
ต้นกะเพรา
Ocimum tenuiflorum L. (syn. Ocimum sanctum)
รดเช้าและเย็น ให้ดินชื้นสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ งดรดวันฝนตก
แดดจัดแสงแดดโดยตรง
ง่ายเหมาะสำหรับมือใหม่
ชอบอากาศร้อนชื้น ปลูกได้ทุกภาคของไทย
ราว 30–60 ซม. สูงได้ถึงราว 1 เมตร
เร็ว
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ต้นกะเพรา คือ *Ocimum tenuiflorum* L. (ชื่อพ้อง *O. sanctum*) วงศ์ Lamiaceae ภาษาอังกฤษ Holy basil สะกดถูกคือ "กะเพรา" ไม่ใช่ "กระเพรา"
- ไม้ล้มลุกถึงไม้พุ่มเตี้ย สูงราว 30–60 ซม. (ถึง ~1 ม.) ลำต้นเหลี่ยมมีขน ใบเล็กมีขน ขอบหยัก กลิ่นฉุน
- แบ่งตามสีเป็น กะเพราขาว (ต้น/ใบเขียว) กะเพราแดง (ม่วงแดง) และแบบลูกผสม ส่วน "กะเพรา 4 สายพันธุ์" คือพันธุ์ใหม่ที่ยื่นจดคุ้มครองพันธุ์พืช
- ชอบแดดจัด ดินร่วนระบายน้ำดี รดน้ำเช้า–เย็นแต่ไม่ให้แฉะ
- ปลูกระยะ 20 × 20 ซม. บนแปลงกว้าง 1–1.2 ม. ตัดครั้งแรก 30–35 วันหลังปลูก ตัดซ้ำทุก ~15 วัน นาน 7–8 เดือน
- เด็ดช่อดอกให้ใบดกและยืดอายุต้น ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด (นิยม) หรือปักชำกิ่ง 5–10 ซม.
- ศัตรูสำคัญ: แมลงหวี่ขาว เพลี้ยไฟ หนอนกระทู้ สรรพคุณตามตำรา: ขับลม แก้ท้องอืด (ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์)
🛒 ซื้อต้นกะเพรา — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ยังไม่มีร้านขายต้นกะเพราในตลาดตอนนี้
ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้
🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้ข้อมูลทั่วไป
ต้นกะเพรา คือพืชสมุนไพรและผักสวนครัวล้มลุกถึงไม้พุ่มเตี้ยในวงศ์กะเพรา (Lamiaceae) ชื่อวิทยาศาสตร์ Ocimum tenuiflorum L. (ชื่อพ้องที่พบบ่อยคือ Ocimum sanctum) ลำต้นเป็นเหลี่ยมมีขน ใบเล็กมีกลิ่นฉุนเผ็ดร้อน และเป็นผักที่คนไทยใช้ทำอาหารแทบทุกบ้าน
บทความนี้รวมทุกเรื่องที่คนอยากปลูกกะเพราต้องรู้ ตั้งแต่กะเพราแดง กะเพราขาว และกะเพราป่าต่างกันอย่างไร วิธีแยกจากโหระพาและแมงลัก วิธีการปลูกกะเพราในกระถางและแปลงขาย ระยะปลูก ปุ๋ย น้ำ กี่วันเก็บได้ การเด็ดดอกให้ใบดก การเก็บเมล็ดและปักชำ โรคแมลง ไปจนถึงข่าว “กะเพรา 4 สายพันธุ์” ข้อมูลอ้างอิงจากกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กรมวิชาการเกษตร มหาวิทยาลัยมหิดล และฐานข้อมูลพฤกษศาสตร์ต่างประเทศ
🌿 ต้นกะเพราคืออะไร ข้อมูลพื้นฐาน
ต้นกะเพราเป็นไม้ล้มลุกหรือไม้พุ่มเตี้ยอายุสั้นที่โคนต้นแข็งเป็นเนื้อไม้เล็กน้อย สูงราว 30–60 ซม. และสูงได้ถึงราว 1 เมตร ฐานข้อมูล POWO ของสวนพฤกษศาสตร์คิวระบุว่ามีถิ่นกำเนิดในเอเชียเขตร้อนและกึ่งร้อนถึงแปซิฟิกตะวันตก รวมถึงประเทศไทย กรมการแพทย์แผนไทยฯ ระบุว่าพบปลูกทั่วทุกภาคของไทย ตั้งแต่ที่ราบจนถึงความสูงราว 1,200 เมตร
