พุทธชาด

ดอกพุทธชาด (Jasminum auriculatum) คือไม้พุ่มรอเลื้อยดอกหอมในวงศ์ Oleaceae ซึ่งอยู่ในสกุลมะลิ (Jasminum) เช่นเดียวกับมะลิลา ดอกสีขาวขนาดเล็กออกเป็นช่อดกและมีกลิ่นหอมแรงส่งไปได้ไกล นิยมปลูกให้เลื้อยขึ้นซุ้มหรือรั้วเพื่อความสวยงามและกลิ่นหอม อีกทั้งยังเป็นไม้ที่มีชื่อเป็นมงคลและปรากฏในวรรณคดีไทยมาช้านาน

✍️ เขียนและเรียบเรียงโดย ทีมงาน Kasetidea · ตรวจสอบข้อมูลพฤกษศาสตร์กับฐานข้อมูล POWO (Royal Botanic Gardens, Kew) และวิกิพีเดีย · อัปเดตล่าสุด ธันวาคม 2567

ข้อมูลพื้นฐานของดอกพุทธชาด

พุทธชาดมีถิ่นกำเนิดในแถบอนุทวีปอินเดียและหมู่เกาะอันดามัน ปัจจุบันปลูกเชิงพาณิชย์ทั้งในอินเดียและไทยเพื่อสกัดน้ำมันหอมระเหยจากดอก คำว่า “Jasminum” มาจากภาษาอาหรับ “yasemin” ที่หมายถึงพืชกลิ่นหอมหวาน ข้อมูลอ้างอิงจาก Plants of the World Online (POWO) โดยสวนพฤกษศาสตร์คิว และ วิกิพีเดีย

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของพุทธชาด

ต้นและใบ

พุทธชาดเป็นไม้พุ่มรอเลื้อย (ไม้เถากึ่งต้นกึ่งเลื้อย) สูงราว 1-2 เมตร แตกกิ่งก้านสาขามาก ใบเป็นใบเดี่ยวออกตรงข้ามกันเป็นคู่ รูปรี กว้าง 2-4 เซนติเมตร ยาว 4-6 เซนติเมตร ปลายใบแหลม โคนใบรูปลิ่ม แผ่นใบสีเขียวสด

ดอก (บานตอนเย็น หอมแรง)

ดอกออกเป็นช่อที่ปลายกิ่งและตามซอกใบ ช่อหนึ่งมีราว 10-20 ดอก ดอกสีขาวขนาดเล็ก โคนกลีบเชื่อมติดกันเป็นหลอดสั้น ปลายแยกเป็น 6-8 กลีบ ชั้นเดียว บาง คล้ายดอกมะลิ จุดเด่นคือมีกลิ่นหอมแรงและมักบานส่งกลิ่นในช่วงเย็น อีกทั้งยังออกดอกได้เกือบตลอดทั้งปีและทยอยผลิบานทุกวัน

พุทธชาดกับมะลิต่างกันยังไง?

เพราะพุทธชาดอยู่ในสกุลมะลิและดอกคล้ายกัน หลายคนจึงสับสน แต่จริง ๆ แล้วเป็นคนละชนิดกันและมีลักษณะการปลูกต่างกัน

ความหมายและความเชื่อของพุทธชาด

พุทธชาดเป็นไม้ที่มีชื่อเป็นมงคลเชื่อมโยงกับพระพุทธศาสนา (คำว่า “พุทธ” หมายถึงพระพุทธเจ้า) ประกอบกับดอกสีขาวบริสุทธิ์และกลิ่นหอม จึงนิยมนำมาใช้บูชาพระและร้อยเป็นมาลัยหอม สื่อถึงความบริสุทธิ์และความเป็นสิริมงคล

นอกจากนี้พุทธชาดยังปรากฏในวรรณคดีไทยมาช้านาน เช่นในกาพย์เห่เรือพระนิพนธ์เจ้าฟ้าธรรมาธิเบศร์ที่ว่า “สาวหยุดพุทธชาด บานเกลื่อนกลาดดาษดาไป” สะท้อนถึงความงามและกลิ่นหอมอันเป็นที่ชื่นชมมาแต่โบราณ

วิธีปลูกพุทธชาด

พุทธชาดปลูกง่าย ขยายพันธุ์ด้วยการปักชำหรือตอนกิ่ง นิยมปลูกให้เลื้อยขึ้นซุ้มหรือรั้ว ทำตามขั้นตอนต่อไปนี้

