
ต้นลำไย
Dimocarpus longan Lour.
ต้น 1–3 ปี ทุก 7–10 วันช่วงแล้ง (20–60 ลิตร/สัปดาห์) ต้นให้ผลงดน้ำก่อนออกดอก แล้วให้ 250–350 ลิตร/ต้น สัปดาห์ละ 2 ครั้งช่วงดอกบานถึงติดผล
แดดจัดแสงแดดโดยตรง
ปานกลางต้องการการดูแลพอสมควร
20–30°C ต้องการช่วงเย็น 10–15°C ราว พ.ย.–ม.ค. เพื่อออกดอก
ราว 9–12 เมตรถ้าไม่ตัดแต่ง สวนนิยมคุมทรงพุ่มให้เตี้ยลง
ปานกลาง
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ต้นลำไย คือ *Dimocarpus longan* Lour. วงศ์ Sapindaceae ภาษาอังกฤษ Longan (dragon's eye) ถิ่นกำเนิดจีนตอนใต้ สูงราว 9–12 ม.
- พันธุ์นิยม: อีดอ (พันธุ์เบา ราว 80% ของพื้นที่) สีชมพู (หวานหอม กินสด) เบี้ยวเขียว (GI ลำพูน) แห้ว และพวงทอง
- ปลูก 1 ไร่ ระยะ 8 × 8 ม. = 25 ต้น (สามเหลี่ยมราว 29 ต้น) หลุม 50 × 50 × 50 ซม. ดินร่วนปนทราย pH 5.5–6.5
- ขยายพันธุ์ด้วยตอนกิ่งหรือเสียบยอด กิ่งตอนให้ผลราว 2–3 ปี
- ลำไยนอกฤดู ใช้โพแทสเซียมคลอเรตราดรอบชายพุ่ม ออกดอกราว 20–30 วัน (ฤดูฝนอาจช้ากว่า) สารนี้ติดไฟและระเบิดได้ ต้องเก็บแยกและใส่อุปกรณ์ป้องกัน
- ศัตรูหลัก: หนอนเจาะขั้วผล มวนลำไย ไรกำมะหยี่ และโรคพุ่มไม้กวาด (เน้นใช้กิ่งพันธุ์ปลอดโรค)
- เก็บเกี่ยว ก.ค.–ส.ค. ราว 22 สัปดาห์หลังติดผล ผลผลิตเฉลี่ยไทยราว 873 กก./ไร่ (2562)
🛒 ซื้อต้นลำไย — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ข้อมูลทั่วไป
ต้นลำไย คือไม้ผลยืนต้นไม่ผลัดใบ ชื่อวิทยาศาสตร์ Dimocarpus longan Lour. วงศ์ Sapindaceae ผลกลมเปลือกบางสีน้ำตาลอ่อน เนื้อขาวใสหุ้มเมล็ดสีดำ และเป็นไม้ผลเศรษฐกิจอันดับต้นของภาคเหนือ โดยเฉพาะเชียงใหม่และลำพูน
บทความนี้รวมทุกเรื่องที่คนอยากปลูกลำไยควรรู้ ทั้งลำไยภาษาอังกฤษ พันธุ์อีดอ สีชมพู เบี้ยวเขียว แห้ว พวงทอง ปลูก 1 ไร่ได้กี่ต้น การเตรียมดิน ปุ๋ยตามอายุต้น การให้น้ำ การทำลำไยนอกฤดูด้วยสารโพแทสเซียมคลอเรตอย่างปลอดภัย โรคและแมลง ลำไยออกเดือนไหน ผลผลิตต่อไร่ ไปจนถึงการปลูกในบ้าน ข้อมูลอ้างอิงจากกรมวิชาการเกษตร งานวิจัยของมหาวิทยาลัย และแหล่งพฤกษศาสตร์ต่างประเทศ
🌳 ต้นลำไยคืออะไร ข้อมูลพื้นฐาน
ต้นลำไยเป็นไม้ต้นขนาดกลาง ทรงพุ่มกว้าง ปลูกเพื่อเก็บผลขายทั้งผลสดและแปรรูปเป็นลำไยอบแห้ง ฐานข้อมูลของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าแหล่งปลูกสำคัญคือ เชียงใหม่ ลำพูน จันทบุรี เชียงราย และพะเยา ตารางนี้สรุปข้อมูลหลักไว้ในที่เดียว
ข้อมูลข้างต้นรวบรวมจากเอกสารการผลิตลำไยของกรมวิชาการเกษตร ฐานข้อมูล Agroforestree ของ World Agroforestry และหนังสือ Fruits of Warm Climates ของ Julia F. Morton ค่าความสูงเป็นค่าของต้นที่ปล่อยให้โตตามธรรมชาติ สวนลำไยในไทยนิยมตัดแต่งให้ต้นเตี้ยลงเพื่อให้เก็บผลได้ง่าย
🔤 ลำไย ภาษาอังกฤษ แปลว่าอะไร และชื่อวิทยาศาสตร์
ลำไยภาษาอังกฤษคือ Longan (ลองแกน) Morton บันทึกว่าในภาษาอังกฤษยังเรียกว่า “dragon’s eye” (ตามังกร) หรือ “eyeball” เพราะเมล็ดสีดำมีจุดสีขาวที่ขั้วดูคล้ายลูกตา ส่วนชื่อวิทยาศาสตร์ที่ใช้ในปัจจุบันคือ Dimocarpus longan Lour.
