
ดอกพุด
Gardenia jasminoides J. Ellis (พุดซ้อน) — ดอกพุดยังรวมถึง Tabernaemontana divaricata (พุดจีบ) และชนิดอื่น
สัปดาห์ละครั้งหรือทุก 5–7 วัน เช็กดินก่อน รดเมื่อผิวดินแห้ง ไม่ให้แฉะ
แดดจัดแสงแดดโดยตรง
ปานกลางต้องการการดูแลพอสมควร
ร้อนชื้น ปลูกได้ทั่วไทย
ราว 1–2 เมตร (ในธรรมชาติ 0.3–3 เมตร)
ปานกลาง
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ดอกพุด เป็นชื่อรวมของไม้ดอกขาวหอมหลายชนิด ชนิดหลักคือ พุดซ้อน (*Gardenia jasminoides*, Rubiaceae) และ พุดจีบ (*Tabernaemontana divaricata*, Apocynaceae)
- ภาษาอังกฤษ: พุดซ้อน = Gardenia / Cape Jasmine, พุดจีบ = Crape Jasmine / Pinwheel flower
- ชนิดยอดนิยม: พุดศุภโชค, พุดพิชญา, พุดกังหัน, พุดสามสี, พุดน้ำบุศย์, พุดชมพู, พุดผา แต่ละชนิดอยู่คนละสกุล
- แยกง่าย: พุดซ้อน ดอกเดี่ยวซ้อนคล้ายกุหลาบ ส่วนพุดจีบ ดอกเป็นช่อ กลีบบิด มียางขาว
- ตามความเชื่อ ดอกพุดหมายถึง ความเจริญ มั่นคง แข็งแรงสมบูรณ์ นิยมบูชาพระและร้อยมาลัย
- ชอบแดดเต็มวันถึงครึ่งวัน พุดซ้อนชอบดินกรดอ่อน pH 5.0–6.5 ดินด่างทำให้ใบเหลือง
- ASPCA: พุดซ้อนเป็นพิษต่อหมาแมว (อาการเล็กน้อย) พุดสามสีเป็นพิษรุนแรงกว่า
🛒 ซื้อดอกพุด — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ยังไม่มีร้านขายดอกพุดในตลาดตอนนี้
ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้
🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้ข้อมูลทั่วไป
ดอกพุด คือชื่อเรียกรวมของไม้พุ่มดอกสีขาวกลิ่นหอมหลายชนิดที่คนไทยปลูกตามบ้านและใช้ร้อยมาลัย ชนิดที่พบบ่อยที่สุดคือพุดซ้อน (Gardenia jasminoides) วงศ์ Rubiaceae และพุดจีบ (Tabernaemontana divaricata) วงศ์ Apocynaceae ซึ่งแม้ชื่อคล้ายกันแต่เป็นพืชคนละวงศ์
นอกจากสองชนิดหลัก ยังมีต้นพุดที่ร้านต้นไม้นิยมขายอีกหลายชื่อ เช่น พุดศุภโชค พุดพิชญา พุดกังหัน พุดสามสี พุดน้ำบุศย์ พุดชมพู และพุดผา บทความนี้รวบรวมว่าดอกพุดมีกี่ชนิด แต่ละชนิดชื่อวิทยาศาสตร์อะไร ดูอย่างไรไม่สับสน ความหมายและความเชื่อเรื่องดอกพุด การร้อยมาลัยด้วยดอกพุดตูม ไปจนถึงวิธีปลูกและดูแลต้นพุดให้ออกดอกดก
🌼 ดอกพุดคืออะไร ทำไมชื่อเดียวมีหลายต้น
ดอกพุดไม่ใช่พืชชนิดเดียว แต่เป็นชื่อสามัญภาษาไทยที่ใช้เรียกไม้พุ่มดอกขาวหลายสกุล ส่วนใหญ่อยู่ในสกุล Gardenia (วงศ์กาแฟ Rubiaceae) และสกุล Tabernaemontana (วงศ์ตีนเป็ด Apocynaceae) บางชนิดอยู่ในสกุลอื่นอีก เช่น Wrightia, Kopsia และ Brunfelsia
ความสับสนเกิดจากชื่อท้องถิ่น อพ.สธ. บันทึกว่าชาวภาคกลางเรียก Tabernaemontana divaricata ได้หลายชื่อ ทั้ง พุดจีบ พุดซ้อน พุดสวน และพุดสา ส่วนชาวลำปางเรียกว่าพุดป่า ขณะที่ตำราและร้านต้นไม้ส่วนใหญ่ใช้ชื่อ “พุดซ้อน” กับ Gardenia jasminoides ดังนั้นเวลาซื้อต้นพุด ควรดูชื่อวิทยาศาสตร์หรือดูลักษณะดอกและใบประกอบเสมอ
