ต้นลำไยในสวนลำพูนมีพวงผลลำไยสีน้ำตาลอ่อนห้อยตามกิ่ง

ต้นลำไย

Dimocarpus longan Lour.

ชื่อสามัญลำไย, Longan, Dragon's eye
วงศ์Sapindaceae
ถิ่นกำเนิดจีนตอนใต้ ปลูกเป็นการค้ามากที่เชียงใหม่ ลำพูน เชียงราย พะเยา และจันทบุรี
การรดน้ำ

ต้น 1–3 ปี ทุก 7–10 วันช่วงแล้ง (20–60 ลิตร/สัปดาห์) ต้นให้ผลงดน้ำก่อนออกดอก แล้วให้ 250–350 ลิตร/ต้น สัปดาห์ละ 2 ครั้งช่วงดอกบานถึงติดผล

แสงแดด

แดดจัดแสงแดดโดยตรง

ความยาก

ปานกลางต้องการการดูแลพอสมควร

อุณหภูมิ

20–30°C ต้องการช่วงเย็น 10–15°C ราว พ.ย.–ม.ค. เพื่อออกดอก

ความสูง

ราว 9–12 เมตรถ้าไม่ตัดแต่ง สวนนิยมคุมทรงพุ่มให้เตี้ยลง

การเจริญเติบโต

ปานกลาง

📌

สรุปสั้น (TL;DR)

อ่าน 30 วินาที
  • 1 ต้นลำไย คือ *Dimocarpus longan* Lour. วงศ์ Sapindaceae ภาษาอังกฤษ Longan (dragon's eye) ถิ่นกำเนิดจีนตอนใต้ สูงราว 9–12 ม.
  • 2 พันธุ์นิยม: อีดอ (พันธุ์เบา ราว 80% ของพื้นที่) สีชมพู (หวานหอม กินสด) เบี้ยวเขียว (GI ลำพูน) แห้ว และพวงทอง
  • 3 ปลูก 1 ไร่ ระยะ 8 × 8 ม. = 25 ต้น (สามเหลี่ยมราว 29 ต้น) หลุม 50 × 50 × 50 ซม. ดินร่วนปนทราย pH 5.5–6.5
  • 4 ขยายพันธุ์ด้วยตอนกิ่งหรือเสียบยอด กิ่งตอนให้ผลราว 2–3 ปี
  • 5 ลำไยนอกฤดู ใช้โพแทสเซียมคลอเรตราดรอบชายพุ่ม ออกดอกราว 20–30 วัน (ฤดูฝนอาจช้ากว่า) สารนี้ติดไฟและระเบิดได้ ต้องเก็บแยกและใส่อุปกรณ์ป้องกัน
  • 6 ศัตรูหลัก: หนอนเจาะขั้วผล มวนลำไย ไรกำมะหยี่ และโรคพุ่มไม้กวาด (เน้นใช้กิ่งพันธุ์ปลอดโรค)
  • 7 เก็บเกี่ยว ก.ค.–ส.ค. ราว 22 สัปดาห์หลังติดผล ผลผลิตเฉลี่ยไทยราว 873 กก./ไร่ (2562)

🛒 ซื้อต้นลำไย — ส่งตรงจากเกษตรกร

สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง

ต้นลำไยอีดอ
ต้นลำไยอีดอ
฿159/ต้น
📍 กรุงเทพมหานคร · GREENORA | กรีนอร่า
⭐ 5.0
ดูสินค้า · ซื้อเลย
ดูต้นลำไยทั้งหมดในตลาด →

ข้อมูลทั่วไป

ต้นลำไย คือไม้ผลยืนต้นไม่ผลัดใบ ชื่อวิทยาศาสตร์ Dimocarpus longan Lour. วงศ์ Sapindaceae ผลกลมเปลือกบางสีน้ำตาลอ่อน เนื้อขาวใสหุ้มเมล็ดสีดำ และเป็นไม้ผลเศรษฐกิจอันดับต้นของภาคเหนือ โดยเฉพาะเชียงใหม่และลำพูน

☀️
แดดจัด
ไม้กลางแจ้ง ชอบอากาศเย็นช่วงหนาว
📏
8 × 8 ม.
25 ต้น/ไร่
🌱
2–3 ปี
กิ่งตอนเริ่มให้ผล
🧺
ก.ค.–ส.ค.
ฤดูเก็บเกี่ยว

บทความนี้รวมทุกเรื่องที่คนอยากปลูกลำไยควรรู้ ทั้งลำไยภาษาอังกฤษ พันธุ์อีดอ สีชมพู เบี้ยวเขียว แห้ว พวงทอง ปลูก 1 ไร่ได้กี่ต้น การเตรียมดิน ปุ๋ยตามอายุต้น การให้น้ำ การทำลำไยนอกฤดูด้วยสารโพแทสเซียมคลอเรตอย่างปลอดภัย โรคและแมลง ลำไยออกเดือนไหน ผลผลิตต่อไร่ ไปจนถึงการปลูกในบ้าน ข้อมูลอ้างอิงจากกรมวิชาการเกษตร งานวิจัยของมหาวิทยาลัย และแหล่งพฤกษศาสตร์ต่างประเทศ

