ต้นคริสต์มาส (พอยน์เซตเทีย) ใบประดับสีแดงสดในกระถางดินเผา วางในสวนบ้าน
ไม้กระถางเป็นพิษต่อสัตว์เลี้ยง

ต้นคริสต์มาส (ดอกคริสต์มาส)

Euphorbia pulcherrima Willd. ex Klotzsch

ชื่อสามัญต้นคริสต์มาส, ดอกคริสต์มาส, คริสต์มาส, พอยน์เซตเทีย, ต้นสองฤดู, โพผัน, Poinsettia, Christmas Star, Christmas Flower, Painted Leaf, Lobster Plant
วงศ์Euphorbiaceae
ถิ่นกำเนิดเม็กซิโกถึงตอนใต้ของกัวเตมาลา (อเมริกากลาง)
การรดน้ำ

รดเมื่อผิวดินแห้ง ห้ามให้น้ำขังก้นกระถาง

แสงแดด

แดดรำไรแสงสว่างทางอ้อม

ความยาก

ปานกลางต้องการการดูแลพอสมควร

อุณหภูมิ

ดีที่สุดราว 18–21°C กลางคืนเย็น 13–16°C ช่วยให้ใบประดับมีสี

ความสูง

0.6–4 เมตร (ต้นกระถางที่ขายมักราว 30 ซม.)

📌

สรุปสั้น (TL;DR)

อ่าน 30 วินาที
  • 1 ต้นคริสต์มาส ในไทยหมายถึงได้ทั้งต้นสนประดับไฟ (Christmas tree) และต้นพอยน์เซตเทีย (Poinsettia) *Euphorbia pulcherrima* วงศ์ Euphorbiaceae
  • 2 ส่วนสีแดงคือใบประดับ ดอกจริงคือไซยาเทียมสีเหลืองอมเขียวตรงกลาง
  • 3 ใบแดงเพราะเป็นพืชวันสั้น ต้องมืดสนิท 12–16 ชม./คืน ต่อเนื่องราว 6–10 สัปดาห์ และกลางคืนเย็นช่วยให้สีสด
  • 4 ชอบที่สว่าง แดดตรงราว 4–5 ชม./วัน ดินระบายน้ำดี ไม่ชอบดินแฉะและฝนชุก
  • 5 ขยายพันธุ์ด้วยการปักชำกิ่งยอด ใส่ถุงมือเพราะยางขาวระคายผิวและตา
  • 6 ASPCA ระบุว่าเป็นพิษต่อหมาแมวระดับไม่รุนแรง (ระคายปากและกระเพาะ)

🛒 ซื้อต้นคริสต์มาส (ดอกคริสต์มาส) — ส่งตรงจากเกษตรกร

สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง

🌿

ยังไม่มีร้านขายต้นคริสต์มาส (ดอกคริสต์มาส)ในตลาดตอนนี้

ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้

🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้

ข้อมูลทั่วไป

ต้นคริสต์มาส ในความหมายของคนปลูกต้นไม้ คือไม้พุ่มดอกชื่อ พอยน์เซตเทีย (Poinsettia) ชื่อวิทยาศาสตร์ Euphorbia pulcherrima วงศ์ Euphorbiaceae มีถิ่นกำเนิดในเม็กซิโกและอเมริกากลาง ส่วนที่เป็นสีแดงสดซึ่งคนเรียกว่า “ดอกคริสต์มาส” แท้จริงคือใบประดับ ส่วนดอกจริงเป็นปุ่มเล็กสีเหลืองอมเขียวตรงกลาง

☀️
แดด 4–5 ชม.
ความต้องการแสง
💧
ปานกลาง
รดเมื่อหน้าดินแห้ง
🌙
มืด 12–16 ชม.
ต่อคืน เพื่อให้ใบแดง
🐾
พิษไม่รุนแรง
ต่อสุนัขและแมว

ใบประดับจะเปลี่ยนเป็นสีแดงเมื่อต้นได้รับช่วงกลางคืนที่ยาวติดต่อกันหลายสัปดาห์ จึงมีสีสดตรงกับช่วงเทศกาลคริสต์มาสพอดี บทความนี้อธิบายว่าคำว่าต้นคริสต์มาสหมายถึงต้นอะไรได้บ้าง ทำไมใบถึงแดง มีกี่สี วิธีปลูกและดูแลในอากาศเมืองไทย วิธีปักชำ วิธีทำให้กลับมาแดงอีกครั้ง และเรื่องยางขาวกับความปลอดภัยของสัตว์เลี้ยง

🎄 ต้นคริสต์มาส คือต้นอะไร

ในภาษาไทย คำว่าต้นคริสต์มาสใช้เรียกของ 2 อย่าง คือ ต้นไม้ที่ประดับไฟและของตกแต่งในเทศกาลคริสต์มาส ซึ่งส่วนใหญ่เป็นต้นสน และ ต้นพอยน์เซตเทีย ไม้พุ่มใบแดงที่ปลูกในกระถาง TruePlookpanya และไทยรัฐใช้คำว่าต้นคริสต์มาสกับทั้งสองแบบ ส่วนบทความนี้ตั้งแต่หัวข้อถัดไปจะพูดถึงต้นพอยน์เซตเทียเป็นหลัก

ต้นคริสต์มาสแบบต้นสนประดับ

Wikipedia อธิบายว่า Christmas tree คือต้นไม้ที่ตกแต่งในเทศกาลคริสต์มาส โดยมากเป็นไม้สนที่ไม่ผลัดใบ เช่น เฟอร์ (fir) สปรูซ (spruce) และไพน์ (pine) ประเพณีนี้เริ่มในยุโรปกลาง โดยเฉพาะเยอรมนี ราวคริสต์ศตวรรษที่ 16 ปัจจุบันต้นคริสต์มาสเทียมที่ทำจากพลาสติก ซึ่งส่วนใหญ่เป็น PVC นิยมมาก เพราะเก็บไว้ใช้ซ้ำได้ทุกปี ไทยรัฐเองก็ระบุว่าคนไทยนิยมต้นพลาสติกเพราะสะดวกและเก็บไว้ใช้ปีถัดไปได้