🔤 ดอกพุด ภาษาอังกฤษ และชื่อวิทยาศาสตร์
ดอกพุดภาษาอังกฤษใช้คำว่า Gardenia หรือ Cape Jasmine สำหรับพุดซ้อน และ Crape Jasmine หรือ Pinwheel flower สำหรับพุดจีบ เพราะเป็นพืชคนละชนิด ชื่อภาษาอังกฤษจึงต่างกันตามชนิดของต้นพุดที่ต้องการพูดถึง
คำว่า Cape Jasmine มาจากความเข้าใจในอดีตว่าพุดซ้อนมาจากแหลมกู๊ดโฮป (Cape of Good Hope) ในแอฟริกา ซึ่งที่จริงพืชชนิดนี้มาจากเอเชีย ส่วนชื่อเดิมทางพฤกษศาสตร์ที่อาจเจอในเอกสารเก่าคือ G. augusta, G. florida และ G. grandiflora
📋 ดอกพุดมีกี่ชนิด ตารางเปรียบเทียบต้นพุดที่นิยมปลูก
ต้นพุดมีกี่ชนิดไม่มีตัวเลขตายตัว เพราะ “พุด” เป็นชื่อเรียกรวม บทความรวมพันธุ์ของบ้านและสวนพูดถึงต้นพุด 12 ชื่อ ส่วนกระปุกรวบรวมไว้ 9 สายพันธุ์ และพุดสกุล Gardenia ที่เป็นพืชพื้นเมืองของไทยเองก็มีราว 13 ชนิด ตารางด้านล่างคือต้นพุดที่คนค้นหาบ่อย พร้อมชื่อวิทยาศาสตร์ที่ตรวจสอบได้จากแหล่งอ้างอิง
ถ้าจะซื้อต้นพุดให้ได้ตรงใจ ให้ถามร้านว่าดอก “เดี่ยวหรือเป็นช่อ” ดอกเดี่ยวหอมแรงซ้อนเป็นชั้นมักเป็นพุดซ้อน (Gardenia) ส่วนดอกเป็นช่อเล็กกลีบบิด หักกิ่งมียางขาว มักเป็นพุดจีบหรือพุดกังหัน (Tabernaemontana)
🤍 ดอกพุดซ้อน (Gardenia jasminoides) ลักษณะและจุดเด่น

ดอกพุดซ้อนคือดอกของ Gardenia jasminoides ไม้พุ่มสูงราว 1–2 เมตร ดอกสีขาวออกเดี่ยวที่ปลายกิ่ง มีทั้งแบบชั้นเดียวและแบบกลีบซ้อนคล้ายดอกกุหลาบ และขึ้นชื่อว่าเป็นดอกไม้ที่หอมแรงที่สุดชนิดหนึ่ง
ใบของต้นพุดซ้อนเป็นใบเดี่ยวเรียงตรงข้าม สีเขียวเข้มมันคล้ายเคลือบขี้ผึ้ง ด้านล่างสีอ่อนกว่า เส้นใบยุบลงเห็นชัดราว 8–15 คู่ ดอกบานใหม่เป็นสีขาวด้าน เมื่อบานนานจะเปลี่ยนเป็นสีครีมอมเหลือง ดอกกว้างได้ถึงราว 10 ซม. ในต้นดอกใหญ่ ส่วนบ้านและสวนระบุว่าพุดซ้อนออกดอกได้ตลอดปีในไทย แต่ติดผลน้อยมาก
ต้นพุดซ้อนชื่อต่าง ๆ ในร้านต้นไม้
งานวิจัยของ ม.บูรพา ที่ศึกษาพุดสกุล Gardenia ไม้ประดับในไทย จัดชื่อการค้าต่อไปนี้ไว้ใน G. jasminoides ทั้งหมด
- พุดซ้อนใหญ่ พุดเวียดนาม และพุดสเปน ทรงพุ่มแน่น ดอกขาวขนาดใหญ่
- พุดซ้อนแคระ และพุดฮอลแลนด์ ทรงพุ่มแน่น ดอกขาวกลีบซ้อนหลายชั้น
- พุดซ้อนด่าง (ต้นพุดด่าง) ใบด่าง ดอกขาวใหญ่
ต้นพุดด่าง
ต้นพุดด่างที่ขายกันมีอย่างน้อย 2 กลุ่ม กลุ่มแรกคือพุดซ้อนใบด่าง เช่น G. jasminoides ‘Variegata’ ใบรูปรีกลางใบเขียวเข้ม ขอบใบสีครีมถึงขาว ดอกซ้อนกว้างราว 7 ซม. และพันธุ์เตี้ย ‘Radicans Variegata’ สูงไม่เกินราว 60 ซม. ดอกซ้อนเล็กราว 2.5 ซม. ส่วนอีกกลุ่มคือพุดกังหันใบด่าง (Tabernaemontana) ใบเขียวเข้มด่างขาวถึงเหลือง สูง 30–150 ซม.
