
ต้นการเวก
Artabotrys siamensis Miq.
ต้นเล็กรดเช้าและเย็น ต้นโตรดวันละครั้งตอนเช้า ดินชื้นแต่ไม่แฉะ
แดดจัดแสงแดดโดยตรง
ง่ายเหมาะสำหรับมือใหม่
เขตร้อน ปลูกกลางแจ้งได้ทั่วประเทศไทย
ไม้เถา เถายาว 5–20 เมตร (ตามแหล่งข้อมูล)
เร็ว
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- การเวก (การะเวก อ่านว่า กา-ระ-เวก) คือไม้เถาเนื้อแข็งดอกหอม *Artabotrys siamensis* วงศ์ Annonaceae พืชพื้นเมืองไทยและพม่า
- จุดเด่นคือ ก้านช่อดอกโค้งเป็นตะขอ ใช้เกาะพยุงเถา ดอก 6 กลีบ อ่อนสีเขียว แล้วเป็นสีเหลือง หอมแรงช่วงเย็นถึงค่ำ
- ออกดอกตลอดปี ดกช่วง ม.ค.–เม.ย. ผลเป็นผลกลุ่ม สุกสีเหลือง
- ต่างจากกระดังงาไทย: กระดังงาเป็นไม้ต้นสกุล *Cananga* กลีบยาวบิดเป็นเกลียว ไม่มีตะขอ ส่วนกระดังงาจีน (*A. hexapetalus*) มักถูกเรียกว่าการเวกด้วย
- ชอบแดดเต็มวัน น้ำปานกลาง ดินร่วนปนทราย ปุ๋ยน้อย ต้องมีซุ้มหรือค้าง ขยายพันธุ์ด้วยตอนกิ่งหรือเพาะเมล็ด
- ตามตำรายาพื้นบ้าน ดอกใช้ปรุงยาหอมแก้ลมวิงเวียน (ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์) และตามความเชื่อถือเป็นมงคลนามตามนกการเวกในวรรณคดี
🛒 ซื้อต้นการเวก — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ยังไม่มีร้านขายต้นการเวกในตลาดตอนนี้
ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้
🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้ข้อมูลทั่วไป
การเวก (เขียนอีกแบบว่า การะเวก) คือไม้เลื้อยเนื้อแข็งดอกหอมในวงศ์กระดังงา (Annonaceae) ชื่อวิทยาศาสตร์ Artabotrys siamensis Miq. เป็นพืชพื้นเมืองของไทยและพม่า จุดเด่นคือก้านช่อดอกที่โค้งงอเป็นตะขอใช้เกาะพยุงเถา ดอกอ่อนสีเขียวแล้วเปลี่ยนเป็นสีเหลือง และส่งกลิ่นหอมแรงช่วงเย็นถึงค่ำ
คนจำนวนมากสับสนระหว่างการเวกกับกระดังงา เพราะชื่อท้องถิ่นของการเวกหลายชื่อมีคำว่า “กระดังงา” อยู่ด้วย และร้านต้นไม้ก็มักเรียกกระดังงาจีนว่าการเวก บทความนี้รวบรวมข้อมูลจากฐานข้อมูลพรรณไม้ของหน่วยงานไทยหลายแห่ง ทั้งลักษณะต้น ดอก ผล วิธีปลูก วิธีขยายพันธุ์ ความเชื่อ และวิธีแยกการเวกออกจากกระดังงาให้ชัดเจน
🌼 ต้นการเวก คืออะไร ข้อมูลพื้นฐาน
ต้นการเวก คือไม้เถาเนื้อแข็งขนาดใหญ่ที่ปลูกให้เลื้อยขึ้นซุ้มหรือรั้วเพื่อชมดอกหอม ออกดอกได้ตลอดปี โตเร็ว และไม่ค่อยมีโรคแมลงรบกวน จึงเป็นไม้เลื้อยไทยที่ปลูกง่ายชนิดหนึ่ง ข้อมูลสำคัญสรุปไว้ในตารางด้านล่าง
ข้อมูลรวบรวมจากอุทยานหลวงราชพฤกษ์ บ้านและสวน ๑๐๘ พรรณไม้ไทย มูลนิธิหมอชาวบ้าน และสวนพฤกษศาสตร์สิรีรุกขชาติ ม.มหิดล ความยาวเถาแต่ละแหล่งระบุต่างกัน บ้านและสวนให้ 5–10 ม. ๑๐๘ พรรณไม้ไทยให้ 10–15 ม. และอุทยานหลวงราชพฤกษ์ให้สูงสุดถึง 20 ม.