🔤 กะเพรา ภาษาอังกฤษ และ กะเพรา หรือ กระเพรา เขียนยังไง
กะเพราภาษาอังกฤษคือ Holy basil หรือ Sacred basil ในอินเดียเรียก Tulsi ส่วนคำที่เขียนถูกต้องคือ “กะเพรา” (ก ไก่ สระอะ) ไม่ใช่ “กระเพรา” ที่มี ร เรือ ควบกล้ำ ซึ่ง Wongnai จัดไว้ในรายการคำที่คนไทยมักเขียนผิด เอกสารของหน่วยงานรัฐ เช่น กรมการแพทย์แผนไทยฯ และกรมวิชาการเกษตร ก็ใช้ตัวสะกด “กะเพรา” ทั้งหมด
NParks ของสิงคโปร์บันทึกว่าชาวฮินดูมักปลูกกะเพราไว้ที่ลานบ้านและในวัด ถือเป็นสัญลักษณ์ของความภักดีและความรัก นี่คือความเชื่อทางวัฒนธรรมของอินเดีย ส่วนในไทยกะเพราเป็นผักและสมุนไพรประจำครัวมากกว่า
🍃 ลักษณะต้นกะเพรา ใบกะเพรา และดอกกะเพรา

จุดสังเกตต้นกะเพราที่ชัดที่สุดคือ ลำต้นเหลี่ยมมีขน ใบเล็กมีขนนุ่ม ขอบหยัก และกลิ่นฉุนเมื่อขยี้ ดอกออกเป็นช่อตั้งที่ปลายยอด ดอกย่อยเล็กเรียงเป็นชั้น ๆ คล้ายฉัตร
ลำต้น
ลำต้นตั้งตรง แตกกิ่งมาก เป็นทรงพุ่ม กิ่งเป็นสี่เหลี่ยมมีขนนุ่มปกคลุม ขนแน่นขึ้นที่ปลายยอด สีเขียวถึงม่วงอมเขียว โคนต้นที่แก่จะแข็งเป็นเนื้อไม้ NParks ระบุความสูงราว 30–60 ซม. ส่วนคู่มือของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าสูงได้ถึงราว 1 เมตร
ใบกะเพรา
ใบเดี่ยว ออกเป็นคู่ตรงข้าม แต่ละคู่ตั้งฉากกับคู่ถัดไป รูปไข่กว้างถึงรูปรี กรมการแพทย์แผนไทยฯ ระบุขนาดกว้างราว 1–2.5 ซม. ยาวราว 1.5–6 ซม. ขอบใบหยักซี่ฟันหรือเป็นคลื่น มีขนและต่อมน้ำมันทั้งสองด้าน สีใบตั้งแต่เขียวจนถึงม่วงแดงตามสายพันธุ์ เอกสารของกรมการแพทย์แผนไทยฯ ระบุว่าน้ำมันหอมระเหยในใบมีสารอย่างยูจีนอล (eugenol) เมทิลยูจีนอล และแคริโอฟิลลีน ซึ่งปริมาณต่างกันไปตามแหล่งปลูก
ดอกกะเพรา
ดอกกะเพราออกเป็นช่อกระจะที่ปลายยอดยาวราว 8–10 ซม. ดอกย่อยเล็กมาก เรียงเป็นวงรอบแกนช่อเป็นชั้น ๆ กลีบดอกเชื่อมกันเป็นหลอด ปลายแยกเป็นสองปาก (ปากล่างใหญ่กว่า) สีขาว ขาวอมม่วง ถึงม่วงชมพู เกสรเพศผู้ 4 อันยื่นยาวพ้นกลีบ และเป็นดอกที่ผึ้งชอบมาตอม เมื่อติดเมล็ด กลีบเลี้ยงจะติดทนและขยายหุ้มผลซึ่งเป็นผลแห้งขนาดเล็ก ข้างในมีเมล็ดเล็ก ๆ
🟣 ต้นกะเพรา มีกี่ชนิด: กะเพราแดง กะเพราขาว และกะเพราป่า

กะเพราที่ปลูกในไทยเป็นพืชชนิดเดียวกัน (Ocimum tenuiflorum) แต่แบ่งตามสีเป็น กะเพราขาว กะเพราแดง และแบบลูกผสม คู่มือตรวจลักษณะพันธุ์ของกรมวิชาการเกษตรระบุกะเพราพื้นเมือง 3 ลักษณะ คือ ขาว แดง และแบบลำต้นม่วงแต่ใบเขียว ส่วนชื่อ “กะเพราป่า” เป็นชื่อเรียกกลุ่มกะเพราพื้นเมือง ไม่ใช่พืชอีกชนิด
กะเพราแดง ต่างจากกะเพราขาวอย่างไร
กะเพราแดงมีลำต้น ใบ และช่อดอกสีม่วงแดง ส่วนกะเพราขาวมีลำต้น ใบ และช่อดอกสีเขียว ตามคำบรรยายของบ้านและสวน เอกสารของกรมการแพทย์แผนไทยฯ ระบุว่าพันธุ์ใบแดงใช้ทำยา ส่วนพันธุ์ใบขาวใช้เป็นผัก ส่วนต้นกะเพราแดงที่ซื้อมาปลูกก็ดูแลเหมือนกะเพราขาวทุกอย่าง