ถ้าค้นคำว่า “ลำไย แปลว่า” ในบริบทภาษาอังกฤษ คำตอบคือ longan ซึ่งเป็นผลไม้ ไม่ใช่ lychee (ลิ้นจี่) หรือ rambutan (เงาะ) แม้ทั้งสามชนิดจะอยู่วงศ์เดียวกันก็ตาม จุดสังเกตง่ายที่สุดคือเปลือกลำไยเรียบ สีน้ำตาลอ่อน ไม่มีหนามหรือขน และผลเล็กกว่า
🌏 ลำไยมีต้นกำเนิดมาจากไหน และแหล่งปลูกในไทย
ลำไยมีต้นกำเนิดในจีนตอนใต้ ทั้ง Morton และฐานข้อมูล ICRAF ระบุพื้นที่ดั้งเดิมคือมณฑลกวางตุ้ง กวางสี เสฉวน และฝูเจี้ยน ส่วนรายการการกระจายพันธุ์ของ ICRAF ระบุจีน อินเดีย และเมียนมาด้วย พื้นที่เหล่านี้มีฤดูหนาวเย็นแต่ไม่มีน้ำค้างแข็งรุนแรง ลำไยจึงต้องการช่วงอากาศเย็นก่อนออกดอก
ในประเทศไทย ภาคเหนือคือแหล่งปลูกหลัก เอกสารสถานการณ์การผลิตลำไยของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าปี 2543 ภาคเหนือมีพื้นที่ปลูกราว 595,218 ไร่ จากทั้งประเทศราว 696,503 ไร่ จังหวัดที่ปลูกมากที่สุดคือเชียงใหม่ ลำพูน และเชียงราย พื้นที่ปลูกเพิ่มขึ้นต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2537 ส่วนหนึ่งเพราะการใช้สารคลอเรตช่วยให้ออกดอกได้ทั้งในและนอกฤดู ข้อมูลปี 2562 ในฐานข้อมูลพืชของกรมฯ ระบุพื้นที่ปลูกรวมราว 1.2 ล้านไร่ และมีจันทบุรีเป็นแหล่งปลูกสำคัญเพิ่มขึ้นมา โดยเฉพาะลำไยนอกฤดู
เอกสารทางการที่เราเปิดอ่านได้ไม่ได้ระบุว่าลำไยเข้ามาในไทยเมื่อใด จึงไม่ขอเล่าประวัติส่วนนั้นแบบไม่มีหลักฐาน
🍃 ลักษณะต้นลำไย ใบ ดอก ผล และต้นลำไยสูงเท่าไหร่

ต้นลำไยที่ปล่อยให้โตเต็มที่สูงราว 9–12 เมตร และแผ่ทรงพุ่มกว้างได้ราว 14 เมตร ตามข้อมูลของ Morton และ ICRAF แต่ในสวนจะตัดแต่งกิ่งทุกปีเพื่อคุมความสูง ลักษณะเด่นคือใบประกอบแบบขนนก ช่อดอกตั้งที่ปลายกิ่ง และผลกลมเปลือกเรียบห้อยเป็นพวง
ใบลำไย
ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับตามกิ่ง แต่ละใบมีใบย่อย 4–10 ใบเรียงตรงข้ามกัน ใบย่อยยาวราว 10–20 ซม. กว้าง 3.5–5 ซม. เนื้อใบเหนียวคล้ายหนัง ด้านบนสีเขียวเป็นมัน ใบอ่อนที่แตกใหม่มีสีแดงอมม่วงคล้ายสีไวน์
ดอกลำไย
ดอกเล็กสีเหลืองอ่อน มี 5–6 กลีบ ออกเป็นช่อตั้งที่ปลายกิ่ง ในช่อเดียวกันมีทั้งดอกเพศผู้และดอกเพศเมียปนกัน ลำไยออกดอกได้ดีหลังผ่านฤดูหนาวที่เย็นพอ ถ้าหน้าหนาวอุ่นจะออกดอกน้อย
ผลและเมล็ดลำไย
ผลกลม เส้นผ่านศูนย์กลางราว 1.25–2.5 ซม. ออกเป็นพวงห้อยลง เปลือกบางเปราะ สีน้ำตาลเหลืองถึงน้ำตาลแดงอ่อน เนื้อคือเยื่อหุ้มเมล็ดสีขาวใส รสหวานมีกลิ่นเฉพาะ เมล็ดกลมสีดำเป็นมัน มีจุดขาวที่ขั้วคล้ายลูกตา
🍈 พันธุ์ลำไยยอดนิยม: อีดอ สีชมพู เบี้ยวเขียว แห้ว พวงทอง
พันธุ์ที่ปลูกมากที่สุดในไทยคือลำไยพันธุ์อีดอ (พันธุ์ดอ) เอกสารกรมวิชาการเกษตรปี 2543 ระบุว่าพันธุ์ดอครองพื้นที่ราว 80.2% รองลงมาคือแห้ว 6.3% สีชมพู 6.2% และเบี้ยวเขียว 4.5% รายงานวิจัยพัฒนาพันธุ์ลำไยของกรมฯ ยังระบุว่าเกษตรกรราว 80% ปลูกพันธุ์ดอ
ลำไยพันธุ์อีดอ ทำไมปลูกมากที่สุด
งานสำรวจในเชียงใหม่และลำพูนที่ตีพิมพ์ในวารสารเกษตร มช. พบว่าเกษตรกรนิยมพันธุ์ดอเพราะเป็นพันธุ์เบา ให้ผลผลิตเร็วกว่าพันธุ์อื่น และโรงงานรับซื้อทั้งแบบอบแห้งทั้งเปลือกและบรรจุกระป๋อง เอกสารสถานการณ์การผลิตลำไยของกรมวิชาการเกษตรเสริมว่าพันธุ์ดอเก็บเกี่ยวได้เร็ว แต่ภาพรวมของลำไยไทยทุกพันธุ์คือผลผลิตสดราว 70% ออกสู่ตลาดในช่วงสั้น ๆ เดือนกรกฎาคม–สิงหาคม