🔤 การเวก อ่านว่าอะไร และ การเวก หมายถึงอะไร
การเวก อ่านว่า กา-ระ-เวก จึงมีคนเขียนตามเสียงอ่านว่า “การะเวก” ซึ่งเป็นรูปเขียนอีกแบบที่พจนานุกรมรวบรวมไว้ด้วย คำนี้มาจากภาษาบาลี การวิก (kāravika) ที่หมายถึงนกชนิดหนึ่งที่มีเสียงไพเราะ
คำว่า “การเวก” ในภาษาไทยมีได้หลายความหมาย ขึ้นกับบริบท
- นกการเวก นกในตำนานที่อาศัยในป่าหิมพานต์ มีเสียงร้องไพเราะ เป็นความหมายที่คนค้นหามากที่สุด และเป็นคนละเรื่องกับต้นไม้
- ต้นการเวก ไม้เลื้อยดอกหอมที่บทความนี้พูดถึง
- เพลงไทยเดิม มีเพลงชื่อการเวกตัวผู้ การเวกตัวเมีย และการเวกใหญ่ (มูลนิธิหมอชาวบ้าน)
- ชื่อกลุ่มดาว ในทางดาราศาสตร์ ใช้เรียกกลุ่มดาว Apus (นกการเวก)
มูลนิธิหมอชาวบ้านเล่าว่าในวรรณคดีไทย นกการเวกบินสูงและมีเสียงไพเราะจนผู้ฟังหยุดทำทุกอย่างเพื่อฟัง ผู้เขียนบทความจึงตีความว่าต้นไม้ได้ชื่อนี้ เพราะกลิ่นหอมของดอกชวนให้ลืมเรื่องอื่นเหมือนเสียงนก ข้อนี้เป็นการตีความของผู้เขียน ไม่ใช่ที่มาที่มีหลักฐานยืนยัน
อีกคำที่มักค้นปนกันคือ ดอกการะเกด ซึ่งสะกดและออกเสียงใกล้กัน แต่เป็นพืชคนละชนิดกับการเวก ถ้ากำลังหาข้อมูลดอกการะเกดควรตรวจชื่อวิทยาศาสตร์อีกครั้งก่อนซื้อหรือปลูก
🌐 การเวก ภาษาอังกฤษ และชื่อเรียกอื่น
การเวกในภาษาอังกฤษเรียกว่า Climbing Ylang-ylang หรือ Climbing Ilang-Ilang แปลตรงตัวว่า “กระดังงาเลื้อย” เพราะดอกหอมคล้ายกระดังงา (Ylang-ylang) แต่เป็นไม้เลื้อย บางแหล่งเขียนทับศัพท์ว่า Karawak หรือ Gara-Wek ส่วนการถอดเสียงตามหลักราชบัณฑิตยสถานคือ ka-ra-wek
ชื่ออย่าง “กระดังงาป่า” และ “กระดังงาเถา” เป็นเหตุผลหลักที่คนค้นหาคำว่า กระดังงา การเวก คู่กัน ชื่อเหล่านี้บอกแค่ว่าดอกหอมคล้ายกระดังงาและเป็นไม้เถา ไม่ได้แปลว่าเป็นต้นเดียวกับกระดังงาไทย ดูความต่างได้ในหัวข้อการเปรียบเทียบด้านล่าง
🔬 ชื่อวิทยาศาสตร์การเวก: Artabotrys siamensis หรือ hexapetalus
ชื่อวิทยาศาสตร์ของการเวกตามฐานข้อมูลพฤกษศาสตร์ไทยส่วนใหญ่คือ Artabotrys siamensis Miq. ซึ่ง World Flora Online ยอมรับเป็นชื่อถูกต้อง คำระบุชนิด siamensis แปลว่า “แห่งสยาม” เพราะพบในประเทศไทย (มูลนิธิหมอชาวบ้าน) แต่บางแหล่งใช้ชื่อการเวกกับ Artabotrys hexapetalus ซึ่งเป็นอีกชนิดหนึ่ง
สรุปได้ว่า ในทางพฤกษศาสตร์ การเวกแท้คือ A. siamensis พืชพื้นเมืองของไทย ส่วน A. hexapetalus คือกระดังงาจีน ซึ่งมีถิ่นกำเนิดอินเดียใต้และศรีลังกา (Kew POWO, NTBG) แต่ในชีวิตจริงและในบางฐานข้อมูล ชื่อ “การเวก” ถูกใช้กับทั้งสองชนิด เพราะทั้งคู่เป็นไม้เลื้อยสกุลเดียวกัน มีตะขอ ดอกเปลี่ยนจากเขียวเป็นเหลือง และหอมเหมือนกัน
