
กระดุมทอง
Melampodium divaricatum (Rich.) DC.
รดเมื่อหน้าดินแห้ง ทนแล้งเมื่อตั้งตัวแล้ว หน้าฝนระวังน้ำขัง
แดดจัดแสงแดดโดยตรง
ง่ายเหมาะสำหรับมือใหม่
ชอบอากาศร้อน เมล็ดงอกดีในดินอุ่นราว 20–30°C ไม่ชอบอากาศหนาว
กระดุมทองต้น 30–50 ซม. / กระดุมทองเลื้อย 10–50 ซม. (เลื้อยคลุมดิน)
เร็ว
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- กระดุมทอง ใช้เรียก 2 ชนิดวงศ์ Asteraceae: กระดุมทองต้น *Melampodium divaricatum* และ กระดุมทองเลื้อย *Sphagneticola trilobata* (ชื่อพ้อง *Wedelia trilobata*)
- กระดุมทองต้น เป็นไม้ล้มลุกอายุปีเดียว สูงราว 30–50 ซม. ดอกเหลืองทองเต็มพุ่ม ขยายด้วยเมล็ด ออกดอกราว 55–60 วันหลังหว่าน
- กระดุมทองเลื้อย อายุหลายปี เลื้อยคลุมดิน ใบอวบมักมี 3 แฉก ปักชำกิ่ง 15–20 ซม. ออกรากในไม่กี่วัน
- ชอบแดดเต็มวัน ทั้งสองชนิด ดินระบายน้ำดี ทนแล้งเมื่อตั้งตัวแล้ว
- กระดุมทองเลื้อยอยู่ในรายชื่อ 100 พืชรุกรานร้ายแรงของโลก (IUCN) ห้ามปลูกใกล้ลำน้ำหรือป่า และห้ามทิ้งเศษกิ่ง
- สรรพคุณที่พบเป็นการใช้พื้นบ้านของกระดุมทองเลื้อย ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และมีรายงานว่าเป็นพิษต่อสัตว์กินหญ้า
🛒 ซื้อกระดุมทอง — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ข้อมูลทั่วไป
กระดุมทอง คือชื่อไทยของไม้ดอกวงศ์ทานตะวัน (Asteraceae) ที่มีดอกสีเหลืองทองคล้ายกระดุม ในฐานข้อมูลพรรณไม้ไทย ชื่อนี้หมายถึง Melampodium divaricatum ไม้ล้มลุกทรงพุ่มเตี้ย แต่คนทั่วไปก็ใช้ชื่อ “กระดุมทอง” หรือ “กระดุมทองเลื้อย” กับ Sphagneticola trilobata ไม้คลุมดินดอกเหลืองที่เลื้อยแผ่ด้วย
สองต้นนี้ปลูกและดูแลต่างกันมาก ต้นหนึ่งเป็นไม้ล้มลุกอายุปีเดียวที่ขยายด้วยเมล็ด อีกต้นเป็นไม้เลื้อยอายุหลายปีที่ปักชำง่าย และถูกจัดเป็นพืชรุกรานในหลายประเทศ บทความนี้แยกให้ชัดว่าต้นไหนคือต้นไหน พร้อมวิธีปลูก การดูแล การขยายพันธุ์ สรรพคุณตามการใช้แบบพื้นบ้าน และข้อควรระวัง
🌼 กระดุมทองคืออะไร มีกี่ชนิดที่ใช้ชื่อนี้
ชื่อ “กระดุมทอง” ใช้เรียกพืช 2 ชนิดหลัก คือกระดุมทองต้น (Melampodium divaricatum) และกระดุมทองเลื้อย (Sphagneticola trilobata) ทั้งคู่อยู่วงศ์ Asteraceae ดอกสีเหลืองคล้ายดอกเดซี่ แต่เป็นคนละสกุลและหน้าตาต่างกันเมื่อดูทรงต้น
วิกิพีเดียภาษาไทยและฐานข้อมูล TH-BIF ของสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติฯ ใช้ชื่อ “กระดุมทอง” กับ Melampodium divaricatum ส่วนคลังสารสนเทศของมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ใช้ชื่อ “กระดุมทอง” หรือ “กระดุมทองเลื้อย” กับ Wedelia trilobata (ชื่อพ้องของ Sphagneticola trilobata) และ อพ.สธ. มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี ใช้ชื่อ “กระดุมทองเลื้อย” กับชนิดเดียวกัน ในบทความนี้จึงเรียกแยกว่า กระดุมทองต้น และ กระดุมทองเลื้อย
