ดอกเบญจมาศ

ดอกเบญจมาศ (Chrysanthemum × morifolium) คือไม้ดอกลูกผสมในวงศ์ทานตะวัน (Asteraceae) ที่คนจีนปลูกคัดพันธุ์มานานหลายพันปี ปัจจุบันเป็นไม้ตัดดอกและไม้กระถางที่ปลูกกันทั่วโลก มีสีและทรงดอกให้เลือกมากมาย ตั้งแต่ดอกชั้นเดียวแบบเดซี่ไปจนถึงดอกกลมแน่นแบบปิงปอง

ในไทย เบญจมาศเป็นดอกไม้ที่เห็นได้ทุกที่ ทั้งในแจกัน พวงมาลัย ดอกไม้บูชาพระ และไม้กระถางช่วงหน้าหนาว บทความนี้รวบรวมเรื่องที่คนค้นหามากที่สุด ได้แก่ ความหมายของดอกเบญจมาศแต่ละสี สายพันธุ์ วิธีปลูกให้ออกดอก การเปิดไฟตามหลักพืชวันสั้น ชาเก๊กฮวย สรรพคุณ ราคา และความปลอดภัยต่อสัตว์เลี้ยง โดยอ้างอิงข้อมูลจากสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (สวพส.) กรมวิชาการเกษตร และแหล่งต่างประเทศ

🌼 ดอกเบญจมาศ คืออะไร ข้อมูลพื้นฐาน

เบญจมาศเป็นไม้ล้มลุกอายุหลายปี สูงประมาณ 30–90 เซนติเมตร เป็นลูกผสมที่เกิดจากการปลูกคัดพันธุ์ในจีน (จีนตะวันออกเฉียงใต้) ต่อมานำเข้าไปญี่ปุ่น พันธุ์ที่ปลูกเป็นการค้าแทบทั้งหมดได้จากการผสมและคัดเลือกพันธุ์ ไม่ใช่พืชป่าชนิดเดียว

ชื่อไทย	เบญจมาศ, ดอกเบญจมาศ
ชื่อวิทยาศาสตร์	Chrysanthemum × morifolium (Ramat.) Hemsl. (ชื่อพ้องที่พบบ่อย Dendranthema × grandiflorum)
ชื่อภาษาอังกฤษ	Chrysanthemum, Mum, Florist’s daisy, Hardy garden mum
วงศ์	Asteraceae (Compositae) วงศ์ทานตะวัน
ถิ่นกำเนิด	ลูกผสมที่เกิดจากการปลูกคัดพันธุ์ในจีน (จีนตะวันออกเฉียงใต้) ต่อมานำเข้าไปญี่ปุ่น
ลักษณะ	ไม้ล้มลุกอายุหลายปี ลำต้นตั้งตรง สูงและกว้างประมาณ 30–90 ซม.
ใบ	ใบเดี่ยวเรียงสลับ ขอบหยักเว้า ยาวได้ถึงราว 12 ซม. มีขนสีเทา ขยี้แล้วมีกลิ่นแรง
ดอก	ช่อดอกแบบกระจุก ประกอบด้วยดอกย่อยวงนอกและวงใน มีหลายสี
แสงแดด	แดดจัด อย่างน้อย 5–6 ชั่วโมงต่อวัน เน้นแดดเช้า
อุณหภูมิที่เหมาะ	กลางวัน 17–30 °C กลางคืน 17–20 °C
การออกดอก	พืชวันสั้น ออกดอกเมื่อช่วงกลางวันสั้นลง
ขยายพันธุ์	ปักชำยอด (วิธีหลัก), แยกกอ/แยกหน่อ
สัตว์เลี้ยง	เป็นพิษต่อสุนัข แมว และม้า (ASPCA)

🔤 ดอกเบญจมาศ ภาษาอังกฤษ และชื่อวิทยาศาสตร์

ดอกเบญจมาศภาษาอังกฤษเรียกว่า Chrysanthemum (คริสแซนทิมัม) หรือเรียกสั้น ๆ ว่า Mum ส่วนชื่อวิทยาศาสตร์คือ Chrysanthemum × morifolium (Ramat.) Hemsl.

คำว่า Chrysanthemum มาจากภาษากรีก 2 คำ คือ chrysos แปลว่า ทอง และ anthemon แปลว่า ดอกไม้ รวมกันจึงแปลว่า “ดอกไม้สีทอง” ในสหรัฐฯ ยังมีชื่อเรียกอื่น เช่น Florist’s daisy และ Hardy garden mum สำหรับพันธุ์ที่ปลูกลงดินในสวน ส่วนฐานข้อมูลพืชของกรมวิชาการเกษตรใช้ชื่อสามัญว่า Indian chrysanthemum (ชื่อนี้ในต่างประเทศมักหมายถึง C. indicum)

เครื่องหมาย × ในชื่อวิทยาศาสตร์บอกว่าเป็นพืชลูกผสม นักพืชสวนอธิบายว่าเบญจมาศที่ปลูกกันมาจากการผสมระหว่างเบญจมาศป่าของจีนและญี่ปุ่น Ramatuelle บรรยายพืชนี้ทางพฤกษศาสตร์ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1792 จากต้นที่นำมาจากจีน และ Hemsley ย้ายเข้าสกุล Chrysanthemum ในปี ค.ศ. 1889 จึงเขียนชื่อผู้ตั้งว่า (Ramat.) Hemsl. ในเอกสารวิชาการไทยบางฉบับจะพบชื่อเก่า Dendranthema grandiflorum ซึ่งหมายถึงพืชชนิดเดียวกัน

🌈 ดอกเบญจมาศ ความหมาย แต่ละสี

ในภาพรวม ดอกเบญจมาศหมายถึงความภักดี มิตรภาพ ความสุข และอายุยืนยาว แต่ความหมายจริงขึ้นกับสีของดอกและวัฒนธรรมของผู้รับ สีเดียวกันอาจเป็นมงคลในประเทศหนึ่ง แต่ใช้ในงานไว้อาลัยในอีกประเทศหนึ่ง

