recutita ก็คือชนิดเดียวกัน
🔤 คาโมมายล์ ภาษาอังกฤษ ชื่อไทย และที่มาของชื่อ
คาโมมายล์ภาษาอังกฤษเขียนว่า Chamomile หรือ Camomile (สะกดได้ทั้งสองแบบ) ส่วนดอกคาโมมายล์ชื่อไทยนั้น ไม่พบชื่อไทยแท้ในแหล่งที่เราตรวจสอบ คนไทยจึงเรียกทับศัพท์ว่าคาโมมายล์ และมักสะกดเพี้ยนเป็น “คาโมมาย” ในการค้นหา
คำว่า chamomile มาจากภาษากรีก chamaimēlon แปลว่า “แอปเปิลบนพื้นดิน” (chamai = บนพื้น, mēlon = แอปเปิล) ตั้งตามกลิ่นดอกที่หอมคล้ายแอปเปิล ชื่อสามัญอีกชื่อของโรมันคาโมมายล์จึงเป็น Ground apple ส่วนชื่อสกุล Matricaria Wikipedia ระบุว่ามาจากภาษาละติน matrix ที่แปลว่ามดลูก เพราะในตำรายาโบราณใช้กับอาการปวดเกร็งช่วงก่อนมีประจำเดือน (ข้อนี้ Wikipedia เองยังขอแหล่งอ้างอิงเพิ่ม)
🔍 ลักษณะต้นคาโมมายล์ และดอกคาโมมายล์
ต้นคาโมมายล์ (เยอรมัน) เป็นพืชล้มลุกลำต้นตั้งตรง แตกกิ่งมาก ผิวเกลี้ยง ใบเรียงสลับ แตกเป็นฝอยละเอียดคล้ายขนนก ส่วน “ดอก” 1 ดอกที่เห็นจริง ๆ คือช่อดอกที่มีดอกย่อยจำนวนมาก กลีบสีขาวรอบนอกคือดอกวงนอก ส่วนกลางสีเหลืองคือดอกวงในรูปหลอดเล็ก ๆ อัดกันเป็นโดม
วิธีดูว่าเป็นคาโมมายล์แท้
- ผ่าครึ่งช่อดอก ถ้าฐานดอกกลวงคือเยอรมันคาโมมายล์ ถ้าตันและมีเกล็ดมักเป็นพืชสกุล Anthemis ซึ่ง University of Wisconsin เตือนว่าบางชนิดเป็นพิษ
- ขยี้ดอกแล้วดม คาโมมายล์แท้หอมคล้ายแอปเปิลชัดเจน
- ดูใบ ใบเป็นฝอยละเอียดมาก ไม่ใช่ใบแผ่นหยักแบบเก๊กฮวยหรือดาวกระจาย
- ดูกลีบ ถ้าไม่มีกลีบขาวเลย มีแต่ปุ่มเหลืองเขียว อาจเป็น pineapple weed
⚖️ เยอรมันคาโมมายล์ กับ โรมันคาโมมายล์ ต่างกันอย่างไร
เยอรมันคาโมมายล์เป็นไม้ปีเดียวต้นตั้งตรงที่นิยมใช้ชงชา ส่วนโรมันคาโมมายล์เป็นไม้หลายปีต้นเตี้ยแผ่คลุมดิน รสขมกว่าและใช้ชงชาน้อยกว่า ถ้าจะปลูกไว้เก็บดอกทำชา ให้เลือกเยอรมันคาโมมายล์ ถ้าอยากได้พืชคลุมดินกลิ่นหอม ให้เลือกโรมันคาโมมายล์
RHS ระบุว่าทั้งสองชนิดเพาะจากเมล็ดได้ง่ายและออกดอกได้ในราว 10 สัปดาห์ ส่วนการทำสนามคาโมมายล์ ใช้พันธุ์แคระของโรมันคาโมมายล์ปลูกห่างราว 10 ซม. (ประมาณ 100 ต้นต่อตารางเมตร) และไม่ควรเดินเหยียบอย่างน้อย 3 เดือนแรก ในอากาศร้อนชื้นของพื้นราบไทย สนามแบบนี้ยังไม่มีข้อมูลการปลูกที่ยืนยันได้ จึงเหมาะลองในกระถางก่อน
🌼 คาโมมายล์ คือ เก๊กฮวยไหม
ไม่ใช่ คาโมมายล์กับเก๊กฮวยเป็นพืชคนละสกุล แม้จะอยู่วงศ์ Asteraceae เหมือนกัน คาโมมายล์คือ Matricaria / Chamaemelum ส่วนเก๊กฮวยคือดอกเบญจมาศสกุล Chrysanthemum งานวิจัยของ ม.อุบลราชธานี ระบุว่าเก๊กฮวยขาวคือ Chrysanthemum morifolium และเก๊กฮวยเหลืองคือ Chrysanthemum indicum