🌀 ดอกพุดจีบ พุดกุหลาบ และต้นพุดศุภโชค

ดอกพุดจีบคือดอกของ Tabernaemontana divaricata ไม้พุ่มวงศ์ตีนเป็ด ดอกสีขาวออกเป็นช่อเล็กที่ปลายกิ่ง กลีบดอก 5 กลีบบิดคล้ายกังหัน และทุกส่วนของต้นมียางสีขาวขุ่น ชื่อพุดกุหลาบและพุดศุภโชคที่ร้านต้นไม้ใช้ก็เป็นพืชชนิดเดียวกันนี้
อพ.สธ. บรรยายว่าพุดจีบเป็นไม้พุ่มลำต้นตั้งตรง เปลือกขรุขระ ใบเดี่ยวเรียงตรงข้าม รูปช้อนปลายแหลม ใบอ่อนสีเขียวอ่อน ใบแก่สีเขียวเข้ม ดอกสีขาวกลิ่นหอม กลีบเลี้ยงสีเขียวเชื่อมกัน 5 แฉก กลีบดอกสีขาว 5 กลีบ ออกดอกตลอดปี ถิ่นกำเนิดอยู่ที่อินเดีย และในไทยพบในป่าดิบทางภาคเหนือ ผลเป็นฝักยาวปลายแหลมโค้ง บ้านและสวนเสริมว่าผลเป็นฝักคู่รูปไข่ สุกแล้วสีเหลือง เมล็ดมีเยื่อหุ้มสีแดง
ต้นพุดศุภโชค ชื่อวิทยาศาสตร์อะไรกันแน่
บ้านและสวนระบุว่าพุดศุภโชคคือ Tabernaemontana divaricata แบบต้นแคระ ส่วนกระปุกระบุเป็น Gardenia jasminoides แต่คำบรรยายของกระปุกเองกล่าวว่าดอกออกเป็นกลุ่ม 5–6 ดอกที่ปลายกิ่ง ซึ่งตรงกับลักษณะของ Tabernaemontana มากกว่า เราจึงใช้ข้อมูลของบ้านและสวนเป็นหลัก ถ้าต้นที่ซื้อมาหักกิ่งแล้วมียางขาว ก็เป็นพุดในกลุ่ม Tabernaemontana แน่นอน
สรรพคุณพุดจีบตามตำรายาพื้นบ้าน
อพ.สธ. บันทึกว่าพุดจีบใช้เป็นยาเย็นแก้ไข้ และใช้น้ำจากลำต้นขับพยาธิ โดยเปลือก ลำต้น และรากมีสารแอลคาลอยด์ ข้อมูลนี้เป็นการใช้ตามภูมิปัญญาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
🔍 พุดซ้อนกับพุดจีบต่างกันอย่างไร
วิธีแยกที่ง่ายที่สุดคือดูการออกดอกและยาง พุดซ้อนออกดอกเดี่ยวที่ปลายกิ่ง กลีบซ้อนเป็นชั้นคล้ายกุหลาบ ส่วนพุดจีบออกดอกเป็นช่อเล็ก กลีบบิดคล้ายกังหัน และหักกิ่งหรือเด็ดใบจะมียางขาวไหลออกมา
🌸 ดอกพุดพิชญา ต้นพุดกังหัน และพุดเศรษฐี
สามชื่อนี้เป็นพุดในวงศ์ตีนเป็ด (Apocynaceae) เหมือนพุดจีบ ดอกสีขาว 5 กลีบ ปลูกง่าย ชอบแดดจัด แต่ต่างกันที่ขนาดต้นและรูปทรงกลีบดอก
ดอกพุดพิชญา / ต้นพุดพิชญา
ถ้าอยากได้ต้นพุดเตี้ยที่ออกดอกเป็นพวงตลอดปี พุดพิชญาเป็นตัวเลือกที่ดี ชื่อวิทยาศาสตร์คือ Wrightia antidysenterica พืชพื้นเมืองของศรีลังกา ภาษาอังกฤษเรียก Coral swirl ต้นโตเต็มที่ไม่เกินราว 2 เมตร จุดสังเกตคือกิ่งออกโทนแดงอมน้ำตาล ใบเรียวยาวแบบใบหอก หลังใบสีเข้มกว่าท้องใบ ดอกขาวขนาดเล็กมี 5 กลีบ กลางดอกมีเกสรสีเหลือง ออกรวมกันเป็นพวงละราว 5–6 ดอกที่ยอด ชอบแดดตลอดวัน รดน้ำแบบพอดี ปลูกได้ทั้งในกระถางและลงแปลง
ต้นพุดกังหัน
ชื่อพุดกังหันมาจากรูปดอก คือกลีบสีขาว 5 กลีบเรียงชั้นเดียวแล้วบิดเวียนไปทางเดียวกันเหมือนใบพัด ตรงกลางเป็นหลอดเล็กออกเหลืองนวล ดอกหอมและออกเป็นกลุ่ม ต้นนี้คือ Tabernaemontana orientalis อยู่สกุลเดียวกับพุดจีบ จึงมีน้ำยางสีขาวเมื่อหักกิ่งหรือเด็ดใบเช่นกัน ปล่อยไว้ไม่ตัดจะสูงได้ 2–6 เมตร ใบเขียวเข้มเป็นเงา ปลายใบยาวแหลม นอกจากปลูกชมดอก ดอกตูมยังนำไปร้อยมาลัยได้ ถ้าพื้นที่น้อย มีพุดกังหันใบด่างที่ใบเขียวแต้มขาวถึงเหลือง ต้นเตี้ยเพียง 30–150 ซม. ปลูกในจุดที่ได้แดดครึ่งวันขึ้นไป
พุดเศรษฐีสยาม และพุดดาราราย
