🧪 ผสมปุ๋ยใช้เอง — ตารางผสมปุ๋ยสูตรต่างๆ และเครื่องคำนวณ
การผสมปุ๋ยใช้เอง คือการซื้อแม่ปุ๋ยราคาถูกมาผสมเองให้ได้สูตรที่ต้องการ แทนการซื้อปุ๋ยสูตรสำเร็จที่บวกค่าผสมและค่าการตลาดมาแล้ว หน้านี้มีทั้งเครื่องคำนวณสัดส่วนแม่ปุ๋ยสำหรับทุกสูตรและทุกน้ำหนักที่ต้องการ พร้อมตารางผสมปุ๋ยสูตรต่างๆ สำเร็จรูปที่ใช้ได้ทันที และวิธีคำนวณทีละขั้นถ้าอยากคิดเองเป็น
💰 คำนวณต้นทุนด้วย — กรอกราคาและขนาดถุงที่ซื้อ (ไม่บังคับ)
🧪 ผลการคำนวณ
ตารางผสมปุ๋ยสูตรต่างๆ ต่อปุ๋ยผสม 100 กิโลกรัม
ตารางนี้คำนวณจากแม่ปุ๋ยสามตัวที่หาซื้อง่ายที่สุดในไทย คือ ยูเรีย 46-0-0 (ไนโตรเจน) DAP 18-46-0 (ฟอสฟอรัส และมีไนโตรเจนติดมา 18%) และ MOP 0-0-60 (โพแทสเซียม) ตัวเลขเป็นกิโลกรัมต่อปุ๋ยผสม 100 กิโลกรัม ถ้าต้องการผสม 50 กิโลกรัมให้หารสอง ต้องการ 200 กิโลกรัมให้คูณสอง
อ่านตารางนี้คู่กับเครื่องคำนวณอย่างไร ตารางนี้คิดแบบใส่ตัวเติมให้ครบ 100 กิโลกรัม ส่วนเครื่องคำนวณด้านบนตั้งค่าเริ่มต้นเป็นไม่ใส่ตัวเติม ซึ่งเป็นแบบที่เกษตรกรส่วนใหญ่ทำ จึงได้น้ำหนักแม่ปุ๋ยมากกว่าและสูตรเข้มกว่า เช่น 15-15-15 แบบไม่ใส่ตัวเติมจะได้ราว 19-19-19 ใช้เพียง 77 กิโลกรัมแทน 100 กิโลกรัม ซึ่งให้ธาตุอาหารเท่ากันทุกประการ ถ้าอยากให้ผลตรงกับตารางนี้ ให้เลือกสารตัวเติมในช่องที่ 3 ก่อนกดคำนวณ
| สูตรที่ต้องการ | ยูเรีย 46-0-0 | DAP 18-46-0 | MOP 0-0-60 | ตัวเติม | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|---|---|
| 15-15-15 | 19.8 กก. | 32.6 กก. | 25.0 กก. | 22.5 กก. | สูตรเสมอ ใช้ได้เกือบทุกพืช |
| 16-16-16 | 21.2 กก. | 34.8 กก. | 26.7 กก. | 17.4 กก. | สูตรเสมอเข้มข้นกว่า 15-15-15 |
| 16-8-8 | 28.0 กก. | 17.4 กก. | 13.3 กก. | 41.3 กก. | เร่งต้น เร่งใบ ช่วงแรกของพืชไร่ |
| 20-10-10 | 35.0 กก. | 21.7 กก. | 16.7 กก. | 26.6 กก. | เร่งใบ เร่งการเจริญเติบโต |
| 25-7-7 | 48.4 กก. | 15.2 กก. | 11.7 กก. | 24.7 กก. | เร่งใบเข้ม ไม้ใบ สนามหญ้า |
| 12-24-12 | 5.7 กก. | 52.2 กก. | 20.0 กก. | 22.1 กก. | เร่งราก เร่งดอก |
| 13-13-21 | 17.2 กก. | 28.3 กก. | 35.0 กก. | 19.5 กก. | บำรุงผล เพิ่มความหวาน |
| 15-5-25 | 28.4 กก. | 10.9 กก. | 41.7 กก. | 19.0 กก. | ขยายผล พืชหัว อ้อย |
| 8-24-24 | 0 กก. | 52.2 กก. | 40.0 กก. | 7.8 กก. | สะสมอาหารก่อนออกดอก · ได้ N จริง 9.4% เพราะ DAP มีไนโตรเจนติดมา |