ข้อมูลกระดุมทองต้นจากวิกิพีเดียไทย (ผ่านสารานุกรมอนุกรมวิธานพืช NECTEC), TH-BIF และ NC State Extension ข้อมูลกระดุมทองเลื้อยจาก ม.วลัยลักษณ์, มทส., Kew POWO และ IUCN GISD
อีกเรื่องที่ทำให้สับสนคือ “ทุเรียนกระดุมทอง” ซึ่งเป็นชื่อพันธุ์ทุเรียน ไม่เกี่ยวกับต้นไม้ดอกในบทความนี้
🔍 กระดุมทองต้น กับ กระดุมทองเลื้อย ต่างกันอย่างไร
ดูง่ายที่สุดจากทรงต้นกับดอก กระดุมทองต้นตั้งตรงเป็นพุ่มและออกดอกเล็กพร้อมกันจำนวนมาก ส่วนกระดุมทองเลื้อยแผ่ราบไปกับดิน ใบอวบมันมักมีแฉกข้าง และดอกออกเดี่ยว ๆ บนก้านที่ชูขึ้นจากพื้น
ถ้าดูจากรูปในโซเชียลหรือร้านต้นไม้แล้วยังไม่แน่ใจ ให้ถามคนขายว่าเป็น “กระดุมทองต้น” หรือ “กระดุมทองเลื้อย” และขอดูชื่อวิทยาศาสตร์ บทความวิจัยของ ม.มหาสารคาม ยังเตือนว่ามีการนำภาพกระดุมทองเลื้อยไปเผยแพร่ในชื่อ “กะเม็งตัวผู้” ซึ่งเป็นพืชสมุนไพรอีกชนิด การระบุชนิดผิดจึงเกิดขึ้นได้จริง
🌿 ต้นกระดุมทอง (Melampodium divaricatum) ลักษณะและชื่อวิทยาศาสตร์

กระดุมทอง ชื่อวิทยาศาสตร์ Melampodium divaricatum (Rich.) DC. เป็นไม้ล้มลุกอายุปีเดียว (Kew POWO) ลำต้นตั้งตรงสูงราว 30–50 ซม. ออกดอกสีเหลืองทองเต็มพุ่ม นิยมปลูกเป็นไม้ประดับแปลงดอก ในต่างประเทศเคยใช้ชื่อ Melampodium paludosum
ดอกกระดุมทองต้นออกตอนไหน
ในเขตอบอุ่น NC State Extension และ Clemson ระบุว่ากระดุมทองออกดอกตั้งแต่พฤษภาคมจนถึงช่วงน้ำค้างแข็ง และ Clemson ระบุว่าออกดอกได้ราว 55–60 วันหลังหว่านเมล็ด ดอกโรยแล้วกิ่งจะแตกแขนงและออกดอกชุดใหม่ต่อเอง จึงไม่ต้องเด็ดดอกโรยทิ้ง ในไทย อุทยานหลวงราชพฤกษ์เคยจัดแปลงกระดุมทองบานเต็มสวนในเดือนตุลาคม
กระดุมทองต้นในไทย
TH-BIF บันทึกว่าพบกระดุมทองในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูเขียว-ทุ่งกะมัง แม้ถิ่นกำเนิดจะอยู่ในทวีปอเมริกา คนไทยรู้จักต้นนี้ในฐานะไม้ดอกแปลงที่ปลูกง่าย โพสต์ของผู้ปลูกในโซเชียลมักเรียกว่า “กระดุมทองต้น ปลูกง่าย พุ่มเล็ก” ซึ่งตรงกับลักษณะไม้ล้มลุกทรงพุ่มเตี้ยตามข้อมูลพฤกษศาสตร์
🍃 กระดุมทองเลื้อย ชื่อวิทยาศาสตร์และลักษณะ

กระดุมทองเลื้อย ชื่อวิทยาศาสตร์ Sphagneticola trilobata (L.) Pruski ชื่อพ้องที่เห็นบ่อยในเอกสารไทยคือ Wedelia trilobata (L.) Hitchc. เป็นไม้ล้มลุกอายุหลายปีที่เลื้อยคลุมดิน ใบอวบเขียวสด ดอกเหลืองสด ออกดอกได้ทั้งปี