ความหมายด้านล่างเป็นภาษาดอกไม้และความเชื่อที่รวบรวมจากแหล่งต่างประเทศ ไม่ใช่ข้อเท็จจริงทางพฤกษศาสตร์ ใช้เป็นแนวทางเลือกดอกไม้ให้เหมาะกับโอกาส

สีดอกเบญจมาศ	ความหมายตามภาษาดอกไม้	ข้อควรรู้
ขาว	ความบริสุทธิ์ ความซื่อสัตย์ ความจริงใจ ความภักดี	ในจีน ญี่ปุ่น เกาหลี และหลายประเทศในยุโรป ใช้ในงานไว้อาลัย
เหลือง	ความสุข ความสดใส การเฉลิมฉลอง	ภาษาดอกไม้ยุควิกตอเรียหมายถึง “ความรักที่ถูกมองข้าม”
แดง	ความรัก ความหลงใหล	ยุควิกตอเรียใช้แทนคำว่า “ฉันรักเธอ”
ม่วง	ความใส่ใจ ความห่วงใย ความสูงส่ง	บางแหล่งรวมความหมายเรื่องโชคดี
ชมพู	มิตรภาพ ความรักใคร่ ความอ่อนโยน	บางแหล่งรวมความหมายเรื่องการเยียวยาจิตใจ
ส้ม	ความกระตือรือร้น ความอบอุ่น ความสุข	ความหมายอยู่ระหว่างสีแดงกับสีเหลือง
เขียว	สุขภาพดี การเริ่มต้นใหม่ อายุยืน	มักเป็นดอกทรงกลมเล็กแบบปอมปอน

ดอกเบญจมาศสีขาว ความหมาย

ดอกเบญจมาศสีขาวหมายถึงความบริสุทธิ์ ความซื่อสัตย์ และความภักดีในสายตาคนอเมริกันและอังกฤษ แต่ต้องระวังเรื่องโอกาส เพราะในจีน ญี่ปุ่น และเกาหลี เบญจมาศสีขาวสื่อถึงความโศกเศร้า และญี่ปุ่นใช้ดอกสีขาวในงานศพและประดับหลุมศพ ส่วนในฝรั่งเศส เบลเยียม อิตาลี สเปน โปแลนด์ ฮังการี และโครเอเชีย เบญจมาศดอกใหญ่ทรงกลมใช้เฉพาะงานศพหรือวางบนหลุมศพ ขณะที่ออสเตรเลียมีธรรมเนียมติดเบญจมาศสีขาวในวันแม่

ดอกเบญจมาศสีเหลือง

ดอกเบญจมาศสีเหลืองมีความหมายสองด้าน ในสหรัฐฯ และเอเชียมักหมายถึงความสุข ความสดใส และแสงอาทิตย์ แต่ภาษาดอกไม้ยุควิกตอเรียของอังกฤษใช้สีเหลืองแทนความรักที่ถูกมองข้ามหรือความผิดหวังในรัก ในไทย เบญจมาศสีเหลืองเป็นไม้ดอกหลักที่โครงการหลวงคัดเลือกไปประดับพระเมรุมาศ ในหลวงรัชกาลที่ 9 เมื่อปี 2560 ร่วมกับไม้ดอกสีเหลืองอีก 2 ชนิด

ดอกเบญจมาศสีม่วง

ดอกเบญจมาศสีม่วงหมายถึงความใส่ใจและความห่วงใย บางแหล่งเพิ่มความหมายเรื่องความสูงส่ง ความทุ่มเท และโชคดี ในทางพฤกษศาสตร์ สีกลีบของเบญจมาศไล่ได้ตั้งแต่ชมพูอ่อนจนถึงม่วงเข้ม

ดอกเบญจมาศสีแดง

ดอกเบญจมาศสีแดงหมายถึงความรักและความหลงใหล เหมือนดอกไม้สีแดงชนิดอื่น ในภาษาดอกไม้ยุควิกตอเรีย เบญจมาศสีแดงใช้แทนคำว่า “ฉันรักเธอ” ถ้าอยากได้ดอกไม้แทนใจที่ต่างจากกุหลาบ เบญจมาศสีแดงเป็นตัวเลือกที่น่าสนใจ

ดอกเบญจมาศสีชมพู

ดอกเบญจมาศสีชมพูสื่อถึงมิตรภาพ ความรักใคร่ และความอ่อนโยน บางแหล่งเพิ่มความหมายเรื่องการเยียวยาจิตใจ

เบญจมาศหนู มีความหมายอย่างไร

“เบญจมาศหนู” เป็นชื่อที่คนค้นหามาก แต่ในเอกสารของกรมวิชาการเกษตร สวพส. และแหล่งอ้างอิงที่เราตรวจสอบ ไม่พบชื่อนี้เป็นชื่อพันธุ์ และไม่พบความหมายที่แยกเฉพาะ ความหมายของเบญจมาศหนูจึงใช้ความหมายของเบญจมาศโดยรวม (ความภักดี มิตรภาพ อายุยืน และ “ความยั่งยืน” ตามความเชื่อดอกไม้บูชาพระ) และดูตามสีของดอกในตารางด้านบน

🎌 ดอกเบญจมาศ ญี่ปุ่น จีน และตะวันตก

เบญจมาศเป็นดอกไม้ที่มีความหมายทางวัฒนธรรมสูงมาก โดยเฉพาะในญี่ปุ่นที่ใช้เป็นตราของราชวงศ์ และในจีนที่ถือเป็นสัญลักษณ์ของอายุยืน

ญี่ปุ่น: ดอกไม้ของจักรพรรดิ

เบญจมาศเข้ามาในญี่ปุ่นจากจีนในฐานะพืชสมุนไพรช่วงยุคนาระ ต่อมาราชสำนักนิยมปลูกไว้ชม ตามประวัติเชื่อกันว่าจักรพรรดิโกะโทบะ (ปลายศตวรรษที่ 12–ต้นศตวรรษที่ 13) ทรงใช้ดอกเบญจมาศเป็นตราประจำพระองค์ จนกลายเป็นตราราชวงศ์ญี่ปุ่น ตราจักรพรรดิที่กำหนดอย่างเป็นทางการในปี ค.ศ. 1926 เป็นดอกเบญจมาศ 16 กลีบ ซ้อนกัน 2 ชั้น ส่วนหนังสือเดินทางญี่ปุ่น เครื่องราชอิสริยาภรณ์ และเข็มกลัดสมาชิกรัฐสภาใช้แบบ 16 กลีบชั้นเดียว