ที่คนสับสนเพราะทั้งสองเป็นดอกไม้ตากแห้งชงชาที่ได้รับความนิยม และในไทยก็ปลูกในพื้นที่เดียวกัน คือศูนย์พัฒนาโครงการหลวงสะโงะ จ.เชียงราย ที่ส่งเสริมทั้งคาโมมายล์และเก๊กฮวย และอบแห้งในโรงอบเดียวกัน
ถ้าแพ้ดอกเก๊กฮวย ดาวเรือง หรือดอกเดซี่ ให้ระวังคาโมมายล์ด้วย NCCIH ระบุว่าคนที่แพ้พืชกลุ่มเดียวกันอย่าง ragweed เบญจมาศ ดาวเรือง และเดซี่ มีโอกาสแพ้คาโมมายล์ได้ง่ายกว่า แม้ทั้งสองจะเป็นพืชคนละสกุลก็ตาม
👃 กลิ่นคาโมมายล์ เป็นยังไง
กลิ่นดอกคาโมมายล์หอมคล้ายแอปเปิล ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ “แอปเปิลบนพื้นดิน” ในภาษากรีก คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าน้ำมันจากดอกมีกลิ่นคล้ายแอปเปิล และ University of Wisconsin บรรยายว่าดอกมีกลิ่นหอมแรงคล้ายแอปเปิล
โรมันคาโมมายล์มีกลิ่นที่ Wikipedia บรรยายว่าหอมหวาน สดชื่น ออกผลไม้และสมุนไพร คล้ายแอปเปิลเช่นกัน ส่วนหน้าข้อมูลของ UC ANR (UC Master Gardeners) บรรยายรสของดอกเยอรมันคาโมมายล์ว่าคล้ายสับปะรด
- ดอกสด กลิ่นหอมผลไม้ชัด เมื่อขยี้ดอกหรือใบจะหอมขึ้น
- ดอกแห้ง ยังหอมอยู่ ไทยรัฐแนะนำว่าถ้าซื้อชาแล้วไม่มีกลิ่นหอม อาจเป็นดอกที่เก่าจนเสื่อมคุณภาพ
- น้ำมันหอมระเหย มีสีฟ้าเพราะมีสาร chamazulene และมี bisabolol เป็นส่วนประกอบหลัก
เพราะกลิ่นแบบนี้ ดอกแห้งจึงถูกใช้ทำบุหงา หมอนสมุนไพร และของตกแต่งตามที่ RHS แนะนำ นอกจากชงชาแล้ว น้ำมันจากดอกยังใช้แต่งกลิ่นอาหาร เครื่องดื่ม น้ำหอม และเครื่องสำอาง
🇹🇭 ต้นคาโมมายล์ ปลูกในไทยได้ไหม
ปลูกได้ ตัวอย่างที่ชัดที่สุดคือศูนย์พัฒนาโครงการหลวงสะโงะ ดอยสะโงะ อ.เชียงแสน จ.เชียงราย ซึ่งคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าเป็นแหล่งปลูกคาโมมายล์ในประเทศไทย แต่คาโมมายล์ชอบอากาศเย็น ถ้าปลูกเองในพื้นราบควรปลูกช่วงหน้าหนาว
คาโมมายล์โครงการหลวงสะโงะ เชียงราย
ไทยรัฐรายงานว่าศูนย์ฯ สะโงะเริ่มส่งเสริมให้ชาวบ้านปลูกคาโมมายล์และเก๊กฮวยตั้งแต่ปี 2551 เพราะพื้นที่สูงจากระดับน้ำทะเลเพียงราว 500 เมตร ซึ่งต่ำเกินไปสำหรับพืชเมืองหนาวหลายชนิด กรุงเทพธุรกิจรายงานเพิ่มว่าดินในพื้นที่เป็นกรด และงานวิจัยของ ม.แม่โจ้ได้ปรับปรุงตู้อบดอกไม้ให้ความร้อนสม่ำเสมอขึ้น ดอกคาโมมายล์สดราว 6 กิโลกรัมอบได้ดอกแห้งราว 1 กิโลกรัม และเกษตรกรใช้เวลาปลูกถึงเก็บเกี่ยวรอบละราว 6 เดือน
ทำไมต้องหน้าหนาว