นอกจากนี้ ฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพของ สผ. (ThBIF) ยังมีพืชสกุลเดียวกันที่ใช้ชื่อขึ้นต้นด้วย “การเวก” อีก เช่น การเวกใบใหญ่ (A. grandifolius) ที่พบในนราธิวาส และการเวกพฤกษาสวรรค์ (A. spathulatus) ซึ่งเป็นชนิดที่ตั้งชื่อใหม่ แต่ไม้ที่ขายทั่วไปในชื่อการเวกคือ A. siamensis หรือกระดังงาจีน
ถ้าอยากได้ การเวกแท้ของไทย ให้ถามร้านว่าเป็น Artabotrys siamensis หรือไม่ และดูว่ากิ่งอ่อน ก้านดอก และใต้ใบมีขนนุ่มหรือเปล่า ถ้าเกลี้ยงกว่าและดอกใหญ่กว่า มักเป็นกระดังงาจีน ทั้งสองชนิดปลูกและดูแลแบบเดียวกัน
🌿 ลักษณะต้นการเวก: ลำต้น ตะขอ และใบการเวก

การเวกเป็นไม้เถาเนื้อแข็งที่ใช้ตะขอเกาะพยุงตัวขึ้นไปบนต้นไม้หรือซุ้ม ตะขอนี้คือก้านช่อดอกที่โค้งงอ ไม่ใช่มือเกาะแบบไม้เลื้อยทั่วไป บางต้นยังมีหนามแข็งตามลำต้น ซึ่งน่าจะเป็นที่มาของชื่อท้องถิ่น “หนามควายนอน” (ไม่พบแหล่งที่อธิบายที่มาชื่อนี้โดยตรง)
ใบการเวก หน้าตาเป็นอย่างไร
ใบการเวกเป็นใบเดี่ยวสีเขียวเข้ม หนาและเหนียว ปลายใบแหลม เรียงสลับซ้ายขวาตามเถา ทำให้พุ่มใบแน่นและให้ร่มเงาได้ดีเมื่อขึ้นซุ้ม nanagarden ระบุว่าการเวกไม่ค่อยผลัดใบ ส่วนขนาดใบแต่ละแหล่งให้ไว้ต่างกันเล็กน้อย เช่น บ้านและสวนให้ยาว 13–15 ซม. และมูลนิธิหมอชาวบ้านให้ยาว 15–18 ซม. ถ้าพลิกดูใต้ใบจะเห็นขนนุ่มตามเส้นกลางใบ ซึ่งเป็นจุดที่ช่วยแยกการเวกออกจากกระดังงาจีนได้
ตะขอของการเวกทำหน้าที่อะไร
ตะขอเป็นลักษณะประจำสกุล Artabotrys NTBG อธิบายว่าก้านช่อดอกที่ม้วนงอเป็นตะขอคือจุดที่จำพืชสกุลนี้ได้ง่ายที่สุด ตะขอจะเกี่ยวกิ่งไม้หรือโครงซุ้มไว้ ช่วยให้เถาไต่ขึ้นสูงได้ และดอกกับผลก็เกิดบนตะขอนี้เอง เวลาปลูกจึงควรมีซุ้มหรือค้างให้ตะขอเกี่ยว ถ้าปล่อยไว้กลางลานโล่ง เถาจะทอดเลื้อยไปตามพื้นแทน
🎨 ดอกการเวกสีอะไร ดอกการะเวกหน้าตาแบบไหน

ดอกการเวกตอนอ่อนเป็นสีเขียว แล้วเปลี่ยนเป็นสีเหลืองเมื่อบานเต็มที่ ระหว่างทางจะเห็นเป็นสีเขียวอมเหลือง บนต้นเดียวกันจึงมักมีดอกหลายสีปนกัน ซึ่งเป็นเสน่ห์ของดอกการะเวกที่ทำให้ซุ้มดูมีมิติ
ขนาดส่วนต่าง ๆ ของดอกจากอุทยานหลวงราชพฤกษ์ ส่วนรูปโคนกลีบจากภาพประกอบของคณะวิทยาศาสตร์ จุฬาฯ
ดอกการเวกออกช่วงไหน
การเวกออกดอกได้ประปรายตลอดปี อุทยานหลวงราชพฤกษ์ระบุว่าออกดอกดกช่วงมกราคม–เมษายน ส่วน ๑๐๘ พรรณไม้ไทยให้ช่วงมกราคม–มีนาคม และบ้านและสวนระบุว่าดกที่สุดในเดือนมีนาคม จึงพูดได้ว่าหน้าแล้งต้นปีคือช่วงที่ซุ้มการเวกหอมที่สุด ส่วนดอกแต่ละดอกบานอยู่ได้กี่วัน ยังไม่พบแหล่งข้อมูลที่ระบุตัวเลขไว้