1. ขั้นตอนที่ 1 · เลือกที่แดดจัดและทำโครงให้เกาะ
   เลือกตำแหน่งที่ได้แดดเต็มวัน และเตรียมซุ้ม ค้าง หรือรั้วให้ต้นเลื้อยเกาะขึ้นไป
2. ขั้นตอนที่ 2 · เตรียมดินร่วนระบายน้ำดี
   ใช้ดินร่วนปนทรายผสมปุ๋ยคอก ระบายน้ำได้ดี พุทธชาดชอบดินโปร่งไม่ชอบน้ำขัง
3. ขั้นตอนที่ 3 · ปลูกและรดน้ำ
   ปลูกกล้าหรือกิ่งปักชำ รดน้ำให้ชุ่มในช่วงตั้งตัว จากนั้นรดพอประมาณ เพราะพุทธชาดทนแล้งได้ดี
4. ขั้นตอนที่ 4 · จัดกิ่งขึ้นซุ้มและตัดแต่ง
   คอยจัดกิ่งให้เลื้อยตามโครง และตัดแต่งทรงพุ่มเป็นระยะเพื่อกระตุ้นการแตกกิ่งและออกดอกดก

การดูแลรักษาพุทธชาด

การรดน้ำ

พุทธชาดต้องการน้ำปานกลางและทนแล้งได้ดี ไม่ชอบดินแฉะน้ำขังที่อาจทำให้รากเน่า

แสงแดด ปุ๋ย และการตัดแต่ง

พุทธชาดชอบแสงแดดจัดจึงจะออกดอกดก ควรปลูกในที่ได้แดดเต็มวัน ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยเสมอบำรุงเป็นระยะ และหมั่นตัดแต่งกิ่งหลังดอกโรมเพื่อกระตุ้นให้แตกกิ่งใหม่และออกดอกต่อเนื่อง ขยายพันธุ์ง่ายด้วยการปักชำหรือตอนกิ่ง

ปัญหาที่พบบ่อยและวิธีแก้

ปัญหาที่พบคือออกดอกน้อยซึ่งมักเกิดจากได้รับแสงแดดไม่เพียงพอหรือทรงพุ่มรกทึบ แก้โดยย้ายไปที่แดดจัดขึ้นและตัดแต่งกิ่งให้โปร่ง ส่วนอาการใบเหลืองมักมาจากน้ำขังหรือขาดธาตุอาหาร ควรปรับการระบายน้ำและเสริมปุ๋ย นอกจากนี้อาจพบเพลี้ยและหนอนกินใบบ้าง ควรหมั่นสังเกตและกำจัดแต่เนิ่น ๆ

ราคาและแหล่งซื้อพุทธชาด

พุทธชาดเป็นไม้ปลูกง่ายและราคาไม่แพง ต้นกล้าหรือกิ่งปักชำเริ่มต้นที่หลักสิบถึงหลักร้อยบาท ส่วนต้นที่โตแล้วหรือขึ้นซุ้มสวยราคาสูงขึ้นตามขนาด หาซื้อได้ตามตลาดต้นไม้ สวนไม้ดอกหอม และร้านค้าออนไลน์อย่าง นานาการ์เด้น, Shopee, Lazada

*ราคาอ้างอิงจากร้านค้าออนไลน์ ณ ต้นปี 2568 อาจเปลี่ยนแปลงตามขนาดและแหล่งจำหน่าย

บทสรุป

พุทธชาดเป็นไม้เลื้อยดอกหอมในสกุลมะลิที่มีเสน่ห์ทั้งดอกขาวเป็นช่อดก กลิ่นหอมแรงที่บานส่งกลิ่นยามเย็น และชื่ออันเป็นมงคลที่ผูกพันกับวัฒนธรรมไทย เพียงปลูกในที่แดดจัด ดินระบายน้ำดี ทำโครงให้เลื้อย และหมั่นตัดแต่งกิ่ง ก็จะได้ซุ้มพุทธชาดที่ออกดอกหอมให้ชื่นใจได้เกือบตลอดทั้งปี

👉 อ่านเพิ่มเติม: ต้นโมก ไม้ดอกหอมทำรั้ว · รวมไม้ดอกหอมน่าปลูก · รวมไม้เลื้อยแต่งซุ้ม

เขียนและเรียบเรียงโดย: ทีมงาน Kasetidea
แหล่งอ้างอิง: Plants of the World Online (POWO) โดย Royal Botanic Gardens, Kew, วิกิพีเดีย, สำนักงาน รสพ. (RSPG), ฐานข้อมูลพรรณไม้
อัปเดตล่าสุด: ธันวาคม 2567