ลำไยสีชมพู และลำไยพวงทอง
ลำไยสีชมพูเป็นพันธุ์กลาง เด่นเรื่องรสหวานกรอบและกลิ่นหอม จึงเหมาะกินสด ส่วนลำไยพวงทองมีช่อดอกใหญ่ เนื้อหนากรอบสีขาวครีม และหวานราว 22 องศาบริกซ์ ตามฐานข้อมูลพืชของกรมวิชาการเกษตร ผู้ปลูกสีชมพูควรหมั่นสังเกตยอดที่แตกเป็นฝอย เพราะกรมฯ ระบุว่าพันธุ์นี้พบโรคพุ่มไม้กวาดมาก
ลำไยเบี้ยวเขียว ลำไย GI ของลำพูน
ลำไยเบี้ยวเขียวเป็นพันธุ์พื้นเมืองของลำพูน ชื่อที่ขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) คือ “ลำไยเบี้ยวเขียวลำพูน” ฐานเศรษฐกิจรายงานว่าลำไย GI ปลูกใน 6 ตำบล ได้แก่ หนองช้างคืน อุโมงค์ เหมืองง่า ต้นธง ริมปิง และประตูป่า บนดินร่วนปนทรายริมแม่น้ำปิง ส่วน Thai PBS ไปถ่ายทำที่สวนเบี้ยวเขียวบ้านป่าเส้า อำเภอเมืองลำพูน และรายงานว่าผลใหญ่กว่าลำไยทั่วไป เปลือกขรุขระสีอมเขียว เนื้อหนาแห้ง เมล็ดเล็ก เหมาะทำลำไยลอยแก้ว แต่ไม่เหมาะอบแห้งเพราะเนื้อหนาแห้งช้า ชาวสวนขยายพันธุ์ด้วยการตอนกิ่ง และเก็บผลเมื่อสุกราว 80%
ลำไยคริสตัล ลำไยปิงปอง และพันธุ์อื่น ๆ
ชื่อ “ลำไยคริสตัล” และ “ลำไยปิงปอง” เป็นที่ค้นหามาก แต่เราไม่พบคำอธิบายพันธุ์ทั้งสองในเอกสารทางการที่เปิดอ่านได้ รวมทั้งรายงานวิจัยพัฒนาพันธุ์ลำไยของกรมวิชาการเกษตร จึงไม่ขอบรรยายลักษณะ ก่อนซื้อกิ่งพันธุ์ชื่อการค้าเหล่านี้ ควรขอดูต้นแม่และผลจริง และสอบถามแหล่งที่มาของพันธุ์
ส่วนพันธุ์ที่กรมวิชาการเกษตรเก็บรวบรวมไว้ (49 พันธุ์/สายต้นที่ศูนย์วิจัยพืชสวนเชียงราย) มีกลุ่มที่น่าสนใจ เช่น ฟิลิปปินส์และลำไยเถา ที่ทรงพุ่มเล็กหรือต้นเตี้ย เพชรสาคร ที่ออกดอกได้หลายครั้งต่อปี และเมล็ดลีบ ที่เมล็ดเล็กไม่พัฒนา
☀️ ต้นลำไยชอบแดดไหม สภาพอากาศและดินที่เหมาะ

ต้นลำไยชอบแดดจัดและเป็นไม้กลางแจ้ง กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้ตัดแต่งกิ่งในทรงพุ่มที่ไม่ได้รับแสงออก เพื่อให้แตกกิ่งใหม่สม่ำเสมอ แต่ต้นที่เพิ่งปลูกควรมีร่มเงาช่วงแรก โดยใช้ซาแลนพรางแสงหรือปลูกกล้วยระหว่างแถว
ลำไยออกดอกได้ดีเมื่อผ่านอากาศเย็นในฤดูหนาว Morton ระบุว่าถ้าหน้าหนาวอุ่น ลำไยจะออกดอกน้อย นี่คือเหตุผลที่ลำไยในฤดูกระจุกตัวอยู่ภาคเหนือ ส่วนพื้นที่อากาศร้อนอย่างจันทบุรีจะพึ่งการใช้สารคลอเรตบังคับให้ออกดอก
📏 ปลูกลำไย 1 ไร่ ปลูกกี่ต้น ระยะปลูกและการวางผัง
ถ้าใช้ระยะ 8 × 8 เมตรตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร 1 ไร่ปลูกได้ 25 ต้น (วางผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส) หรือราว 29 ต้นถ้าวางผังแบบสามเหลี่ยมด้านเท่า ตัวเลขจำนวนต้นคำนวณจาก 1 ไร่ = 1,600 ตารางเมตร
ระยะชิดให้จำนวนต้นมาก แต่ทรงพุ่มจะชนกันเร็ว ต้องตัดแต่งกิ่งเข้มงวดทุกปีเพื่อให้แสงลงถึงโคนต้น ส่วนระยะห่างแบบ 8 × 8 หรือ 10 × 10 เมตร เหมาะกับคนที่ไม่อยากตัดแต่งหนัก และสวนที่ใช้เครื่องจักรวิ่งระหว่างแถว
🪴 วิธีปลูกต้นลำไย การเตรียมดินและหลุมปลูก
ขุดหลุมขนาด 50 × 50 × 50 ซม. ผสมดินบนกับปุ๋ยคอกเก่า แล้วปลูกกิ่งตอนหรือกิ่งเสียบยอด นี่คือวิธีที่กรมวิชาการเกษตรแนะนำ ถ้าพื้นที่ฝนชุกหรือน้ำขังให้ปลูกแบบนั่งแท่นหรือยกโคกแทน
เตรียมพื้นที่
- พื้นที่ดอน: ไถพรวนปรับให้เรียบ ถ้ามีน้ำท่วมขังให้ขุดร่องระบายน้ำ
- พื้นที่ลุ่ม: ยกโคกปลูกหรือยกร่องสวน ถ้าน้ำท่วมมากและนาน ให้สันร่องกว้างอย่างน้อย 6 ม. ร่องน้ำกว้าง 1.5 ม. ลึก 1 ม.