🌳 ต้นลำไยคืออะไร ข้อมูลพื้นฐาน

ต้นลำไยเป็นไม้ต้นขนาดกลาง ทรงพุ่มกว้าง ปลูกเพื่อเก็บผลขายทั้งผลสดและแปรรูปเป็นลำไยอบแห้ง ฐานข้อมูลของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าแหล่งปลูกสำคัญคือ เชียงใหม่ ลำพูน จันทบุรี เชียงราย และพะเยา ตารางนี้สรุปข้อมูลหลักไว้ในที่เดียว

ชื่อไทย ลำไย
ชื่อภาษาอังกฤษ Longan (สะกดแบบเก่าว่า Lungan) หรือ Dragon’s eye
ชื่อวิทยาศาสตร์ Dimocarpus longan Lour. (ชื่อเดิม Euphoria longana Lam.)
วงศ์ Sapindaceae (วงศ์เดียวกับเงาะและลิ้นจี่)
ถิ่นกำเนิด จีนตอนใต้ (บางแหล่งรวมเมียนมาและอินเดีย)
ประเภท ไม้ผลยืนต้น ไม่ผลัดใบ
ความสูง ราว 9–12 เมตร ทรงพุ่มกว้างได้ราว 14 เมตร
ใบ ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับ ใบย่อย 4–10 ใบ (2–5 คู่) เรียงตรงข้าม ผิวมัน เหนียว
ดอก ดอกเล็กสีเหลืองอ่อน ออกเป็นช่อตั้งที่ปลายกิ่ง มีดอกเพศผู้และเพศเมียปนกันในช่อ
ผล กลม 1.25–2.5 ซม. เปลือกบางเปราะ สีน้ำตาลเหลืองถึงน้ำตาลแดงอ่อน เนื้อขาวใส เมล็ดดำเป็นมัน
ฤดูเก็บเกี่ยว (ในฤดู) กรกฎาคม–สิงหาคม
สภาพที่ชอบ กลางแจ้ง อากาศ 20–30°C ต้องการช่วงอากาศเย็น 10–15°C ราว พ.ย.–ม.ค.
ดิน ร่วนปนทราย ระบายน้ำดี หน้าดินลึกอย่างน้อย 50 ซม. pH 5.5–6.5
ขยายพันธุ์ ตอนกิ่ง เสียบยอด
เริ่มให้ผล กิ่งตอนให้ผลราว 2–3 ปีหลังปลูก

ข้อมูลข้างต้นรวบรวมจากเอกสารการผลิตลำไยของกรมวิชาการเกษตร ฐานข้อมูล Agroforestree ของ World Agroforestry และหนังสือ Fruits of Warm Climates ของ Julia F. Morton ค่าความสูงเป็นค่าของต้นที่ปล่อยให้โตตามธรรมชาติ สวนลำไยในไทยนิยมตัดแต่งให้ต้นเตี้ยลงเพื่อให้เก็บผลได้ง่าย

🔤 ลำไย ภาษาอังกฤษ แปลว่าอะไร และชื่อวิทยาศาสตร์

ลำไยภาษาอังกฤษคือ Longan (ลองแกน) Morton บันทึกว่าในภาษาอังกฤษยังเรียกว่า “dragon’s eye” (ตามังกร) หรือ “eyeball” เพราะเมล็ดสีดำมีจุดสีขาวที่ขั้วดูคล้ายลูกตา ส่วนชื่อวิทยาศาสตร์ที่ใช้ในปัจจุบันคือ Dimocarpus longan Lour.

ชื่อ ความหมาย / หมายเหตุ
ลำไย ชื่อไทยของผลไม้ชนิดนี้
Longan / Lungan ชื่อสากลในภาษาอังกฤษ
Dragon’s eye, Eyeball ชื่อเรียกตามเมล็ดดำที่มีจุดขาวคล้ายตา
Dimocarpus longan Lour. ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ยอมรับในปัจจุบัน แยกเป็นสกุลของตัวเองต่างจากลิ้นจี่
Euphoria longana Lam., Nephelium longana Cambess. ชื่อพ้องเก่าที่ยังพบในเอกสารเก่า

ถ้าค้นคำว่า “ลำไย แปลว่า” ในบริบทภาษาอังกฤษ คำตอบคือ longan ซึ่งเป็นผลไม้ ไม่ใช่ lychee (ลิ้นจี่) หรือ rambutan (เงาะ) แม้ทั้งสามชนิดจะอยู่วงศ์เดียวกันก็ตาม จุดสังเกตง่ายที่สุดคือเปลือกลำไยเรียบ สีน้ำตาลอ่อน ไม่มีหนามหรือขน และผลเล็กกว่า