ไม้สนเมืองหนาวอย่างเฟอร์และสปรูซไม่ใช่ไม้ที่ปลูกง่ายในอากาศร้อนของไทย ถ้าอยากได้ไม้ทรงสนปลูกจริงในบ้าน ลองดูหน้า สนฉัตร ซึ่งเป็นไม้ประดับที่คนไทยคุ้นเคย

ต้นสนประดับ (Christmas tree) ต้นพอยน์เซตเทีย (Poinsettia)
ชนิดพืช ไม้สนไม่ผลัดใบ เช่น เฟอร์ สปรูซ ไพน์ หรือต้นพลาสติก Euphorbia pulcherrima วงศ์ Euphorbiaceae
ลักษณะเด่น ใบเป็นเข็ม ทรงกรวย ใช้แขวนไฟและของตกแต่ง ใบประดับสีแดง ขาว หรือชมพูที่ปลายยอด
ใช้อย่างไร ตั้งในบ้านหรือห้างช่วงเทศกาล ปลูกในกระถางตั้งโต๊ะหรือปลูกลงดินเป็นไม้พุ่ม
คนไทยเรียกว่า ต้นคริสต์มาส ต้นคริสต์มาสปลอม ต้นคริสต์มาส ดอกคริสต์มาส คริสต์มาส พอยน์เซตเทีย

🔤 ต้นคริสต์มาส ภาษาอังกฤษ และชื่อเรียกอื่น

ต้นคริสต์มาสภาษาอังกฤษมี 2 คำตามความหมาย ถ้าหมายถึงต้นสนประดับใช้คำว่า Christmas tree ถ้าหมายถึงไม้ใบแดงใช้คำว่า Poinsettia (อ่านว่า พอยน์เซตเทีย) คำค้นอย่าง “ต้นคริสมาส” หรือ “ต้นคริสมาสต์” เป็นการสะกดคลาดเคลื่อนของคำเดียวกัน คำที่ถูกต้องคือ คริสต์มาส

ชื่อ ภาษา/แหล่งที่มา หมายเหตุ
Poinsettia อังกฤษ ตั้งตาม Joel Roberts Poinsett ทูตสหรัฐฯ คนแรกประจำเม็กซิโก
Christmas Star, Christmas Flower, Painted Leaf, Lobster Plant, Mexican Flameleaf อังกฤษ (NParks) ชื่อเรียกทั่วไปในต่างประเทศ
Lobster Flower, Flame Leaf Flower อังกฤษ (Thai PBS) มาจากสีแดงของใบประดับ
ต้นสองฤดู, โพผัน ไทย (Thai PBS) ชื่อไทยที่มีบันทึกไว้
cuetlaxōchitl ภาษานาวัตล์ (แอซเท็ก) ชื่อดั้งเดิมในเม็กซิโก
flor de nochebuena สเปน (เม็กซิโก กัวเตมาลา) แปลว่าดอกไม้แห่งคืนก่อนวันคริสต์มาส
flor de Pascua สเปน (สเปน) Wikipedia ระบุว่าใช้ในสเปน แปลว่าดอกไม้อีสเตอร์ แต่ข้อมูลส่วนนี้ยังไม่ได้รับการยืนยันชัดเจน

🌿 ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของต้นคริสต์มาส

ต้นคริสต์มาสเป็นไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก Wikipedia ระบุว่าสูงได้ 0.6–4 เมตร แต่ต้นในกระถางที่ขายช่วงเทศกาลมักสูงราว 30 เซนติเมตรตามที่ Sanook รายงาน ใบสีเขียวเข้มรูปไข่ เรียงสลับ ขอบใบมีทั้งแบบเรียบ หยักเป็นพู หรือจักฟันห่าง ๆ และทุกส่วนมียางสีขาวขุ่นเมื่อหักหรือฉีก

ชื่อไทย ต้นคริสต์มาส, ดอกคริสต์มาส, คริสต์มาส, พอยน์เซตเทีย, ต้นสองฤดู, โพผัน
ชื่อวิทยาศาสตร์ Euphorbia pulcherrima Willd. ex Klotzsch
ชื่อภาษาอังกฤษ Poinsettia, Christmas Star, Christmas Flower, Painted Leaf, Lobster Plant
วงศ์ Euphorbiaceae (วงศ์เดียวกับ โป๊ยเซียน Euphorbia milii)
ถิ่นกำเนิด เม็กซิโกถึงตอนใต้ของกัวเตมาลา บนลาดเขาระดับความสูงปานกลางด้านมหาสมุทรแปซิฟิก
ทรงต้น ไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก สูง 0.6–4 เมตร (Wikipedia) NC State ระบุสูงราว 0.9–3.7 เมตร กว้างราว 0.9–2.4 เมตร
ใบ ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปไข่ สีเขียวเข้ม ยาวราว 6–16 ซม. ขอบเรียบ เป็นพู หรือจักฟัน
ใบประดับ ใบที่เปลี่ยนสีอยู่ใต้ช่อดอก ปกติสีแดงสด พันธุ์ปลูกมีสีขาว ครีม ชมพู ส้ม เขียวอ่อน และลายหินอ่อน
ดอกจริง ไซยาเทียม (cyathium) ขนาดเล็ก สีเหลืองอมเขียว รูปถ้วย มีต่อมน้ำหวานสีเหลืองที่ขอบ ดอกย่อยแยกเพศ
ยาง ทุกส่วนมียางสีขาวขุ่น ระคายเคืองผิวและตา
ช่วงมีสี ฤดูหนาวถึงต้นฤดูใบไม้ผลิ (ต้องการกลางคืนยาว)
ขยายพันธุ์ ปักชำกิ่งยอดอ่อน
สัตว์เลี้ยง ASPCA จัดว่าเป็นพิษต่อสุนัข แมว และม้า แต่ระบุว่าความรุนแรงมักถูกพูดเกินจริง