รายงานของกรมวิชาการเกษตร (ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรนครปฐม) ยังให้ข้อมูลว่า กะเพราพันธุ์การค้าหลายพันธุ์ให้ผลผลิตสูง ใบใหญ่ และออกดอกช้า แต่กลิ่นไม่หอมเท่ากะเพราดั้งเดิมทั้งขาว แดง และพื้นเมือง นักวิจัยจึงลองผสมกะเพราแดงกับกะเพราป่าและกะเพราขาว เพื่อให้ได้ต้นที่ทั้งกลิ่นดีและให้ผลผลิตดี
กะเพรา ป่า คืออะไร
“กะเพราป่า” เป็นชื่อที่คนใช้เรียกกะเพราพื้นเมืองใบเล็ก กลิ่นฉุนและเผ็ดร้อนกว่ากะเพราตลาด ไม่ใช่ชื่อวิทยาศาสตร์ของพืชอีกชนิด และไม่จำเป็นต้องเก็บมาจากป่า ปลูกจากเมล็ดได้เหมือนกะเพราทั่วไป ระวังสับสนกับ Ocimum gratissimum ซึ่ง JIRCAS และ PROSEA บันทึกชื่อไทยว่า “กะเพราช้าง” “กะเพราญวน” “โหระพาช้าง” หรือ “ยี่หร่า” ต้นนี้เป็นคนละชนิด สูงได้ 1–3 เมตร และใบใหญ่กว่ามาก
🧬 กะเพรา 4 สายพันธุ์ ที่เป็นข่าว คืออะไร
“กะเพรา 4 สายพันธุ์” หมายถึงกะเพราพันธุ์ใหม่ 4 พันธุ์ที่ภาคเอกชนยื่นขอจดทะเบียนคุ้มครองพันธุ์พืชกับกรมวิชาการเกษตร ภายใต้ พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 และเป็นข่าวในเดือนตุลาคม 2569 ไม่ได้หมายถึงการแบ่งกะเพราออกเป็น 4 ชนิดทางพฤกษศาสตร์
- ชื่อพันธุ์: แนวหน้ารายงานว่าเป็นพันธุ์ “แก้วจุรี 01–04” และประกาศโฆษณาคำขอของกรมวิชาการเกษตร (คำขอ 001/2566) แสดงพันธุ์ “แก้วจุรี01” ของบริษัท ซีพีแรม จำกัด ซึ่งพัฒนามาจากกะเพราพื้นเมืองร่วมกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน
- ลักษณะแก้วจุรี01 ในประกาศ: ทรงต้นตั้ง สูงเฉลี่ยราว 69.7 ซม. ลำต้นเขียว ใบรูปไข่กว้าง ยาวเฉลี่ยราว 5.75 ซม. กว้างราว 3.81 ซม. กลีบดอกขาวอมเขียว
- กรมส่งเสริมการเกษตรชี้แจง: การคุ้มครองครอบคลุมเฉพาะพันธุ์ที่จดทะเบียน ไม่ได้ทำให้กะเพราที่ปลูกและกินกันทั่วไปกลายเป็นของเอกชน ปลูกกินเอง ขายใบ และขายอาหารจานกะเพราได้ตามปกติ
- สิ่งที่ถูกจำกัด: การผลิตและขายส่วนขยายพันธุ์ (เมล็ด ต้นกล้า กิ่งชำ) ของพันธุ์ที่ได้รับความคุ้มครองเพื่อการค้า อาจต้องได้รับอนุญาตจากผู้ทรงสิทธิ์
ถ้าปลูกกะเพราพื้นบ้านหรือเก็บเมล็ดจากต้นที่ปลูกกันทั่วไปไว้ใช้เอง ข่าวนี้ไม่กระทบ แต่ถ้าจะเพาะต้นกล้าหรือเมล็ดขายเป็นอาชีพ ควรเช็กกับกองคุ้มครองพันธุ์พืช กรมวิชาการเกษตร ก่อนว่าต้นแม่ไม่ใช่พันธุ์ที่ได้รับความคุ้มครอง
🔍 กะเพรา โหระพา แมงลัก และกะเพราต้น ต่างกันอย่างไร
กะเพรา โหระพา และแมงลักอยู่สกุล Ocimum เดียวกัน วิธีแยกง่ายที่สุดคือดูขนบนใบและดมกลิ่น กะเพราใบเล็กมีขนนุ่ม กลิ่นฉุนเผ็ด โหระพาใบเขียวสดเป็นมัน กลิ่นหวาน ส่วนแมงลักใบเรียว ผิวเกลี้ยง กลิ่นอ่อนกว่า ส่วน “กะเพราต้น” เป็นไม้ยืนต้นคนละวงศ์ที่แค่ชื่อพ้องกัน
กะเพรา โหระพา ใช้แทนกันได้ไหม