พุดเศรษฐีสยามคือ Tabernaemontana pachysiphon สูงได้ราว 5 เมตร ทรงพุ่มแน่น ดอกขาว 5 กลีบบิดเป็นกังหัน หอมอ่อน ออกดอกตลอดปี ขยายพันธุ์โดยเสียบยอดบนต้นตอพุดกุหลาบ อีกชนิดที่เริ่มเห็นในสวนคือพุดดาราราย (Tabernaemontana cerifera) จากนิวแคลิโดเนีย สูง 3–5 เมตร ใบใหญ่หนา ดอกขาวหอมบานตอนกลางคืน ขยายพันธุ์ด้วยการตอนกิ่ง
💜 ต้นพุดสามสี พุดน้ำบุศย์ และต้นพุดชมพู
สามชนิดนี้คือ “ดอกพุดที่ไม่ได้ขาวตลอด” พุดสามสีดอกเปลี่ยนจากม่วงเป็นขาว พุดน้ำบุศย์ดอกเปลี่ยนจากขาวเป็นเหลือง ส่วนพุดชมพูมีดอกสีชมพู
ต้นพุดสามสี
พุดสามสี หรือพุดม่วง คือ Brunfelsia uniflora (เอกสารการค้ามักใช้ชื่อพ้อง B. hopeana) วงศ์มะเขือ Solanaceae ไม้พุ่มสูง 1–3.5 เมตร ทรงพุ่มกลมแน่น ดอกบานใหม่สีม่วงเข้ม แล้วจางเป็นม่วงอ่อนและขาวก่อนร่วง จึงเห็นสามสีในต้นเดียว ดอกหอมทั้งวัน ออกดอกตลอดปี ต้องการน้ำมากและแดดเต็มวันถึงครึ่งวัน ขยายพันธุ์ด้วยการปักชำหรือตอนกิ่ง
ASPCA ระบุว่าพืชสกุล Brunfelsia (Yesterday, Today, Tomorrow) ซึ่งรวมพุดสามสี เป็นพิษต่อสุนัข แมว และม้า อาการมีทั้งสั่น ชักได้นานหลายวัน อาเจียน ท้องเสีย น้ำลายไหล และเดินเซ บ้านที่เลี้ยงหมาแมวควรปลูกให้พ้นจากที่สัตว์เข้าถึง
ต้นพุด น้ำ บุศย์
พุดน้ำบุศย์ (บางแหล่งสะกดพุดน้ำบุษย์) คือ Gardenia carinata วงศ์ Rubiaceae สูง 1–2 เมตร ใบรูปไข่หนาสีเขียวเข้มมัน เส้นใบนูนเห็นชัดทั้งสองด้าน งานวิจัย ม.บูรพาระบุว่าดอกเปลี่ยนสีภายใน 3 วัน คือวันแรกสีขาว วันที่สองเหลืองอ่อน และวันที่สามเหลืองเข้ม ต้องการแดดเต็มวันและน้ำมาก อย่าสับสนกับ “พุดน้ำ” (Kailarsenia tentaculata) ซึ่งเป็นไม้พุ่มหายากทางภาคใต้ที่อยู่ในบัญชีพืชถูกคุกคามของไทย
ต้นพุดชมพู
พุดชมพูเป็นไม้สกุล Kopsia วงศ์ Apocynaceae กระปุกและ NParks สิงคโปร์ใช้ชื่อ Kopsia fruticosa (Pink Kopsia) เป็นไม้พุ่มไม่ผลัดใบสูง 1–4 เมตร ใบหนามันเรียงตรงข้าม ขอบใบเป็นคลื่น ดอกสีชมพูใจกลางแดงเข้ม ออกเป็นกลุ่มใกล้ปลายกิ่ง ส่วนป้ายพรรณไม้ของ Rayavadee ระบุพุดชมพูเป็น Kopsia rosea ซึ่งออกดอกพฤษภาคมถึงกันยายน ทั้งสองแหล่งแนะนำแดดเต็มวันถึงรำไร โดยแดดเต็มวันออกดอกดีที่สุด
🌳 ดอกพุดป่า พุดผา พุดใหญ่ และพุดพื้นเมืองของไทย
พุดป่า พุดผา และพุดใหญ่เป็นพุดสกุล Gardenia ที่ขึ้นเองในป่าไทย ส่วนใหญ่เป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็กหรือไม้พุ่มผลัดใบ ดอกบานใหม่สีขาวแล้วเปลี่ยนเป็นเหลือง ชื่อ “พุดป่า” ยังเป็นชื่อท้องถิ่นที่ใช้เรียกได้หลายชนิด
ข้อมูลจากบทความดอกพุดพื้นเมืองไทยของเอ็กซอนโมบิลระบุว่าไทยมีพุดสกุล Gardenia ราว 13 ชนิด “พุดป่า” เป็นชื่อท้องถิ่นของทั้งพุดสีและพุดภูเก็ต ส่วน อพ.สธ. บันทึกว่าชาวลำปางเรียกพุดจีบว่าพุดป่าด้วย ขณะที่ “พุดใหญ่” เป็นชื่อท้องถิ่นของผ่าด้าม
พุดผาเป็นพุดพื้นเมืองที่เริ่มนิยมปลูกในสวนสาธารณะ เพราะทนแล้งดีแม้โตช้า เหมาะกับพื้นที่ดินไม่อุดมสมบูรณ์ แต่ถ้าปลูกในร่มหรือดินชื้นตลอดปีจะออกดอกน้อย ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด ตอนกิ่ง หรือปักชำ
❓ ดอกพุดแก้ว พุดตาน และชื่อที่มักสับสน