ต้นคริสต์มาสอยู่สกุลเดียวกับต้นไม้อะไร

ต้นคริสต์มาสอยู่ในสกุล Euphorbia ซึ่งเป็นสกุลใหญ่ที่มีน้ำยางสีขาวเป็นลักษณะร่วม ไม้ในวงศ์ Euphorbiaceae ที่คนไทยคุ้นตาอีกชนิดคือโป๊ยเซียน (Euphorbia milii) ซึ่งก็มีดอกจริงเล็ก ๆ ล้อมด้วยใบประดับสีสดเหมือนกัน ดังนั้นเวลาตัดแต่งไม้กลุ่มนี้ควรใส่ถุงมือทุกครั้ง

🔴 ดอกคริสต์มาส: ส่วนที่แดงคือใบประดับ ไม่ใช่กลีบดอก

ใกล้ ๆ ดอกคริสต์มาส ดอกจริงสีเหลืองอมเขียวขนาดเล็กอยู่กลางใบประดับสีแดง
ดอกจริงของต้นคริสต์มาสคือปุ่มเล็กสีเหลืองอมเขียวตรงกลาง ส่วนสีแดงคือใบประดับ

ดอกคริสต์มาสที่เห็นเป็นแฉกสีแดงคล้ายดาว จริง ๆ คือใบประดับ (bract) หรือใบที่เปลี่ยนรูปและเปลี่ยนสี ส่วนดอกจริงคือกลุ่มปุ่มเล็กสีเหลืองอมเขียวตรงกลาง ซึ่งไม่มีกลีบดอกและไม่สะดุดตา

ดอกจริงของพืชสกุลนี้เรียกว่าไซยาเทียม (cyathium) เป็นถ้วยเล็กที่ภายในมีดอกเพศผู้และเพศเมียขนาดจิ๋วแยกกัน ที่ขอบถ้วยมีต่อมน้ำหวานสีเหลืองขนาดใหญ่ (NC State) NParks บรรยายว่าดอกจริงมีขนาดเล็ก รูปไข่หรือรูปคนโท อยู่ที่โคนใบประดับ

แผนภาพยอดต้นคริสต์มาส ใบประดับสีแดงล้อมรอบกลุ่มไซยาเทียสีเหลืองอมเขียวตรงกลาง และภาพขยายไซยาเทียม 1 อันที่มีต่อมน้ำหวานสีเหลือง
ภาพที่ 1: ส่วนที่คนเรียกว่าดอกคริสต์มาส คือใบประดับสีแดงที่ล้อมรอบดอกจริงขนาดเล็ก (ไซยาเทียม) ตรงกลาง

ดูอย่างไรว่าต้นคริสต์มาสยังสดใหม่

เวลาเลือกซื้อ ให้ดูว่าใบประดับสีสม่ำเสมอ ใบจริงสีเขียวเข้มไม่เหลืองร่วง และดอกจริงตรงกลางยังอยู่ครบ ต้นที่ใบล่างเหลืองหรือร่วงมาก มักเคยเจอดินแฉะหรืออากาศเปลี่ยนเร็ว (ดูหัวข้อปัญหาที่พบบ่อย)

🌙 ทำไมใบต้นคริสต์มาสเปลี่ยนเป็นสีแดง

ใบประดับของต้นคริสต์มาสเปลี่ยนเป็นสีแดงเพราะต้นเป็นพืชวันสั้น (short-day plant) เมื่อกลางคืนยาวต่อเนื่องหลายสัปดาห์ ต้นจะเริ่มสร้างดอกและเปลี่ยนสีใบประดับ Wikipedia ระบุว่าต้องได้ความมืดอย่างน้อย 14 ชั่วโมงต่อครั้ง ติดต่อกัน 6–8 สัปดาห์ และกลางวันต้องได้แสงมากพอสีจึงจะสด

สารสีที่ทำให้ใบแดง

Thai PBS อธิบายว่าสีของใบมาจากสารสี 4 กลุ่ม คือ คลอโรฟิลล์ (เขียว) แซนโทฟิลล์ (เหลือง) แคโรทีนอยด์ (ส้ม) และแอนโทไซยานิน (แดง) ช่วงกลางวันยาว ต้นสร้างคลอโรฟิลล์มากเพื่อสังเคราะห์แสง ใบจึงเขียว เมื่อเข้าฤดูหนาวที่กลางวันสั้นลง ต้นลดการสร้างคลอโรฟิลล์ในใบประดับและสร้างแอนโทไซยานินแทน ใบประดับจึงกลายเป็นสีแดง

อุณหภูมิกลางคืนก็มีผล

NParks ของสิงคโปร์ ซึ่งมีอากาศร้อนชื้นคล้ายไทย ระบุว่ากลางคืนที่เย็นราว 13–16°C ช่วยให้สีออกดี ส่วนกลางคืนที่อุ่น 21–24°C ขึ้นไปอาจทำให้ใบประดับไม่เปลี่ยนสี Sanook ก็รายงานว่าต้นคริสต์มาสต้องการอุณหภูมิราว 13–15°C ช่วงเปลี่ยนสี และในกรุงเทพฯ ที่อากาศร้อนเกินไปมักเลี้ยงให้สวยได้ราว 4–5 เดือนเท่านั้น

ปัจจัย สิ่งที่ต้นคริสต์มาสต้องการ แหล่งที่มา
ความมืดต่อคืน อย่างน้อย 14 ชม. / 12–14 ชม. / 16 ชม. (แล้วแต่แหล่ง) Wikipedia, Gardens by the Bay, NC State
ระยะเวลา 6–8 สัปดาห์ / 30–50 วัน / 8–10 สัปดาห์ Wikipedia, Gardens by the Bay, RHS
ความต่อเนื่อง มืดสนิททุกคืน ไม่มีแสงไฟรบกวน แสงรบกวนทำให้คุณภาพใบประดับลดลง Gardens by the Bay, UF/IFAS
แสงกลางวัน สว่างมากพอ สีจึงสด Wikipedia
อุณหภูมิกลางคืน เย็นราว 13–16°C ช่วยให้สีดี กลางคืน 21–24°C ขึ้นไปอาจไม่เปลี่ยนสี NParks

🌈 ดอกคริสต์มาสมีกี่สี และพันธุ์ที่นิยม

ต้นคริสต์มาสสีแดง ขาว ชมพู และลายหินอ่อนในกระถางวางเรียงที่เรือนเพาะชำ
ต้นคริสต์มาสมีหลายสี ทั้งแดง ขาว ชมพู และลายหินอ่อน