ใช้แทนกันได้แค่บางเมนู เพราะกลิ่นต่างกันมาก กะเพรากลิ่นฉุนเผ็ดร้อน เหมาะกับเมนูผัดที่ต้องการกลิ่นแรง ส่วนโหระพากลิ่นหอมหวาน ใส่แทนกะเพรากลิ่นอาหารจะเปลี่ยนไปชัดเจน ถ้าซื้อเมล็ดหรือต้นจากต่างประเทศให้มองหาคำว่า holy basil ไม่ใช่ basil เฉย ๆ
กะเพราต้น คืออะไร
คำว่า “กะเพราต้น” ที่ค้นเจอบนเว็บพันธุกรรมพืชเป็นชื่อเรียกไม้ยืนต้นในสกุลอบเชย (Cinnamomum glaucescens) Wikipedia บรรยายว่าเป็นไม้ต้นไม่ผลัดใบ เปลือกผลนำไปกลั่นน้ำมันหอมระเหยใช้ทำน้ำหอม จึงเป็นคนละพืชกับต้นกะเพราที่เป็นผักสวนครัว ถ้าตั้งใจจะซื้อต้นกะเพรามาปลูกกินใบ ให้ดูว่าเป็นไม้ล้มลุกต้นเล็กใบมีขนอย่างที่บรรยายไว้ข้างบน
☀️ ต้นกะเพรา ชอบแดดไหม ดิน น้ำ และอากาศที่เหมาะ
ต้นกะเพราชอบแดดจัด JIRCAS และ NParks ระบุว่าโตดีในที่แดดเต็มวัน ดินชื้นอุดมด้วยอินทรียวัตถุ บ้านและสวนระบุว่าอยู่ได้ตั้งแต่แดดรำไรถึงแดดจัด แต่ถ้าแดดน้อย ต้นจะยืดและใบบาง จึงควรวางกระถางหรือทำแปลงในจุดที่โดนแดดมากที่สุดของบ้าน
เรื่องน้ำต้องระวังที่สุด เพราะกรมการแพทย์แผนไทยฯ แนะนำให้ดินชื้นแต่ไม่ให้น้ำขัง และให้ยกแปลงพร้อมทางเดินเพื่อระบายน้ำ ถ้าปลูกในกระถาง ต้องมีรูระบายน้ำและไม่ควรตั้งจานรองที่มีน้ำค้างไว้
🪴 วิธีการปลูกกะเพราในกระถางและแปลงหลังบ้าน

วิธีปลูกกะเพราที่ง่ายที่สุดคือซื้อต้นกล้าหรือเพาะเมล็ดเอง แล้วย้ายลงกระถางหรือแปลงที่โดนแดดจัด ดินร่วนผสมปุ๋ยหมัก รดน้ำเช้าเย็น พอต้นตั้งตัวจะเริ่มเด็ดยอดกินได้ภายในราวหนึ่งเดือน
ปลูกกะเพราในกระถาง
- เลือกกระถาง: กระถางที่มีรูระบายน้ำ ในแปลงทดลองของกรมวิชาการเกษตร ใช้กระถางพลาสติกดำขนาด 8 นิ้วต่อต้น
- ผสมดิน: กรมวิชาการเกษตรใช้ดิน : ใบจามจุรีหมัก : ปุ๋ยคอกเก่า อัตรา 2 : 2 : 1 ถ้าไม่มีใบจามจุรีใช้ดินร่วนผสมปุ๋ยหมักแทนได้
- ลงต้น: ย้ายกล้าเมื่อมีใบจริงราว 3–5 ใบ หรืออายุราว 20–25 วัน กดดินรอบโคนให้แน่น รดน้ำให้ชุ่ม
- วางที่แดดจัด: ระเบียงหรือลานบ้านที่แดดส่องเกือบทั้งวัน
- รดน้ำ: เช้าและเย็นในหน้าร้อน แต่ให้ดินแห้งหมาด ๆ ก่อนรดครั้งต่อไปถ้าอากาศชื้น
- เด็ดยอด: เมื่อต้นตั้งตัวแล้วเริ่มเด็ดยอด การเด็ดยอดกระตุ้นให้แตกยอดใหม่ ต้นจะเป็นพุ่มแน่นขึ้น
ปลูกกะเพราในแปลงหลังบ้าน
กรมการแพทย์แผนไทยฯ แนะนำให้ไถพรวน ใส่ปุ๋ยหมักและปุ๋ยคอก แล้วยกแปลงกว้างราว 1–1.2 เมตร เว้นทางเดินราว 50 ซม. ให้น้ำระบายได้ดี ปลูกได้ทั้งหว่านเมล็ดลงแปลง ย้ายกล้าอายุ 20–25 วันลงปลูกระยะ 20 × 20 ซม. หรือปักกิ่งชำยาว 5–10 ซม. ถ้าในสวนครัวมีพืชกินผลอย่างมะเขือเทศหรือมะนาวอยู่แล้ว ให้ปลูกกะเพราไว้ริมแปลงด้านที่ได้แดดเต็ม เด็ดใช้สะดวกและไม่ถูกบังแสง
กะเพราอยากได้แดดจัดเหมือนโรสแมรี่ แต่ต้องการน้ำมากกว่า ถ้าปลูกสมุนไพรหลายชนิดในกระถางรวมกัน ให้แยกกะเพราไว้กระถางของตัวเอง จะคุมความชื้นได้ง่ายกว่า
🚜 การปลูกกะเพราเชิงการค้า ระยะปลูก ปุ๋ย และการให้น้ำ