- ตรวจดินก่อน: เก็บตัวอย่างดินส่งวิเคราะห์ เพื่อปรับปุ๋ยให้ตรงกับดินจริง
ขั้นตอนปลูก
- ขุดหลุม 50 × 50 × 50 ซม. แยกดินชั้นบนไว้ต่างหาก
- ผสมดินชั้นบนกับปุ๋ยคอกเก่า 10 กก. ปุ๋ยสูตร 0-3-0 100 กรัม และปุ๋ยจุลินทรีย์ละลายฟอสเฟต 20 กรัมต่อหลุม แล้วรองก้นหลุม
- วางกิ่งพันธุ์ให้อยู่กลางหลุม กลบดินให้แน่นพอดี ปักไม้หลักกันลมโยก
- รดน้ำให้ชุ่ม และพรางแสงช่วงแรกด้วยซาแลนหรือปลูกกล้วยระหว่างแถว
- เมื่อต้นสูง 80–100 ซม. ให้ตัดหรือปลิดยอดเพื่อให้แตกกิ่งแขนงเป็นโครงทรงพุ่ม
ลำไยไม่ชอบน้ำขัง ถ้าที่ดินเป็นที่ลุ่มหรือฝนตกชุก ให้ปลูกแบบนั่งแท่นหรือยกโคก ซึ่งกรมวิชาการเกษตรระบุว่าช่วยให้ดินระบายน้ำดีขึ้น และอย่าลืมพรางแสงให้ต้นที่เพิ่งปลูกจนตั้งตัวได้
🌱 การขยายพันธุ์ลำไย: ตอนกิ่งและเสียบยอด

ลำไยขยายพันธุ์ด้วยการตอนกิ่งและการเสียบยอด กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้เลือกจากต้นแม่ที่สมบูรณ์และปลอดโรค ลำไยไม่นิยมปักชำกิ่ง ส่วนการเพาะเมล็ดใช้ทำต้นตอหรืองานปรับปรุงพันธุ์ เพราะต้นที่ได้อาจไม่ตรงพันธุ์
ถ้าอยากตอนกิ่งลำไยเอง ดูขั้นตอนละเอียดได้ที่ วิธีตอนกิ่ง ส่วนข้อมูลจาก Morton ระบุว่ากิ่งตอนลำไยให้ผลราว 2–3 ปีหลังปลูก ซึ่งเร็วกว่าต้นเพาะเมล็ดมาก และ ICRAF ระบุว่าเมล็ดลำไยเสียความงอกเร็วเมื่อแห้ง จึงต้องเพาะทันที
🧪 การใส่ปุ๋ยลำไยตามอายุต้นและระยะการเจริญเติบโต
ต้นเล็ก (1–3 ปี) ใส่ปุ๋ยน้อยแต่บ่อย ส่วนต้นที่ให้ผลแล้ว (4 ปีขึ้นไป) ใส่ตามรอบการผลิต ทั้งหลังตัดแต่งกิ่ง ช่วงติดผล ก่อนเก็บเกี่ยว และหลังเก็บเกี่ยว ตารางนี้สรุปจากเอกสารการผลิตลำไยของกรมวิชาการเกษตร
กรมฯ ย้ำว่าควรเก็บตัวอย่างดินส่งวิเคราะห์ก่อนใส่ปุ๋ย แล้วปรับอัตราตามผลวิเคราะห์ดินและใบ อ่านพื้นฐานเพิ่มเติมได้ที่ หลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้ หรือคำนวณปริมาณแม่ปุ๋ยด้วยเครื่องคำนวณปุ๋ย
โรยปุ๋ยรอบชายพุ่มซึ่งเป็นตำแหน่งที่รากหาอาหาร ไม่ใช่ชิดโคนต้น และรดน้ำตามหลังใส่ปุ๋ยทุกครั้ง ปุ๋ยโพแทสเซียมสูงอย่าง 0-0-60 หรือ 13-13-21 ใช้ช่วง 30 วันก่อนเก็บเกี่ยวตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
💧 การให้น้ำลำไย ตามอายุต้นและชนิดดิน
ต้นเล็กให้น้ำทุก 7–10 วันในช่วงแล้ง ส่วนต้นที่ให้ผลแล้วให้งดน้ำก่อนออกดอก แล้วกลับมาให้น้ำเมื่อดอกเริ่มบาน กรมวิชาการเกษตรแนะนำต้นอายุ 1–3 ปีให้น้ำ 20–60 ลิตร/ต้น/สัปดาห์ เมื่อฝนทิ้งช่วง
- ช่วงดอกบาน: เริ่มรดน้ำเมื่อดอกบานเล็กน้อย แล้วเพิ่มเป็น 200–300 ลิตร/ต้น/ครั้ง สัปดาห์ละ 2 ครั้ง (ทรงพุ่ม 7 ม.)