ดอกคริสต์มาสสีดั้งเดิมคือสีแดงสด แต่พันธุ์ปลูกในปัจจุบันมีสีขาว ครีม ชมพู ส้ม พีช แซลมอน เหลืองอ่อน เขียวอ่อน และแบบสองสีหรือลายหินอ่อน Wikipedia ระบุว่าในสหรัฐอเมริกามีพันธุ์ปลูกที่จดสิทธิบัตรแล้วมากกว่า 100 พันธุ์

พันธุ์ สีใบประดับ แหล่งที่มา
‘Alaska’ ขาว NC State
‘Kayla Red’ แดงทับทิม NC State
‘Grande Italia’ แดง ต้นสูงกว่าพันธุ์ทั่วไป NC State
‘Christmas Mouse’ แดง ใบประดับกลมเล็กคล้ายหูหนู NC State, Gardens by the Bay
‘Pink Champagne’ ชมพูอมส้ม (คอรัล) ปนชมพูเข้ม NC State
‘Enduring Marble’ ครีม ลายหินอ่อนสีชมพู NC State
‘Biancaneve White’ ชมพูอ่อน ครีม และสีทอง NC State
‘Sky Star’ แดงเข้ม มีจุดสีขาว NC State
‘Tapestry’ ใบประดับแดง ใบจริงด่างเหลืองเขียว NC State
‘Red Glitter’ แดงมีจุดสีอื่นกระจาย Gardens by the Bay

ต้นคริสต์มาสสีแดง

สีแดงเป็นสีที่พบในต้นป่าและเป็นสีที่ผูกกับเทศกาลคริสต์มาสมากที่สุด Botany Brisbane บันทึกว่าบางพันธุ์ใบประดับซ้อนหลายชั้นจนเป็นลูกกลมสีแดงกว้างเกือบ 20 ซม.

ต้นคริสต์มาสสีขาวและสีชมพู

สีขาว ครีม และชมพูเป็นสีจากการคัดพันธุ์ ใบประดับสีอ่อนจะเห็นรอยช้ำหรือคราบน้ำง่ายกว่าสีแดง ควรรดน้ำที่ดินแทนการรดผ่านใบ

ต้นคริสต์มาสลายหินอ่อนและสองสี

พันธุ์สองสีมีหลายแบบ เช่น ลายเป็นจุด ลายด่างเป็นปื้น เส้นใบต่างสี หรือขอบใบประดับต่างสีจากตรงกลาง ส่วนบางพันธุ์มีถึง 3 สีอ่อน ๆ เช่น ชมพู เหลือง และพีช

ต้นคริสต์มาสแคระ

Botany Brisbane ระบุว่าพันธุ์แคระสูงราว 0.5 เมตร ส่วนพันธุ์อื่นสูงได้ราว 2.5 เมตร ต้นกระถางเตี้ย ๆ ที่ขายช่วงเทศกาลจำนวนมากถูกคุมทรงด้วยสารชะลอการเจริญเติบโต เมื่อนำไปปลูกต่อจึงอาจยืดสูงขึ้นกว่าตอนซื้อ

🗺️ ถิ่นกำเนิด และประวัติชื่อพอยน์เซตเทีย

ต้นคริสต์มาสมาจากเม็กซิโกและอเมริกากลาง ชื่อ Poinsettia ตั้งตาม Joel Roberts Poinsett ทูตสหรัฐฯ คนแรกประจำเม็กซิโก ผู้นำต้นไม้นี้เข้าสหรัฐฯ ในช่วงทศวรรษ 1820 ชื่อนี้ใช้กันแพร่หลายแล้วภายในปี ค.ศ. 1836 และ Johann Friedrich Klotzsch นักพฤกษศาสตร์ชาวเยอรมันบรรยายเป็นชนิดใหม่ในปี ค.ศ. 1834

ปี / ช่วงเวลา เหตุการณ์ แหล่งที่มา
ค.ศ. 1803–1804 คณะสำรวจของ Alexander von Humboldt และ Aimé Bonpland เก็บตัวอย่าง Sanook
ค.ศ. 1825–1829 Joel Roberts Poinsett เป็นทูตสหรัฐฯ ประจำเม็กซิโก Sanook
ค.ศ. 1834 Klotzsch ตั้งชื่อชนิด Euphorbia pulcherrima Wikipedia
ค.ศ. 1900 Albert Ecke ชาวเยอรมันย้ายมาลอสแอนเจลิส และต่อมาเริ่มขายต้นคริสต์มาส Sanook
หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 คาดว่าเข้ามาในไทย คนไทยเรียกว่าคริสต์มาสตามเทศกาลที่ใช้ Sanook
12 ธันวาคม วันพอยน์เซตเทียแห่งชาติของสหรัฐฯ ตรงกับวันที่ Poinsett เสียชีวิต Wikipedia

ต้นคริสต์มาสในประเทศไทย และราคา

Sanook รายงานว่าแหล่งผลิตต้นคริสต์มาสสำคัญอยู่ทางภาคเหนือ เช่น จังหวัดเลย และวางขายตามตลาดต้นไม้อย่างสวนจตุจักรช่วงพฤศจิกายนถึงมกราคม ราคาต้นกระถางอยู่ที่หลักร้อยบาท ขึ้นกับขนาด สี และพันธุ์ Thai PBS ระบุว่าต้นคริสต์มาสเติบโตได้ดีตั้งแต่ภาคกลางขึ้นไปถึงภาคเหนือ ซึ่งมีอากาศแห้งและเย็นในฤดูหนาว

ชาวแอซเท็กเคยใช้ใบประดับทำสีย้อมโทนแดง (NParks) ส่วนการใช้งานหลักในปัจจุบันคือไม้กระถางประดับช่วงเทศกาล

☀️ วิธีปลูกต้นคริสต์มาส และดูแลในอากาศเมืองไทย

ต้นคริสต์มาสปลูกลงดินเป็นพุ่มในแปลงยกสูง ช่วงปลายปี
ต้นคริสต์มาสปลูกลงดินได้ ควรเลือกจุดระบายน้ำดีและไม่มีไฟส่องตอนกลางคืน