PROSEA ระบุว่าอุณหภูมิที่เหมาะกับการออกดอกของเยอรมันคาโมมายล์อยู่ราว 20°C และอากาศที่ร้อนกว่านี้ทำให้ช่วงออกดอกสั้นลง ส่วนเมล็ดงอกได้ดีที่ 20–25°C University of Illinois Extension จัดเป็นสมุนไพรฤดูเย็นที่ต้นจะโทรมลงบ้างเมื่ออากาศร้อน ข้อมูลจากอินโดนีเซียใน PROSEA ระบุว่าปลูกได้ทั้งพื้นที่ราบและภูเขาในเขตร้อน และบนเกาะชวาออกดอกได้ทั้งปี จึงพอสรุปได้ว่าในไทย ภาคเหนือและพื้นที่สูงเหมาะที่สุด ส่วนพื้นราบควรหว่านเมล็ดช่วงปลายฝนต้นหนาว เพื่อให้ต้นออกดอกในช่วงที่อากาศเย็น
🌱 วิธีปลูกต้นคาโมมายล์ จากเมล็ด
ต้นคาโมมายล์ปลูกจากเมล็ดเป็นหลัก หัวใจสำคัญคือห้ามกลบเมล็ดหนา เพราะเมล็ดต้องได้รับแสงจึงจะงอก ให้โรยเมล็ดบนผิวดินชื้นแล้วกดเบา ๆ ในอากาศอุ่นเมล็ดมักงอกภายในราว 1–2 สัปดาห์
ขั้นตอนเพาะเมล็ดคาโมมายล์
- เตรียมวัสดุเพาะ ใช้ดินเพาะเมล็ดที่ร่วนละเอียดและชื้น ใส่ถาดหลุมหรือกระถางเล็ก
- โรยเมล็ดบาง ๆ เมล็ดเล็กมาก ผสมทรายละเอียดช่วยให้โรยกระจายสม่ำเสมอ
- ไม่ต้องกลบ กดเมล็ดให้แนบผิวดิน หรือโรยเวอร์มิคูไลต์บางมาก ๆ ตามที่ Vital Seeds แนะนำ
- รักษาความชื้น พ่นละอองน้ำ อย่าใช้บัวรดน้ำแรงเพราะเมล็ดจะกระเด็น วางในที่สว่างแต่ไม่โดนแดดเผาตรง
- ย้ายกล้าตอนยังเล็ก PROSEA ระบุว่ากล้าขนาดราว 2.5–5 ซม. ย้ายได้ แต่ต้นใหญ่กว่านั้นมักตาย
- ปลูกลงแปลงหรือกระถาง เว้นระยะต้นราว 15 ซม. ตามคำแนะนำของ RHS ปลูกให้โคนอยู่ระดับเดิม รดน้ำให้ชุ่ม
ถ้าหว่านลงแปลงโดยตรง ให้กำจัดวัชพืชให้หมดก่อน เพราะต้นกล้าคาโมมายล์เล็กและโตช้าในช่วงแรก ถูกหญ้าคลุมได้ง่าย และเมื่อต้นงอกแน่นเกินไปให้ถอนแยกให้เหลือห่างราว 15 ซม. ต้นจะแตกกิ่งและออกดอกได้มากกว่า
ปลูกคาโมมายล์ในกระถาง
คาโมมายล์ปลูกในกระถางได้ Vital Seeds แนะนำให้ใช้กระถางลึกอย่างน้อยราว 6 นิ้ว (ประมาณ 15 ซม.) และ RHS แนะนำดินปลูกที่โปร่ง กระถางแห้งเร็วกว่าดินในแปลง จึงต้องเช็กความชื้นทุกวันในช่วงอากาศร้อน ข้อดีของการปลูกกระถางในไทยคือย้ายหลบฝนหรือแดดบ่ายจัดได้
ถ้ากำลังมองหาสมุนไพรกลิ่นหอมที่ปลูกคู่กันในกระถาง ดูเพิ่มได้ที่ โรสแมรี่ ซึ่งชอบแดดจัดและดินระบายน้ำดีเหมือนกัน
🪴 การดูแลต้นคาโมมายล์ แสง น้ำ ดิน ปุ๋ย
ต้นคาโมมายล์ดูแลไม่ยาก ต้องการแดดเต็มวัน ดินระบายน้ำดี และน้ำแบบพอชุ่ม ไม่ต้องใส่ปุ๋ยมาก ปัญหาที่พบบ่อยในไทยมักมาจากดินแฉะและอากาศร้อน มากกว่าการขาดปุ๋ย
เรื่องปุ๋ย ถ้าดินเดิมจืดมาก ผสมปุ๋ยหมักเล็กน้อยตอนเตรียมดินก็พอ ไม่ควรเร่งปุ๋ยไนโตรเจนจนต้นอวบอ่อนล้มง่าย หลักการเลือกปุ๋ยสำหรับไม้ดอกอ่านเพิ่มได้ที่ วิธีใส่ปุ๋ยต้นไม้ หรือคำนวณปริมาณด้วย เครื่องคำนวณปุ๋ย