ไม่ใช่ทุกต้นที่มีคำว่า “พุด” จะเป็นญาติกัน พุดแก้วตามข้อมูลอุทยานหลวงราชพฤกษ์คือไม้เถา ส่วนพุดตานเป็นไม้วงศ์ชบา และพุทธรักษาก็เป็นพืชอีกกลุ่มหนึ่งที่เขียนคล้ายกันเท่านั้น
- ดอกพุดแก้ว อุทยานหลวงราชพฤกษ์ระบุว่าคือ Trachelospermum jasminoides วงศ์ Apocynaceae ภาษาอังกฤษ Star Jasmine หรือ Confederate Jasmine ดอกสีขาวรูปดาว หอม ชื่อชนิด jasminoides แปลว่าคล้ายมะลิ แต่ไม่ใช่มะลิแท้ อย่างไรก็ดี ร้านต้นไม้บางร้านใช้ชื่อพุดแก้วกับต้นพุดชนิดอื่น ควรดูต้นจริงก่อนซื้อ
- พุดตาน คือ Hibiscus mutabilis วงศ์ชบา (Malvaceae) ดอกเปลี่ยนสีจากขาวเป็นชมพูและแดงในวันเดียว ไม่ใช่ญาติของพุดซ้อน อ่านเพิ่มเติมได้ที่ พุดตาน
- ต้นแก้ว (Murraya paniculata) วงศ์ส้ม มักถูกจัดอยู่ในกลุ่มไม้ดอกขาวหอมร่วมกับพุด แต่เป็นคนละพืช ดูข้อมูลที่ ต้นแก้ว
- มะลิ (Jasminum วงศ์ Oleaceae) เป็นมะลิแท้ ส่วนพุดซ้อนที่ชื่ออังกฤษว่า Cape Jasmine ไม่ใช่มะลิ ดูเพิ่มที่ ดอกมะลิ
💐 ดอกพุดร้อยมาลัย และพวงมาลัยดอกพุด

ดอกพุดใช้ร้อยมาลัยได้ทั้งดอกตูมและดอกบาน ดอกพุดตูมร้อยแบบเดียวกับมะลิ ส่วนกลีบหนาสีขาวสะอาดใช้ทำตัวมาลัยหรือตัดเป็นชิ้นทำลวดลาย ร้านมาลัยบางแห่งใช้ดอกพุดแทนมะลิเมื่อมะลิขาดตลาดหรือราคาสูง
ดอกพุดตูมในพวงมาลัย
แนวหน้ารายงานว่าร้านมาลัยในสงขลาใช้ดอกพุดตูมร้อยแทนมะลิ เพราะดอกพุดบานช้ากว่าและเก็บได้นานกว่ามะลิซึ่งเหี่ยวภายในราว 2 วัน ดอกดูขาวกว่า แต่ดอกพุดที่ใช้ไม่มีกลิ่นหอม บ้านและสวนระบุว่าดอกตูมของพุดกังหันนำไปร้อยมาลัยได้ และดอกพุดซ้อนก็นิยมร้อยมาลัยถวายพระ
มาลัยแบบที่ใช้ดอกพุด
- มาลัยซีกดอกพุด เช่น มาลัยซีกดอกพุดห้าหลัก และแบบมีลายที่มีลูกปิดตรงรอยต่อกับอุบะ
- มาลัยลูกโซ่ ร้อยมาลัยดอกพุดเป็นวงแล้วคล้องต่อกัน
- มาลัยรัดเกล้า ใช้ดอกพุดเป็นตัวมาลัยหรือตัดกลีบทำลวดลาย
ถ้าปลูกต้นพุดไว้เก็บดอกร้อยมาลัย ให้เก็บดอกตูมตอนเช้าที่ดอกยังแน่น ใส่ภาชนะที่ไม่อับชื้นแล้วร้อยในวันเดียวกัน ดอกตูมของพุดบานช้ากว่ามะลิจึงร้อยได้สบายกว่า
🙏 ดอกพุด ความหมาย และดอกพุดซ้อน ความเชื่อ
ตามความเชื่อไทย ดอกพุดหมายถึงความเจริญ ความมั่นคง และความแข็งแรงสมบูรณ์ จึงถือเป็นไม้มงคลที่นิยมปลูกในบ้านและใช้บูชาพระ ความหมายเหล่านี้เป็นความเชื่อทางวัฒนธรรม ไม่ใช่ข้อเท็จจริงทางพฤกษศาสตร์
- บูชาพระ TruePlookpanya ระบุว่าการถวายดอกพุดเชื่อว่าจะทำให้ชีวิตเจริญ มั่นคง แข็งแรงสมบูรณ์ และควรเลือกดอกสีขาว
- ในมาลัยรัดเกล้า ดอกพุดสื่อถึงความเจริญรุ่งเรือง ความอุดมสมบูรณ์ และความมั่นคงในชีวิต และชื่อ “พุด” ยังออกเสียงใกล้กับ “พุธ” และ “พุทโธ”
- ไม้มงคลในบ้าน ตามความเชื่อ ต้นพุดช่วยเสริมความมั่นคงของครอบครัวและสุขภาพที่แข็งแรง ส่วนสีขาวของดอกสื่อถึงความบริสุทธิ์
- พุดศุภโชค มีชื่อที่แปลว่าโชคดี จึงเชื่อกันว่าช่วยให้ชีวิตมั่นคงและมีโชคลาภ
ในต่างประเทศ ญี่ปุ่นเรียกพุดซ้อนว่า kuchinashi ซึ่งออกเสียงคล้าย “ไม่มีปาก” ขากระดานโชกิและโกะจึงแกะสลักเป็นรูปผลพุด เพื่อเตือนว่าคนที่ยืนดูไม่ควรพูดแทรกระหว่างเล่น
☀️ วิธีปลูกต้นพุด แสง ดิน และน้ำ