แปลงกะเพราเพื่อขายใบนิยมปลูกระยะ 20 × 20 ซม. บนแปลงยกกว้าง 1–1.2 เมตร ใช้ต้นกล้าอายุราว 1 เดือน ใส่ปุ๋ยคอกรองพื้น และให้น้ำทุกวัน ตัวเลขด้านล่างมาจากแปลงทดลองของกรมวิชาการเกษตรและเอกสารของกรมการแพทย์แผนไทยฯ
ระยะ 20 × 20 ซม. บนพื้นที่ 1 ไร่ (1,600 ตร.ม.) ถ้าคิดเฉพาะพื้นที่ปลูกจะได้ราว 40,000 ต้น แต่เมื่อหักทางเดินระหว่างแปลงแล้วจะเหลือน้อยกว่านี้ งานวิจัยแปลงส่งออกของกรมวิชาการเกษตรยังเน้นว่าการถอนหญ้าตามรอบสำคัญมาก เพราะวัชพืชทำให้คุณภาพใบตก อ่านหลักการเลือกสูตรปุ๋ยได้ที่ หลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้ หรือคำนวณแม่ปุ๋ยเองด้วย เครื่องคำนวณปุ๋ย
JIRCAS ระบุว่าปุ๋ยไนโตรเจนช่วยให้กะเพราโตดี ส่วนการปลูกในกระถางของกรมวิชาการเกษตรใส่ 15-15-15 ทุกสัปดาห์ ถ้าใช้ปุ๋ยเคมีในกระถาง ควรใส่ทีละน้อยและรดน้ำตามทุกครั้ง
✂️ ปลูกกะเพรากี่วันเก็บได้ และการเด็ดดอกกะเพราให้ใบดก
กะเพราเริ่มตัดได้ราว 30–35 วันหลังย้ายกล้าลงปลูก ตามเอกสารของกรมการแพทย์แผนไทยฯ ตัดเหลือตอเหนือดินราว 10–15 ซม. อีกราว 15 วันก็ตัดรอบใหม่ได้ และเก็บต่อเนื่องได้นาน 7–8 เดือน ส่วนบ้านและสวนระบุว่าเริ่มเก็บยอดและใบได้ราว 70 วันหลังปลูก (ไม่ได้ระบุว่านับจากเพาะเมล็ดหรือย้ายปลูก) และการเด็ดยอดจะกระตุ้นให้แตกยอดใหม่
เด็ดดอกกะเพราทำไม
เมื่อกะเพราออกดอก บ้านและสวนแนะนำให้ตัดช่อดอกที่แก่ออกบางส่วนเพื่อยืดอายุต้น ข้อมูลของกรมวิชาการเกษตรก็ชี้ว่าพันธุ์การค้าที่ให้ผลผลิตสูงคือพันธุ์ที่ “ออกดอกช้า” ซึ่งสะท้อนว่าต้นที่ยังไม่ติดดอกจะเน้นสร้างใบ ผู้ปลูกจึงนิยมเด็ดช่อดอกตั้งแต่ยังเล็ก เพื่อให้ต้นแตกกิ่งข้างและใบดกต่อเนื่อง
- เด็ดช่อดอกพร้อมยอดเหนือคู่ใบที่สมบูรณ์ 1–2 คู่ จะได้กิ่งใหม่ 2 กิ่ง
- เก็บใบช่วงเช้าที่อากาศยังเย็น ใบจะไม่เหี่ยวเร็ว
- อย่าตัดต่ำจนไม่เหลือใบ ให้เหลือตอราว 10–15 ซม. ตามคำแนะนำ
- ถ้าจะเก็บเมล็ด ให้เว้นไว้บางต้นที่ไม่เด็ดดอก
- ใบสดที่จะขายไม่ควรล้างก่อนเก็บรักษา ตามข้อแนะนำหลังเก็บเกี่ยวของกรมการแพทย์แผนไทยฯ
ตั้งรอบเก็บไว้ทุกราว 15 วัน แล้วเด็ดช่อดอกที่โผล่ขึ้นมาไปพร้อมกัน ต้นจะเป็นพุ่มเตี้ยแน่นและใบดกกว่าต้นที่ปล่อยออกดอกเต็มต้น
🌱 การขยายพันธุ์กะเพรา: เพาะเมล็ด ปักชำ และเก็บเมล็ดพันธุ์

กะเพราขยายพันธุ์ได้ทั้งเพาะเมล็ดและปักชำกิ่ง กรมการแพทย์แผนไทยฯ ระบุว่าการเพาะเมล็ดเป็นวิธีที่นิยมกว่า ส่วนการปักชำใช้น้อยกว่าและให้ผลผลิตต่ำกว่า
เพาะเมล็ดกะเพรา
เมล็ดกะเพราเล็กมาก ยาวราว 1–1.5 มม. และพองเป็นเมือกเมื่อโดนน้ำ จึงควรโรยบาง ๆ บนวัสดุเพาะ กลบด้วยดินละเอียดแค่พอมิด และรดน้ำด้วยฝักบัวฝอยไม่ให้เมล็ดกระเด็น เมื่อกล้ามีใบจริงราว 3–5 ใบหรืออายุราว 20–25 วัน จึงย้ายลงกระถางหรือแปลง
ปักชำกิ่งกะเพรา