ต้นคริสต์มาสชอบที่สว่างมาก ได้แดดบางช่วงของวัน ดินโปร่งระบายน้ำดี และรดน้ำเมื่อหน้าดินแห้ง สิ่งที่ทำให้ต้นตายบ่อยที่สุดคือดินแฉะ น้ำขัง และฝนตกชุก Thai PBS ระบุว่าต้นคริสต์มาสไม่ชอบแดดแรง ดินเปียกแฉะ และฝนตกบ่อย ซึ่งตรงกับช่วงฤดูฝนของไทย

เรื่อง วิธีดูแล แหล่งที่มา
แสง (ปลูกนอกบ้าน) แดดตรงราว 4–5 ชั่วโมงต่อวัน ที่เหลือเป็นแดดรำไร NC State
แสง (ในบ้าน) ที่สว่างมาก แต่ไม่โดนแดดส่องตรงผ่านกระจก ห่างจากแอร์ที่เป่าตรงและลมร้อน RHS, NC State
ดิน ร่วนซุย มีอินทรียวัตถุ ระบายน้ำดี pH ราว 5.5–6.5 UF/IFAS
น้ำ รดเมื่อผิวดินแห้ง อย่ารดมากเกิน เพราะทำให้รากและโคนเน่า NC State
วิธีรดในกระถาง แช่กระถางในน้ำอุณหภูมิห้อง 10–20 นาที แล้วปล่อยให้สะเด็ดน้ำ RHS
อุณหภูมิ ราว 18–21°C ดีที่สุด (NC State) RHS แนะนำให้อยู่ไม่ต่ำกว่า 13–16°C เพราะอากาศเย็นกว่านั้นทำให้ใบและใบประดับร่วง ช่วงหน้าร้อน 15–18°C และราว 18°C ช่วงเปลี่ยนสี NC State, RHS
ปุ๋ย งดปุ๋ยช่วงใบประดับมีสี เมื่อใบประดับกลับเป็นสีเขียวค่อยให้ปุ๋ยละลายน้ำเดือนละครั้ง NParks

ปลูกในกระถาง

ต้นที่ซื้อมาช่วงเทศกาลมักอยู่ในกระถางพลาสติกที่หุ้มด้วยกระดาษหรือกระถางตกแต่ง ควรเจาะหรือถอดกระดาษออกตอนรดน้ำ ไม่ให้มีน้ำขังก้นกระถาง ตั้งไว้ในที่สว่าง ไม่ร้อนจัด และเลี่ยงลมแรง เมื่อหมดเทศกาลแล้วอยากเลี้ยงต่อ ให้เปลี่ยนไปใช้ดินร่วนโปร่งในกระถางที่ใหญ่ขึ้นเล็กน้อย

ปลูกลงดิน

UF/IFAS แนะนำให้เลือกจุดที่มีแดดและไม่มีแสงไฟส่องตอนกลางคืน ปลูกให้โคนอยู่ระดับเดียวกับตอนอยู่ในกระถาง กดดินให้แน่น รดน้ำให้ชุ่ม และคลุมโคนจนกว่าต้นจะตั้งตัว ในไทย ควรเลือกจุดที่ระบายน้ำดีมาก เช่น แปลงยกสูง เพราะต้นไม่ชอบดินแฉะช่วงฝนตกชุก

ใส่ปุ๋ย

UF/IFAS แนะนำปุ๋ยที่มีไนโตรเจนและโพแทสเซียมสมดุล แต่ฟอสฟอรัสต่ำ ให้เดือนละครั้งในช่วงที่ต้นกำลังโต ส่วน RHS แนะนำปุ๋ยโพแทสเซียมสูงเดือนละครั้งถ้าจะเลี้ยงต่อหลังปีใหม่ อ่านพื้นฐานเพิ่มได้ที่ การใส่ปุ๋ยต้นไม้ หรือใช้ เครื่องคำนวณปุ๋ย ช่วยคำนวณปริมาณ

💡 ให้ใบแดงอยู่ได้นานตลอดเทศกาล
ช่วงเทศกาลที่ต้นมีสี ไม่ต้องใส่ปุ๋ย (NParks) ให้เน้นที่สว่าง ไม่ร้อนจัด และรดน้ำเมื่อหน้าดินแห้งเท่านั้น ถ้าตั้งในห้องแอร์ อย่าวางตรงทางลมเย็นหรือติดหน้าต่างที่แดดบ่ายส่อง เพราะทั้งลมเย็นจัดและความร้อนทำให้ใบประดับร่วงเร็ว (RHS, NC State)

✂️ วิธีขยายพันธุ์ต้นคริสต์มาสด้วยการปักชำ

กิ่งยอดต้นคริสต์มาสปักชำในถาดเพาะ
ขยายพันธุ์ต้นคริสต์มาสด้วยการปักชำกิ่งยอดอ่อน

ต้นคริสต์มาสขยายพันธุ์ง่ายที่สุดด้วยการปักชำกิ่งยอดอ่อน NC State แนะนำให้ตัดกิ่งช่วงต้นฤดูร้อน (ซีกโลกเหนือ) จุ่มฮอร์โมนเร่งราก แล้วปักในวัสดุที่ผสมพีทมอส เพอร์ไลต์ และเวอร์มิคูไลต์ ส่วน RHS แนะนำปักชำกิ่งอ่อนช่วงฤดูใบไม้ผลิถึงต้นฤดูร้อน ดูขั้นตอนพื้นฐานเพิ่มได้ที่ วิธีปักชำกิ่ง