| 9-25-25 | 0 กก. | 54.3 กก. | 41.7 กก. | 4.0 กก. | เร่งดอก ไม้ผล · ได้ N จริง 9.8% |
| 16-20-0 | 17.8 กก. | 43.5 กก. | 0 กก. | 38.7 กก. | นาข้าว พืชไร่ ดินที่มีโพแทสเซียมพอแล้ว |
| 13-13-13 | 17.2 กก. | 28.3 กก. | 21.7 กก. | 32.8 กก. | สูตรเสมออ่อน เหมาะกับดินที่อุดมอยู่แล้ว |
ตัวเติม คือวัสดุที่ไม่มีธาตุอาหาร ใส่เพื่อถ่วงน้ำหนักให้ครบ 100 กิโลกรัมและช่วยให้หว่านได้สม่ำเสมอ เช่น ทรายหยาบล้างสะอาด ดินเผาบด หรือฟิลเลอร์ที่ร้านปุ๋ยขาย · ถ้าไม่ใส่ตัวเติม ปุ๋ยที่ได้จะเข้มข้นกว่าสูตรตามสัดส่วนที่ขาดหายไป ให้ลดอัตราการใส่ลงตามส่วน เช่น สูตร 15-15-15 ไม่ใส่ตัวเติมจะกลายเป็นประมาณ 19-19-19 ใช้เพียง 77 กิโลกรัมแทน 100 กิโลกรัม
ผสมปุ๋ยสำเร็จสองสูตรเข้าด้วยกัน ได้สูตรอะไร
ถ้าไม่อยากหาซื้อแม่ปุ๋ย ใช้ปุ๋ยสำเร็จที่มีอยู่แล้วผสมกันก็ได้ หลักคือเฉลี่ยตัวเลขตามน้ำหนักที่ผสม ตารางนี้คือการผสมอัตราส่วน 1:1 เช่น กระสอบละ 50 กิโลกรัม อย่างละหนึ่งกระสอบ ได้ปุ๋ยผสม 100 กิโลกรัม
| ผสมอะไรกับอะไร (1:1) | ได้สูตร | ใช้ทำอะไร |
|---|---|---|
| 46-0-0 + 15-15-15 | 30.5-7.5-7.5 | เร่งใบ เร่งต้น ใกล้เคียง 30-7-7 ใช้หลังตัดแต่งกิ่งหรือฟื้นต้น |
| 46-0-0 + 16-16-16 | 31-8-8 | เร่งใบเข้มข้น คล้าย 30-10-10 ที่ขายในท้องตลาด |
| 46-0-0 + 0-0-60 | 23-0-30 | เร่งใบพร้อมเพิ่มโพแทสเซียม ใช้กับพืชหัวและอ้อย |
| 15-0-0 + 15-15-15 | 15-7.5-7.5 | เสริมแคลเซียมช่วงติดผล ลดก้นผลเน่าและผลแตก |
| 16-20-0 + 0-0-60 | 8-10-30 | เพิ่มโพแทสเซียมช่วงขยายผลในนาข้าวและพืชไร่ |
| 8-24-24 + 0-0-60 | 4-12-42 | โพแทสเซียมสูงมาก ช่วงสะสมแป้งและเพิ่มความหวาน |
| 15-15-15 + 13-13-21 | 14-14-18 | สูตรกลางระหว่างบำรุงต้นกับบำรุงผล |
วิธีคำนวณผสมปุ๋ยใช้เอง ทีละขั้น
สูตรคำนวณแม่ปุ๋ยแต่ละตัว
ตัวอย่างจะผสมสูตร 15-15-15 จำนวน 100 กิโลกรัม จากยูเรีย 46-0-0, DAP 18-46-0 และ MOP 0-0-60
- เริ่มที่ฟอสฟอรัสก่อนเสมอ เพราะ DAP เป็นตัวเดียวที่ให้ฟอสฟอรัสและมีไนโตรเจนติดมาด้วย ต้องการ P₂O₅ 15 กิโลกรัม DAP มี 46% จึงใช้ 15 ÷ 0.46 = 32.6 กิโลกรัม
- หักไนโตรเจนที่ได้จาก DAP ออก DAP 32.6 กิโลกรัม มีไนโตรเจน 32.6 × 0.18 = 5.9 กิโลกรัม ต้องการทั้งหมด 15 จึงยังขาด 9.1 กิโลกรัม
- เติมไนโตรเจนที่ขาดด้วยยูเรีย ยูเรียมีไนโตรเจน 46% ใช้ 9.1 ÷ 0.46 = 19.8 กิโลกรัม
- คิดโพแทสเซียม ต้องการ K₂O 15 กิโลกรัม MOP มี 60% ใช้ 15 ÷ 0.60 = 25 กิโลกรัม