🌏 ลำไยมีต้นกำเนิดมาจากไหน และแหล่งปลูกในไทย

ลำไยมีต้นกำเนิดในจีนตอนใต้ ทั้ง Morton และฐานข้อมูล ICRAF ระบุพื้นที่ดั้งเดิมคือมณฑลกวางตุ้ง กวางสี เสฉวน และฝูเจี้ยน ส่วนรายการการกระจายพันธุ์ของ ICRAF ระบุจีน อินเดีย และเมียนมาด้วย พื้นที่เหล่านี้มีฤดูหนาวเย็นแต่ไม่มีน้ำค้างแข็งรุนแรง ลำไยจึงต้องการช่วงอากาศเย็นก่อนออกดอก

ในประเทศไทย ภาคเหนือคือแหล่งปลูกหลัก เอกสารสถานการณ์การผลิตลำไยของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าปี 2543 ภาคเหนือมีพื้นที่ปลูกราว 595,218 ไร่ จากทั้งประเทศราว 696,503 ไร่ จังหวัดที่ปลูกมากที่สุดคือเชียงใหม่ ลำพูน และเชียงราย พื้นที่ปลูกเพิ่มขึ้นต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2537 ส่วนหนึ่งเพราะการใช้สารคลอเรตช่วยให้ออกดอกได้ทั้งในและนอกฤดู ข้อมูลปี 2562 ในฐานข้อมูลพืชของกรมฯ ระบุพื้นที่ปลูกรวมราว 1.2 ล้านไร่ และมีจันทบุรีเป็นแหล่งปลูกสำคัญเพิ่มขึ้นมา โดยเฉพาะลำไยนอกฤดู

เอกสารทางการที่เราเปิดอ่านได้ไม่ได้ระบุว่าลำไยเข้ามาในไทยเมื่อใด จึงไม่ขอเล่าประวัติส่วนนั้นแบบไม่มีหลักฐาน

🍃 ลักษณะต้นลำไย ใบ ดอก ผล และต้นลำไยสูงเท่าไหร่

ผลลำไยแกะเปลือกเห็นเนื้อขาวใสและเมล็ดดำเป็นมัน
ผลลำไยเปลือกบางสีน้ำตาลอ่อน เนื้อขาวใส เมล็ดดำมีจุดขาวที่ขั้ว

ต้นลำไยที่ปล่อยให้โตเต็มที่สูงราว 9–12 เมตร และแผ่ทรงพุ่มกว้างได้ราว 14 เมตร ตามข้อมูลของ Morton และ ICRAF แต่ในสวนจะตัดแต่งกิ่งทุกปีเพื่อคุมความสูง ลักษณะเด่นคือใบประกอบแบบขนนก ช่อดอกตั้งที่ปลายกิ่ง และผลกลมเปลือกเรียบห้อยเป็นพวง

ใบลำไย

ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับตามกิ่ง แต่ละใบมีใบย่อย 4–10 ใบเรียงตรงข้ามกัน ใบย่อยยาวราว 10–20 ซม. กว้าง 3.5–5 ซม. เนื้อใบเหนียวคล้ายหนัง ด้านบนสีเขียวเป็นมัน ใบอ่อนที่แตกใหม่มีสีแดงอมม่วงคล้ายสีไวน์

ดอกลำไย

ดอกเล็กสีเหลืองอ่อน มี 5–6 กลีบ ออกเป็นช่อตั้งที่ปลายกิ่ง ในช่อเดียวกันมีทั้งดอกเพศผู้และดอกเพศเมียปนกัน ลำไยออกดอกได้ดีหลังผ่านฤดูหนาวที่เย็นพอ ถ้าหน้าหนาวอุ่นจะออกดอกน้อย

ผลและเมล็ดลำไย

ผลกลม เส้นผ่านศูนย์กลางราว 1.25–2.5 ซม. ออกเป็นพวงห้อยลง เปลือกบางเปราะ สีน้ำตาลเหลืองถึงน้ำตาลแดงอ่อน เนื้อคือเยื่อหุ้มเมล็ดสีขาวใส รสหวานมีกลิ่นเฉพาะ เมล็ดกลมสีดำเป็นมัน มีจุดขาวที่ขั้วคล้ายลูกตา

ผลลำไยผ่าครึ่ง เปลือกบางสีน้ำตาลอ่อน เนื้อสีขาวใส เมล็ดสีดำเป็นมันมีจุดขาวคล้ายตา และใบประกอบแบบขนนกมีใบย่อย 2 ถึง 5 คู่
ภาพที่ 1: ส่วนต่าง ๆ ของผลลำไยและใบประกอบ (ข้อมูลจาก Morton, Fruits of Warm Climates และ ICRAF) ภาพวาดอธิบาย ไม่ได้ย่อส่วนตามจริง

🍈 พันธุ์ลำไยยอดนิยม: อีดอ สีชมพู เบี้ยวเขียว แห้ว พวงทอง

พันธุ์ที่ปลูกมากที่สุดในไทยคือลำไยพันธุ์อีดอ (พันธุ์ดอ) เอกสารกรมวิชาการเกษตรปี 2543 ระบุว่าพันธุ์ดอครองพื้นที่ราว 80.2% รองลงมาคือแห้ว 6.3% สีชมพู 6.2% และเบี้ยวเขียว 4.5% รายงานวิจัยพัฒนาพันธุ์ลำไยของกรมฯ ยังระบุว่าเกษตรกรราว 80% ปลูกพันธุ์ดอ