  1. เลือกกิ่ง ใช้ยอดที่โตเต็มที่แต่ยังไม่แข็ง เอกสารของ Purdue สำหรับการผลิตเชิงการค้าใช้กิ่งยาวราว 5–6 ซม. มีใบที่โตแล้ว 2–3 ใบ
  2. ล้างยางออก เมื่อตัดแล้วจะมียางขาวไหล ใส่ถุงมือและล้างรอยตัดด้วยน้ำสะอาด
  3. จุ่มฮอร์โมน จุ่มโคนกิ่งในฮอร์โมนเร่งราก (ไม่บังคับ แต่ช่วยให้ออกรากสม่ำเสมอ)
  4. ปักชำ ปักลึกราว 2.5 ซม. (1 นิ้ว) ในวัสดุโปร่งที่ชื้นแต่ไม่แฉะ Purdue เตือนว่าวัสดุชื้นจัดทำให้ออกรากช้าและเสี่ยงเชื้อรา
  5. ให้ความชื้นและแสงรำไร วางในที่แสงกระจาย ไม่โดนแดดตรง พ่นละอองน้ำให้ใบไม่เหี่ยว
  6. รอราก ในการผลิตเชิงการค้า แคลลัสเกิดภายใน 7–10 วัน รากเริ่มงอกใน 10–14 วัน และพร้อมย้ายใน 21–28 วัน ที่บ้านอาจช้ากว่านี้
⚠️ ระวังยางขาวตอนตัดกิ่ง
ยางขาวจากรอยตัดทำให้ผิวและตาระคายเคืองได้ RHS แนะนำให้ใส่ถุงมือทุกครั้งที่ตัดกิ่งปักชำ และ NC State เตือนว่ายางที่เข้าตาอาจทำให้กระจกตาเสียหายได้ ห้ามขยี้ตาระหว่างทำงาน UF/IFAS ระบุว่าบางคนแพ้ยางขาวของต้นคริสต์มาส

🔁 วิธีทำให้ต้นคริสต์มาสใบแดงอีกครั้ง

ต้นคริสต์มาสจะกลับมาใบแดงได้ ต้องได้ความมืดสนิทต่อเนื่องทุกคืนนานหลายสัปดาห์ และกลางวันได้แสงสว่างเต็มที่ เคล็ดลับคือห้ามมีแสงไฟเลยแม้คืนเดียวในช่วงบังแสง ต้นที่ตั้งใกล้ไฟถนน ไฟรั้ว หรือในห้องที่เปิดไฟทุกคืน มักมีแต่ใบเขียวทั้งปี

แผนภาพการบังแสงต้นคริสต์มาส ช่วงมืดสนิทราว 15 ชั่วโมงต่อวัน และระยะเวลาที่แต่ละแหล่งแนะนำตั้งแต่ราว 4 ถึง 13 สัปดาห์
ภาพที่ 2: ตัวอย่างตารางบังแสงต่อวัน และจำนวนสัปดาห์ที่แหล่งอ้างอิงแต่ละแห่งแนะนำ เพื่อให้ต้นคริสต์มาสกลับมาใบแดง

ขั้นตอนบังแสงที่บ้าน

  1. เตรียมต้นให้แข็งแรง ตัดแต่งและบำรุงต้นตั้งแต่ต้นปีให้แตกกิ่งหลายยอด (ดูหัวข้อปฏิทินด้านล่าง)
  2. เริ่มบังแสงช่วงปลายกันยายน ทั้ง NC State และ RHS แนะนำให้เริ่มราวปลายเดือนกันยายนเพื่อให้ทันคริสต์มาส
  3. มืดสนิททุกคืน เช่น ยกเข้าตู้หรือห้องที่ไม่มีแสงเลย หรือครอบด้วยกล่องทึบแสงตั้งแต่ราว 17:00 ถึง 08:00 (ตัวอย่างจาก NParks)
  4. กลางวันต้องได้แสงมาก ยกออกมาวางในที่สว่างทุกเช้า
  5. ทำต่อเนื่อง ราว 6–10 สัปดาห์ หรือจนใบประดับเปลี่ยนสีชัดเจน
  6. งดปุ๋ยเมื่อใบประดับมีสีแล้ว แล้วดูแลตามปกติ
💡 บ้านในเมืองร้อน ทำอย่างไรให้แดง
NParks ซึ่งดูแลต้นไม้ในสิงคโปร์ที่ร้อนชื้นตลอดปี แนะนำให้บังแสงช่วง 17:00–08:00 นาน 2–3 เดือน และระบุว่ากลางคืนที่เย็นราว 13–16°C ช่วยให้สีออก ถ้าบ้านอยู่ในเมืองที่กลางคืนร้อน การบังแสงยังจำเป็นแต่สีอาจไม่สดเท่าต้นจากภาคเหนือ ลองตั้งต้นในจุดที่เย็นที่สุดของบ้านในช่วงกลางคืน

📅 ปฏิทินดูแลต้นคริสต์มาสตลอดปี

ถ้าอยากเลี้ยงต้นคริสต์มาสข้ามปี ให้คิดเป็นรอบ 1 ปี คือ โชว์สี → พัก/ตัดแต่ง → เลี้ยงให้แตกกิ่ง → หยุดตัด → บังแสง ตารางนี้สรุปจากคำแนะนำของ UF/IFAS, RHS, NC State และ NParks ซึ่งเขียนสำหรับซีกโลกเหนือ เดือนในไทยจึงใช้เป็นแนวทาง ไม่ใช่ตัวเลขตายตัว

ช่วงเวลา (โดยประมาณ) สิ่งที่ทำ แหล่งที่มา
ธ.ค.–ม.ค. ช่วงโชว์สี งดปุ๋ย รดน้ำเมื่อหน้าดินแห้ง ตั้งที่สว่าง NParks, NC State
ก.พ.–เม.ย. (หลังใบประดับร่วง) ตัดใบประดับที่โรยออก ตัดต้นเหลือราว 10–15 ซม. (กระถาง) หรือ 30–45 ซม. จากพื้น (ลงดิน) เหลือใบเขียวไว้มากที่สุด UF/IFAS, RHS
พ.ค. เปลี่ยนกระถาง ใช้ดินร่วนผสมวัสดุโปร่ง RHS
ระหว่างฤดูที่ต้นโต ใส่ปุ๋ยเดือนละครั้ง ถ้าต้นยืดให้ตัดยอด เหลือใบไว้ราว 4 ใบต่อยอด UF/IFAS, NParks
ราวกลาง ก.ย. หยุดตัดแต่ง เพราะต้นเริ่มสร้างตาดอกในเดือนตุลาคม (UF/IFAS ใช้วันที่ 10 ก.ย.) UF/IFAS
ปลาย ก.ย.–พ.ย. บังแสงให้มืดสนิททุกคืน กลางวันให้แสงเต็มที่ NC State, RHS