ม.วลัยลักษณ์ระบุว่าในไทยพบกระดุมทองเลื้อยได้ทุกภาค ตามริมถนน ที่รกร้าง สวน และสวนสาธารณะ ขึ้นได้ดีในที่ชื้น และเพราะโตเร็วแพร่เร็วจึงถูกจัดเป็นวัชพืชด้วย ส่วน WeedScan ของออสเตรเลียบรรยายว่าใบด้านบนเขียวเข้มเป็นมัน ด้านล่างสีอ่อนกว่า ใบส่วนใหญ่มี 3 แฉก และดอกอาจเป็นสีเหลืองถึงส้ม
กระดุมทองเลื้อย ชื่อวิทยาศาสตร์ไหนถูก Wedelia หรือ Sphagneticola
ทั้งสองชื่อหมายถึงต้นเดียวกัน ฐานข้อมูลสากลอย่าง Kew POWO และ IUCN GISD ใช้ Sphagneticola trilobata เป็นชื่อที่ยอมรับในปัจจุบัน ส่วนงานวิจัยและเอกสารไทยหลายฉบับยังใช้ Wedelia trilobata ถ้าค้นข้อมูลเพิ่ม ให้ค้นทั้งสองชื่อ
🔤 กระดุมทอง ภาษาอังกฤษ และความหมายของชื่อ
กระดุมทองต้นมีชื่ออังกฤษว่า Butter daisy หรือ Melampodium ส่วนกระดุมทองเลื้อยเรียกว่า Creeping daisy, Singapore daisy หรือ Wedelia เวลาซื้อเมล็ดพันธุ์จากต่างประเทศ ชื่อพันธุ์ที่เจอบ่อยของกระดุมทองต้นคือ Million Gold และ Medallion
กระดุมทอง ความหมาย
ชื่อ “กระดุมทอง” มาจากรูปดอกที่กลม เล็ก และเป็นสีเหลืองทองคล้ายกระดุม อุทยานหลวงราชพฤกษ์เล่นคำว่า “กระดุมทอง..เพียงดอกไม้..ใช่ทองแท้” และระบุว่าในภาษาดอกไม้ กระดุมทองหมายถึงความมั่นใจและความมั่นคง ส่วนชื่อสกุล Melampodium NC State อธิบายว่ามาจากภาษากรีกแปลว่า “เท้าสีดำ” และคำว่า divaricatum หมายถึงการแตกกิ่งแผ่กางออก
⏳ กระดุมทองอายุกี่ปี
กระดุมทองต้นเป็นไม้ล้มลุกอายุปีเดียว ส่วนกระดุมทองเลื้อยเป็นไม้อายุหลายปี นี่คือความต่างที่สำคัญที่สุดเวลาวางแผนปลูก แปลงกระดุมทองต้นต้องปลูกใหม่หรือปล่อยให้ร่วงเมล็ดขึ้นเอง ส่วนกระดุมทองเลื้อยอยู่ได้เรื่อย ๆ และขยายแผ่ออกไปเอง
ถ้าอยากได้แปลงดอกเหลืองที่เปลี่ยนต้นได้ทุกฤดู เลือกกระดุมทองต้น ถ้าต้องการไม้คลุมดินถาวร บนพื้นที่ที่มีขอบเขตชัด กระดุมทองเลื้อยตอบโจทย์กว่า แต่ต้องรับมือเรื่องการลามได้
☀️ กระดุมทองชอบแดดไหม
ชอบแดด ทั้งสองชนิดออกดอกดีที่สุดเมื่อได้แดดเต็มวัน NC State Extension ระบุว่ากระดุมทองต้นต้องการแดดตรงอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวัน และ ม.วลัยลักษณ์ระบุว่ากระดุมทองเลื้อยชอบที่โล่งแจ้งได้แดดทั้งวัน
ความต่างคือกระดุมทองเลื้อยทนร่มได้มากกว่า IUCN GISD และ Plant Pono ระบุว่าขึ้นได้ทั้งในที่ร่มและที่แห้งหรือชื้น จึงลามเข้าใต้ร่มไม้ได้ แต่ในที่ร่มจะออกดอกน้อยลง ส่วนกระดุมทองต้นถ้าได้แดดไม่พอ ต้นจะยืดและล้มง่าย NC State ยังเตือนว่าต้นที่สูงอาจล้มพับในช่วงอากาศร้อนจัด
ปลูกในบ้านได้ไหม
ไม่เหมาะ ทั้งสองชนิดเป็นไม้กลางแจ้ง ถ้าอยากได้ไม้ดอกเหลืองกลางแดดจัดชนิดอื่นไว้ปลูกคู่กัน ดู ทองอุไร หรือไม้พุ่มดอกดกอย่าง เฟื่องฟ้า ส่วนถ้าต้องการต้นไม้ใหญ่ดอกเหลืองให้ร่มเงา ดู เหลืองชัชวาลย์