ญี่ปุ่นเรียกเบญจมาศที่ปรับปรุงพันธุ์ในประเทศว่า wagiku และแบ่งตามขนาดดอกเป็น ดอกใหญ่ (ōgiku) ดอกกลาง (chūgiku) และดอกเล็ก (kogiku) มีงานเทศกาลเบญจมาศ (Kiku Matsuri) ช่วงฤดูใบไม้ร่วง เช่น ที่ศาลเจ้ายูชิมะเท็นมังงู กรุงโตเกียวในเดือนพฤศจิกายน ที่จัดแสดงทั้งดอกใหญ่ ตุ๊กตาประดับดอกเบญจมาศ และการจัดทรงแบบต่าง ๆ เช่น ทรงน้ำตก (kengai) และทรงบอนไซ

จีน: อายุยืนและหนึ่งในสี่สุภาพบุรุษ

มีบันทึกว่าจีนเริ่มปลูกเบญจมาศเป็นพืชสมุนไพรตั้งแต่ราวศตวรรษที่ 15 ก่อนคริสตกาล และบันทึกพันธุ์ไว้ได้มากกว่า 500 พันธุ์ภายในปี ค.ศ. 1630 ในวัฒนธรรมจีน เบญจมาศเป็นสัญลักษณ์ของอายุยืน นิยมมอบให้ผู้สูงอายุ ผูกพันกับเทศกาลวันที่ 9 เดือน 9 และเป็นหนึ่งใน “สี่สุภาพบุรุษ” (Four Gentlemen) ของศิลปะจีน

ตะวันตก: ดอกไม้แห่งความสุข และดอกไม้ไว้อาลัย

ในอังกฤษและสหรัฐฯ เบญจมาศมักสื่อถึงความสุขและการมองโลกในแง่ดี และเป็นดอกไม้ประจำเดือนพฤศจิกายน แต่ในหลายประเทศของยุโรป เช่น อิตาลี ฝรั่งเศส และโปแลนด์ เบญจมาศเป็นดอกไม้ที่นำไปวางบนหลุมศพ โดยเฉพาะช่วงวันระลึกถึงผู้ล่วงลับ

🙏 ดอกเบญจมาศ ไหว้พระได้ไหม

ไหว้พระได้ เบญจมาศเป็นหนึ่งในดอกไม้บูชาพระที่คนไทยนิยม และตามความเชื่อเรื่องดอกไม้บูชาพระ ดอกเบญจมาศหมายถึงความยั่งยืน

เบญจมาศมีหลายสีและหลายขนาด จัดแจกันได้ทั้งแบบดอกเดี่ยวและดอกช่อ หรือจัดคู่กับดอกไม้บูชาพระชนิดอื่น เช่น มะลิ และดาวเรือง ส่วนเรื่องสีขาวที่บางประเทศใช้ในงานไว้อาลัย เป็นธรรมเนียมของจีน ญี่ปุ่น และยุโรป ไม่ได้เกี่ยวกับความเชื่อเรื่องดอกไม้บูชาพระของไทย

🌿 ลักษณะและส่วนประกอบของดอกเบญจมาศ

สิ่งที่เราเรียกว่า “ดอกเบญจมาศ” หนึ่งดอก แท้จริงคือช่อดอกที่รวมดอกย่อยเล็ก ๆ จำนวนมากไว้บนฐานเดียวกัน เหมือนทานตะวันและดาวเรืองที่อยู่วงศ์เดียวกัน

ส่วนประกอบหลัก

• ดอกย่อยวงนอก อยู่รอบนอก โตเร็ว กลีบยื่นยาวเห็นชัด เป็นส่วนที่เราเห็นเป็น “กลีบดอก” มีแต่เกสรเพศเมีย
• ดอกย่อยวงใน อยู่ตรงกลาง โตช้ากว่า กลีบสั้นอัดกันแน่น มีทั้งเกสรเพศผู้และเกสรเพศเมีย
• ใบ ใบเดี่ยวเรียงสลับ ขอบหยักเว้าและมีฟัน ยาวได้ถึงราว 12 ซม. มีขนสีเทา ขยี้แล้วมีกลิ่นแรงเฉพาะตัว
• ลำต้น ตั้งตรง เป็นไม้ล้มลุกหรือโคนแข็งเล็กน้อย
• กลิ่นดอก ดอกแทบไม่มีกลิ่น กลิ่นที่ได้ยินส่วนใหญ่มาจากใบ

ทรงดอกของเบญจมาศต่างกันมาก ตั้งแต่ดอกชั้นเดียวแบบเดซี่ ไปจนถึงดอกซ้อนกลมแน่นแบบปอมปอน สีกลีบมีทั้งขาว เหลือง ชมพูถึงม่วง และเขียว

🌸 ดอกเบญจมาศ มีกี่สายพันธุ์

เบญจมาศมีพันธุ์ปลูกประมาณ 20,000–30,000 พันธุ์ทั่วโลก จึงไม่นิยมนับเป็นรายพันธุ์ แต่จัดกลุ่มตามทรงดอกและรูปแบบการปลูกแทน สมาคมเบญจมาศแห่งชาติของสหรัฐฯ แบ่งเป็น 13 กลุ่มตามทรงดอก