✂️ วิธีเก็บดอกและทำดอกคาโมมายล์แห้ง
เก็บดอกคาโมมายล์ตอนที่ดอกเพิ่งบานถึงบานเกือบเต็มที่ โดยเด็ดเฉพาะช่อดอกออกจากก้าน จากนั้นผึ่งในที่ร่มอากาศถ่ายเท 1–2 สัปดาห์ หรืออบที่อุณหภูมิไม่เกิน 40°C แล้วเก็บดอกคาโมมายล์แห้งในขวดปิดสนิทในที่มืด
เก็บดอกตอนไหนดี
- ระยะดอก PROSEA ระบุว่าน้ำมันหอมระเหยสูงที่สุดเมื่อกลีบขาวกางออกในแนวนอน และลดลงเมื่อดอกแก่ต่อไป
- ช่วงเวลา Vital Seeds แนะนำให้เก็บตอนเช้าที่อากาศเย็นและต้นอิ่มน้ำ ส่วน PROSEA ระบุว่าน้ำมันสูงสุดราวเที่ยงวันในวันแดดดี
- วิธีเก็บ เด็ดหรือตัดเฉพาะหัวดอก เก็บหลายรอบตลอดฤดู ยิ่งเก็บต้นยิ่งออกดอกใหม่
วิธีทำดอกคาโมมายล์แห้งที่บ้าน
- เกลี่ยดอกเป็นชั้นเดียวบนตะแกรงหรือถาด
- วางในที่แห้ง อุ่น อากาศถ่ายเท และไม่โดนแดดตรง ราว 1–2 สัปดาห์ (RHS)
- ถ้าใช้ตู้อบ ให้อบทันทีหลังเก็บ ที่ไม่เกิน 40°C เพราะ PROSEA ระบุว่าการอบที่ 55°C อาจทำให้น้ำมันลดลงราว 30%
- เมื่อดอกแห้งกรอบสนิท เก็บในขวดโหลปิดสนิท ในที่เย็นและมืด RHS ระบุว่าเก็บได้นานถึงราว 1 ปี
ดอกที่ยังแห้งไม่สนิทเสี่ยงขึ้นรา กรุงเทพธุรกิจรายงานว่าตู้อบเดิมของศูนย์ฯ สะโงะให้ความร้อนไม่สม่ำเสมอจนเกิดปัญหาเชื้อจุลินทรีย์ปนเปื้อน จึงต้องปรับปรุงตู้อบและใช้หลักการผลิตที่ดี ที่บ้านก็ควรตรวจว่าดอกแห้งกรอบทั้งดอกก่อนเก็บ และทิ้งดอกที่มีกลิ่นอับหรือมีจุดรา
🍵 ชาคาโมมายล์ ช่วยอะไร สรรพคุณตามภูมิปัญญาและหลักฐาน
ตามภูมิปัญญาดั้งเดิม ชาคาโมมายล์ใช้เพื่อช่วยให้ผ่อนคลาย คลายกังวล ช่วยให้หลับ และบรรเทาอาการไม่สบายท้อง แต่ NCCIH ของสหรัฐฯ สรุปว่างานวิจัยยังไม่มีหลักฐานที่เชื่อถือได้พอจะยืนยันว่าคาโมมายล์ได้ผลกับโรคใดโดยเฉพาะ ข้อมูลส่วนนี้จึงเป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
คาโมมายล์ สรรพคุณตามภูมิปัญญา
คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล เล่าว่าคาโมมายล์ถูกใช้เป็นสมุนไพรมานับพันปีตั้งแต่ยุคอียิปต์ กรีก และโรมัน และยังนิยมมากในยุโรป ดอกคาโมมายล์สรรพคุณที่ระบุไว้ตามภูมิปัญญา ได้แก่ ทำให้สงบ คลายกังวล ช่วยให้หลับ ลดการระคายเคืองทางเดินอาหาร ขับลม ลดอาการปวดเกร็งท้องและปวดประจำเดือน ต้านการอักเสบในช่องปาก คอ และผิวหนัง รวมถึงช่วยสมานแผล
สารสำคัญในดอก
ในดอกมีฟลาโวนอยด์ เช่น apigenin กับ quercetin มีคูมาริน และน้ำมันหอมระเหยที่มี bisabolol กับ chamazulene เป็นส่วนสำคัญ ม.มหิดล ระบุว่าสาร apigenin จับกับตัวรับเดียวกับยากลุ่มเบนโซไดอะซีปีนได้ ซึ่งเป็นคำอธิบายเชิงกลไกที่ศึกษาในห้องทดลอง ไม่ได้แปลว่าชาคาโมมายล์ออกฤทธิ์เหมือนยานอนหลับ