🐛 ปัญหาที่พบบ่อย: ใบร่วง ใบเหลือง และแมลง

ปัญหาของต้นคริสต์มาสส่วนใหญ่มาจากน้ำมากเกินไป อากาศเปลี่ยนเร็ว และแมลงปากดูด ถ้าใบล่างเหลืองร่วงพร้อมดินแฉะ ให้สงสัยรากเน่าก่อน ถ้าใบร่วงทั้งที่ดินไม่แฉะ ให้ดูเรื่องลมเย็นหรือร้อนจัด

อาการ สาเหตุที่พบบ่อย วิธีแก้
ใบและใบประดับร่วงกะทันหัน อุณหภูมิต่ำเกินไป ลมเย็นหรือลมร้อนเป่าตรง (RHS, NC State) ย้ายห่างแอร์และหน้าต่างที่แดดร้อน ตั้งที่อุณหภูมิคงที่
ใบเหลือง โคนเน่า ต้นเหี่ยวทั้งที่ดินเปียก รดน้ำมากเกิน รากและโคนเน่า (NC State, UF/IFAS) ลดน้ำ เทน้ำที่ขังออก ใช้ดินระบายน้ำดี
ราสีเทาบนใบประดับ ราสีเทา (grey mould) จากความชื้นมากเกิน (RHS) ตัดส่วนที่เป็นทิ้ง เพิ่มการระบายอากาศ ลดการรดผ่านใบ
ใบไหม้ปลายและขอบ เหลืองระหว่างเส้นใบ ขาดแมกนีเซียม (UF/IFAS) ใช้ปุ๋ยที่มีแมกนีเซียมตามฉลาก
จุดสีครีมบนเส้นกลางใบ แผลนูนที่กิ่ง โรคสแคบ (poinsettia scab) จากเชื้อรา พบมากหน้าร้อน (UF/IFAS) ตัดกิ่งที่เป็นโรคและทิ้งทันที
แมลงตัวเล็กใต้ใบ ใบด่างซีด เพลี้ยอ่อน เพลี้ยแป้ง เพลี้ยหอย แมลงหวี่ขาว ไรแดง (UF/IFAS, RHS) ตรวจใต้ใบสม่ำเสมอ เช็ดหรือฉีดน้ำออก ใช้สารตามฉลาก
ใบถูกกินจนโกร๋นเร็ว หนอนผีเสื้อ poinsettia hornworm (UF/IFAS) ถ้ามีไม่กี่ตัว เก็บออกด้วยมือ
ใบประดับไม่แดง มีแสงไฟตอนกลางคืน หรือกลางคืนร้อนเกินไป บังแสงให้มืดสนิทตามหัวข้อด้านบน

⚠️ ต้นคริสต์มาสมีพิษไหม ยางขาวอันตรายต่อคนและสัตว์เลี้ยงหรือไม่

ต้นคริสต์มาสมีพิษแต่ไม่รุนแรง ไม่ได้ร้ายแรงอย่างที่เชื่อกันมานาน (NC State จัดระดับความรุนแรงไว้ที่ Low) แต่ยางขาวระคายเคืองได้จริง ASPCA จัดว่าเป็นพิษต่อสุนัข แมว และม้า เพราะยางระคายเคืองปากและกระเพาะ บางครั้งทำให้อาเจียน แต่ ASPCA ก็ระบุว่าความเป็นพิษ “มักถูกพูดเกินจริง”

เรื่อง ข้อมูล แหล่งที่มา
สุนัขและแมว เป็นพิษ (ยางระคายเคือง) ระคายปากและกระเพาะ บางครั้งอาเจียน ASPCA
ความรุนแรง ระดับต่ำ (Low) ยางขาวทำให้ผิวอักเสบและระคายเคืองตาได้ NC State
ยางถูกผิว อาจทำให้ผิวหนังอักเสบตั้งแต่เล็กน้อยถึงรุนแรง NC State
ยางเข้าตา อาจทำให้กระจกตาเสียหายชั่วคราวถึงถาวร NC State
สารที่เป็นพิษ สารกลุ่มไดเทอร์ปีนเอสเทอร์ในยางขาว NC State
ข้อมูลศูนย์พิษวิทยา จากการโทรปรึกษากว่า 20,000 ครั้ง (ค.ศ. 1985–1992) ไม่มีผู้เสียชีวิต และ 92.4% ไม่มีอาการ Wikipedia
ที่มาของความเชื่อว่าพิษร้ายแรง เรื่องเล่าตั้งแต่ ค.ศ. 1919 การทดลองในหนูไม่พบขนาดที่เป็นพิษ แม้ให้ในปริมาณเทียบเท่าใบราว 500 ใบ Wikipedia, Sanook
⚠️ ต้นคริสต์มาสกับเด็กและสัตว์เลี้ยง
ถึงจะไม่ร้ายแรง ก็ไม่ควรให้เด็กหรือสัตว์เลี้ยงเคี้ยวใบ ตั้งกระถางให้พ้นมือเด็กและพ้นแมวที่ชอบแทะใบไม้ ถ้ายางโดนผิวให้ล้างด้วยน้ำสะอาด ถ้าเข้าตาให้ล้างตาทันทีและพบแพทย์ ถ้าสัตว์เลี้ยงกินเข้าไปแล้วอาเจียนหลายครั้งหรือซึม ควรพาไปพบสัตวแพทย์ ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

NParks ระบุเพิ่มว่าใบประดับไม่เป็นพิษแต่ก็ไม่ใช่ของกินได้ และมีรสขมมาก ส่วน UF/IFAS ระบุว่าบางคนแพ้ยางขาวเล็กน้อย สรุปคือปลูกในบ้านที่มีเด็กหรือสัตว์เลี้ยงได้ แต่ต้องวางให้พ้นมือและใส่ถุงมือเวลาตัดแต่ง