แบ่งตามทรงดอก

ทรงดอก	ลักษณะ	ตัวอย่างพันธุ์
ดอกชั้นเดียว (Single)	คล้ายดอกเดซี่ กลีบ 1–5 แถว เห็นใจกลางชัด	Reagan White
อะนิโมนี (Anemone)	กลีบชั้นเดียว ใจกลางนูนเป็นกระจุก สีมักเข้มกว่า	Puma
แมงมุม (Spider)	กลีบเป็นหลอดยาว ปลายงอเป็นตะขอ	Shamrock
ปอมปอน / ปิงปอง (Pompon)	ดอกเล็ก แข็ง ทรงเกือบกลม	Green Pea, ขาวปิงปอง
เดคคอเรทีฟ (Decorative)	กลีบซ้อน โค้งเข้าหรือโค้งออก	Fiji White
ดอกใหญ่ (Incurve / Reflex / Tubular)	ดอกใหญ่ กลีบโค้งเข้า โค้งออก หรือเป็นหลอด	มักเป็นพันธุ์ประกวด
ช้อน (Spoon) และหลอด (Quill)	กลีบรูปช้อน หรือกลีบเป็นหลอดตรงยาว	–

แบ่งตามรูปแบบการปลูกขาย

• เบญจมาศดอกเดี่ยว (Standard) เลี้ยงให้เหลือ 1 ดอกต่อกิ่ง นิยมทำไม้ตัดดอก
• เบญจมาศดอกช่อ (Spray) 1 ก้านมีหลายดอก ใช้จัดแจกันและช่อดอกไม้
• เบญจมาศประกวด (Exhibition) 1 ต้น 1 ดอกขนาดใหญ่มาก
• เบญจมาศกระถาง (Pot plant) ทรงพุ่มเตี้ย ดอกเต็มต้น ขายเป็นไม้ประดับ

นอกจากนี้ยังแบ่งตามระยะเวลาตอบสนองต่อวันสั้น เป็นกลุ่ม 8 สัปดาห์ 9 สัปดาห์ และ 10–15 สัปดาห์ นับจากเริ่มได้วันสั้นจนตัดดอก (ราว 56, 63 และ 70–105 วัน)

สายพันธุ์ที่ปลูกในไทย

พันธุ์	สี / ลักษณะดอก	จุดเด่น
โพลารีส	ขาวและเหลือง ดอกขนาดกลาง	ก้านตรง ดูแลง่าย ออกดอก พ.ย.–พ.ค.
ขาวญี่ปุ่น	ขาวล้วน ดอกใหญ่	ปลูกยาก แต่ตลาดต้องการสูง ราคาค่อนข้างคงที่
แคทอาย	เหลือง ดอกเล็ก	ดูแลง่าย ออกดอกได้ทั้งปีถ้าควบคุมแสง
การะเกด	ขาว ดอกใหญ่	ออกดอกเฉพาะหน้าฝน ต้องปลูกในโรงเรือน
ขาวปิงปอง	ขาว ดอกกลมเหมือนลูกปิงปอง	ดูแลง่าย
เหลืองเรวดี, เหลืองขมิ้น	เหลือง	พันธุ์ตัดดอกที่เกษตรกรอุบลราชธานีปลูกขาย
White Regan, Yellow Regan	ขาว / เหลือง	พันธุ์ที่ สวพส. ใช้ทดลองผลิตต้นพันธุ์

ดอกเบญจมาศปิงปอง

ดอกเบญจมาศปิงปองคือเบญจมาศทรงปอมปอน ดอกเล็ก กลีบซ้อนแน่นจนเป็นทรงเกือบกลมเหมือนลูกปิงปอง พันธุ์ที่คนไทยรู้จักคือ “ขาวปิงปอง” ซึ่งดูแลง่าย ส่วนต่างประเทศมีพันธุ์สีเขียวอย่าง Green Pea เกษตรกรไทยปลูกขาวปิงปองเป็นไม้ตัดดอก เช่น ที่อุบลราชธานี

ดอกเบญจมาศแคระ

ดอกเบญจมาศแคระคือเบญจมาศที่ต้นเตี้ย ทรงพุ่มแน่น เหมาะปลูกในกระถาง เช่น กลุ่มคุชชั่น (Cushion) ที่ทรงพุ่มเตี้ยและออกดอกเร็ว ในไทย ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงห้วยลึกเคยเตรียมเบญจมาศกระถาง 6 พันธุ์ ซึ่ง 4 พันธุ์เป็นทรงพุ่มเตี้ย ใช้เวลาราว 3 เดือนก็ออกดอกในกระถางขนาด 6 นิ้ว และมีข่าวการเปิดตัวเบญจมาศแคระที่ได้จากการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อในงานเบญจมาศที่วังน้ำเขียว จ.นครราชสีมา ปี 2552

☀️ ดอกเบญจมาศ ชอบแดดไหม

ชอบแดดจัด เบญจมาศควรได้แดดเต็มอย่างน้อย 5–6 ชั่วโมงต่อวัน โดยเฉพาะแดดเช้า แต่ต้องการอากาศเย็นและกลางคืนที่มืดจริง จึงไม่ควรปลูกในจุดที่ร่มและชื้นแฉะ

• อุณหภูมิ สวพส. แนะนำกลางวัน 17–30 °C และกลางคืน 17–20 °C ถ้าร้อนจัด ดอกจะเล็กลง
• พื้นที่ในไทย ภาคเหนือให้ดอกใหญ่และสวยกว่า แหล่งปลูกเดิมอยู่ที่เชียงใหม่และเชียงราย ปัจจุบันปลูกมากในภาคอีสาน โดยเฉพาะอุดรธานี
• ปลูกในบ้านได้ไหม เบญจมาศกระถางเป็นไม้ประดับในบ้านที่นิยม ตั้งโชว์ช่วงดอกบานได้ แต่ระยะยาวต้นต้องการแดดจัด เมื่อดอกโรยให้ย้ายไปจุดที่สว่างและได้แดด และอย่าวางใต้ไฟที่เปิดทั้งคืน

ถ้าสนใจไม้ดอกกระถางชนิดอื่นที่ปลูกประดับบ้านได้ ลองดูไฮเดรนเยีย

🤔 ดอกเบญจมาศ ปลูกยากไหม

ปลูกเป็นไม้กระถางไม่ยาก ถ้าเลือกช่วงปลายฝนถึงหน้าหนาว ให้แดดจัด และกลางคืนมืด แต่ถ้าจะปลูกให้ได้ดอกใหญ่คุณภาพแบบไม้ตัดดอก หรือปลูกนอกฤดู ถือว่ายากปานกลางถึงยาก เพราะต้องคุมแสง อุณหภูมิ และโรคไปพร้อมกัน