สรุปง่าย ๆ คือ ชาคาโมมายล์เป็นเครื่องดื่มสมุนไพรที่คนดื่มมายาวนานและ NCCIH ประเมินว่าน่าจะปลอดภัยในปริมาณที่พบในชาและอาหาร แต่ไม่ควรใช้แทนการรักษา ถ้ามีอาการนอนไม่หลับเรื้อรัง วิตกกังวล หรือปวดท้องบ่อย ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
☕ ชาคาโมมายล์ มีคาเฟอีนไหม และกินตอนไหนดี
ชาคาโมมายล์แท้ที่ทำจากดอกคาโมมายล์ล้วน ๆ ไม่มีคาเฟอีน เหตุผลง่าย ๆ คือชาคาโมมายล์ชงจากดอกคาโมมายล์ ไม่ได้ชงจากใบชา งานวิจัยของ Macaulay และคณะ (1984) ซึ่งทดสอบชาสมุนไพรโดยรวม (ไม่ได้ระบุคาโมมายล์โดยเฉพาะ) พบว่าชาสมุนไพรที่ทดสอบไม่มีคาเฟอีนในระดับที่ตรวจวัดได้
- ดูฉลากเสมอ ชาซองบางสูตรผสมคาโมมายล์กับชาเขียวหรือชาดำ ซึ่งมีคาเฟอีนจากใบชา
- ดื่มตอนไหน ไม่มีแหล่งข้อมูลที่เราตรวจสอบกำหนดเวลาดื่มตายตัว คนส่วนใหญ่ดื่มตอนเย็นหรือก่อนนอนตามภูมิปัญญาเรื่องการผ่อนคลาย และเพราะไม่มีคาเฟอีน
- ระวังง่วง PPTV อ้างข้อมูลจากคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล และ รพ.จุฬาลงกรณ์ ว่าการดื่มมากหรือบ่อยเกินไปอาจทำให้ง่วงซึมหรืออาเจียน จึงไม่ควรดื่มก่อนขับรถถ้ายังไม่รู้ว่าตัวเองตอบสนองอย่างไร
ชงชาคาโมมายล์จากดอกที่ปลูกเอง
ใช้ดอกสดหรือดอกคาโมมายล์แห้งชงกับน้ำร้อน ปิดฝาแช่ไว้สักครู่แล้วกรองกากออก RHS ระบุว่าใช้ดอกสดชงชาได้ทันที ส่วนดอกแห้งเก็บไว้ชงได้นานราว 1 ปี บทความนี้ไม่ระบุปริมาณการดื่มเพื่อหวังผลทางสุขภาพ ถ้าจะใช้เป็นประจำควรปรึกษาเภสัชกร
ดอกคาโมมายล์ที่ปลูกเองควรปลูกแบบไม่ใช้สารเคมีกำจัดแมลง ถ้าจะนำมาชงชา เพราะเราใช้ทั้งหัวดอกโดยตรง และเลือกเฉพาะดอกที่สะอาด ไม่มีเพลี้ยหรือราติดอยู่
⚠️ ชาคาโมมายล์ ผลข้างเคียง และข้อควรระวัง
ผลข้างเคียงของชาคาโมมายล์พบไม่บ่อย แต่มีได้ โดยเฉพาะอาการแพ้ในคนที่แพ้พืชวงศ์ Asteraceae นอกจากนี้ NCCIH ระบุว่ามีรายงานการเกิดปฏิกิริยากับยาบางชนิด เช่น ยาต้านการแข็งตัวของเลือด warfarin คนตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือกินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน
- แพ้พืชวงศ์เดียวกัน ม.มหิดล ระบุอาการแพ้ เช่น ผิวหนังอักเสบ จาม น้ำมูกไหล ลิ้นหรือริมฝีปากบวม NCCIH ระบุว่าผลข้างเคียงพบไม่บ่อย แต่บางคนอาจแพ้รุนแรงถึงขั้น anaphylaxis ได้ และ PROSEA แนะนำให้คนแพ้ ragweed หลีกเลี่ยง
- ยาต้านการแข็งตัวของเลือด NCCIH ระบุว่ามีรายงานปฏิกิริยากับ warfarin และยาบางชนิดที่เปลี่ยนแปลงที่ตับ