- ก.พ. (ผสมเกสร) และ มี.ค.–มิ.ย. (ติดผล): 250–350 ลิตร/ต้น สัปดาห์ละ 2 ครั้ง
เอกสารของกรมวิชาการเกษตรยังมีตารางปริมาณน้ำตามชนิดดินและขนาดทรงพุ่ม ซึ่งเป็นตัวเลขอ้างอิงเชิงเทคนิค ไม่ใช่ปริมาณที่รดในแต่ละครั้ง หลักที่นำไปใช้ได้คือ ดินเหนียวอุ้มน้ำได้มากกว่าดินทราย จึงให้น้ำต่อครั้งได้มากกว่าแต่ห่างกว่า ส่วนดินทรายควรให้น้ำน้อยแต่ถี่กว่า และให้สังเกตความชื้นของดินใต้ทรงพุ่มก่อนรดทุกครั้ง
✂️ การตัดแต่งกิ่งลำไย และการทำลำไยต้นเตี้ย
ตัดแต่งกิ่งลำไยทุกปีหลังเก็บเกี่ยว (ราวเดือนกันยายน) โดยตัดกิ่งกลางทรงพุ่ม กิ่งซ้อนทับ กิ่งแห้ง และกิ่งที่เป็นโรคหรือมีแมลง เพื่อให้ทรงพุ่มโปร่ง แสงส่องถึง และแตกยอดใหม่พร้อมกัน
คลิปเรื่อง “ลำไยต้นเตี้ย” ที่เห็นกันมาก ส่วนใหญ่คือการคุมทรงพุ่มด้วยการตัดแต่งแบบเปิดกลางพุ่มหรือฝาชีหงายทุกปี ทำให้เก็บผลและพ่นสารได้ง่าย ส่วนพันธุ์ที่ต้นเตี้ยหรือทรงพุ่มเล็กโดยธรรมชาติ รายงานของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าพบในพันธุ์ฟิลิปปินส์และลำไยเถา ซึ่งยังเป็นพันธุ์ในแปลงรวบรวมพันธุ์ ไม่ใช่พันธุ์การค้าหลัก
⚗️ ลำไยนอกฤดู กับการใช้สารโพแทสเซียมคลอเรตอย่างปลอดภัย
สารโพแทสเซียมคลอเรต (KClO3) ใช้ชักนำให้ลำไยออกดอกนอกฤดู โดยราดลงดินรอบชายพุ่ม กรมวิชาการเกษตรระบุว่าลำไยจะเริ่มออกดอกราว 20–30 วันหลังให้สาร (ช่วงฤดูฝนอาจออกดอกช้าและน้อยกว่านี้) แต่สารนี้เป็นสารออกซิไดซ์แรงที่ติดไฟและระเบิดได้ ต้องใช้อย่างระมัดระวัง
เตรียมต้นก่อนให้สาร
- หลังเก็บเกี่ยวตัดแต่งกิ่งที่ไม่ได้รับแสงและกิ่งเป็นโรค ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก 10–20 กก./ต้น ร่วมกับ 15-15-15 ผสม 46-0-0 (1:1) 1–2 กก./ต้น
- เลือกเฉพาะต้นที่สมบูรณ์และใบแก่หรือใบเพสลาดขึ้นไป เอกสารลำไยนอกฤดูของกรมฯ อ้างงานวิจัยว่าให้สารตอนใบแก่ออกดอก 100% แต่ตอนใบอ่อนออกดอกเพียง 6.7%
- ทำความสะอาดใต้ทรงพุ่มให้โล่ง แล้วรดน้ำให้ดินชุ่มทุก 3–5 วันหลังให้สาร
อัตราที่กรมวิชาการเกษตรระบุ
เอกสารการผลิตลำไยของกรมวิชาการเกษตรระบุว่า ใช้โพแทสเซียมคลอเรตบริสุทธิ์ 60–80 กรัม ผสมน้ำ 40–60 ลิตร ราดรอบชายพุ่มต่อเส้นผ่านศูนย์กลางทรงพุ่ม 1 เมตร ช่วงฤดูฝนเพิ่มเป็น 100–120 กรัม และให้หลีกเลี่ยงการให้สารช่วงฝนตกชุก (เอกสารลำไยนอกฤดูของกรมฯ ระบุช่วงฤดูฝนไว้ที่ 100–150 กรัมต่อทรงพุ่ม 1 เมตร) การฉีดพ่นทางใบที่ 0.2% ทำให้ใบบางส่วนร่วงจนอาจมีใบไม่พอเลี้ยงผล เราไม่แนะนำให้ปรับเพิ่มหรือผสมสูตรเอง ควรปรึกษาสำนักงานเกษตรอำเภอหรือศูนย์วิจัยในพื้นที่ก่อนใช้
งานทดลองที่อ้างในเอกสารของกรมฯ พบว่าให้สารในฤดูหนาวและฤดูร้อนออกดอกเฉลี่ยราว 84.2% แต่ให้สารในเดือนสิงหาคมซึ่งเป็นฤดูฝนออกดอกเพียง 38.9% ส่วนงานวิจัยของมหาวิทยาลัยแม่โจ้ (2563) พบว่าต้นที่ได้รับสารมีรากบางส่วนตาย ดูดไนโตรเจนได้น้อยลง และแสดงอาการเครียด จึงควรบำรุงต้นให้สมบูรณ์ก่อนและหลังให้สาร และไม่ควรให้สารกับต้นเดิมถี่เกินไป
โพแทสเซียมคลอเรตเป็นสารออกซิไดซ์แรง ฐานข้อมูล CAMEO Chemicals ของ NOAA ระบุว่า เมื่อผสมกับวัสดุติดไฟ (ขี้เลื่อย ใบไม้แห้ง กระดาษ น้ำมัน) กำมะถัน ผงโลหะ หรือกรดกำมะถัน จะติดไฟหรือระเบิดได้ แม้จากการเสียดสี และความร้อนนาน ๆ ก็ทำให้ระเบิดได้