🪴 ต้นกระดุมทอง วิธีปลูก
ปลูกกลางแจ้งในดินที่ระบายน้ำดี เว้นระยะให้ลมผ่าน กระดุมทองต้นปลูกจากเมล็ดหรือต้นกล้า ส่วนกระดุมทองเลื้อยปลูกจากกิ่งชำ ทั้งสองชนิดไม่เรื่องมากเรื่องดิน แต่ไม่ชอบน้ำขังนาน
วิธีปลูกกระดุมทองต้นจากเมล็ด
- เตรียมแปลง ดินร่วนหรือดินเหนียวที่ผสมอินทรียวัตถุ และระบายน้ำดี (NC State)
- หว่านเมล็ดลงแปลงหรือถาดเพาะ Clemson ระบุว่าเมล็ดงอกได้ดีเมื่อดินอุ่นราว 20–30°C ซึ่งตรงกับอากาศไทยเกือบทั้งปี
- รักษาความชื้น ให้ดินชื้นแต่ไม่แฉะ ต้นกล้าจะงอกใน 1–2 สัปดาห์
- ถอนแยก ให้ต้นห่างกันราว 25–38 ซม. (10–15 นิ้ว ตาม Clemson) เพื่อให้ลมผ่าน ลดโรคราแป้ง
- รอออกดอก ประมาณ 55–60 วันหลังหว่าน
วิธีปลูกกระดุมทองเลื้อยเป็นไม้คลุมดิน
- เลือกพื้นที่ที่มีขอบเขต เช่น แปลงที่มีขอบคอนกรีต หรือเกาะกลางที่ล้อมด้วยทางเดิน
- ตัดกิ่งยาว 15–20 ซม. แล้วปักลงดินในจุดที่ต้องการ (ม.วลัยลักษณ์)
- รดน้ำให้ชุ่ม กิ่งจะออกรากภายในไม่กี่วัน
- ถอนหญ้าช่วงแรก จนต้นคลุมพื้นที่ได้ หลังจากนั้นต้นจะโตเร็วและแผ่คลุมเอง
ปุ๋ยไม่ต้องใส่มาก กระดุมทองต้นในแปลงที่ดินดีโตได้เอง ถ้าดินจืดใช้ปุ๋ยสูตรเสมอในปริมาณน้อย อ่านหลักการได้ที่ ปุ๋ยใส่ต้นไม้ และคำนวณปริมาณได้ด้วย เครื่องคำนวณปุ๋ย ส่วนกระดุมทองเลื้อยไม่ควรเร่งปุ๋ย เพราะยิ่งโตเร็วยิ่งต้องตัดขอบบ่อย
💧 ต้นกระดุมทอง ดูแลอย่างไร
ดูแลง่ายมาก ขอแดดเต็มวัน ดินระบายน้ำดี และรดน้ำเมื่อดินเริ่มแห้ง NC State และ Clemson ระบุว่ากระดุมทองต้นทนแล้งเมื่อตั้งตัวแล้ว ไม่ต้องเด็ดดอกโรย และไม่ต้องเด็ดยอดเพราะแตกกิ่งเอง ส่วน ม.วลัยลักษณ์ระบุว่ากระดุมทองเลื้อยขึ้นได้ในดินทุกชนิด ทนแล้งได้ดี แต่ไม่ชอบอากาศหนาว
การรดน้ำ
กระดุมทองต้น: รดเมื่อหน้าดินแห้ง Clemson แนะนำให้รดเมื่อดินแห้งมากเท่านั้นหลังต้นตั้งตัว กระดุมทองเลื้อย: ชอบดินชื้น จึงโตเร็วในหน้าฝน แต่ทนแล้งได้ หน้าแล้งรดเป็นระยะก็พอให้ใบไม่เหี่ยว
ปฏิทินดูแลกระดุมทองตามฤดูในไทย
ปฏิทินนี้เรียบเรียงจากความต้องการของแต่ละชนิดตามแหล่งอ้างอิงข้างต้น ช่วงเดือนเป็นแนวทาง ปรับตามสภาพพื้นที่จริง
🌱 ต้นกระดุมทอง ขยายพันธุ์

กระดุมทองต้นขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด ส่วนกระดุมทองเลื้อยนิยมปักชำลำต้นเพราะง่ายและเร็วกว่า IUCN GISD ระบุว่ากระดุมทองเลื้อยแพร่ส่วนใหญ่ด้วยเศษลำต้น ข้อที่แตะดินแตกราก และเศษลำต้นออกรากได้ง่ายมาก
ขั้นตอนปักชำกระดุมทองเลื้อย
- เลือกกิ่งที่แข็งแรง ตัดยาว 15–20 ซม. ให้มีข้อหลายข้อ
- เด็ดใบล่างออก เหลือใบบนไว้ 2–3 คู่