👃 กลิ่นดอกการเวก หอมแบบไหน หอมช่วงไหน
ดอกการเวกหอมแรง และหอมมากที่สุดช่วงเย็นถึงค่ำ บ้านและสวนระบุว่าหอมอบอวลช่วงเย็นถึงค่ำ ส่วนบทความไม้หอม 10 ชนิดของบ้านและสวนให้ช่วงหอมว่าพลบค่ำถึงเช้า มูลนิธิหมอชาวบ้านแนะนำให้เลือกดมดอกที่บานเต็มที่แต่ยังไม่เปลี่ยนเป็นสีเหลือง
- ปลูกใกล้จุดนั่งเล่นตอนเย็น เช่น ซุ้มทางเดิน ระเบียง หรือศาลาในสวน จะได้กลิ่นเต็มที่
- อบผ้าให้หอม บ้านและสวนเล่าว่าในอดีตนิยมนำดอกการเวกมาอบผ้า
- ดมแบบโบราณ มูลนิธิหมอชาวบ้านเล่าวิธีดมกลิ่นโดยม้วนใบไม้เป็นกรวยแล้วใส่ดอกไว้ข้างใน
- ทำเครื่องหอม nanagarden ระบุว่าใช้ดอกทำน้ำมันหอมและน้ำหอม ส่วน samunpri ระบุว่าใช้ทำบุหงาด้วย
ถ้าชอบไม้ดอกหอมเย็นแบบนี้ ลองปลูกคู่กับต้นแก้ว ดอกมะลิ หรือต้นจำปี ซึ่งหอมต่างช่วงเวลากัน ส่วนญาติร่วมวงศ์ที่หอมใกล้เคียงกันที่สุดคือดอกกระดังงาไทย ซึ่งเป็นไม้ต้นและดอกกลีบยาวกว่ามาก
🍇 ผลการเวก หน้าตาเป็นอย่างไร

ผลการเวกเป็นผลกลุ่ม มีผลย่อยรูปไข่กลับหลายผลติดอยู่บนก้านเดียวกัน ผลอ่อนสีเขียว สุกแล้วเป็นสีเหลือง และเมื่อแห้งจะเป็นสีน้ำตาลอมดำ ผลติดช่วงมีนาคมถึงสิงหาคม หลังช่วงดอกดก
เมล็ดในผลสุกใช้เพาะขยายพันธุ์ได้ แต่ไม่พบแหล่งข้อมูลไทยที่ระบุว่าผลการเวกนำมากินเป็นอาหาร จึงควรปลูกไว้ชมดอกและเก็บเมล็ดไปเพาะเท่านั้น NTBG ระบุว่าผลของกระดังงาจีนซึ่งเป็นญาติใกล้ชิดเป็นอาหารของนกและหนู
⚖️ การเวก กับ กระดังงา ต่างกันอย่างไร
การเวกเป็นไม้เลื้อยสกุล Artabotrys ที่มีตะขอ ส่วนกระดังงาไทยเป็นไม้ต้นสกุล Cananga ที่ยืนต้นได้เอง ทั้งสองอยู่วงศ์ Annonaceae ดอกอ่อนเป็นสีเขียวแล้วเหลืองและหอมเหมือนกัน แต่กลีบดอกกระดังงาไทยยาวกว่ามากและบิดเป็นเกลียว ส่วนที่สับสนที่สุดจริง ๆ คือการเวกกับกระดังงาจีน ซึ่งเป็นไม้เลื้อยสกุลเดียวกัน
ดอกการเวก กระดังงา ต่างกันอย่างไร ดูตรงไหนง่ายที่สุด
- ดูทรงต้นก่อน ถ้าเป็นต้นไม้สูงยืนต้นเองและกิ่งห้อยลง คือกระดังงาไทย ถ้าเป็นเถาเลื้อยขึ้นซุ้มคือการเวกหรือกระดังงาจีน
- หาตะขอ การเวกและกระดังงาจีนมีก้านช่อดอกโค้งเป็นตะขอ กระดังงาไทยไม่มี
- ดูกลีบดอก กลีบกระดังงาไทยบาง ยาว บิดเป็นเกลียว ส่วนกลีบการเวกสั้นกว่า หนา และโคนกลีบงุ้มเป็นกระเปาะ
- ลูบกิ่งอ่อนและใต้ใบ ถ้ามีขนนุ่มและดอกค่อนข้างเล็ก น่าจะเป็นการเวก (A. siamensis) ถ้าเกลี้ยงกว่าและดอกใหญ่กว่า น่าจะเป็นกระดังงาจีน