เลือกกิ่งที่ยังไม่ออกดอก ตัดยาว 5–10 ซม. เด็ดใบล่างออก ปักในวัสดุชำที่ชื้นและระบายน้ำดี วางในที่ร่มรำไรจนออกรากแล้วจึงค่อยให้รับแดดมากขึ้น ขั้นตอนทั่วไปของการชำกิ่งดูเพิ่มได้ที่ วิธีปักชำกิ่ง วิธีนี้เหมาะกับคนที่อยากได้ต้นเหมือนต้นแม่ เช่น ขยายกะเพราแดงต้นที่กลิ่นถูกใจ
เก็บเมล็ดพันธุ์กะเพรา
เว้นต้นที่แข็งแรง กลิ่นดี ไว้ 2–3 ต้นโดยไม่เด็ดดอก ปล่อยให้ช่อดอกแก่จนเป็นสีน้ำตาล ตัดช่อมาตากแดดให้แห้ง แล้วเคาะหรือนวดให้เมล็ดหลุด เก็บในซองหรือขวดปิดสนิทที่แห้ง รายงานของกรมวิชาการเกษตรบันทึกว่ากะเพราผสมตัวเองได้ และดอกเล็กมากจนตอนดอกเพื่อผสมข้ามได้ยาก แต่ถ้าปลูกกะเพราหลายสายพันธุ์ไว้ใกล้กัน เมล็ดที่เก็บได้อาจไม่ตรงตามต้นแม่
🐛 โรคและแมลงศัตรูต้นกะเพรา
กรมการแพทย์แผนไทยฯ ระบุว่ากะเพราค่อนข้างทนโรคแมลง และแนะนำให้เลี่ยงสารเคมี ใช้สารสกัดสะเดาหรือชีวภัณฑ์แทน แต่ในแปลงผักส่งออก กรมวิชาการเกษตรพบว่าแมลงหวี่ขาว เพลี้ยไฟ และหนอนกระทู้เป็นปัญหาที่ทำให้ใบไม่ผ่านมาตรฐาน
ใบกะเพราเป็นส่วนที่กินสด ถ้าจำเป็นต้องใช้สารเคมี ให้ปรึกษาเจ้าหน้าที่เกษตรในพื้นที่ และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลากอย่างเคร่งครัด รายงานของกรมวิชาการเกษตรยังเตือนไม่ให้ใช้สารชนิดเดียวกันติดต่อกันเกิน 2 ครั้ง เพื่อลดการดื้อยาของแมลง
💊 ต้นกะเพรามีประโยชน์อย่างไร และ กะเพรา สรรพคุณ ตามตำรา
ต้นกะเพรามีประโยชน์หลักเป็นผักและเครื่องเทศ และในตำราการแพทย์แผนไทยใช้ใบเป็นยาขับลม บรรเทาอาการท้องอืดท้องเฟ้อ ข้อมูลส่วนนี้เป็นการใช้ตามภูมิปัญญาดั้งเดิม ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
- ตามตำรายาไทย: กรมการแพทย์แผนไทยฯ ระบุว่าใบกะเพรามีกลิ่นหอม รสเผ็ดร้อน ใช้บรรเทาอาการปวดท้อง ท้องอืด ท้องเฟ้อ และศิริราชระบุว่าใช้แก้จุกเสียด
- ใช้ภายนอก: ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหิดล ระบุการใช้น้ำคั้นจากใบสดทาแก้กลากเกลื้อนตามภูมิปัญญา
- ยาสามัญ: คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลระบุว่ากะเพราเป็นส่วนประกอบของ “ยาประสะกะเพรา” ในบัญชียาหลักแห่งชาติ พ.ศ. 2564
- งานวิจัย: มีการศึกษาในสัตว์ทดลองและการศึกษาในคนกลุ่มเล็กเรื่องระดับน้ำตาลและไขมันในเลือด แต่ศิริราชระบุว่ายังไม่มีงานวิจัยของใบกะเพราด้านระบบทางเดินอาหารโดยตรง
- ประโยชน์ในสวน: ดอกดึงดูดผึ้ง (NParks) และปลูกในกระถางได้ เหมาะกับบ้านที่มีพื้นที่น้อย
ถ้าจะใช้กะเพราเป็นยา ควรอยู่ในความดูแลของแพทย์แผนไทยหรือแพทย์แผนไทยประยุกต์ ตามคำแนะนำของศิริราช ผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือกินยาอยู่ควรปรึกษาแพทย์ก่อน บทความนี้ไม่ระบุขนาดใช้ และไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
สำหรับสัตว์เลี้ยง ASPCA ระบุว่าโหระพาฝรั่ง (Ocimum basilicum) ไม่เป็นพิษต่อสุนัขและแมว แต่ไม่ได้ระบุถึงกะเพรา (O. tenuiflorum) โดยตรง จึงยังสรุปเรื่องความปลอดภัยของกะเพราต่อสัตว์เลี้ยงไม่ได้ ไม่ควรปล่อยให้สัตว์เลี้ยงกินเล่น