พันธุ์ ประเภท จุดเด่น ข้อควรรู้
อีดอ (ดอ) พันธุ์เบา ออกดอกและเก็บเกี่ยวก่อนพันธุ์อื่น ผลค่อนข้างใหญ่ เนื้อขาวขุ่น ความหวานราว 20 องศาบริกซ์ ใช้ได้ทั้งกินสดและแปรรูป จึงเป็นพันธุ์หลักของโรงงานอบแห้ง
สีชมพู พันธุ์กลาง หวานกรอบ กลิ่นหอม เหมาะกินสด ความหวานราว 21–22 องศาบริกซ์ พบโรคพุ่มไม้กวาดได้มาก
เบี้ยวเขียว พันธุ์พื้นเมืองลำพูน (GI) ผลใหญ่ เปลือกอมเขียว เนื้อหนาแห้งกรอบ เมล็ดเล็ก ไม่เหมาะทำอบแห้ง อ่อนแอต่อพุ่มไม้กวาดและไรกำมะหยี่
แห้ว พันธุ์หนัก เนื้อแน่น แห้ง กรอบ รสหวานแหลม กลิ่นหอม ลำต้นไม่ค่อยแข็งแรง กิ่งหักง่าย
พวงทอง — ช่อดอกใหญ่ ผลค่อนข้างกลม เนื้อหนากรอบ สีขาวครีม ความหวานราว 22 องศาบริกซ์ —

ลำไยพันธุ์อีดอ ทำไมปลูกมากที่สุด

งานสำรวจในเชียงใหม่และลำพูนที่ตีพิมพ์ในวารสารเกษตร มช. พบว่าเกษตรกรนิยมพันธุ์ดอเพราะเป็นพันธุ์เบา ให้ผลผลิตเร็วกว่าพันธุ์อื่น และโรงงานรับซื้อทั้งแบบอบแห้งทั้งเปลือกและบรรจุกระป๋อง เอกสารสถานการณ์การผลิตลำไยของกรมวิชาการเกษตรเสริมว่าพันธุ์ดอเก็บเกี่ยวได้เร็ว แต่ภาพรวมของลำไยไทยทุกพันธุ์คือผลผลิตสดราว 70% ออกสู่ตลาดในช่วงสั้น ๆ เดือนกรกฎาคม–สิงหาคม

ลำไยสีชมพู และลำไยพวงทอง

ลำไยสีชมพูเป็นพันธุ์กลาง เด่นเรื่องรสหวานกรอบและกลิ่นหอม จึงเหมาะกินสด ส่วนลำไยพวงทองมีช่อดอกใหญ่ เนื้อหนากรอบสีขาวครีม และหวานราว 22 องศาบริกซ์ ตามฐานข้อมูลพืชของกรมวิชาการเกษตร ผู้ปลูกสีชมพูควรหมั่นสังเกตยอดที่แตกเป็นฝอย เพราะกรมฯ ระบุว่าพันธุ์นี้พบโรคพุ่มไม้กวาดมาก

ลำไยเบี้ยวเขียว ลำไย GI ของลำพูน

ลำไยเบี้ยวเขียวเป็นพันธุ์พื้นเมืองของลำพูน ชื่อที่ขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) คือ “ลำไยเบี้ยวเขียวลำพูน” ฐานเศรษฐกิจรายงานว่าลำไย GI ปลูกใน 6 ตำบล ได้แก่ หนองช้างคืน อุโมงค์ เหมืองง่า ต้นธง ริมปิง และประตูป่า บนดินร่วนปนทรายริมแม่น้ำปิง ส่วน Thai PBS ไปถ่ายทำที่สวนเบี้ยวเขียวบ้านป่าเส้า อำเภอเมืองลำพูน และรายงานว่าผลใหญ่กว่าลำไยทั่วไป เปลือกขรุขระสีอมเขียว เนื้อหนาแห้ง เมล็ดเล็ก เหมาะทำลำไยลอยแก้ว แต่ไม่เหมาะอบแห้งเพราะเนื้อหนาแห้งช้า ชาวสวนขยายพันธุ์ด้วยการตอนกิ่ง และเก็บผลเมื่อสุกราว 80%

ลำไยคริสตัล ลำไยปิงปอง และพันธุ์อื่น ๆ

ชื่อ “ลำไยคริสตัล” และ “ลำไยปิงปอง” เป็นที่ค้นหามาก แต่เราไม่พบคำอธิบายพันธุ์ทั้งสองในเอกสารทางการที่เปิดอ่านได้ รวมทั้งรายงานวิจัยพัฒนาพันธุ์ลำไยของกรมวิชาการเกษตร จึงไม่ขอบรรยายลักษณะ ก่อนซื้อกิ่งพันธุ์ชื่อการค้าเหล่านี้ ควรขอดูต้นแม่และผลจริง และสอบถามแหล่งที่มาของพันธุ์