- ปักลงดินหรือวัสดุเพาะชำที่ชื้น ให้ข้อล่างจมดินอย่างน้อย 1–2 ข้อ
- รดน้ำให้ชุ่ม วางในที่แดดรำไรระยะสั้น ๆ แล้วค่อยย้ายออกแดด
ขั้นตอนพื้นฐานของการปักชำ การเลือกกิ่ง และวัสดุเพาะ อ่านเพิ่มได้ที่ วิธีปักชำกิ่ง
เพราะกระดุมทองเลื้อยออกรากจากเศษกิ่งเล็ก ๆ ได้ ให้ปักชำในถาดหรือกระถาง แล้วทิ้งเศษกิ่งที่เหลือในถุงปิดหรือตากให้แห้งตาย อย่าโยนลงกองปุ๋ยหมักหรือที่รกร้าง
⛰️ กระดุมทองเลื้อยคลุมดิน และปลูกกันดินพังบนเนิน

กระดุมทองเลื้อยแผ่เป็นแผ่นหนาและแตกรากตามข้อ จึงช่วยคลุมหน้าดินและยึดดินบนเนินลาดได้ Noosa River ของออสเตรเลียเล่าว่าการรถไฟเคยนำต้นนี้ไปปลูกคลุมคันทางรถไฟเพื่อกันดินพัง เพราะแผ่เป็นแผ่นหนา (ส่วนข่าวของอุทยานหลวงราชพฤกษ์ที่บอกว่ากระดุมทองช่วยกันดินพัง ไม่ได้ระบุว่าเป็นชนิดใด จึงไม่นำมาใช้ยืนยันในหัวข้อนี้)
แต่ข้อดีนี้มาพร้อมปัญหา บทความเดียวกันของ Noosa River ระบุว่าบนเนินที่ต้นนี้คลุมอยู่นาน รากของมันอาจเป็นสิ่งเดียวที่ยึดดินไว้ การถอนออกจึงต้องวางแผน ไม่เช่นนั้นดินอาจพังตาม ถ้าต้องการปลูกเพื่อยึดดินในบ้าน ให้เลือกเนินที่อยู่ห่างลำน้ำและพื้นที่ธรรมชาติ และทำขอบกั้นชัดเจน
หญ้ากระดุมทอง ใช้แทนสนามหญ้าได้ไหม
คำว่า “หญ้ากระดุมทอง” ที่คนค้นหา ส่วนใหญ่หมายถึงกระดุมทองเลื้อยที่ปลูกคลุมพื้นแทนหญ้า กระดุมทองไม่ใช่หญ้า แต่เป็นไม้ล้มลุกวงศ์ทานตะวัน ปลูกคลุมพื้นที่ที่ไม่มีคนเดินได้ แต่ไม่ทนการเหยียบเหมือนหญ้าสนาม และ UF/IFAS กับ IUCN GISD เตือนว่าการตัดด้วยเครื่องตัดหญ้าจะทำให้เศษกิ่งกระจายไปงอกใหม่
🌍 กระดุมทองเลื้อยเป็นพืชรุกราน ควรรู้ก่อนปลูก
กระดุมทองเลื้อยถูกจัดเป็นพืชรุกรานในหลายประเทศ และอยู่ในรายชื่อ “100 ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานร้ายแรงที่สุดของโลก” ของ IUCN ตามที่กรมสิ่งแวดล้อมเบอร์มิวดาและ Plant Pono ของฮาวายระบุ เพราะแผ่คลุมดินหนาจนพืชพื้นเมืองขึ้นไม่ได้
IUCN GISD ระบุว่าต้นนี้หนีออกจากสวนไปขึ้นตามริมทาง ลำธาร คลอง ขอบป่าชายเลน และชายหาด ทนทั้งดินเลว น้ำท่วม และความเค็ม แพร่ส่วนใหญ่ด้วยเศษลำต้น ไม่ใช่เมล็ด และมักแพร่เพราะคนทิ้งเศษกิ่งจากสวน UF/IFAS จัดไว้ในกลุ่มพืชรุกราน Category 2 ของฟลอริดา และแนะนำว่า “อย่าปลูก” ส่วนออสเตรเลียจัดเป็นวัชพืชประกาศ (Declared weed) ด้านสิ่งแวดล้อม
ห้ามปลูกกระดุมทองเลื้อยใกล้ลำธาร คลอง ชายหาด ขอบป่า หรือพื้นที่ธรรมชาติ และห้ามทิ้งเศษกิ่งหรือดินที่ติดเศษกิ่งลงในที่ว่าง IUCN GISD ระบุว่าเศษลำต้นออกรากได้ง่ายมาก และการแพร่ส่วนใหญ่เกิดจากการทิ้งขยะสวน ถ้าต้องกำจัด UF/IFAS และ IUCN GISD แนะนำให้หลีกเลี่ยงการตัดด้วยเครื่องตัดหญ้า เพราะเศษที่กระจายจะงอกใหม่ ให้ถอนออกทั้งต้นรวมราก แล้วติดตามถอนซ้ำ