- เติมตัวเติมให้ครบน้ำหนัก รวมแม่ปุ๋ยได้ 32.6 + 19.8 + 25 = 77.4 กิโลกรัม ขาดอีก 22.6 กิโลกรัม ใส่ตัวเติมจนครบ 100 กิโลกรัม
- ผสมให้เข้ากันจริง เทกองบนพื้นสะอาด ใช้พลั่วกลับกอง 5–7 รอบ หรือใส่ถังหมุน อย่าผสมทิ้งไว้นานเกิน 2–3 วันเพราะปุ๋ยจะจับตัวเป็นก้อน
สูตรรวบรัดคือ น้ำหนักแม่ปุ๋ย = (เปอร์เซ็นต์ธาตุที่ต้องการ × น้ำหนักปุ๋ยผสม) ÷ เปอร์เซ็นต์ธาตุในแม่ปุ๋ย ทำทีละธาตุ โดยเริ่มจากฟอสฟอรัส แล้วหักไนโตรเจนที่ติดมากับ DAP ออกก่อนคำนวณยูเรียเสมอ เครื่องคำนวณด้านบนทำขั้นตอนทั้งหมดนี้ให้ทันที รวมถึงกรณีที่แม่ปุ๋ยเป็นตัวอื่น เช่น แอมโมเนียมซัลเฟต 21-0-0 หรือโพแทสเซียมซัลเฟต 0-0-50
แม่ปุ๋ยมีอะไรบ้าง ราคาเทียบกับปุ๋ยสำเร็จ
| แม่ปุ๋ย | ให้ธาตุอะไร | ข้อสังเกตเวลาใช้ |
|---|---|---|
| ยูเรีย 46-0-0 | ไนโตรเจน 46% | เข้มข้นที่สุดและถูกที่สุดต่อหน่วยไนโตรเจน ดูดความชื้นง่าย ต้องเก็บในที่แห้งและปิดปากกระสอบให้สนิท |
| แอมโมเนียมซัลเฟต 21-0-0 | ไนโตรเจน 21% กำมะถัน 24% | ให้กำมะถันด้วย เหมาะกับดินด่าง ไม่จับตัวเป็นก้อนง่ายเท่ายูเรีย แต่ต้องใช้ปริมาณมากกว่า |
| DAP 18-46-0 | ฟอสฟอรัส 46% ไนโตรเจน 18% | แหล่งฟอสฟอรัสหลักของการผสมปุ๋ย ต้องหักไนโตรเจนที่ติดมาออกทุกครั้ง |
| MOP 0-0-60 | โพแทสเซียม 60% | ถูกที่สุดต่อหน่วยโพแทสเซียม มีคลอไรด์ ไม่เหมาะกับพืชที่ไวคลอไรด์ เช่น ยาสูบและไม้ผลบางชนิดช่วงใกล้เก็บเกี่ยว |
| โพแทสเซียมซัลเฟต 0-0-50 | โพแทสเซียม 50% กำมะถัน 17% | ไม่มีคลอไรด์ เพิ่มคุณภาพและความหวานของผล ราคาสูงกว่า MOP |
การผสมเองคุ้มเมื่อใช้ปุ๋ยจำนวนมากพอ เพราะแม่ปุ๋ยขายเป็นกระสอบและต้องมีที่เก็บกับแรงผสม กลุ่มเกษตรกรและสหกรณ์จึงนิยมรวมกันซื้อแล้วผสมใช้ในกลุ่ม วิธีเทียบความคุ้มที่ตรงที่สุดคือดูราคาต่อหน่วยธาตุอาหาร ไม่ใช่ราคาต่อกระสอบ เครื่องคำนวณด้านบนเปรียบเทียบให้เมื่อกรอกราคาแม่ปุ๋ยและราคาปุ๋ยสำเร็จที่เคยซื้อ
คำถามที่พบบ่อยเรื่องการผสมปุ๋ยใช้เอง
ผสมปุ๋ยใช้เองประหยัดกว่าซื้อสำเร็จจริงไหม
ส่วนใหญ่ถูกกว่า เพราะปุ๋ยสูตรสำเร็จบวกค่าผสม ค่าบรรจุ และค่าการตลาดมาแล้ว แต่จะคุ้มก็ต่อเมื่อใช้ปริมาณมากพอ เพราะแม่ปุ๋ยขายเป็นกระสอบ 50 กิโลกรัม ต้องมีที่เก็บและแรงผสม วิธีวัดที่ถูกต้องคือเทียบราคาต่อหน่วยธาตุอาหาร ไม่ใช่ราคาต่อกระสอบ เครื่องคำนวณด้านบนคิดส่วนต่างให้เมื่อกรอกราคาที่ซื้อจริง
ปุ๋ย 46-0-0 ผสมกับ 15-15-15 ได้สูตรอะไร