- cyclosporine PPTV ซึ่งอ้างข้อมูลจากคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล และ รพ.จุฬาลงกรณ์ ระบุว่าคาโมมายล์อาจเกิดปฏิกิริยากับยา cyclosporine ด้วย
- ยาคุมกำเนิดและโรคที่ไวต่อฮอร์โมน NCCIH ระบุว่าคาโมมายล์อาจออกฤทธิ์คล้ายเอสโตรเจนเล็กน้อย งานวิจัยเบื้องต้นชี้ว่าอาจลดผลของยาคุมกำเนิด
- ตั้งครรภ์และให้นมบุตร NCCIH ระบุว่ายังมีข้อมูลน้อยว่าปลอดภัยหรือไม่ ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
- ยานอนหลับและยากล่อมประสาท NCCIH ระบุว่ามีข้อกังวลเชิงทฤษฎีเมื่อใช้ร่วมกัน
- ระวังเข้าตา ใช้ใกล้ดวงตาอาจระคายเคือง
ผลข้างเคียงอื่นที่ NCCIH ระบุคือคลื่นไส้และเวียนศีรษะ ส่วน PROSEA บันทึกว่าในการใช้ตามภูมิปัญญา น้ำชงอุ่นปริมาณมากถูกใช้เป็นยาทำให้อาเจียน ม.มหิดลรายงานว่าไม่พบพิษในสัตว์ทดลองที่ได้รับสารสกัดต่อเนื่อง แต่ผลในสัตว์ทดลองไม่ได้รับประกันความปลอดภัยในคนทุกกลุ่ม หากดื่มแล้วมีผื่น คัน หายใจลำบาก หรือปากบวม ให้หยุดดื่มและไปพบแพทย์ทันที
🐾 คาโมมายล์มีพิษต่อหมาแมวไหม
มีพิษ ASPCA ระบุว่าคาโมมายล์ (Anthemis nobilis หรือโรมันคาโมมายล์) เป็นพิษต่อสุนัข แมว และม้า สารที่ระบุคือน้ำมันหอมระเหย bisabolol, chamazulene, anthemic acid และ tannic acid
อาการที่ ASPCA ระบุ ได้แก่ ผิวหนังอักเสบจากการสัมผัส อาเจียน ท้องเสีย เบื่ออาหาร และอาการแพ้ ถ้าได้รับเป็นเวลานานอาจทำให้เลือดออกง่าย เยอรมันคาโมมายล์มีสาร bisabolol และ chamazulene เช่นเดียวกัน จึงควรระวังทั้งสองชนิด
- วางกระถางคาโมมายล์ให้พ้นจากหมาแมวที่ชอบกัดต้นไม้
- เก็บดอกคาโมมายล์แห้งและซองชาในภาชนะปิด ไม่วางทิ้งไว้บนโต๊ะ
- อย่าให้สัตว์เลี้ยงดื่มชาคาโมมายล์หรือใช้น้ำมันหอมระเหยกับสัตว์เอง ถ้าสัตว์กินเข้าไปแล้วมีอาการผิดปกติ ให้ปรึกษาสัตวแพทย์
💐 ดอกคาโมมายล์ ความหมาย
ดอกคาโมมายล์ความหมายตามภาษาดอกไม้แบบตะวันตกคือ “พลังในยามยากลำบาก” (energy in adversity) ส่วนรายการความหมายดอกไม้ของไทยรัฐระบุว่า ดอกคาโมมายล์หมายถึง การให้กำลังใจ ทั้งสองความหมายไปในทางเดียวกัน คือความเข้มแข็งและการให้กำลังใจกัน
โรงกษาปณ์ออสเตรียซึ่งออกเหรียญชุดภาษาดอกไม้ ระบุความหมายของคาโมมายล์ว่า “ความแข็งแกร่งในสถานการณ์ยากลำบาก” และ “พลังในยามยากลำบาก” นอกจากนี้ยังมีเกร็ดตามความเชื่อพื้นบ้านว่า ถ้าปลูกคาโมมายล์ไว้ข้างต้นไม้ที่ใกล้ตาย จะช่วยให้ต้นนั้นฟื้น ซึ่งเป็นความเชื่อ ไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ
ด้วยความหมายนี้ ช่อดอกคาโมมายล์จึงเหมาะเป็นของขวัญให้กำลังใจคนที่กำลังเหนื่อยหรือเพิ่งผ่านเรื่องหนัก จะจัดคู่กับดอกไม้อื่น เช่น ดอกกุหลาบ หรือดอกไม้หอมอย่าง ดอกมะลิ ก็ได้ ส่วนคนที่ชอบไม้ดอกเมืองหนาวโทนพาสเทล อ่านเพิ่มได้ที่ ไฮเดรนเยีย
🐛 ปัญหาที่พบบ่อยเมื่อปลูกต้นคาโมมายล์
ต้นคาโมมายล์มีศัตรูพืชไม่มาก ปัญหาหลักคือรากเน่าจากดินแฉะ เพลี้ยอ่อนที่ยอดอ่อน และโรคราแป้ง ราน้ำค้าง และราสนิม ซึ่ง Wikipedia และ Vital Seeds ระบุไว้ ในไทยยังต้องระวังอากาศร้อนที่ทำให้ต้นโทรมเร็ว
เก็บเมล็ดได้โดยปล่อยให้ดอกแห้งคาต้น แล้วเด็ดมาผึ่งต่อในที่เย็นและมืด ขยี้เมล็ดออกบนตะแกรง เก็บไว้ในที่เย็นและมืดจนถึงฤดูปลูกถัดไป (Vital Seeds)
✅ สรุป ดอกคาโมมายล์ ปลูกได้ ชงชาได้ แต่ต้องรู้ข้อควรระวัง
ดอกคาโมมายล์คือดอกของพืชวงศ์ Asteraceae ชนิดที่ใช้ชงชามากที่สุดคือเยอรมันคาโมมายล์ (Matricaria chamomilla) ซึ่งเป็นไม้ปีเดียว ดอกคล้ายเดซี่ ฐานดอกกลวง หอมคล้ายแอปเปิล ไม่ใช่เก๊กฮวยที่เป็นสกุล Chrysanthemum ในไทยปลูกเป็นพืชเศรษฐกิจที่ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงสะโงะ จ.เชียงราย และปลูกเองได้ดีที่สุดช่วงหน้าหนาว
ชาคาโมมายล์แท้ไม่มีคาเฟอีน ตามภูมิปัญญาใช้เพื่อผ่อนคลายและช่วยระบบทางเดินอาหาร แต่หลักฐานทางคลินิกยังจำกัด คนที่แพ้พืชวงศ์ทานตะวัน ตั้งครรภ์ หรือกินยา warfarin ควรปรึกษาแพทย์ก่อน และควรเก็บต้นกับดอกแห้งให้พ้นจากหมาแมว ข้อมูลในบทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
📚 แหล่งอ้างอิง
- คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล (ผศ.ดร.ภญ.ณัฏฐินี อนันตโชค): คาโมมายล์ (Chamomile)
- NCCIH (NIH): Chamomile — Usefulness and Safety
- ASPCA: Chamomile (Anthemis nobilis) — Toxic to Dogs, Cats, Horses
- PROSEA (Pl@ntUse): Matricaria recutita
- University of Wisconsin–Madison Extension: Chamomile, Matricaria chamomilla
- University of Illinois Extension: Plant of the year picks for your garden
- UC ANR (UC Master Gardeners): German chamomile
- RHS: How to grow chamomile
- Wikipedia: Matricaria chamomilla
- Wikipedia: Chamaemelum nobile
- Macaulay et al. (1984) Caffeine content of herbal and fast-food beverages (FAO AGRIS)
- วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ม.อุบลราชธานี: เก๊กฮวยขาว (Chrysanthemum morifolium) และเก๊กฮวยเหลือง (C. indicum)
- วารสารวิทยาการจัดการ มรภ.เชียงราย: เกษตรกรผู้ปลูกเก๊กฮวย ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงสะโงะ
- กรุงเทพธุรกิจ: ตู้อบดอกเก๊กฮวยและคาโมมายล์ ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงสะโงะ
- ไทยรัฐ: ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงสะโงะ ส่งเสริมคาโมมายล์และเก๊กฮวย
- ไทยรัฐ: ดอกคาโมมายล์ (ไลฟ์สไตล์)
- ไทยรัฐ: เปิด 42 ความหมายของดอกไม้
- PPTV: ประโยชน์ของการดื่มชาดอกคาโมมายล์ ช่วยเรื่องการนอนหลับจริงหรือไม่
- University of York (IMGP): Chamomile — energy in adversity
- Münze Österreich: 10 Euro Language of Flowers — Chamomile
- Vital Seeds: How to grow German chamomile
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ต้นคาโมมายล์ชอบแดดไหม
ต้นคาโมมายล์ชอบแดดเต็มวัน และทนแดดรำไรได้บ้าง ถ้าแสงไม่พอต้นจะยืดผอมและออกดอกน้อย แต่คาโมมายล์ไม่ชอบอากาศร้อนจัด ในพื้นราบของไทยจึงควรปลูกช่วงหน้าหนาว และให้ได้แดดเช้าเต็มที่ ส่วนแดดบ่ายที่ร้อนจัดควรหลบบ้าง
คาโมมายล์คือเก๊กฮวยหรือไม่
ไม่ใช่ คาโมมายล์คือพืชสกุล Matricaria (เยอรมันคาโมมายล์) หรือ Chamaemelum (โรมันคาโมมายล์) ส่วนเก๊กฮวยคือดอกเบญจมาศสกุล Chrysanthemum เช่น เก๊กฮวยขาว C. morifolium และเก๊กฮวยเหลือง C. indicum ทั้งสองอยู่วงศ์ Asteraceae เหมือนกัน คนที่แพ้พืชวงศ์นี้จึงอาจแพ้ได้ทั้งคู่
ดอกคาโมมายล์มีสรรพคุณอะไรบ้าง
ตามภูมิปัญญา ดอกคาโมมายล์ใช้เพื่อช่วยให้สงบ คลายกังวล ช่วยให้หลับ ขับลม ลดปวดเกร็งท้อง และต้านการอักเสบในปากและผิวหนัง ตามที่คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล รวบรวมไว้ แต่ NCCIH ระบุว่ายังไม่มีหลักฐานที่เชื่อถือได้พอจะยืนยันผลต่อโรคใดโดยเฉพาะ ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
ดอกคาโมมายล์มีชื่อไทยว่าอะไร
ยังไม่พบชื่อไทยแท้ของดอกคาโมมายล์ในแหล่งข้อมูลที่ตรวจสอบ คนไทยเรียกทับศัพท์ว่าคาโมมายล์ (หรือสะกดว่าคาโมมาย) จากชื่ออังกฤษ Chamomile ซึ่งมาจากภาษากรีกที่แปลว่าแอปเปิลบนพื้นดิน ชนิดที่ใช้ชงชาคือเยอรมันคาโมมายล์ Matricaria chamomilla
กลิ่นดอกคาโมมายล์เป็นยังไง
ดอกคาโมมายล์มีกลิ่นหอมคล้ายแอปเปิล ซึ่งเป็นที่มาของชื่อในภาษากรีก คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าน้ำมันจากดอกมีกลิ่นคล้ายแอปเปิล ส่วนโรมันคาโมมายล์มีกลิ่นหอมหวาน สดชื่น ออกผลไม้ ดอกแห้งที่ยังใหม่ควรยังมีกลิ่นหอม ถ้าไม่มีกลิ่นเลยอาจเป็นดอกเก่า
🛒 สินค้าแนะนำสำหรับ ดอกคาโมมายล์
ผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสำหรับการดูแลและป้องกันปัญหา