สำหรับคนที่อยากได้ดอกเหลืองในสวนแต่ไม่อยากเสี่ยงเรื่องการลาม กระดุมทองต้นเป็นทางเลือกที่จัดการง่ายกว่า แม้ Clemson จะระบุว่าร่วงเมล็ดขึ้นเองได้ แต่ต้นอายุปีเดียวและไม่แตกรากตามข้อ จึงถอนออกได้ง่าย
🌿 ต้นกระดุมทอง สรรพคุณ ตามการใช้แบบพื้นบ้าน
สรรพคุณที่พบในแหล่งข้อมูลไทยเป็นของกระดุมทองเลื้อย และเป็นการใช้ตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน ยังไม่ใช่ผลที่พิสูจน์ในคน บทความนี้สรุปไว้เพื่อความรู้เท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และไม่ระบุวิธีใช้หรือปริมาณ
สำหรับกระดุมทองต้น (Melampodium) เราไม่พบแหล่งข้อมูลไทยที่ระบุสรรพคุณทางยา จึงไม่ควรนำข้อมูลสรรพคุณของกระดุมทองเลื้อยไปใช้กับกระดุมทองต้น เพราะเป็นพืชคนละสกุล งานวิจัยของ ม.มหาสารคาม ยังเตือนว่าการระบุชนิดผิด เช่น สับสนกระดุมทองเลื้อยกับกะเม็งตัวผู้ อาจทำให้การใช้สมุนไพรไม่ได้ผลตามที่คาด
⚠️ กระดุมทองมีพิษไหม กินได้ไหม
ยังไม่พบข้อมูลว่ากระดุมทองเป็นพิษต่อคนจากการสัมผัสหรือปลูกตามปกติ แต่กระดุมทองเลื้อยมีรายงานว่าเป็นพิษต่อสัตว์กินหญ้า Plant Pono ของฮาวายระบุว่ากระดุมทองเลื้อยไม่เป็นพิษต่อคนและไม่ก่อภูมิแพ้ แต่ค่อนข้างเป็นพิษต่อสัตว์ ไม่เหมาะเป็นอาหารสัตว์ และเคยทำให้สัตว์ในฟาร์มแท้งลูก
กระดุมทองกินได้ไหม
ไม่แนะนำให้กินเป็นผัก มทส. ระบุว่ามีการนำดอกกระดุมทองเลื้อยแห้งไปชงเป็นชาตามการใช้พื้นบ้าน และ TH-BIF ระบุการใช้ประโยชน์ของกระดุมทองต้นว่าเป็นอาหารมนุษย์ อาหารสัตว์ และเชื้อเพลิง แต่ไม่ได้ระบุส่วนที่ใช้ วิธีเตรียม หรือความปลอดภัย ข้อมูลเท่านี้ไม่พอจะบอกว่ากินได้อย่างปลอดภัย ถ้าไม่แน่ใจ อย่ากิน และอย่าเก็บจากริมถนนที่อาจมีสารเคมีหรือฝุ่นควัน
กระดุมทองมีพิษกับสุนัขและแมวไหม
เราไม่พบกระดุมทองทั้งสองชนิดในฐานข้อมูลพืชมีพิษของ ASPCA และ NC State ไม่ได้ระบุความเป็นพิษของกระดุมทองต้น จึงยังสรุปไม่ได้ว่าปลอดภัยหรือเป็นพิษต่อสุนัขและแมว ข้อมูลที่มีคือรายงานเรื่องสัตว์กินหญ้าของกระดุมทองเลื้อย ถ้าสัตว์เลี้ยงชอบกัดแทะต้นไม้ ควรกันไม่ให้กิน และถ้ามีอาการผิดปกติหลังกินพืชใด ๆ ให้พาไปพบสัตวแพทย์ ถ้าสนใจไม้ประดับที่มีข้อมูลพิษชัดเจน อ่านเพิ่มที่ ยี่โถ
ถ้าเลี้ยงวัว แพะ แกะ หรือม้า อย่าปลูกกระดุมทองเลื้อยในแปลงหญ้าหรือรอบคอกสัตว์ Plant Pono ระบุว่าต้นนี้เป็นพิษต่อสัตว์กินหญ้าและเคยทำให้สัตว์ในฟาร์มแท้งลูก
🐛 ปัญหาที่พบบ่อยของต้นกระดุมทอง
กระดุมทองแทบไม่มีโรคและแมลงร้ายแรง NC State และ Clemson ระบุว่ากระดุมทองต้นไม่มีปัญหาโรคหรือแมลงที่รุนแรง ปัญหาที่พบคือโรคราแป้งในอากาศร้อนชื้น ส่วนปัญหาใหญ่ของกระดุมทองเลื้อยไม่ใช่โรค แต่เป็นการลามเกินพื้นที่