อพ.สธ. ยังเปรียบเทียบการเวกกับสายหยุด ไม้หอมอีกชนิดในวงศ์เดียวกัน ว่าสายหยุดกลีบยาวบิดเป็นเกลียวและหอมเฉพาะตอนเช้า ส่วนการเวกกลีบหนาไม่บิดและหอมตอนเย็น อ่านรายละเอียดของกระดังงาไทยและกระดังงาสงขลาเพิ่มเติมได้ที่บทความดอกกระดังงา
🪴 วิธีปลูกต้นการเวก ให้ขึ้นซุ้มสวย

ปลูกต้นการเวกกลางแจ้งที่ได้แดดเต็มวัน ในดินร่วนปนทรายที่ระบายน้ำดี และทำซุ้มหรือค้างให้เถาเกาะตั้งแต่วันแรก การเวกปรับตัวได้กับดินแทบทุกชนิด จึงปลูกง่าย แต่ต้องเผื่อพื้นที่ให้เถาที่ยาวได้หลายเมตร
- เลือกตำแหน่ง ที่แดดส่องเต็มวัน เช่น แนวรั้วบ้าน ซุ้มประตู ซุ้มทางเดิน หรือซุ้มม้านั่งในสวน ซึ่งเป็นตำแหน่งที่ ๑๐๘ พรรณไม้ไทยและหมอชาวบ้านแนะนำ
- ทำโครงให้เกาะ ซุ้มเหล็กหรือค้างที่แข็งแรง เพราะเถาเนื้อแข็งและพุ่มใบแน่น จะหนักขึ้นเมื่อต้นโต
- เตรียมดิน ใช้ดินร่วนปนทราย ผสมปุ๋ยหมักลงในดินปลูก ๑๐๘ พรรณไม้ไทยระบุว่าการเวกต้องการปุ๋ยน้อย แค่ผสมปุ๋ยหมักลงดินก็เพียงพอ
- ลงต้น ใช้ต้นจากกิ่งตอนหรือต้นกล้า วางชิดโคนซุ้ม แล้วผูกยอดให้พาดขึ้นโครง
- รดน้ำ ต้นที่เพิ่งปลูกรดเช้าและเย็น เมื่อตั้งตัวแล้วลดเหลือวันละครั้งตอนเช้า ให้ดินชื้นแต่ไม่แฉะ
ถ้าซุ้มอยู่ใกล้ทางเดิน ให้ผูกเถาหลักขึ้นด้านบนโครงตั้งแต่ต้นยังเล็ก เพราะตะขอและหนามแข็งบนเถาแก่อาจเกี่ยวเสื้อผ้าหรือข่วนแขนได้ พุ่มด้านบนยังช่วยให้ดอกห้อยลงมาอยู่ระดับจมูกพอดี
การเวกไม่เหมาะกับการปลูกในบ้านหรือที่ร่ม เพราะทุกแหล่งระบุว่าต้องการแดดจัดหรือแดดเต็มวัน ถ้าพื้นที่น้อยอาจปลูกในกระถางใบใหญ่แล้วทำค้างให้เลื้อย แต่ต้องตัดแต่งบ่อยกว่าเพื่อคุมขนาด ส่วนกระดังงาจีนนั้น Wikipedia ระบุว่าเป็นไม้เลื้อยขนาดใหญ่ที่ไม่เหมาะกับสวนเล็กและต้องตัดแต่ง
💧 การดูแลต้นการเวก: แสง น้ำ ดิน ปุ๋ย และการตัดแต่ง
การเวกดูแลง่าย ต้องการแดดจัด น้ำปานกลาง ปุ๋ยน้อย และควรตัดแต่งกิ่งสม่ำเสมอเพราะโตเร็ว มูลนิธิหมอชาวบ้านเรียกการเวกว่า “ขึ้นง่ายตายยาก” และ ๑๐๘ พรรณไม้ไทยระบุว่าไม่พบโรคและแมลงที่เป็นปัญหาสำคัญ
ปฏิทินดูแลการเวกตลอดปี
เรื่องปุ๋ย ถ้าดินปลูกเป็นดินทรายจัดหรือดินเสื่อม สามารถใส่ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกเสริมรอบโคนได้ อ่านหลักการเลือกปุ๋ยเพิ่มเติมที่การใส่ปุ๋ยต้นไม้ หรือใช้เครื่องคำนวณปุ๋ยช่วยคำนวณปริมาณ เพราะการเวกต้องการปุ๋ยน้อย ใส่มากเกินไม่ได้ช่วยให้ดอกดกขึ้น
🌱 วิธีขยายพันธุ์การเวก: ตอนกิ่ง และเพาะเมล็ด
การเวกขยายพันธุ์ได้ 2 วิธี คือตอนกิ่งและเพาะเมล็ด โดยการตอนกิ่งเป็นที่นิยมกว่า เพราะได้ต้นเร็วและลักษณะตรงตามต้นแม่ ส่วนการเพาะเมล็ดได้ต้นจำนวนมากและแข็งแรงกว่า แต่โตช้าและอาจกลายพันธุ์ (มูลนิธิหมอชาวบ้าน)