ต้นพุดปลูกง่าย ขอแค่แดดอย่างน้อยครึ่งวัน ดินร่วนระบายน้ำดี และรดน้ำสม่ำเสมอ สำหรับพุดซ้อนต้องระวังเรื่องดินเป็นด่างเป็นพิเศษ เพราะชอบดินเป็นกรดอ่อน pH 5.0–6.5
แสงแดด
แหล่งข้อมูลไทยทั้งบ้านและสวนและ Shopee ระบุตรงกันว่าพุดซ้อนชอบแดดเต็มวันถึงครึ่งวัน ถ้าแดดน้อยจะออกดอกน้อย NParks สิงคโปร์ซึ่งอยู่ในเขตร้อนเหมือนไทยก็ระบุว่าออกดอกดีที่สุดในแดดเต็มวัน ส่วนพุดจีบ พุดพิชญา และพุดเศรษฐีชอบแดดทั้งวัน ขณะที่ NC State ซึ่งอยู่ในเขตอบอุ่นแนะนำแดดรำไรหรือร่มบางส่วนสำหรับพุดซ้อน ถ้าปลูกริมผนังที่ร้อนจัดช่วงบ่าย การได้ร่มช่วงบ่ายบ้างก็ช่วยได้
ดิน
ใช้ดินร่วนซุยผสมปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก ระบายน้ำดี พุดซ้อนต้องการดินเป็นกรดอ่อน ถ้า pH สูงเกิน 7 UF/IFAS แนะนำให้ปลูกในกระถางแทน และ NC State เตือนว่าดินด่าง เช่น ดินที่ชิดพื้นหรือผนังคอนกรีต จะทำให้ต้นโตไม่ดี
การรดน้ำ
รดน้ำให้ดินชุ่มแต่ไม่แฉะ Shopee แนะนำให้รดอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้งโดยเช็กดินก่อน รดเมื่อดินแห้ง ส่วนกระปุกแนะนำราวทุก 5–7 วัน ช่วงหน้าร้อนหรือต้นในกระถางอาจต้องรดถี่ขึ้น พุดน้ำบุศย์และพุดสามสีต้องการน้ำมากกว่าชนิดอื่น ส่วนพุดผาทนแล้งได้ดี ควรคลุมโคนต้นด้วยปุ๋ยหมักเพื่อเก็บความชื้นและกันรากร้อน
ปลูกลงดินหรือปลูกในกระถาง
ปลูกได้ทั้งสองแบบ ถ้าลงดินให้เว้นที่รอบต้นให้อากาศถ่ายเทได้ดี ช่วยลดแมลง และปลูกใกล้ทางเดินหรือหน้าบ้านจะได้กลิ่นหอม ถ้าปลูกในกระถางให้ใช้กระถางที่ระบายน้ำดีและมีพื้นที่ให้กิ่งแผ่ พุดซ้อนมีรากตื้นและไม่ชอบให้รากถูกรบกวน เวลาย้ายกระถางควรยกทั้งก้อนดิน
🌱 วิธีดูแลต้นพุดให้ออกดอกดก
ต้นพุดจะออกดอกดกเมื่อได้แดดพอ รดน้ำสม่ำเสมอ ใส่ปุ๋ยเป็นรอบ และตัดแต่งหลังดอกชุดใหญ่โรย การตัดแต่งผิดเวลาหรือปลูกในร่มคือสาเหตุหลักที่ต้นพุดมีแต่ใบ
การใส่ปุ๋ย
- ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก ราว 2–3 กก. ต่อต้น ปีละ 2–3 ครั้ง (ตามคำแนะนำของ Shopee)
- ปุ๋ยเคมี ราว 200–300 กรัมต่อต้น ปีละ 3–4 ครั้ง สำหรับต้นที่ปลูกลงดิน
- UF/IFAS แนะนำให้ใส่ปุ๋ยปีละ 2–3 ครั้ง และ NC State เตือนไม่ให้ใส่ปุ๋ยช่วงปลายฤดูที่ต้นควรพักตัว
- ถ้าใบเหลืองเพราะดินด่าง ให้ใช้ปุ๋ยที่มีธาตุเหล็กในรูปคีเลต ซึ่งเป็นเหล็กที่ต้นนำไปใช้ได้แม้ดินเป็นด่าง แต่ไม่ได้ทำให้ดินหายเป็นด่าง การแก้ระยะยาวคือเติมอินทรียวัตถุหรือย้ายไปปลูกในกระถาง
คำนวณปริมาณปุ๋ยตามขนาดต้นได้ที่ เครื่องคำนวณปุ๋ย และอ่านหลักการเลือกสูตรปุ๋ยเพิ่มเติมที่ วิธีใส่ปุ๋ยต้นไม้
การตัดแต่งกิ่ง
ตัดแต่งหลังต้นหยุดออกดอกชุดใหญ่ UF/IFAS เตือนว่าถ้าตัดแต่งช้าเกินไป ดอกในรอบถัดไปจะลดลง เพราะตัดเอาตาดอกที่กำลังสร้างทิ้งไป บ้านและสวนแนะนำให้ตัดแต่งทรงพุ่มให้โปร่ง จะได้ดอกพุดซ้อนที่ใหญ่ขึ้น
ตารางนี้เป็นแนวทางเชิงปฏิบัติที่รวบรวมจากคำแนะนำของแหล่งอ้างอิง ปรับตามสภาพอากาศและดินในบ้านได้
✂️ วิธีขยายพันธุ์ต้นพุด

ต้นพุดขยายพันธุ์ได้หลายวิธี ทั้งปักชำ ตอนกิ่ง และเพาะเมล็ด สำหรับคนปลูกที่บ้าน การปักชำกิ่งและการตอนกิ่งได้ผลเร็วและได้ต้นที่ลักษณะเหมือนต้นแม่