✨ ความหมายและความเชื่อของดอกคริสต์มาส

ตามความเชื่อของชาวคริสต์ ดอกคริสต์มาสเป็นสัญลักษณ์ของเทศกาลคริสต์มาส Wikipedia บันทึกว่าตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 17 นักบวชคณะฟรานซิสกันในเม็กซิโกนำต้นนี้มาใช้ในพิธีคริสต์มาส โดยมองว่ารูปทรงของใบประดับคล้ายดาวแห่งเบธเลเฮม สีแดงหมายถึงพระโลหิตของพระเยซู และใบประดับสีขาวหมายถึงความบริสุทธิ์

ตำนานเด็กหญิงยากจนในเม็กซิโก

Sanook เล่าตำนานเม็กซิโกว่า เด็กหญิงยากจนชื่อ Pepita (บางฉบับว่า María) ไม่มีเงินซื้อของขวัญถวายพระเยซูในคืนคริสต์มาส จึงเก็บต้นหญ้าข้างทางมามัดเป็นช่อ เมื่อนำไปวางที่แท่นในโบสถ์ ช่อนั้นกลายเป็นต้นใบแดงสวยงาม ไทยรัฐเล่าอีกฉบับว่าหญิงชาวไร่ยากจนได้เมล็ดจากนางฟ้า และต้นที่งอกขึ้นมีสีแดงสดในวันคริสต์มาส ตำนานเหล่านี้เป็นเรื่องเล่าพื้นบ้าน ไม่ใช่ประวัติศาสตร์

ชื่อดั้งเดิมที่มีความหมาย

ชื่อในภาษานาวัตล์ของชาวแอซเท็กคือ cuetlaxōchitl ซึ่ง Wikipedia แปลความโดยประมาณว่าดอกไม้ที่เหี่ยวโรยไปเหมือนทุกสิ่งที่บริสุทธิ์ ส่วนในเม็กซิโกเรียกว่า flor de nochebuena หรือดอกไม้แห่งคืนก่อนวันคริสต์มาส

สี/ส่วน ความหมายตามความเชื่อ
ทรงใบประดับคล้ายดาว ดาวแห่งเบธเลเฮม
สีแดง พระโลหิตของพระเยซู
สีขาว ความบริสุทธิ์
การให้เป็นของขวัญ ของขวัญที่ทำด้วยความรักมีค่าเสมอ (จากตำนาน Pepita)

ความหมายทั้งหมดนี้เป็นความเชื่อทางศาสนาและวัฒนธรรม ไม่ได้มีผลทางวิทยาศาสตร์ แต่เป็นเหตุผลที่ต้นคริสต์มาสกลายเป็นของขวัญยอดนิยมช่วงปลายปีทั่วโลก รวมถึงในไทย

📚 แหล่งอ้างอิง

🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?

เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ

ลงขายต้นไม้ฟรี ไม่มีค่าธรรมเนียม

❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

+ ต้นคริสต์มาสชอบแดดไหม

ต้นคริสต์มาสชอบที่สว่างมากแต่ไม่ชอบแดดแรงจัดทั้งวัน NC State แนะนำให้ต้นที่ปลูกนอกบ้านได้แดดตรงราว 4–5 ชั่วโมงต่อวัน ส่วนต้นในบ้านควรอยู่ในที่สว่างแต่ไม่โดนแดดส่องตรงผ่านกระจก กลางวันที่ได้แสงมากช่วยให้ใบประดับสีสด

+ ต้นคริสต์มาส คือต้นอะไร

คำว่าต้นคริสต์มาสในภาษาไทยหมายถึงได้ 2 อย่าง คือต้นไม้ประดับไฟในเทศกาลคริสต์มาส ซึ่งมักเป็นไม้สนอย่างเฟอร์ สปรูซ ไพน์ หรือต้นพลาสติก และต้นพอยน์เซตเทีย (Euphorbia pulcherrima) ไม้พุ่มวงศ์ Euphorbiaceae จากเม็กซิโกที่มีใบประดับสีแดงช่วงปลายปี

+ ทำไมต้นคริสต์มาสไม่แดง

ต้นคริสต์มาสเป็นพืชวันสั้น ใบประดับจะแดงเมื่อได้ความมืดสนิทราว 12–16 ชั่วโมงทุกคืนต่อเนื่องหลายสัปดาห์ ต้นที่โดนไฟถนนหรือไฟบ้านตอนกลางคืน หรืออยู่ในที่กลางคืนร้อนเกิน 21–24°C มักไม่เปลี่ยนสี ให้บังแสงตั้งแต่ปลายกันยายนและตั้งในจุดที่เย็น

+ ต้นคริสต์มาสมีพิษกับหมาแมวไหม

ASPCA จัดว่าต้นคริสต์มาสเป็นพิษต่อสุนัขและแมว เพราะยางขาวระคายเคืองปากและกระเพาะ บางครั้งทำให้อาเจียน แต่ระบุว่าความรุนแรงมักถูกพูดเกินจริง ควรวางให้พ้นสัตว์เลี้ยง และถ้ากินแล้วอาเจียนมากหรือซึมควรพบสัตวแพทย์

+ ต้นคริสต์มาส ภาษาอังกฤษ เรียกว่าอะไร

ถ้าหมายถึงต้นสนที่ประดับไฟ ใช้คำว่า Christmas tree ถ้าหมายถึงไม้ใบแดงในกระถาง ใช้คำว่า Poinsettia ตามชื่อ Joel Roberts Poinsett ทูตสหรัฐฯ คนแรกประจำเม็กซิโก ชื่ออื่นที่ใช้คือ Christmas Star, Christmas Flower และ Lobster Plant

แชร์หน้านี้ให้เพื่อน
Facebook LINE X

ปลูกต่อได้เลย

ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายต้นคริสต์มาส (ดอกคริสต์มาส)

ดูต้นไม้ทั้งหมด 130 ชนิด

หมวดของต้นคริสต์มาส (ดอกคริสต์มาส)

เรียบเรียงโดย ทีมงาน KASETIDEA เผยแพร่ 16 พ.ย. 2569 พบข้อมูลผิด แจ้งเรา

📚 แหล่งอ้างอิง

Wikipedia, ASPCA, NC State Extension, NParks, RHS, UF/IFAS, Purdue Extension, Gardens by the Bay, Botany Brisbane, Thai PBS, Sanook, ไทยรัฐ, TruePlookpanya, จุฬาฯ

ความคิดเห็นและคำถาม