ขั้นตอนตอนกิ่งการเวก
- เลือกเถาที่ไม่แก่หรืออ่อนเกินไป ขนาดพอเหมาะ และสมบูรณ์
- ควั่นเปลือกเป็นวงสองรอบ ลอกเปลือกออก ขูดเยื่อเจริญให้หมด
- หุ้มด้วยตุ้มขุยมะพร้าวหรือดินที่ชื้น มัดให้แน่น
- เมื่อรากเดินเต็มตุ้ม ตัดลงถุงหรือกระถาง ไว้ในที่ร่มรำไรจนตั้งตัว แล้วจึงย้ายลงปลูกที่แดดจัด
ดูขั้นตอนพร้อมภาพประกอบโดยละเอียดได้ที่วิธีตอนกิ่ง หลักการเดียวกันใช้ได้กับไม้เถาเนื้อแข็งอย่างการเวก ส่วนการเพาะเมล็ด ให้เก็บจากผลที่สุกเหลือง ล้างเนื้อออก แล้วเพาะในวัสดุที่ชื้นและระบายน้ำดี
🩺 ต้นการเวก สรรพคุณ ตามตำรายาพื้นบ้าน
ตามตำรายาไทยและภูมิปัญญาพื้นบ้าน ดอกการเวกใช้ปรุงยาหอมแก้ลมวิงเวียน และใบใช้เป็นยาขับปัสสาวะ ข้อมูลนี้เป็นการใช้แบบดั้งเดิมที่แหล่งข้อมูลรวบรวมไว้ ไม่ใช่ผลการศึกษาทางคลินิก และไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
ข้อมูลสรรพคุณข้างต้นเป็นการใช้ตามตำรายาพื้นบ้าน ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ samunpri ระบุว่าหญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตรไม่ควรกินการเวกเป็นยา ผู้มีโรคประจำตัวหรือกินยาประจำควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน ไม่ควรกินน้ำมันหอมระเหยโดยตรง และไม่ควรใช้สมุนไพรแทนยาที่แพทย์สั่ง
มีบางแหล่งที่ลงสรรพคุณของการเวกไว้ยาวกว่านี้มาก แต่เป็นข้อมูลที่ไม่มีหลักฐานรองรับในคน บทความนี้จึงใส่เฉพาะการใช้ที่พบซ้ำ โดยการใช้ดอกปรุงยาหอมมีฐานข้อมูลของ ม.มหิดลยืนยัน ส่วนการใช้ใบและเปลือกมาจากเว็บไซต์สมุนไพร (nanagarden, samunpri) ถ้าต้องการใช้เพื่อสุขภาพจริง ควรใช้ผลิตภัณฑ์ยาหอมที่ขึ้นทะเบียนแล้ว แทนการทำเองจากต้นในบ้าน
🙏 การเวก ไม้มงคล ความเชื่อ และวรรณคดีไทย
ตามความเชื่อของคนไทย การเวกเป็นไม้ที่มีชื่อเป็นมงคล เพราะชื่อเดียวกับนกการเวกในวรรณคดีที่มีเสียงไพเราะ มูลนิธิหมอชาวบ้านเรียกการเวกว่า “มงคลนามแห่งความหอมและความไพเราะ” และ samunpri ระบุว่าคนไทยนิยมปลูกเป็นไม้มงคลรอบบ้านและแนวประตูรั้ว
- ชื่อจากนกในวรรณคดี นกการเวกในป่าหิมพานต์มีเสียงร้องไพเราะ จนเป็นภาพแทนของความไพเราะในวรรณคดีและเพลงไทยเดิม
- มงคลนาม ตามความเชื่อ ชื่อที่ไพเราะและเกี่ยวข้องกับความดีงามถือเป็นสิริมงคลแก่บ้าน
- ปลูกที่ซุ้มประตูหรือรั้ว เป็นตำแหน่งที่นิยมทั้งด้วยเหตุผลด้านความเชื่อและด้านการใช้งาน เพราะเถาต้องการโครงเกาะและได้กลิ่นหอมต้อนรับคนเข้าบ้าน