อาการโคนเน่าจากน้ำขังเป็นปัญหาทั่วไปของไม้ล้มลุก ไม่มีแหล่งที่ระบุเฉพาะกระดุมทอง
🙏 ความเชื่อ กระดุมทองเรียกทรัพย์ และกระดุมเงินกระดุมทอง
กระดุมทองไม่อยู่ในตำราไม้มงคลดั้งเดิมที่เราตรวจได้ ความเชื่อว่า “เรียกทรัพย์” น่าจะมาจากคำว่า “ทอง” ในชื่อและดอกสีเหลืองทอง ซึ่งเป็นความเชื่อส่วนบุคคล ข้อมูลเชิงสัญลักษณ์ที่มีแหล่งอ้างอิงคือ ตามภาษาดอกไม้ที่อุทยานหลวงราชพฤกษ์เผยแพร่ กระดุมทองหมายถึงความมั่นใจและความมั่นคง
กระดุมเงินกระดุมทอง คือต้นอะไร
เราไม่พบแหล่งข้อมูลที่อธิบายคู่ชื่อ “กระดุมเงินกระดุมทอง” โดยตรง ชื่อพืชที่ใกล้ที่สุดในฐานข้อมูลพรรณไม้ไทยคือ กระดุมไม้ใบเงิน (Conocarpus erectus) ซึ่งอุทยานหลวงราชพฤกษ์ระบุว่าเป็นไม้พุ่มสูงราว 2–3 เมตร วงศ์ Combretaceae ทุกส่วนมีขนสีเทาเงิน คนละวงศ์กับกระดุมทอง ถ้าร้านขายคู่ชื่อนี้ ให้ถามชื่อวิทยาศาสตร์ทั้งสองต้นก่อนซื้อ
✅ สรุป: ควรปลูกกระดุมทองแบบไหน
กระดุมทองต้น (Melampodium divaricatum) เหมาะกับคนที่อยากได้แปลงดอกเหลืองทองเตี้ย ๆ กลางแดด ปลูกจากเมล็ด ดูแลง่าย ไม่ต้องเด็ดดอกโรย แต่เป็นไม้ปีเดียวที่ต้องปลูกใหม่ ส่วนกระดุมทองเลื้อย (Sphagneticola trilobata) เป็นไม้คลุมดินอายุหลายปีที่ปักชำง่ายและยึดดินบนเนินได้ แต่เป็นพืชรุกรานระดับโลก ถ้าเลือกปลูก ให้ปลูกในพื้นที่ที่มีขอบกั้น ห่างลำน้ำและพื้นที่ธรรมชาติ และกำจัดเศษกิ่งให้ถูกวิธีทุกครั้ง
📚 แหล่งอ้างอิง
- สารานุกรมอนุกรมวิธานพืช (NECTEC / วิกิพีเดียภาษาไทย): กระดุมทอง Melampodium divaricatum
- TH-BIF สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (พื้นที่นำร่องภูเขียว): กระดุมทอง Melampodium divaricatum
- อุทยานหลวงราชพฤกษ์: “กระดุมทอง..เพียงดอกไม้..ใช่ทองแท้”
- คลังสารสนเทศวลัยลักษณ์ (ม.วลัยลักษณ์): กระดุมทอง : ไม้เลื้อยดอกสีเหลือง
- อพ.สธ. มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี: กระดุมทองเลื้อย Sphagneticola trilobata
- วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ม.มหาสารคาม (2564): เปรียบเทียบกะเม็งตัวเมีย กะเม็งตัวผู้ และกระดุมทองเลื้อย
- สกสว. (TSRI e-Library): ประสิทธิภาพสารสกัดกระดุมทองเลื้อย Wedelia trilobata เพื่อเกษตรอินทรีย์ (บทคัดย่อ)
- อุทยานหลวงราชพฤกษ์ ฐานข้อมูลพรรณไม้: กระดุมไม้ใบเงิน (Conocarpus erectus)
- NC State Extension Plant Toolbox: Melampodium divaricatum
- Clemson Cooperative Extension HGIC: Melampodium or Butter Daisy
- Kew POWO: Melampodium divaricatum (Rich.) DC.