• เก็บในภาชนะเดิมที่ปิดสนิท แยกจากปุ๋ย กำมะถัน น้ำมัน และเชื้อเพลิง ห้ามบดหรือทุบก้อนสาร
• สวมถุงมือยาง แว่นตา หน้ากากกันฝุ่น และเสื้อแขนยาวขณะผสมและราด
• ฝุ่นระคายเคืองตา จมูก และผิวหนัง ถ้ากลืนกินอาจปวดท้อง อาเจียน ตัวเขียว และหมดสติ ถ้าเข้าตาให้ล้างน้ำสะอาดอย่างน้อย 15 นาที
• เก็บให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง และกวาดเศษใบไม้แห้งใต้ทรงพุ่มออกก่อนราดสาร
🐛 โรคและแมลงศัตรูลำไย หนอนเจาะขั้วผล มวนลำไย และโรคพุ่มไม้กวาด
ศัตรูสำคัญของลำไยคือหนอนเจาะขั้วผล มวนลำไย เพลี้ยหอย หนอนเจาะกิ่ง และไรกำมะหยี่ ส่วนโรคที่ต้องระวังคือโรคราน้ำฝน (ผลเน่า) โรคใบจุด และโรคพุ่มไม้กวาด ซึ่งต้องป้องกันตั้งแต่เลือกกิ่งพันธุ์
กรมวิชาการเกษตรระบุว่าโรคพุ่มไม้กวาดเกิดจากเชื้อไฟโตพลาสมา และยังไม่มีสารป้องกันกำจัดเชื้อโดยตรง จึงเน้นคุมแมลงพาหะ งานสำรวจในวารสารเกษตร มช. พบว่าเกษตรกรภาคเหนือยังป้องกันไม่ได้ จึงใช้วิธีตัดยอดที่เป็นโรคทิ้ง วิธีที่ดีที่สุดคือเริ่มจากกิ่งพันธุ์ที่มาจากต้นแม่ปลอดโรค ส่วนมวนลำไย กรมฯ แนะนำให้เก็บตัวเต็มวัย ตัวอ่อน และไข่ไปทำลายในเช้ามืดช่วง ม.ค.–ก.พ. และพ่นป้องกันก่อนออกดอกในเดือนธันวาคม
ถ้าจำเป็นต้องใช้สารเคมี ให้เลือกสารที่ขึ้นทะเบียนสำหรับลำไย อ่านฉลากและใช้ตามอัตราแนะนำเท่านั้น เว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลาก (กรมวิชาการเกษตรกำหนดไว้ 3–15 วันแล้วแต่ชนิดสาร) และห้ามพ่นสารช่วงดอกบาน เพื่อไม่ให้ทำร้ายแมลงช่วยผสมเกสร
🧺 ลำไย ออกเดือนไหน การเก็บเกี่ยวและดัชนีเก็บเกี่ยว

ลำไยในฤดูออกสู่ตลาดราวเดือนกรกฎาคม–สิงหาคม ตามเอกสารของกรมวิชาการเกษตร และราว 70% ของผลผลิตทั้งปีออกในช่วงสั้น ๆ นี้ ส่วนลำไยนอกฤดูที่ใช้สารคลอเรตจะเก็บได้ในเดือนอื่น เช่น พ.ย.–ก.พ. ตามช่วงที่ให้สาร
ลำไยสดที่ส่งออกมักผ่านการรมซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ซึ่งกรมวิชาการเกษตรกำหนดให้โรงรมต้องขออนุญาตและทำตามมาตรฐาน มกษ. 1004-2557 เพื่อชะลอการเปลี่ยนสีเปลือกและยับยั้งเชื้อ ลำไยที่ปลูกกินเองในบ้านไม่ต้องทำขั้นตอนนี้ เก็บใส่ตู้เย็นแล้วกินให้หมดเร็ว
เก็บผลตอนเช้าหรือเย็นที่อากาศไม่ร้อน วางพวงลำไยในที่ร่ม และอย่าโยนหรือกระแทก เพราะเปลือกบางเปราะ ช้ำแล้วเสียเร็ว ถ้าเก็บช้าเกินไปสำหรับเบี้ยวเขียว ชาวสวนบ้านป่าเส้าเล่าว่าความหวานจะลดลง จึงไม่ควรปล่อยผลแก่คาต้นนานเกินไป
📈 ต้นลำไย ปลูกกี่ปีได้ผล และผลผลิตต่อไร่
ต้นลำไยจากกิ่งตอนเริ่มให้ผลราว 2–3 ปีหลังปลูก ตามข้อมูลของ Morton ส่วนผลผลิตเฉลี่ยของไทยปี 2562 ตามฐานข้อมูลพืชของกรมวิชาการเกษตร (อ้างสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร) อยู่ที่ราว 873 กก./ไร่
Morton บันทึกด้วยว่าลำไยมักให้ผลไม่สม่ำเสมอ ปีที่ดกมักตามด้วยปีที่ให้ผลน้อยหนึ่งถึงสองปี และเอกสารของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าผลผลิตลำไยไทยขึ้นกับสภาพอากาศ ทำให้ออกดอกติดผลไม่สม่ำเสมอ การตัดแต่งกิ่งและใส่ปุ๋ยหลังเก็บเกี่ยวทุกปีช่วยให้ต้นสะสมอาหารพร้อมออกดอกในฤดูถัดไป
🏡 ปลูกต้นลำไยในบ้าน ทำได้ไหม