- ปักชำกิ่ง NParks ระบุว่าพุดซ้อนใบด่างขยายพันธุ์ด้วยการปักชำ ตัดกิ่งกึ่งแก่กึ่งอ่อน ริดใบล่างออก ปักในวัสดุที่ระบายน้ำดีและเก็บไว้ในที่ร่มรำไร ดูขั้นตอนละเอียดที่ วิธีปักชำกิ่ง
- ตอนกิ่ง ใช้ได้กับพุดซ้อน พุดกุหลาบ พุดสามสี พุดดาราราย และพุดผา ได้ต้นใหญ่เร็ว ดูวิธีที่ วิธีตอนกิ่ง
- เพาะเมล็ด ใช้ได้กับพุดกุหลาบและพุดผา แต่พุดซ้อนดอกซ้อนแทบไม่ติดผล จึงไม่เหมาะ
- เสียบยอด / ติดตา พุดเศรษฐีสยามนิยมเสียบยอดบนต้นตอพุดกุหลาบ ส่วนในฟลอริดามีพุดซ้อนที่เสียบบนต้นตอที่ต้านไส้เดือนฝอยรากปมขาย
🐛 ปัญหาต้นพุดที่พบบ่อยและวิธีแก้
ปัญหาของต้นพุดส่วนใหญ่มาจาก 3 เรื่อง คือ ใบเหลืองเพราะดินด่าง ดอกน้อยเพราะแดดไม่พอ และแมลงปากดูดที่ทำให้เกิดราดำ ถ้าแก้ที่ต้นเหตุ ต้นพุดมักฟื้นได้เร็ว
เพลี้ยแป้งเป็นศัตรูที่พบบ่อยในต้นพุด ดูวิธีกำจัดแบบละเอียดได้ที่ วิธีกำจัดเพลี้ยแป้ง
⚠️ ต้นพุดมีพิษไหม ปลอดภัยกับสัตว์เลี้ยงหรือไม่
พุดซ้อนไม่ได้อันตรายรุนแรงต่อคน แต่ ASPCA ระบุว่าเป็นพิษต่อสุนัข แมว และม้า ถ้าสัตว์กินเข้าไปอาจอาเจียนเล็กน้อย ท้องเสีย หรือเป็นลมพิษ ส่วนพุดสามสี (Brunfelsia) มีพิษรุนแรงกว่ามาก
- พุดซ้อน สารพิษคือ geniposide และ gardenoside อาการไม่รุนแรง NC State ระบุว่าไม่ทำให้ผิวหนังอักเสบเมื่อสัมผัส
- พุดสามสี สาร brunfelsamidine อาจทำให้สัตว์สั่นและชักได้หลายวัน ต้องรีบพาไปหาสัตวแพทย์
- พุดจีบ พุดกังหัน และพุดในวงศ์ตีนเป็ด มียางขาวและมีสารแอลคาลอยด์หลายชนิด แต่เรายังไม่พบข้อมูลความเป็นพิษต่อสัตว์เลี้ยงจากแหล่งที่เชื่อถือได้ จึงไม่ควรให้สัตว์เลี้ยงกัดแทะ และล้างมือหลังโดนยาง
สำหรับคน Wikipedia ระบุว่ากลีบดอกพุดซ้อนใช้แต่งกลิ่นชา และมีการกินดอกสด ดอง หรือแช่น้ำผึ้งในบางประเทศ ส่วนเนื้อผลใช้สกัดสีเหลืองแดงย้อมผ้าและแต่งสีขนม แต่ถ้าจะกินควรใช้ดอกจากต้นที่ไม่ได้ฉีดยา และเป็นการกินในปริมาณอาหาร ไม่ใช่กินเป็นยา
🏡 ประโยชน์ของต้นพุด และไอเดียจัดสวน
ต้นพุดเป็นไม้ประดับดอกหอมที่ใช้ได้หลายแบบ ทั้งปลูกเป็นแนวรั้ว ปลูกในกระถางหน้าบ้าน ไม้ทรงพุ่มในสวนไทยหรือสวนป่า และเป็นแหล่งดอกไม้สำหรับร้อยมาลัยและบูชาพระ
- สวนไทยและสวนสไตล์ป่า พุดซ้อนและพุดเวียดนามเข้ากับสวนไทย ปลูกเป็นกลุ่มหรือในกระถางได้
- แนวขอบและรั้วเตี้ย พุดศุภโชคทนการตัดแต่ง เหมาะทำแนวขอบทางเดิน ส่วนพุดตะแคงปลูกตามแนวรั้ว ทางเดิน หรือมุมผนัง
- บ้านริมทะเล พุดภูเก็ตเป็นไม้ชายฝั่งที่เหมาะกับบ้านใกล้ทะเล
- สวนทนแล้ง พุดผาเหมาะกับพื้นที่ดินไม่ดีและแห้งแล้ง
- สวนดึงดูดสัตว์ NC State ระบุว่าพุดซ้อนดึงดูดผึ้ง แมลงผสมเกสร และนก
ถ้าชอบไม้ดอกขาวหอมแบบเดียวกับดอกพุด ลองดู มะลิ และ ต้นแก้ว ซึ่งปลูกคู่กันในสวนไทยได้ดี
📚 แหล่งอ้างอิง
- บ้านและสวน: พุด ชนิดต่างๆ ที่ให้ดอกสวยงามเหมาะกับสวนหลากสไตล์
- กระปุก: 9 สายพันธุ์ต้นพุด
- อพ.สธ. สวนพฤกษศาสตร์คลองไผ่: พุดจีบ
- วารสารวิทยาศาสตร์ ม.บูรพา: ความสัมพันธ์ของพุดสกุล Gardenia ที่ปลูกเป็นไม้ประดับ
- เอ็กซอนโมบิล (ประทีป): ดอกพุดพื้นเมืองไทย