ความเชื่อเหล่านี้เป็นเรื่องวัฒนธรรม ไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับว่าช่วยเรื่องโชคลาภ แหล่งข้อมูลที่เปิดอ่านไม่ได้ระบุทิศปลูกหรือวันปลูกที่เป็นมงคลไว้ บทความนี้จึงไม่ใส่คำแนะนำเรื่องทิศ ถ้าจะปลูกให้คำนึงถึงแดดและพื้นที่ให้เถาเลื้อยเป็นหลัก
ในด้านวัฒนธรรม การเวกยังมีบทบาทในเพลงไทยเดิม เช่น เพลงการเวกตัวผู้ การเวกตัวเมีย และการเวกใหญ่ ซึ่งมูลนิธิหมอชาวบ้านเล่าว่าตั้งชื่อตามความไพเราะของเสียงนก ส่วนในทางพุทธศาสนาและตำนาน นกการเวกเป็นนกอมตะในป่าหิมพานต์ที่มีหางยาวสวย
🛠️ ปัญหาที่พบบ่อยในการปลูกการเวก และวิธีแก้
การเวกแทบไม่มีโรคแมลงรบกวน ปัญหาส่วนใหญ่มาจากตำแหน่งปลูกและการจัดการเถา เช่น ปลูกในที่ร่ม ดินแฉะ หรือไม่มีโครงให้เกาะ
NTBG รายงานว่ากระดังงาจีน (A. hexapetalus) ซึ่งเป็นญาติใกล้ชิดของการเวก กลายเป็นวัชพืชในบางพื้นที่ของฮาวาย เพราะนกกินผลแล้วนำเมล็ดไปงอก ถ้าปลูกการเวกหรือกระดังงาจีนใกล้พื้นที่ธรรมชาติ ควรเก็บผลสุกออกและคุมไม่ให้เถาลามออกนอกสวน
✅ สรุป: ต้นการเวกเหมาะกับใคร
การเวกเหมาะกับคนที่มีพื้นที่กลางแจ้งและอยากได้ไม้เลื้อยไทยดอกหอมที่ดูแลน้อย ทำซุ้มประตู ซุ้มทางเดิน หรือคลุมรั้ว จะได้ทั้งร่มเงาจากพุ่มใบที่แน่นและกลิ่นหอมช่วงเย็นถึงค่ำ ออกดอกได้ตลอดปีและดกที่สุดต้นปี
ถ้าซื้อต้น ให้จำไว้ว่าชื่อ “การเวก” ในตลาดอาจหมายถึง A. siamensis หรือกระดังงาจีน A. hexapetalus ก็ได้ ทั้งคู่ปลูกแบบเดียวกัน แต่ถ้าต้องการไม้พื้นเมืองไทยแท้ ให้เลือกต้นที่กิ่งอ่อนและใต้ใบมีขน ดอกค่อนข้างเล็ก ส่วนถ้าอยากได้ไม้หอมที่เป็นไม้ต้น ให้ดูดอกกระดังงาไทยแทน
📚 แหล่งอ้างอิง
- บ้านและสวน Plants Library: การเวก
- บ้านและสวน: พรรณไม้หอม 10 ต้นไม้ไทยดอกหอม
- อุทยานหลวงราชพฤกษ์ ฐานข้อมูลพรรณไม้: การเวก Artabotrys siamensis
- อนุกรมวิธานพืช อักษร ก (ราชบัณฑิตยสถาน) ผ่าน NECTEC: การเวก
- อพ.สธ.: ความเหมือนที่แตกต่าง สายหยุด การเวก
- คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาฯ: ดอกการเวก (Artabotrys siamensis)
- สวนพฤกษศาสตร์สิรีรุกขชาติ ม.มหิดล: การเวก Artabotrys siamensis
- มูลนิธิหมอชาวบ้าน: การเวก มงคลนามแห่งความหอม และความไพเราะ
- ๑๐๘ พรรณไม้ไทย (panmai.com): การเวก ไม้เลื้อยประดับ
- nanagarden: ลักษณะพฤกษศาสตร์ของต้นการเวก
- samunpri.com: การเวก
- สวนพฤกษศาสตร์ทวีชล: การเวก
- ThBIF (สผ.): การเวกใบใหญ่ Artabotrys grandifolius
- ThBIF (สผ.): การเวกพฤกษาสวรรค์ Artabotrys spathulatus
- World Flora Online: Artabotrys siamensis Miq.