ส่วนพันธุ์ที่กรมวิชาการเกษตรเก็บรวบรวมไว้ (49 พันธุ์/สายต้นที่ศูนย์วิจัยพืชสวนเชียงราย) มีกลุ่มที่น่าสนใจ เช่น ฟิลิปปินส์และลำไยเถา ที่ทรงพุ่มเล็กหรือต้นเตี้ย เพชรสาคร ที่ออกดอกได้หลายครั้งต่อปี และเมล็ดลีบ ที่เมล็ดเล็กไม่พัฒนา

☀️ ต้นลำไยชอบแดดไหม สภาพอากาศและดินที่เหมาะ

ช่อดอกลำไยสีเหลืองอ่อนออกที่ปลายกิ่งต้นลำไย
ดอกลำไยเล็ก สีเหลืองอ่อน ออกเป็นช่อตั้งที่ปลายกิ่ง

ต้นลำไยชอบแดดจัดและเป็นไม้กลางแจ้ง กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้ตัดแต่งกิ่งในทรงพุ่มที่ไม่ได้รับแสงออก เพื่อให้แตกกิ่งใหม่สม่ำเสมอ แต่ต้นที่เพิ่งปลูกควรมีร่มเงาช่วงแรก โดยใช้ซาแลนพรางแสงหรือปลูกกล้วยระหว่างแถว

อุณหภูมิ 20–30°C และต้องการช่วงอุณหภูมิต่ำ 10–15°C ราวเดือนพฤศจิกายน–มกราคม เพื่อออกดอก
ปริมาณฝน ไม่น้อยกว่า 1,000–2,000 มม./ปี กระจาย 100–150 วันฝนตก
ดิน ร่วนปนทรายหรือดินตะกอน อุดมสมบูรณ์ปานกลางถึงสูง ระบายน้ำดี
ความลึกหน้าดิน อย่างน้อย 50 ซม.
ความเป็นกรด-ด่างของดิน pH 5.5–6.5
ความลาดเอียงพื้นที่ ไม่เกิน 15%
แหล่งน้ำ น้ำฝนหรือชลประทาน pH ของน้ำ 6.0–7.5

ลำไยออกดอกได้ดีเมื่อผ่านอากาศเย็นในฤดูหนาว Morton ระบุว่าถ้าหน้าหนาวอุ่น ลำไยจะออกดอกน้อย นี่คือเหตุผลที่ลำไยในฤดูกระจุกตัวอยู่ภาคเหนือ ส่วนพื้นที่อากาศร้อนอย่างจันทบุรีจะพึ่งการใช้สารคลอเรตบังคับให้ออกดอก

📏 ปลูกลำไย 1 ไร่ ปลูกกี่ต้น ระยะปลูกและการวางผัง

ถ้าใช้ระยะ 8 × 8 เมตรตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร 1 ไร่ปลูกได้ 25 ต้น (วางผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส) หรือราว 29 ต้นถ้าวางผังแบบสามเหลี่ยมด้านเท่า ตัวเลขจำนวนต้นคำนวณจาก 1 ไร่ = 1,600 ตารางเมตร

ระยะปลูก จำนวนต้น/ไร่ ที่มา / เหมาะกับ
8 × 8 ม. (สี่เหลี่ยมจัตุรัส) 25 ต้น คำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร สวนทั่วไป
8 ม. (สามเหลี่ยมด้านเท่า) ราว 29 ต้น กรมวิชาการเกษตร ใช้พื้นที่ได้มากขึ้นเล็กน้อย
10 × 10 ม. 16 ต้น ระยะที่เกษตรกรเชียงใหม่-ลำพูนใช้ตามงานสำรวจของวารสารเกษตร มช.
4 × 4 ม. 100 ต้น สวนเบี้ยวเขียวบ้านป่าเส้า ลำพูน (Thai PBS) ระยะชิด ต้องตัดแต่งทรงพุ่มทุกปี
ระยะปลูกลำไยกับจำนวนต้นต่อไร่ 4x4 เมตร 100 ต้น 8x8 เมตรแบบสี่เหลี่ยม 25 ต้น 8 เมตรแบบสามเหลี่ยม ราว 29 ต้น 10x10 เมตร 16 ต้น
ภาพที่ 2: เปรียบเทียบระยะปลูกลำไย ระยะอ้างอิงจากกรมวิชาการเกษตร วารสารเกษตร มช. และ Thai PBS จำนวนต้นเป็นการคำนวณจากพื้นที่ 1 ไร่ (แผนผังโดยประมาณ)

ระยะชิดให้จำนวนต้นมาก แต่ทรงพุ่มจะชนกันเร็ว ต้องตัดแต่งกิ่งเข้มงวดทุกปีเพื่อให้แสงลงถึงโคนต้น ส่วนระยะห่างแบบ 8 × 8 หรือ 10 × 10 เมตร เหมาะกับคนที่ไม่อยากตัดแต่งหนัก และสวนที่ใช้เครื่องจักรวิ่งระหว่างแถว

🪴 วิธีปลูกต้นลำไย การเตรียมดินและหลุมปลูก

ขุดหลุมขนาด 50 × 50 × 50 ซม. ผสมดินบนกับปุ๋ยคอกเก่า แล้วปลูกกิ่งตอนหรือกิ่งเสียบยอด นี่คือวิธีที่กรมวิชาการเกษตรแนะนำ ถ้าพื้นที่ฝนชุกหรือน้ำขังให้ปลูกแบบนั่งแท่นหรือยกโคกแทน