ถ้าผสมอัตรา 1:1 เช่นอย่างละหนึ่งกระสอบ 50 กิโลกรัม จะได้ประมาณสูตร 30.5-7.5-7.5 ซึ่งใกล้เคียงกับปุ๋ยเร่งใบ 30-7-7 ในท้องตลาด หลักคิดคือเฉลี่ยตัวเลขทั้งสามตำแหน่งตามน้ำหนักที่ผสม ถ้าผสมไม่เท่ากันให้ถ่วงน้ำหนักตามสัดส่วนจริง
สูตร 8-24-24 ผสมอย่างไร
ต่อปุ๋ยผสม 100 กิโลกรัม ใช้ DAP 18-46-0 ประมาณ 52.2 กิโลกรัม MOP 0-0-60 ประมาณ 40 กิโลกรัม และตัวเติมอีกประมาณ 7.8 กิโลกรัม ไม่ต้องใส่ยูเรียเลยเพราะไนโตรเจนที่ติดมากับ DAP ให้ประมาณ 9.4% ซึ่งสูงกว่า 8% ที่ต้องการอยู่แล้ว ถ้าต้องการให้ไนโตรเจนต่ำกว่านี้ต้องเปลี่ยนไปใช้แม่ปุ๋ยฟอสฟอรัสที่ไม่มีไนโตรเจน เช่น หินฟอสเฟตบดหรือ MKP
ตัวเติมคืออะไร จำเป็นต้องใส่ไหม
ตัวเติมคือวัสดุที่ไม่มีธาตุอาหาร ใส่เพื่อถ่วงน้ำหนักให้ครบตามสูตรและช่วยให้หว่านกระจายสม่ำเสมอ เช่น ทรายหยาบล้างสะอาด ดินเผาบด หรือฟิลเลอร์ที่ร้านปุ๋ยขาย ไม่ใส่ก็ได้ แต่ปุ๋ยที่ได้จะเข้มข้นกว่าสูตรที่ตั้งไว้ ต้องลดอัตราการใส่ลงตามสัดส่วน เช่น สูตร 15-15-15 ที่ไม่ใส่ตัวเติมจะกลายเป็นราว 19-19-19 และใช้เพียง 77 กิโลกรัมแทน 100 กิโลกรัม
แม่ปุ๋ยตัวไหนห้ามผสมกัน
ห้ามผสมปุ๋ยที่มีแอมโมเนียม เช่น ยูเรียและแอมโมเนียมซัลเฟต เข้ากับปูนขาวหรือโดโลไมท์ เพราะไนโตรเจนจะระเหยเป็นแก๊สแอมโมเนียและสูญเสียไป และไม่ควรผสมแม่ปุ๋ยที่ดูดความชื้นต่างกันมากทิ้งไว้นาน เพราะจะจับตัวเป็นก้อนแข็ง ผสมแล้วควรใช้ให้หมดภายใน 2–3 วัน หรือเก็บในกระสอบสองชั้นปิดสนิทในที่แห้ง
ผสมปุ๋ยแล้วเป็นก้อนแข็ง แก้อย่างไร
เกิดจากความชื้นและการเก็บนานเกินไป โดยเฉพาะสูตรที่มียูเรียผสมกับแอมโมเนียมไนเตรตหรือเกลือที่ดูดความชื้น วิธีป้องกันคือผสมเท่าที่จะใช้ในรอบนั้น วางกระสอบบนไม้รองไม่ให้ติดพื้นปูน ปิดปากกระสอบให้แน่น ถ้าจับตัวแล้วให้ทุบและร่อนผ่านตะแกรงก่อนหว่าน ธาตุอาหารยังอยู่ครบไม่เสียหาย
ต้องใช้เครื่องผสมปุ๋ยไหม
ไม่จำเป็นสำหรับปริมาณไม่มาก เทแม่ปุ๋ยเป็นชั้น ๆ บนพื้นซีเมนต์สะอาดหรือผ้าใบ แล้วใช้พลั่วกลับกอง 5–7 รอบจนสีเนื้อปุ๋ยสม่ำเสมอก็เพียงพอ ถ้าผสมครั้งละหลายร้อยกิโลกรัมขึ้นไป เครื่องผสมแบบถังหมุนจะช่วยให้เนื้อปุ๋ยสม่ำเสมอกว่าและประหยัดแรง
ตัวเลขในตารางคำนวณจากเปอร์เซ็นต์ธาตุอาหารมาตรฐานของแม่ปุ๋ยแต่ละชนิด แม่ปุ๋ยจริงบางล็อตอาจต่างจากฉลากเล็กน้อย ควรตรวจเปอร์เซ็นต์บนกระสอบก่อนคำนวณ และปรับสูตรตามผลวิเคราะห์ดินของแปลงถ้ามี · อัปเดตล่าสุด 20 กันยายน 2026 · พัฒนาโดยทีม KASETIDEA