ปัจจัย	ปลูกง่าย	ปลูกยาก
ฤดู	ปลายฝน–หน้าหนาว (กลางวันสั้นตามธรรมชาติ)	หน้าร้อน หรือปลูกนอกฤดู
พื้นที่	ภาคเหนือ ภาคอีสาน ที่สูง อากาศเย็น	พื้นที่ร้อนจัดและชื้นมาก
พันธุ์	โพลารีส แคทอาย ขาวปิงปอง (ดูแลง่าย)	ขาวญี่ปุ่น (ปลูกยาก)
เป้าหมาย	ไม้กระถางทรงพุ่ม ดอกเต็มต้น	ไม้ตัดดอกดอกเดี่ยวขนาดใหญ่
แสงกลางคืน	มืดสนิท ไม่มีไฟส่อง	มีไฟถนนหรือไฟบ้านส่องทั้งคืน

ข้อดีคือเบญจมาศขยายพันธุ์ง่ายด้วยการปักชำ ถ้าต้นแรกไม่สวย ก็ตัดยอดไปชำปลูกรอบใหม่ได้เรื่อย ๆ

🪴 วิธีปลูกเบญจมาศในกระถางและในแปลง

หลักการปลูกเบญจมาศให้ออกดอกสวยมี 5 ข้อ คือ ดินร่วนระบายน้ำดี แดดจัด รดน้ำตอนเช้า ใส่ปุ๋ยตามช่วงการเติบโต และเด็ดยอดเพื่อสร้างทรงพุ่ม

1. ดินและกระถาง

ใช้ดินร่วนซุย อุดมสมบูรณ์ มีอินทรียวัตถุ และระบายน้ำดี สวพส. แนะนำค่า pH 5.8–6.5 ถ้าปลูกลงแปลงในพื้นที่ดินเหนียวที่น้ำท่วมขังง่าย ให้ยกแปลงกว้างราว 1 เมตร เว้นทางเดินระหว่างแปลงราว 50 ซม. ปลูกในกระถางต้องมีรูระบายน้ำ และใช้ดินผสมที่ไม่อุ้มน้ำจนแฉะ

2. การรดน้ำ

ให้ดินชื้นสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ โดยทั่วไปรดสัปดาห์ละ 2–3 ครั้งตามสภาพอากาศ ต้นในกระถางให้รดเมื่อดินด้านบนเริ่มแห้ง และรดจนน้ำไหลออกก้นกระถาง

3. การใส่ปุ๋ย

สวพส. แนะนำให้ช่วงแรกใช้ปุ๋ยไนโตรเจนสูงสัดส่วน 3:2:1 ทุก 7 วัน เมื่อต้นอายุราว 2 เดือน เปลี่ยนเป็นสูตรไนโตรเจนต่ำ ฟอสฟอรัสสูง สัดส่วน 1:2:1 ทุก 10 วันจนเก็บเกี่ยว ส่วนผู้ปลูกทั่วไปนิยมใช้ปุ๋ยสูตร 15-15-15 หรือ 13-13-21 อัตรา 1 ช้อนชาต่อต้น เดือนละครั้ง อ่านหลักการเลือกสูตรปุ๋ยได้ที่ วิธีใส่ปุ๋ยต้นไม้ และคำนวณปริมาณปุ๋ยได้ที่ เครื่องคำนวณปุ๋ย

4. เด็ดยอดให้แตกกิ่ง

หลังปลูกราว 5–10 วัน เมื่อต้นตั้งตัวแล้ว ให้เด็ดยอดออกประมาณ 1 นิ้ว ต้นจะแตกกิ่งข้างและได้ดอกมากขึ้น แต่ดอกจะเล็กลง สำหรับไม้กระถางที่อยากได้ทรงพุ่มแน่น การเด็ดยอดเป็นขั้นตอนสำคัญ

5. ปลิดดอกข้างถ้าต้องการดอกใหญ่

ถ้าต้องการดอกใหญ่ 1 ดอกต่อกิ่งแบบไม้ตัดดอก ให้ปลิดตาดอกข้างออก เหลือไว้เฉพาะดอกยอด ทำตอนตาดอกข้างยังเล็กขนาดหัวไม้ขีด ส่วนพันธุ์ดอกเล็ก การปลิดดอกข้างไม่ได้ช่วยให้ดอกใหญ่ขึ้นมากนัก

6. ค้ำกิ่งและเด็ดดอกโรย

พันธุ์ต้นสูงหรือดอกใหญ่ควรปักหลักค้ำ เพื่อไม่ให้กิ่งหักเมื่อดอกหนัก และเด็ดดอกโรยออกสม่ำเสมอ ต้นจะออกดอกได้นานขึ้น

🌙 ทำไมเบญจมาศไม่ออกดอก เรื่องพืชวันสั้น

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือได้แสงตอนกลางคืน เบญจมาศเป็นพืชวันสั้น จะเริ่มสร้างตาดอกเมื่อช่วงกลางวันสั้นกว่าราว 13.5–14 ชั่วโมง ถ้ามีไฟส่องตอนกลางคืน ต้นจะ “นับวันผิด” และไม่ยอมออกดอก

ในไทยช่วงกลางวันสั้นลงตั้งแต่ปลายฝนถึงหน้าหนาว เบญจมาศจึงออกดอกเองตามธรรมชาติในช่วงนั้น สวนไม้ตัดดอกใช้หลักเดียวกันนี้ควบคุมเวลาออกดอก โดย “เปิดไฟ” เพื่อยืดเวลาให้ต้นโตก่อน และ “คลุมผ้าดำ” เพื่อเร่งให้ออกดอกนอกฤดู