- siamplants: พุดผา (พุดสีดาดง) Gardenia collinsae
- TH-BIF (สผ.): Tabernaemontana cerifera พุดดาราราย
- TH-BIF (สผ.): Gardenia sootepensis คำมอกหลวง
- TH-BIF (สผ.): Gardenia griffithii สีดา
- TH-BIF (สผ.): Kailarsenia tentaculata พุดน้ำ
- อุทยานหลวงราชพฤกษ์: เรื่องเล่าพรรณพฤกษาอาเซียน (พุดแก้ว พุดซ้อน)
- Rayavadee garden label: Pink Kopsia (พุดชมพู)
- NParks Flora & Fauna Web: Kopsia fruticosa
- NParks Flora & Fauna Web: Gardenia jasminoides ‘Variegata’
- NParks Flora & Fauna Web: Gardenia jasminoides ‘Radicans Variegata’
- Shopee Blog: วิธีปลูกดอกพุด
- แนวหน้า: ดอกพุดตูมร้อยมาลัยแทนมะลิ
- Sanook: ภาษาดอกไม้ในมาลัยรัดเกล้า
- GotoKnow: มาลัยสองชาย ภาคปฏิบัติ (มาลัยซีกดอกพุด)
- TruePlookpanya: ความหมายของดอกไม้ที่ใช้บูชาพระ
- ASPCA: Gardenia (Gardenia jasminoides) — Toxic to dogs, cats, horses
- ASPCA: Yesterday, Today, Tomorrow (Brunfelsia) — Toxic
- NC State Extension: Gardenia jasminoides
- UF/IFAS Gardening Solutions: Gardenias
- Wikipedia: Gardenia jasminoides
- Wikipedia: Tabernaemontana divaricata
- Wikipedia: Wrightia antidysenterica
- Wikipedia: Brunfelsia uniflora
- Wikipedia: Thaigardenia (Thaigardenia collinsiae)
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ดอกพุดชอบแดดไหม
ดอกพุดชอบแดด พุดซ้อนควรได้แดดเต็มวันถึงอย่างน้อยครึ่งวัน ถ้าแดดน้อยจะมีแต่ใบและออกดอกน้อย ส่วนพุดจีบ พุดพิชญา และพุดเศรษฐีชอบแดดทั้งวัน ถ้าปลูกชิดผนังที่ร้อนจัด การได้ร่มช่วงบ่ายบ้างก็ช่วยได้
ดอกพุดมีกี่ชนิด
ดอกพุดไม่ได้มีจำนวนชนิดตายตัว เพราะเป็นชื่อเรียกรวมของไม้ดอกขาวหลายสกุล ชนิดที่นิยมปลูกได้แก่ พุดซ้อน พุดจีบ พุดศุภโชค พุดกังหัน พุดพิชญา พุดสามสี พุดน้ำบุศย์ พุดชมพู และพุดผา ส่วนพุดสกุล Gardenia ที่เป็นพืชพื้นเมืองของไทยมีราว 13 ชนิด
ดอกพุดมีความหมายว่าอะไร
ตามความเชื่อไทย ดอกพุดหมายถึงความเจริญ ความมั่นคง และความแข็งแรงสมบูรณ์ จึงนิยมใช้ดอกพุดสีขาวบูชาพระและร้อยมาลัย และถือเป็นไม้มงคลที่ปลูกในบ้าน ส่วนสีขาวของดอกสื่อถึงความบริสุทธิ์
ดอกพุดภาษาอังกฤษเรียกว่าอะไร
พุดซ้อนภาษาอังกฤษเรียกว่า Gardenia หรือ Cape Jasmine ชื่อวิทยาศาสตร์ Gardenia jasminoides ส่วนพุดจีบเรียกว่า Crape Jasmine หรือ Pinwheel flower ชื่อวิทยาศาสตร์ Tabernaemontana divaricata เพราะเป็นพืชคนละวงศ์ ชื่อภาษาอังกฤษจึงต่างกัน
พุดซ้อนกับพุดจีบต่างกันอย่างไร
พุดซ้อนอยู่วงศ์กาแฟ ออกดอกเดี่ยวที่ปลายกิ่ง กลีบซ้อนคล้ายกุหลาบ หอมแรง และบานนานจะเป็นสีครีมอมเหลือง ส่วนพุดจีบอยู่วงศ์ตีนเป็ด ออกดอกเป็นช่อเล็ก กลีบบิดคล้ายกังหัน และหักกิ่งจะมียางขาว
รูปภาพเพิ่มเติม
ปลูกต่อได้เลย
ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายดอกพุด
ไม้มงคลต้นแก้ว
Murraya paniculata (L.) Jack
ไม้มงคลต้นล่ำซำ
Diospyros buxifolia
ไม้มงคลต้นทองนพเก้า
Dendrolobium umbellatum (L.) Benth. 'Vanuatu'
ไม้มงคล