ปลูกได้ ถ้ามีพื้นที่กลางแจ้งกว้างพอและคุมทรงพุ่มด้วยการตัดแต่งทุกปี ต้นลำไยที่ไม่ตัดแต่งสูง 9–12 เมตรและแผ่กว้างได้ราว 14 เมตร จึงควรปลูกห่างตัวบ้าน รั้ว และสายไฟพอสมควร
- เลือกกิ่งตอนหรือกิ่งเสียบยอดจากต้นแม่ที่ปลอดโรค โดยเฉพาะปลอดโรคพุ่มไม้กวาด
- ปลูกในจุดที่ได้แดดเต็มวัน ดินระบายน้ำดี ถ้าดินเหนียวหรือน้ำขังให้ยกโคกปลูก
- เมื่อต้นสูง 80–100 ซม. ปลิดยอดให้แตกกิ่ง แล้วตัดแต่งแบบเปิดกลางพุ่มทุกปีหลังเก็บผล เพื่อให้ต้นเตี้ยเก็บผลง่าย
- ใส่ปุ๋ยคอกและปุ๋ยเคมีตามอายุต้นแบบในตารางด้านบน แต่ลดตามขนาดทรงพุ่ม
- ไม่จำเป็นต้องใช้สารคลอเรตในบ้าน ปล่อยให้ออกดอกตามฤดู จะปลอดภัยกว่า
ถ้าในบ้านอยู่ภาคกลางหรือภาคใต้ที่หน้าหนาวไม่เย็นพอ ลำไยอาจออกดอกน้อยหรือไม่สม่ำเสมอ ตามที่ Morton ระบุว่าลำไยต้องการช่วงอากาศเย็น ถ้าพื้นที่น้อยมาก ไม้ผลที่ปลูกในกระถางได้ง่ายกว่าอย่างมะนาวอาจเหมาะกว่า
🍽️ ลำไย ประโยชน์ สรรพคุณ และลำไย กี่แคล
ต้นลำไยมีประโยชน์ทั้งผล เนื้อไม้ ดอก และเมล็ด ผลกินสด อบแห้ง หรือทำลำไยกระป๋อง เนื้อไม้แข็งใช้ทำเสาและเฟอร์นิเจอร์ และ Morton บันทึกว่าเมล็ดมีซาโปนินจึงเคยใช้แทนสบู่สระผม
ต้นลำไยมีประโยชน์อะไรบ้าง
- ผล: กินสด ทำลำไยกระป๋องในน้ำเชื่อม และอบแห้ง ICRAF ระบุว่าลำไยแห้งนำไปชงเป็นเครื่องดื่ม
- เศรษฐกิจ: ข้อมูลกรมวิชาการเกษตรช่วงปี 2543 ระบุว่าผลผลิตราว 74% ส่งออก ในรูปลำไยสด อบแห้ง กระป๋อง และแช่แข็ง
- เนื้อไม้: แก่นสีแดง แข็ง ขัดเงาได้ดี ใช้ทำเสา เฟอร์นิเจอร์ และเครื่องมือ (ICRAF)
- ดอกแห้ง: มีการส่งออกเพื่อใช้ทางยาแผนโบราณ (ICRAF)
- ร่มเงา: ทรงพุ่มกว้าง ใบไม่ผลัดหมด ให้ร่มเงาในสวนได้ดี
ลำไย สรรพคุณตามการใช้แบบดั้งเดิม
ฐานข้อมูล ICRAF บันทึกการใช้แบบดั้งเดิมว่า เนื้อลำไยใช้เป็นยาบำรุงกระเพาะ ลดไข้ ขับพยาธิ และเข้ายาบำรุงสำหรับอาการนอนไม่หลับ ข้อมูลนี้เป็นการใช้ตามภูมิปัญญาดั้งเดิม ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ควรปรึกษาแพทย์ก่อนกินผลไม้หวานในปริมาณมาก
ลำไย กี่แคล
ตัวเลขพลังงาน คาร์โบไฮเดรต และโปรตีนมาจากตารางคุณค่าอาหารในหนังสือของ Morton ส่วนวิตามินซีของลำไยสดใช้ค่าจากฐานข้อมูลสารอาหาร USDA (Longans, raw: 84 มก. ต่อ 100 กรัม และพลังงาน 60 กิโลแคลอรี ใกล้เคียงกับ Morton) จะเห็นว่าลำไยอบแห้งให้พลังงานสูงกว่าลำไยสดหลายเท่า เพราะน้ำระเหยออกไป จึงควรกินพอประมาณ
ลำไยอบแห้งสีทอง
ลำไยอบแห้งสีทองคือเนื้อลำไยที่แกะเปลือกและเมล็ดออกแล้วอบจนแห้งเป็นสีทอง กรมวิชาการเกษตรอธิบายกระบวนการว่าจุ่มเนื้อในสารละลายโซเดียมเมตาไบซัลไฟต์ 0.1% อบที่ 70°C ราว 7–12 ชั่วโมง แล้วลดเป็น 50°C จนแห้ง ใช้ผลสดราว 10 กก. ได้เนื้อแห้งราว 1 กก. ส่วนลำไยอบแห้งทั้งเปลือกอบที่ 70–80°C ราว 48 ชั่วโมง สำหรับเรื่องสัตว์เลี้ยง ยังไม่มีข้อมูลยืนยันว่าลำไยปลอดภัยหรือเป็นพิษต่อสุนัขและแมว ควรระวังไม่ให้สัตว์กลืนเมล็ด
📅 ปฏิทินดูแลสวนลำไยรอบปี (ลำไยในฤดู ภาคเหนือ)
ลำไยในฤดูของภาคเหนือออกดอกช่วงต้นปีหลังผ่านอากาศเย็น และเก็บผลราวกรกฎาคม–สิงหาคม ปฏิทินนี้เรียงงานแต่ละช่วงจากเอกสารการผลิตลำไยของกรมวิชาการเกษตร สวนที่ทำลำไยนอกฤดูให้เลื่อนตามเดือนที่ให้สาร
📚 แหล่งอ้างอิง
- กรมวิชาการเกษตร (สถาบันวิจัยพืชสวน): เอกสารการผลิตลำไย