ช่วง	สิ่งที่ทำ (ตามแนวทาง สวพส.)	เป้าหมาย
ต้นยังเล็ก	เปิดไฟกลางดึกราว 22.00–02.00 น. ความเข้มแสงราว 80–100 ลักซ์ ที่ระดับแปลง ไม่ให้ช่วงมืดต่อเนื่องนานเกินไป	ให้ต้นโตและก้านยาวก่อน ยังไม่ออกดอก
ต้นสูงราว 30 ซม.	หยุดเปิดไฟ ให้ได้วันสั้น (กลางวันน้อยกว่า 13.5 ชม.) ต่อเนื่องจนดอกเริ่มเห็นสี ราว 5 สัปดาห์	ชักนำให้สร้างตาดอก
ผลิตนอกฤดู	คลุมผ้าดำหรือพลาสติกทึบให้มืดราว 13 ชั่วโมง เช่น คลุม 18.00 น. เปิด 07.00 น.	บังคับให้ออกดอกช่วงกลางวันยาว
ข้อควรระวัง	ความร้อนสะสมใต้ผ้าคลุม และแสงรั่วเข้าผ้า	ทำให้ดอกด้อยคุณภาพ

📅 ปฏิทินการปลูกเบญจมาศในไทย

ฤดูปลูกเบญจมาศปกติในไทยอยู่ระหว่างมิถุนายนถึงมกราคม ตารางนี้เป็นตัวอย่างจากเกษตรกรผู้ปลูกเบญจมาศตัดดอกที่อุบลราชธานี ส่วนเบญจมาศกระถางของโครงการหลวงใช้เวลาราว 3 เดือนนับจากขยายพันธุ์จนออกดอก

เดือน	งานในแปลง / กระถาง
สิงหาคม	ลงปลูกเบญจมาศตัดดอก
ตุลาคม	เริ่มออกดอก เริ่มตัดดอกขาย
พฤศจิกายน–เมษายน	ช่วงเก็บเกี่ยวและขาย (อากาศเย็นช่วยให้ดอกใหญ่และสวย)
พฤษภาคม	พักและเตรียมแปลงสำหรับรอบใหม่

ข่าวจากวังน้ำเขียว จ.นครราชสีมา รายงานว่าเบญจมาศใช้เวลาราว 60–65 วันก็ตัดดอกได้ เกษตรกรบางรายปลูกหมุนเวียนทันทีหลังเก็บเกี่ยวแต่ละแปลง เพื่อให้มีดอกขายต่อเนื่อง

🌱 วิธีขยายพันธุ์เบญจมาศ

วิธีที่ง่ายและนิยมที่สุดคือการปักชำยอด ส่วนต้นที่โตเป็นกอแล้ว ขยายด้วยการแยกกอหรือแยกหน่อได้

ปักชำยอด ทีละขั้น

1. เลือกยอดที่แข็งแรง ไม่มีโรค จากกิ่งล่างหรือยอดที่แตกจากโคนกอ ยาวราว 5–7 ซม. มีใบ 2 คู่ (แนวทาง สวพส.) หรือ 10–15 ซม. สำหรับไม้กระถางทั่วไป
2. เด็ดใบครึ่งล่างออก
3. จุ่มโคนกิ่งในฮอร์โมนเร่งราก (ไม่บังคับ แต่ช่วยให้รากออกดีขึ้น)
4. ปักลึกราว 2.5 ซม. ในวัสดุชำที่สะอาดและชื้น เช่น ทราย เพอร์ไลต์ หรือเวอร์มิคูไลต์
5. พรางแสงช่วง 1–2 วันแรก แล้วค่อยให้แสงมากขึ้น เมื่อรากเดินดีจึงย้ายลงกระถาง

ดูเทคนิคการปักชำแบบละเอียดได้ที่ วิธีปักชำกิ่งให้ออกราก

สวนผลิตต้นพันธุ์ทำอย่างไร

สวนเลี้ยง “ต้นแม่พันธุ์” ไว้ตัดยอดโดยเฉพาะ ตามแนวทาง สวพส. ชำกิ่งต้นแม่ราว 15 วันแล้วนำไปปลูก เมื่อปลูกได้ราว 10 วันให้เด็ดยอด แล้วเลี้ยงหน่อใหม่ไว้ 3 หน่อต่อต้น หลังเด็ดยอดราว 25–35 วันจึงตัดยอดรุ่นแรก และตัดรุ่นต่อไปได้ทุกราว 15 วัน ต้นแม่ 1 ต้นที่ดูแลดีตัดยอดได้ 3–4 ครั้ง ยอดที่ตัดไปชำยาวราว 5–7 ซม. มีใบ 2 คู่ ข้อสำคัญคือใช้ยอดจากต้นที่ปลอดโรค เพราะโรคเหี่ยวจากแบคทีเรียติดไปกับกิ่งชำได้

แยกกอ / แยกหน่อ

ต้นที่ตัดดอกแล้วจะแตกหน่อจากโคน ขุดกอขึ้นมา แยกหน่อที่มีรากของตัวเองไปปลูกใหม่ และทิ้งส่วนกลางกอที่แก่และแข็งออก

🐛 โรคและแมลงศัตรูเบญจมาศ

ศัตรูสำคัญของเบญจมาศคือโรคราสนิมขาว เพลี้ยไฟ และหนอนชอนใบ ส่วนในบ้านมักเจอเพลี้ยอ่อน ไรแดง และราแป้ง การป้องกันที่ได้ผลที่สุดคืออย่าให้ใบเปียกตอนเย็น และเว้นระยะให้ลมผ่าน