- Kew POWO: Sphagneticola trilobata (L.) Pruski
- IUCN Global Invasive Species Database: Sphagneticola trilobata
- UF/IFAS Plant Directory: Sphagneticola trilobata
- Government of Bermuda, Department of Environment: Wedelia
- WeedScan (Centre for Invasive Species Solutions, Australia): Singapore daisy
- Plant Pono (Hawaii): Sphagneticola trilobata high-risk plant
- Noosa River (Australia): Weed of the month – Singapore daisy
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
กระดุมทองชอบแดดไหม
ชอบแดด กระดุมทองทั้งชนิดต้นและชนิดเลื้อยออกดอกดีที่สุดเมื่อได้แดดเต็มวัน NC State Extension ระบุว่ากระดุมทองต้นต้องการแดดตรงอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวัน ส่วนกระดุมทองเลื้อยทนร่มได้มากกว่าแต่จะออกดอกน้อยลง
ต้นกระดุมทองมีสรรพคุณอะไรบ้าง
สรรพคุณที่พบในแหล่งข้อมูลไทยเป็นของกระดุมทองเลื้อย ตามการใช้พื้นบ้าน เช่น ใช้เกี่ยวกับไข้หวัด การอักเสบ ปวดฟัน และพอกแผลฟกช้ำ และนำดอกแห้งมาชงเป็นชา ข้อมูลเหล่านี้ยังไม่ได้พิสูจน์ในคน ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ส่วนกระดุมทองต้นไม่พบข้อมูลสรรพคุณ
กระดุมทอง มีพิษไหม
ยังไม่พบข้อมูลว่ากระดุมทองเป็นพิษต่อคนจากการปลูกหรือสัมผัสตามปกติ Plant Pono ระบุว่ากระดุมทองเลื้อยไม่เป็นพิษต่อคน แต่เป็นพิษต่อสัตว์กินหญ้าและเคยทำให้สัตว์ในฟาร์มแท้งลูก ส่วนความเป็นพิษต่อสุนัขและแมวยังไม่มีข้อมูลจาก ASPCA จึงควรกันไม่ให้สัตว์เลี้ยงกิน
กระดุมทองอายุกี่ปี
กระดุมทองต้น (Melampodium divaricatum) เป็นไม้ล้มลุกอายุปีเดียว ออกดอกได้ราว 55–60 วันหลังหว่านเมล็ด แล้วจึงโทรมไป ส่วนกระดุมทองเลื้อย (Sphagneticola trilobata) เป็นไม้อายุหลายปีที่แผ่ขยายต่อไปเรื่อย ๆ ด้วยลำต้นที่แตกรากตามข้อ
ต้นกระดุมทอง ควรดูแลอย่างไร
ปลูกในที่ได้แดดเต็มวัน ดินระบายน้ำดี รดน้ำเมื่อหน้าดินแห้ง และไม่ต้องใส่ปุ๋ยมาก กระดุมทองต้นไม่ต้องเด็ดดอกโรยและควรเว้นระยะให้ลมผ่านเพื่อลดโรคราแป้ง ส่วนกระดุมทองเลื้อยต้องตัดขอบแปลงสม่ำเสมอ และไม่ทิ้งเศษกิ่งเพราะงอกใหม่ได้
รูปภาพเพิ่มเติม
ปลูกต่อได้เลย
ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายกระดุมทอง
ไม้ดอกดอกเข็ม
Ixora spp. & hybrid (เช่น Ixora coccinea L., Ixora chinensis Lam.)
ไม้ดอกต้นม่วงส่าหรี
Lagerstroemia hybrid
ไม้มงคลดอกพุด
Gardenia jasminoides J. Ellis (พุดซ้อน) — ดอกพุดยังรวมถึง Tabernaemontana divaricata (พุดจีบ) และชนิดอื่น
ไม้ดอก