🍳 ใบกะเพรา ใช้ทำอะไรในครัว
ใบกะเพราเป็นผักกลิ่นแรงที่ใช้ดับกลิ่นคาวเนื้อสัตว์ บ้านและสวนระบุว่ากลิ่นฉุนช่วยกลบกลิ่นคาว และ JIRCAS ระบุว่าใช้ในแกงไทยหลายชนิดและเมนูข้าวผัดกะเพรา ในบทความนี้เราเน้นเรื่องการปลูก ส่วนสูตรอาหารไม่ได้ลงรายละเอียด ข้อควรจำสำหรับคนปลูกคือ ถ้าเก็บใบไปขาย ไม่ควรล้างใบสดก่อนเก็บรักษา ตามข้อแนะนำของกรมการแพทย์แผนไทยฯ
🛒 ต้นกะเพราซื้อที่ไหน และเลือกต้นอย่างไร
ต้นกะเพราหาซื้อได้ตามร้านต้นไม้ ตลาดต้นไม้ และร้านขายเมล็ดพันธุ์ผักทั่วไป ทั้งแบบต้นกล้าในถุงหรือกระถางเล็ก และเมล็ดพันธุ์บรรจุซอง ถ้ามีเพื่อนบ้านปลูกอยู่ ขอกิ่งไปปักชำหรือขอเมล็ดจากช่อดอกแก่ก็ได้
- ต้นกล้า: เลือกต้นที่ใบเขียวสด (หรือม่วงสม่ำเสมอถ้าเป็นกะเพราแดง) ไม่มีจุดเหลือง ใต้ใบไม่มีแมลงหวี่ขาวหรือเพลี้ย ยังไม่ออกดอกเต็มต้น
- ขยี้ใบดม: ต้นกะเพราแท้จะมีกลิ่นฉุนเผ็ด ถ้ากลิ่นหอมหวานอาจเป็นโหระพา
- ดูขน: ลำต้นและใบกะเพรามีขนนุ่ม ถ้าใบเรียบมันอาจเป็นโหระพาหรือแมงลัก
- เมล็ดพันธุ์: ดูวันหมดอายุบนซอง และอ่านชื่อพันธุ์ให้ชัดว่าเป็นกะเพราขาว กะเพราแดง หรือพันธุ์การค้า
- ซื้อไปเพาะขาย: ถ้าเป็นพันธุ์ที่ได้รับความคุ้มครอง ต้องได้รับอนุญาตก่อนผลิตขยายขาย (ดูหัวข้อกะเพรา 4 สายพันธุ์)
📅 ปฏิทินดูแลต้นกะเพรา และปัญหาที่พบบ่อย
กะเพราเป็นผักอายุสั้น รอบชีวิตตั้งแต่เพาะเมล็ดจนเลิกเก็บใบราว 8–9 เดือน ตารางนี้เรียงงานตามช่วงอายุ จากข้อมูลของกรมการแพทย์แผนไทยฯ และกรมวิชาการเกษตร
📚 แหล่งอ้างอิง
- กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก: เอกสารสมุนไพร กะเพราแดง (Ocimum tenuiflorum L.)
- กรมวิชาการเกษตร (กองคุ้มครองพันธุ์พืช): คู่มือการตรวจสอบลักษณะพันธุ์ กะเพรา (2566)
- กรมวิชาการเกษตร: ประกาศโฆษณาคำขอจดทะเบียนพันธุ์พืชใหม่ กะเพรา แก้วจุรี01 (คำขอ 001/2566)
- กรมวิชาการเกษตร: รายงานการสร้างลูกผสมกะเพราแดงสำหรับใช้ประกอบอาหาร (ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรนครปฐม)
- กรมวิชาการเกษตร: รายงานโครงการวิจัยและพัฒนาการใช้สารป้องกันกำจัดศัตรูพืชเพื่อการผลิตพืชบริโภคภายในประเทศและส่งออก (2564)
- กรมวิชาการเกษตร: การบริหารศัตรูพืชแบบผสมผสานในพืชผักสำหรับส่งออกกลุ่มสหภาพยุโรป (2565)
- ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล: กะเพรา (Ocimum tenuiflorum)
- ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล: กะเพราช่วยลดระดับไขมันในเลือด
- สถานการแพทย์แผนไทยประยุกต์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล: กะเพรา
- JIRCAS (Japan International Research Center for Agricultural Sciences): Thai vegetables database – Ocimum tenuiflorum L.