เตรียมพื้นที่

  • พื้นที่ดอน: ไถพรวนปรับให้เรียบ ถ้ามีน้ำท่วมขังให้ขุดร่องระบายน้ำ
  • พื้นที่ลุ่ม: ยกโคกปลูกหรือยกร่องสวน ถ้าน้ำท่วมมากและนาน ให้สันร่องกว้างอย่างน้อย 6 ม. ร่องน้ำกว้าง 1.5 ม. ลึก 1 ม.
  • ตรวจดินก่อน: เก็บตัวอย่างดินส่งวิเคราะห์ เพื่อปรับปุ๋ยให้ตรงกับดินจริง

ขั้นตอนปลูก

  1. ขุดหลุม 50 × 50 × 50 ซม. แยกดินชั้นบนไว้ต่างหาก
  2. ผสมดินชั้นบนกับปุ๋ยคอกเก่า 10 กก. ปุ๋ยสูตร 0-3-0 100 กรัม และปุ๋ยจุลินทรีย์ละลายฟอสเฟต 20 กรัมต่อหลุม แล้วรองก้นหลุม
  3. วางกิ่งพันธุ์ให้อยู่กลางหลุม กลบดินให้แน่นพอดี ปักไม้หลักกันลมโยก
  4. รดน้ำให้ชุ่ม และพรางแสงช่วงแรกด้วยซาแลนหรือปลูกกล้วยระหว่างแถว
  5. เมื่อต้นสูง 80–100 ซม. ให้ตัดหรือปลิดยอดเพื่อให้แตกกิ่งแขนงเป็นโครงทรงพุ่ม
💡 ที่ลุ่มน้ำขัง ให้ยกโคกปลูก
ลำไยไม่ชอบน้ำขัง ถ้าที่ดินเป็นที่ลุ่มหรือฝนตกชุก ให้ปลูกแบบนั่งแท่นหรือยกโคก ซึ่งกรมวิชาการเกษตรระบุว่าช่วยให้ดินระบายน้ำดีขึ้น และอย่าลืมพรางแสงให้ต้นที่เพิ่งปลูกจนตั้งตัวได้

🌱 การขยายพันธุ์ลำไย: ตอนกิ่งและเสียบยอด

กิ่งตอนลำไยหุ้มขุยมะพร้าวด้วยถุงพลาสติกบนต้นลำไย
ลำไยขยายพันธุ์ด้วยการตอนกิ่ง ใช้กิ่งขนาด 1.5–2.5 ซม.

ลำไยขยายพันธุ์ด้วยการตอนกิ่งและการเสียบยอด กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้เลือกจากต้นแม่ที่สมบูรณ์และปลอดโรค ลำไยไม่นิยมปักชำกิ่ง ส่วนการเพาะเมล็ดใช้ทำต้นตอหรืองานปรับปรุงพันธุ์ เพราะต้นที่ได้อาจไม่ตรงพันธุ์

วิธี รายละเอียดจากกรมวิชาการเกษตร ข้อดี
ตอนกิ่ง เลือกกิ่งเส้นผ่านศูนย์กลาง 1.5–2.5 ซม. ยาว 75–100 ซม. ตรงพันธุ์ ทำง่าย ชาวสวนภาคเหนือใช้มานาน
เสียบยอด (เสียบลิ่ม) ต้นตออายุราว 1 ปี โต 0.5 ซม. ตัดสูงจากดิน 10 ซม. ใช้ยอดพันธุ์ดียาว 15–20 ซม. มีใบ 2–3 คู่ ได้รากแก้วจากต้นตอ
เพาะเมล็ด เมล็ดเสื่อมเร็ว (Morton/ICRAF) ใช้ทำต้นตอ ต้นแข็งแรง แต่ไม่ตรงพันธุ์

ถ้าอยากตอนกิ่งลำไยเอง ดูขั้นตอนละเอียดได้ที่ วิธีตอนกิ่ง ส่วนข้อมูลจาก Morton ระบุว่ากิ่งตอนลำไยให้ผลราว 2–3 ปีหลังปลูก ซึ่งเร็วกว่าต้นเพาะเมล็ดมาก และ ICRAF ระบุว่าเมล็ดลำไยเสียความงอกเร็วเมื่อแห้ง จึงต้องเพาะทันที

🧪 การใส่ปุ๋ยลำไยตามอายุต้นและระยะการเจริญเติบโต

ต้นเล็ก (1–3 ปี) ใส่ปุ๋ยน้อยแต่บ่อย ส่วนต้นที่ให้ผลแล้ว (4 ปีขึ้นไป) ใส่ตามรอบการผลิต ทั้งหลังตัดแต่งกิ่ง ช่วงติดผล ก่อนเก็บเกี่ยว และหลังเก็บเกี่ยว ตารางนี้สรุปจากเอกสารการผลิตลำไยของกรมวิชาการเกษตร