- Kew POWO: Artabotrys hexapetalus (L.f.) Bhandari
- NTBG: Artabotrys hexapetalus (Climbing Ilang Ilang)
- Wikipedia: Artabotrys hexapetalus
- NParks Flora & Fauna Web: Artabotrys scortechinii
- Kaikki (ข้อมูลจาก Wiktionary): การเวก
- NECTEC SchoolNet: กระดังงา
- University of Wisconsin Extension (Master Gardener): Cananga odorata
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
การเวก ชอบแดดไหม
การเวกชอบแดดจัด ต้องการแดดเต็มวัน จึงควรปลูกกลางแจ้งข้างซุ้มหรือรั้วที่แดดส่องถึงทั้งวัน ถ้าปลูกในที่ร่มหรือในบ้าน ต้นจะโตช้าและออกดอกน้อย
การเวก กับ กระดังงา ต่างกันอย่างไร
การเวกเป็นไม้เลื้อยสกุล Artabotrys มีก้านช่อดอกโค้งเป็นตะขอไว้เกาะซุ้ม กลีบดอกหนาและสั้นราว 3 ซม. ส่วนกระดังงาไทยเป็นไม้ต้นสกุล Cananga ยืนต้นได้เอง ไม่มีตะขอ กลีบดอกบางยาวและบิดเป็นเกลียว ทั้งสองอยู่วงศ์ Annonaceae ดอกอ่อนสีเขียวแล้วเหลืองและหอมเหมือนกัน
ดอกการเวกสีอะไร
ดอกการเวกตอนอ่อนเป็นสีเขียว แล้วค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นสีเขียวอมเหลืองจนเป็นสีเหลืองเมื่อบานเต็มที่ บนซุ้มเดียวกันจึงมักเห็นดอกหลายสีปนกัน ดอกหอมแรงช่วงเย็นถึงค่ำ และมูลนิธิหมอชาวบ้านแนะนำให้เลือกดมดอกที่บานเต็มที่แต่ยังไม่เป็นสีเหลือง
การเวก หมายถึงอะไร
การเวก (อ่านว่า กา-ระ-เวก) มาจากภาษาบาลี หมายถึงนกในตำนานที่อาศัยในป่าหิมพานต์และมีเสียงร้องไพเราะ ต่อมาใช้เป็นชื่อไม้เลื้อยดอกหอม Artabotrys siamensis และชื่อเพลงไทยเดิม เช่น การเวกตัวผู้ การเวกตัวเมีย
การเวก ภาษาอังกฤษ เรียกว่าอะไร
การเวกในภาษาอังกฤษเรียกว่า Climbing Ylang-ylang หรือ Climbing Ilang-Ilang แปลว่ากระดังงาเลื้อย เพราะดอกหอมคล้ายกระดังงาแต่เป็นไม้เลื้อย ชื่อวิทยาศาสตร์คือ Artabotrys siamensis Miq. ส่วนการถอดเสียงตามหลักราชบัณฑิตยสถานคือ ka-ra-wek
รูปภาพเพิ่มเติม
ปลูกต่อได้เลย
ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายต้นการเวก
ไม้มงคลพุทธชาด
Jasminum auriculatum Vahl
ไม้ดอกพวงคราม
Petrea volubilis L.
ไม้ดอกดอกพวงชมพู
Antigonon leptopus Hook. & Arn.
ไม้ดอก