- JIRCAS: Thai vegetables database – Ocimum gratissimum L.
- NParks Flora & Fauna Web (Singapore): Ocimum tenuiflorum
- Royal Botanic Gardens, Kew (POWO): Ocimum tenuiflorum L.
- PROSEA: Ocimum americanum L. (แมงลัก)
- PROSEA: Ocimum gratissimum L.
- Wikipedia: Cinnamomum glaucescens
- ASPCA: Basil (Ocimum basilicum) – Toxic and Non-Toxic Plant List
- บ้านและสวน Plants Library: กะเพรา
- HDmall: กะเพรา คืออะไร ลักษณะต้น ใบ และวิธีสังเกต
- HDmall: โหระพา คืออะไร ลักษณะต้น ใบ และวิธีสังเกต
- Wongnai: คำภาษาไทยที่มักเขียนผิด
- LuckyWorm: กะเพราป่า คืออะไร
- แนวหน้า: รัฐบาลย้ำ กะเพราไทยปลูกกิน–ขายได้ตามปกติ จดคุ้มครองเฉพาะ 4 พันธุ์ใหม่ (22 ต.ค. 2569)
- ฐานเศรษฐกิจ: กรมส่งเสริมการเกษตรชี้แจงกรณีจดทะเบียนคุ้มครองกะเพรา 4 พันธุ์ (24 ต.ค. 2569)
- PPTV: กรมส่งเสริมการเกษตรย้ำ จดสิทธิกะเพรา 4 พันธุ์ ไม่ใช่ผูกขาดทั้งประเทศ
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ต้นกะเพรา ชอบแดดไหม
ต้นกะเพราชอบแดดจัด ฐานข้อมูล JIRCAS และ NParks ระบุว่าโตดีในที่แดดเต็มวันและดินชื้นที่มีอินทรียวัตถุ ต้นอยู่แดดรำไรได้ แต่จะยืด ใบบาง และกลิ่นอ่อนลง จึงควรปลูกในจุดที่ได้แดดมากที่สุดของบ้าน และให้ดินระบายน้ำดี
ต้นกะเพราปลูกยังไง
เพาะเมล็ดหรือซื้อต้นกล้า ย้ายลงกระถางหรือแปลงเมื่อกล้าอายุราว 20–25 วัน ใช้ดินร่วนผสมปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก ปลูกระยะ 20 × 20 ซม. บนแปลงยกกว้าง 1–1.2 ม. วางกลางแดด รดน้ำเช้าเย็นแต่ไม่ให้แฉะ ตัดครั้งแรกได้ราว 30–35 วันหลังปลูก ตามเอกสารของกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก
ต้นกะเพรา มีกี่ชนิด
กะเพราที่ปลูกในไทยเป็นชนิดเดียวกัน (Ocimum tenuiflorum) แต่แบ่งตามสีได้ 3 แบบตามคู่มือของกรมวิชาการเกษตร คือ กะเพราขาว (ลำต้นและใบเขียว) กะเพราแดง (ม่วงแดง) และแบบลำต้นม่วงใบเขียว ส่วน "กะเพราป่า" เป็นชื่อเรียกกะเพราพื้นเมืองกลิ่นแรง และ "กะเพรา 4 สายพันธุ์" คือพันธุ์ใหม่ที่ยื่นจดคุ้มครองพันธุ์พืช
ต้นกะเพรามีประโยชน์อย่างไร
ใบกะเพราเป็นผักและเครื่องเทศที่ช่วยดับกลิ่นคาวเนื้อสัตว์ ในตำรายาไทยใช้ใบขับลม บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ และกะเพราเป็นส่วนประกอบของยาประสะกะเพราในบัญชียาหลักแห่งชาติ ดอกยังดึงดูดผึ้ง ข้อมูลนี้เป็นการใช้ตามภูมิปัญญา ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
ต้นกะเพราซื้อที่ไหน
หาซื้อได้ตามร้านต้นไม้ ตลาดต้นไม้ และร้านขายเมล็ดพันธุ์ผัก ทั้งแบบต้นกล้าและเมล็ดซอง ควรเลือกต้นที่ใบสด ไม่มีแมลงใต้ใบ ยังไม่ออกดอกเต็มต้น และขยี้ใบดูว่ามีกลิ่นฉุนเผ็ดแบบกะเพรา ไม่ใช่กลิ่นหวานแบบโหระพา หรือขอกิ่งจากเพื่อนบ้านไปปักชำก็ได้
รูปภาพเพิ่มเติม
ปลูกต่อได้เลย
ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายต้นกะเพรา
ไม้ดอกดอกเบญจมาศ
Chrysanthemum × morifolium (Ramat.) Hemsl.
ไม้ประดับต้นปรง
Cycas spp. (ปรงญี่ปุ่น: Cycas revoluta Thunb.)
ไม้มงคลบานไม่รู้โรย
Gomphrena globosa L.
ไม้มงคล