อายุ / ระยะ ปุ๋ยที่ใช้ อัตรา
ต้นอายุ 1–3 ปี 15-15-15 ผสม 46-0-0 (1:1) 100 กรัม/ต้น ปีละ 3 ครั้ง หลังแตกใบอ่อนชุดแรก
อายุ 4 ปีขึ้นไป ครั้งที่ 1 15-15-15 ผสม 46-0-0 (1:1) 1–2 กก./ต้น หลังตัดแต่งกิ่ง เมื่อใบชุดแรกเป็นใบเพสลาด
อายุ 4 ปีขึ้นไป ครั้งที่ 2 สูตรเดิม 1.2 กก./ต้น (ตามเอกสาร) เมื่อผลโตราว 0.5 ซม.
ติดผล ผลกำลังโต (มี.ค.–มิ.ย.) 15-15-15 ผสม 46-0-0 (1:1) 1–2 กก./ต้น
ก่อนเก็บเกี่ยว 30 วัน 0-0-60 หรือ 13-13-21 1–2 กก./ต้น
หลังเก็บเกี่ยว (ก.ย.) ปุ๋ยอินทรีย์ + 15-15-15 ผสม 46-0-0 (1:1) อินทรีย์ 10–20 กก. + เคมี 1–2 กก./ต้น

กรมฯ ย้ำว่าควรเก็บตัวอย่างดินส่งวิเคราะห์ก่อนใส่ปุ๋ย แล้วปรับอัตราตามผลวิเคราะห์ดินและใบ อ่านพื้นฐานเพิ่มเติมได้ที่ หลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้ หรือคำนวณปริมาณแม่ปุ๋ยด้วยเครื่องคำนวณปุ๋ย

💡 ใส่ปุ๋ยให้ถูกจุด
โรยปุ๋ยรอบชายพุ่มซึ่งเป็นตำแหน่งที่รากหาอาหาร ไม่ใช่ชิดโคนต้น และรดน้ำตามหลังใส่ปุ๋ยทุกครั้ง ปุ๋ยโพแทสเซียมสูงอย่าง 0-0-60 หรือ 13-13-21 ใช้ช่วง 30 วันก่อนเก็บเกี่ยวตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร

💧 การให้น้ำลำไย ตามอายุต้นและชนิดดิน

ต้นเล็กให้น้ำทุก 7–10 วันในช่วงแล้ง ส่วนต้นที่ให้ผลแล้วให้งดน้ำก่อนออกดอก แล้วกลับมาให้น้ำเมื่อดอกเริ่มบาน กรมวิชาการเกษตรแนะนำต้นอายุ 1–3 ปีให้น้ำ 20–60 ลิตร/ต้น/สัปดาห์ เมื่อฝนทิ้งช่วง

  • ช่วงดอกบาน: เริ่มรดน้ำเมื่อดอกบานเล็กน้อย แล้วเพิ่มเป็น 200–300 ลิตร/ต้น/ครั้ง สัปดาห์ละ 2 ครั้ง (ทรงพุ่ม 7 ม.)
  • ก.พ. (ผสมเกสร) และ มี.ค.–มิ.ย. (ติดผล): 250–350 ลิตร/ต้น สัปดาห์ละ 2 ครั้ง

เอกสารของกรมวิชาการเกษตรยังมีตารางปริมาณน้ำตามชนิดดินและขนาดทรงพุ่ม ซึ่งเป็นตัวเลขอ้างอิงเชิงเทคนิค ไม่ใช่ปริมาณที่รดในแต่ละครั้ง หลักที่นำไปใช้ได้คือ ดินเหนียวอุ้มน้ำได้มากกว่าดินทราย จึงให้น้ำต่อครั้งได้มากกว่าแต่ห่างกว่า ส่วนดินทรายควรให้น้ำน้อยแต่ถี่กว่า และให้สังเกตความชื้นของดินใต้ทรงพุ่มก่อนรดทุกครั้ง

✂️ การตัดแต่งกิ่งลำไย และการทำลำไยต้นเตี้ย

ตัดแต่งกิ่งลำไยทุกปีหลังเก็บเกี่ยว (ราวเดือนกันยายน) โดยตัดกิ่งกลางทรงพุ่ม กิ่งซ้อนทับ กิ่งแห้ง และกิ่งที่เป็นโรคหรือมีแมลง เพื่อให้ทรงพุ่มโปร่ง แสงส่องถึง และแตกยอดใหม่พร้อมกัน

อายุ / สภาพต้น วิธีตัดแต่ง (กรมวิชาการเกษตร)
ต้นเล็กหลังปลูก เมื่อสูง 80–100 ซม. ตัดหรือปลิดยอด ให้แตกกิ่งแขนง
อายุ 4 ปีขึ้นไป ตัดกิ่งเปิดกลางทรงพุ่ม หรือตัดแบบ “ฝาชีหงาย”
ต้นสูงใหญ่ ไม่เคยตัดแต่ง ตัดแบบทำสาว เหลือกิ่งแขนงหลัก 2–3 กิ่ง และกิ่งแขนงย่อย 1–2 กิ่ง
หลังเก็บเกี่ยวทุกปี ตัดกิ่งกลาง กิ่งซ้อน กิ่งแห้งตาย กิ่งที่เป็นโรค