ศัตรูพืช	อาการ / ลักษณะ	การป้องกันและจัดการ
ราสนิมขาว (Puccinia horiana)	โรคราสนิม เกิดตุ่มบนใบ ระบาดเมื่อใบเปียกชื้น	อย่าให้ใบเปียกโดยเฉพาะตอนเย็น ให้อากาศถ่ายเท เด็ดใบเป็นโรคทิ้งตั้งแต่เริ่ม ใช้สารป้องกันเชื้อราสลับกลุ่มตามฉลาก
ใบจุด (Septoria)	จุดสีน้ำตาลถึงดำ เริ่มจากใบล่าง	อย่าปลูกแน่นเกินไป เด็ดใบล่างที่เป็นโรค
ราแป้ง	ผงสีขาวเทาบนใบ	ให้แดดและลมผ่าน เลี่ยงความชื้นสะสม
ดอกเน่า / ตาดอกเน่า (Botrytis)	ดอกตูมนิ่ม เป็นสีน้ำตาล	อย่ารดน้ำโดนดอก เด็ดดอกเน่าทิ้ง
เหี่ยว / เน่าแห้งจากแบคทีเรีย	ต้นเหี่ยว โคนเน่าแห้ง	ถอนต้นเป็นโรคไปทำลาย ใช้กิ่งชำที่ปลอดโรค
เพลี้ยไฟ	แมลงขนาดเล็กมาก ระบาดได้เร็ว	กับดักกาวเหนียว สารสกัดสะเดา สลับกลุ่มสารเมื่อระบาด
หนอนชอนใบ	หนอนกินอยู่ภายในเนื้อใบ	เด็ดใบที่ถูกทำลาย ใช้สารตามคำแนะนำบนฉลาก
เพลี้ยอ่อน ไรแดง หนอนกระทู้	ศัตรูที่พบได้ทั่วไป	ตรวจใต้ใบสม่ำเสมอ ฉีดน้ำล้าง หรือใช้สารตามฉลาก

ถ้าเจอแมลงปากดูดกลุ่มเพลี้ยเกาะตามยอดและซอกใบ ดูวิธีจัดการแบบไม่พึ่งสารเคมีได้ที่ วิธีกำจัดเพลี้ยแป้ง

🍵 ดอกเบญจมาศ กินได้ไหม และชาเก๊กฮวย

ดอกเบญจมาศบางสายพันธุ์กินได้ ชาเก๊กฮวยทำจากดอกของ Chrysanthemum morifolium หรือ C. indicum ที่ปลูกเพื่อทำชาโดยเฉพาะ แต่ไม่ควรเด็ดดอกจากกระถางไม้ประดับมากิน เพราะไม้กระถางที่ขายทั่วไปมักผ่านการฉีดพ่นสารป้องกันโรคและแมลง

ชาเก๊กฮวยทำจากอะไร

ชาเก๊กฮวยทำจากดอกเบญจมาศสีเหลืองหรือขาวที่ตากแห้ง นำมาแช่หรือต้มในน้ำร้อน มักเติมน้ำตาลกรวดหรือน้ำตาลอ้อย เติมน้ำร้อนซ้ำได้หลายครั้ง น้ำชาจะใสสีเหลืองอ่อนถึงเหลืองสด ชาเก๊กฮวยกำเนิดในจีน และเป็นที่นิยมทั่วเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แหล่งปลูกที่มีชื่อเช่น ถงเซียงใกล้เมืองหางโจว

เมนูอื่นจากเบญจมาศ

• ใบ อาหารจีนบางเมนูนำใบเบญจมาศมานึ่งหรือต้มกินเป็นผัก
• เหล้าดอกเบญจมาศ เกาหลีมีเหล้าข้าวแต่งกลิ่นดอกเบญจมาศ เรียกว่า gukhwaju
• ของแต่งจาน ญี่ปุ่นใช้ดอกเบญจมาศเล็ก ๆ แต่งจานซาชิมิ

💊 ดอกเบญจมาศมีสรรพคุณอะไรบ้าง

ตามการใช้แบบดั้งเดิม ดอกเบญจมาศ (เก๊กฮวย) ถูกใช้เป็นยาเย็น ดับร้อน ในตำราแพทย์แผนจีน และใช้ดูแลอาการเกี่ยวกับดวงตาและระบบทางเดินหายใจ ข้อมูลเหล่านี้เป็นภูมิปัญญาดั้งเดิม ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

• แพทย์แผนจีน คัมภีร์สมุนไพรเสินหนงจัดดอกเบญจมาศเป็นตัวยาชั้นดี มีการใช้กับอาการตาอักเสบและปัญหาผิว
• ชาเก๊กฮวย ใช้ในแพทย์แผนจีนกับอาการทางเดินหายใจและสายตา
• สมุนไพรไทยพื้นบ้าน ข้อมูลที่ Thai PBS รวบรวมระบุว่าเก๊กฮวยเป็นยาเย็น ช่วยดับร้อนและขับเหงื่อ นิยมต้มดื่มแก้กระหายหน้าร้อน

งานวิจัยในห้องปฏิบัติการพบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและต้านการอักเสบ แต่ผลเหล่านี้ยังไม่ได้รับการยืนยันในมนุษย์ ถ้ามีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนดื่มเป็นประจำ

💰 ดอกเบญจมาศ ราคา

ราคาดอกเบญจมาศไม่คงที่ ขึ้นกับชนิด ขนาดดอก ฤดูกาล และช่วงเทศกาล เราไม่ได้ระบุตัวเลขในบทความนี้ เพราะไม่พบแหล่งข้อมูลราคาล่าสุดที่ตรวจสอบได้ แนะนำให้เช็กราคาปัจจุบันจากตลาดดอกไม้ เช่น ปากคลองตลาด หรือร้านในพื้นที่

ปัจจัยที่ทำให้ราคาต่างกัน

• ดอกเดี่ยวหรือดอกช่อ ไม้ตัดดอกขายเป็นดอกหรือเป็นกำ ส่วนไม้กระถางขายเป็นกระถาง
• ขนาดดอก เกษตรกรปลูกทั้งดอกเล็ก กลาง และใหญ่ การเด็ดยอดให้แตกกิ่งได้ดอกมากขึ้นแต่ดอกเล็กลง ทำให้ขายได้ราคาต่ำกว่า
• พันธุ์ พันธุ์ขาวญี่ปุ่นปลูกยาก แต่ตลาดต้องการสูงและราคาค่อนข้างคงที่
• ฤดูกาล หน้าหนาวเป็นช่วงดอกออกตามธรรมชาติ ส่วนดอกนอกฤดูต้องเปิดไฟหรือคลุมผ้าดำ ต้นทุนการผลิตจึงต่างกัน

🐾 เบญจมาศเป็นพิษต่อหมาแมวไหม

เป็นพิษ ASPCA (สมาคมป้องกันการทารุณสัตว์แห่งสหรัฐฯ) จัดให้เบญจมาศ (Chrysanthemum spp. หลายพันธุ์) เป็นพิษต่อสุนัข แมว และม้า