- กรมวิชาการเกษตร (สถาบันวิจัยพืชสวน): การผลิตลำไยนอกฤดู (2567)
- กรมวิชาการเกษตร: ฐานข้อมูลพืช (doaplant) ลำไย
- กรมวิชาการเกษตร: สถานการณ์การผลิตลำไย
- กรมวิชาการเกษตร: รายงานวิจัยพัฒนาพันธุ์ลำไย (ศูนย์วิจัยพืชสวนเชียงราย / ศูนย์วิจัยเกษตรหลวงเชียงใหม่)
- วารสารเกษตร มช.: สถานภาพการผลิต พันธุ์ และแนวทางพัฒนาลำไยเพื่ออุตสาหกรรมในเขตภาคเหนือ
- วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้: ผลของโพแทสเซียมคลอเรตต่อต้นลำไย (2563)
- Thai PBS: ลำไยเบี้ยวเขียว GI ลำพูน (รายการ Lords of Farm)
- World Agroforestry (ICRAF) Agroforestree Database: Dimocarpus longan
- Julia F. Morton, Fruits of Warm Climates: Longan (สำเนาบน growables.com)
- ฐานเศรษฐกิจ: ลำไยเบี้ยวเขียวลำพูน สินค้า GI
- USDA National Nutrient Database (SR Legacy 09172): Longans, raw (สำเนา PDF บน growables.org)
- NOAA CAMEO Chemicals: Potassium chlorate
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ต้นลำไยชอบแดดไหม
ต้นลำไยเป็นไม้กลางแจ้งที่ชอบแดดจัด กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้ตัดแต่งกิ่งที่ไม่ได้รับแสงในทรงพุ่มออกทุกปีเพื่อให้แตกกิ่งใหม่สม่ำเสมอ แต่ต้นที่เพิ่งปลูกควรพรางแสงด้วยซาแลนหรือปลูกกล้วยระหว่างแถวช่วงแรก ลำไยยังต้องการช่วงอากาศเย็น 10–15°C ราว พ.ย.–ม.ค. จึงจะออกดอกดี
ปลูกลำไย 1 ไร่ ปลูกกี่ต้น
กรมวิชาการเกษตรแนะนำระยะปลูก 8 × 8 เมตร ซึ่งปลูกได้ 25 ต้นต่อไร่เมื่อวางผังแบบสี่เหลี่ยมจัตุรัส หรือราว 29 ต้นถ้าวางผังแบบสามเหลี่ยมด้านเท่า สวนในเชียงใหม่-ลำพูนบางแห่งใช้ 10 × 10 เมตร (16 ต้น) ส่วนสวนเบี้ยวเขียวบ้านป่าเส้า ลำพูน ปลูกชิด 4 × 4 เมตร (ราว 100 ต้น) และต้องตัดแต่งทรงพุ่มทุกปี
วิธีปลูกต้นลำไยทำอย่างไร
ขุดหลุม 50 × 50 × 50 ซม. ผสมดินบนกับปุ๋ยคอกเก่า 10 กก. ปุ๋ย 0-3-0 100 กรัม และปุ๋ยจุลินทรีย์ละลายฟอสเฟต 20 กรัม รองก้นหลุม แล้วปลูกกิ่งตอนหรือกิ่งเสียบยอด ปักหลักกันโยก รดน้ำและพรางแสงช่วงแรก ถ้าพื้นที่ฝนชุกหรือน้ำขังให้ปลูกแบบยกโคก เมื่อต้นสูง 80–100 ซม. ให้ปลิดยอดเพื่อสร้างทรงพุ่ม (ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร)
ต้นลำไยมีประโยชน์อะไรบ้าง
ผลลำไยกินสด ทำลำไยกระป๋อง และอบแห้ง ซึ่งเป็นสินค้าส่งออกสำคัญของไทย เนื้อไม้แก่นสีแดงแข็งใช้ทำเสาและเฟอร์นิเจอร์ ดอกแห้งมีการใช้ทางยาแผนโบราณ และเมล็ดมีซาโปนินที่เคยใช้แทนสบู่ ต้นลำไยยังให้ร่มเงาได้ดีเพราะทรงพุ่มกว้าง (ข้อมูลการใช้แบบดั้งเดิมไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์)
ลำไยมีต้นกำเนิดมาจากไหน
ลำไยมีถิ่นกำเนิดในจีนตอนใต้ บริเวณมณฑลกวางตุ้ง กวางสี เสฉวน และฝูเจี้ยน ตามข้อมูลของ Morton และ World Agroforestry ในไทยปลูกมากที่ภาคเหนือ โดยเฉพาะเชียงใหม่ ลำพูน และเชียงราย และปัจจุบันมีจันทบุรีเป็นแหล่งผลิตลำไยนอกฤดูที่สำคัญ
รูปภาพเพิ่มเติม
ปลูกต่อได้เลย
ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายต้นลำไย
ไม้ผลต้นมะม่วง
Mangifera indica L.
ไม้ผลต้นส้มโอ
Citrus maxima (Burm.) Merr.
ไม้ผลต้นขนุน
Artocarpus heterophyllus Lam.
ไม้ผล