• สารที่เป็นพิษ กลุ่มเซสควิเทอร์พีนแลกโทน ไพรีทริน และสารระคายเคืองอื่น
• อาการ อาเจียน ท้องเสีย น้ำลายไหลมาก เดินเซ และผิวหนังอักเสบ

สำหรับคน การสัมผัสต้นเบญจมาศอาจทำให้ผิวระคายเคืองหรือแพ้ได้ในบางคน ถ้าผิวแพ้ง่าย ควรใส่ถุงมือตอนตัดแต่งกิ่ง

⚠️ ปัญหาที่พบบ่อยและวิธีแก้

ปัญหาส่วนใหญ่ของเบญจมาศมาจาก 3 เรื่อง คือ แสงไฟตอนกลางคืน อากาศร้อนเกินไป และความชื้นสะสมจนเกิดโรครา

ปัญหา	สาเหตุที่พบบ่อย	วิธีแก้
ไม่ออกดอก	มีไฟส่องตอนกลางคืน หรือยังไม่ถึงช่วงวันสั้น	ย้ายไปจุดที่มืดสนิทตอนกลางคืน รอช่วงปลายฝนถึงหน้าหนาว
ดอกเล็ก	อากาศร้อนจัด หรือปล่อยตาดอกไว้มากเกินไป	ปลูกช่วงอากาศเย็น ปลิดตาดอกข้างออก
ต้นยืด ล้ม ดอกน้อย	แดดไม่พอ	ย้ายไปที่ได้แดดอย่างน้อย 5–6 ชม. ปักหลักค้ำ
ใบมีตุ่มสนิม / ผงขาว / ดอกเน่า	โรคราจากความชื้นสูง ใบเปียกตอนเย็น	รดน้ำตอนเช้า ไม่รดโดนใบ เว้นระยะให้ลมผ่าน เด็ดส่วนที่เป็นโรค
ใบและยอดผิดรูป มีแมลงเล็ก ๆ เกาะ	เพลี้ยไฟ เพลี้ยอ่อน ไรแดง	ตรวจใต้ใบ ใช้กับดักกาวเหนียว ฉีดน้ำล้าง หรือใช้สารตามฉลาก
ต้นเหี่ยวทั้งที่ดินชื้น	รากเน่าจากน้ำขัง หรือโรคเหี่ยว	ปรับดินให้ระบายน้ำดี ถอนต้นที่เป็นโรคไปทำลาย

✅ สรุป ดอกเบญจมาศ

ดอกเบญจมาศ (Chrysanthemum × morifolium) เป็นไม้ดอกลูกผสมจากจีนที่มีพันธุ์ปลูกหลายหมื่นพันธุ์ ความหมายโดยรวมคือความภักดี มิตรภาพ และอายุยืน แต่ละสีมีความหมายต่างกันตามวัฒนธรรม ใช้ไหว้พระได้และหมายถึงความยั่งยืนตามความเชื่อไทย ถ้าจะปลูกให้ออกดอกสวย ให้จำ 4 ข้อ คือ แดดจัด อากาศเย็น ดินร่วนระบายน้ำดี และกลางคืนต้องมืด ดอกจากกระถางไม้ประดับไม่ควรนำมาชงกิน และควรวางให้พ้นจากสุนัขและแมว เพราะเป็นพิษต่อสัตว์เลี้ยง

📚 แหล่งอ้างอิง

• สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (สวพส.): รายงานเทคโนโลยีการผลิตไม้ดอก หัวข้อเบญจมาศ (PDF)
• สวพส.: รายงานทดสอบเทคโนโลยีโครงการหลวงด้านไม้ดอก การผลิตต้นพันธุ์เบญจมาศ (PDF)
• กรมวิชาการเกษตร: ฐานข้อมูลพืช เบญจมาศ
• monmai.com: เบญจมาศ (อ้างอิงภาควิชาพืชศาสตร์ ม.สงขลานครินทร์)
• มติชน: ปลูกเบญจมาศตัดดอกขาย บ้านตาติด อ.วารินชำราบ จ.อุบลราชธานี (2559)
• ผู้จัดการออนไลน์: งานเบญจมาศบานในม่านหมอก วังน้ำเขียว และเบญจมาศแคระ (2551)
• ผู้จัดการออนไลน์: โครงการหลวงคัดไม้ดอกสีเหลืองประดับพระเมรุมาศ (2560)
• ทรูปลูกปัญญา: ดอกไม้บูชาพระ 15 ชนิด และความหมาย
• Thai PBS: 6 น้ำสมุนไพรไทย ดื่มแก้กระหายคลายร้อน
• Plants of the World Online (Kew): Chrysanthemum × morifolium (Ramat.) Hemsl.
• Wikipedia: Chrysanthemum × morifolium
• Wikipedia: Chrysanthemum
• Wikipedia: Chrysanthemum tea
• Wikipedia: Imperial crest of Japan
• nippon.com: The Chrysanthemum: Flower of Emperors
• ASPCA: Chrysanthemum (Toxic to dogs, cats and horses)
• Penn State Extension: Chrysanthemum Care
• Utah State University Extension: Chrysanthemums (PDF)
• The Old Farmer’s Almanac: November Birth Flower (Chrysanthemum)
• HGTV: Chrysanthemum Meaning
• Thursd: Chrysanthemum Flower Meaning and Symbolism
• The Bouqs Co.: Chrysanthemum Meaning and Symbolism

แชร์หน้านี้ให้เพื่อน

Facebook LINE X คัดลอกลิงก์

#ชาเก๊กฮวย #ดอกเบญจมาศ #ดอกเบญจมาศ ความหมาย #ดอกเบญจมาศ ญี่ปุ่น #ดอกเบญจมาศ ภาษาอังกฤษ #ดอกเบญจมาศปิงปอง #ดอกเบญจมาศสีขาว #ดอกเบญจมาศสีม่วง #ดอกเบญจมาศสีเหลือง #เบญจมาศ