คลิปเรื่อง “ลำไยต้นเตี้ย” ที่เห็นกันมาก ส่วนใหญ่คือการคุมทรงพุ่มด้วยการตัดแต่งแบบเปิดกลางพุ่มหรือฝาชีหงายทุกปี ทำให้เก็บผลและพ่นสารได้ง่าย ส่วนพันธุ์ที่ต้นเตี้ยหรือทรงพุ่มเล็กโดยธรรมชาติ รายงานของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าพบในพันธุ์ฟิลิปปินส์และลำไยเถา ซึ่งยังเป็นพันธุ์ในแปลงรวบรวมพันธุ์ ไม่ใช่พันธุ์การค้าหลัก

⚗️ ลำไยนอกฤดู กับการใช้สารโพแทสเซียมคลอเรตอย่างปลอดภัย

สารโพแทสเซียมคลอเรต (KClO3) ใช้ชักนำให้ลำไยออกดอกนอกฤดู โดยราดลงดินรอบชายพุ่ม กรมวิชาการเกษตรระบุว่าลำไยจะเริ่มออกดอกราว 20–30 วันหลังให้สาร (ช่วงฤดูฝนอาจออกดอกช้าและน้อยกว่านี้) แต่สารนี้เป็นสารออกซิไดซ์แรงที่ติดไฟและระเบิดได้ ต้องใช้อย่างระมัดระวัง

เตรียมต้นก่อนให้สาร

  • หลังเก็บเกี่ยวตัดแต่งกิ่งที่ไม่ได้รับแสงและกิ่งเป็นโรค ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก 10–20 กก./ต้น ร่วมกับ 15-15-15 ผสม 46-0-0 (1:1) 1–2 กก./ต้น
  • เลือกเฉพาะต้นที่สมบูรณ์และใบแก่หรือใบเพสลาดขึ้นไป เอกสารลำไยนอกฤดูของกรมฯ อ้างงานวิจัยว่าให้สารตอนใบแก่ออกดอก 100% แต่ตอนใบอ่อนออกดอกเพียง 6.7%
  • ทำความสะอาดใต้ทรงพุ่มให้โล่ง แล้วรดน้ำให้ดินชุ่มทุก 3–5 วันหลังให้สาร

อัตราที่กรมวิชาการเกษตรระบุ

เอกสารการผลิตลำไยของกรมวิชาการเกษตรระบุว่า ใช้โพแทสเซียมคลอเรตบริสุทธิ์ 60–80 กรัม ผสมน้ำ 40–60 ลิตร ราดรอบชายพุ่มต่อเส้นผ่านศูนย์กลางทรงพุ่ม 1 เมตร ช่วงฤดูฝนเพิ่มเป็น 100–120 กรัม และให้หลีกเลี่ยงการให้สารช่วงฝนตกชุก (เอกสารลำไยนอกฤดูของกรมฯ ระบุช่วงฤดูฝนไว้ที่ 100–150 กรัมต่อทรงพุ่ม 1 เมตร) การฉีดพ่นทางใบที่ 0.2% ทำให้ใบบางส่วนร่วงจนอาจมีใบไม่พอเลี้ยงผล เราไม่แนะนำให้ปรับเพิ่มหรือผสมสูตรเอง ควรปรึกษาสำนักงานเกษตรอำเภอหรือศูนย์วิจัยในพื้นที่ก่อนใช้

ช่วงที่ให้สาร ช่วงเก็บเกี่ยวโดยประมาณ ข้อสังเกตจากกรมวิชาการเกษตร
พ.ค.–ก.ค. พ.ย.–ต้น ก.พ. ตรงฤดูฝน สารอาจถูกชะล้าง ต้นแตกใบอ่อนแทนออกดอก
ต.ค.–พ.ย. พ.ค.–มิ.ย. (ก่อนฤดู) อากาศหนาว ผสมเกสรไม่สมบูรณ์ ผลอ่อนร่วงง่าย
มิ.ย.–ก.ค. (จันทบุรี) ก.พ.–มี.ค. แนวทางที่เกษตรกรจันทบุรีนิยม

งานทดลองที่อ้างในเอกสารของกรมฯ พบว่าให้สารในฤดูหนาวและฤดูร้อนออกดอกเฉลี่ยราว 84.2% แต่ให้สารในเดือนสิงหาคมซึ่งเป็นฤดูฝนออกดอกเพียง 38.9% ส่วนงานวิจัยของมหาวิทยาลัยแม่โจ้ (2563) พบว่าต้นที่ได้รับสารมีรากบางส่วนตาย ดูดไนโตรเจนได้น้อยลง และแสดงอาการเครียด จึงควรบำรุงต้นให้สมบูรณ์ก่อนและหลังให้สาร และไม่ควรให้สารกับต้นเดิมถี่เกินไป

⚠️ สารโพแทสเซียมคลอเรต ติดไฟและระเบิดได้
โพแทสเซียมคลอเรตเป็นสารออกซิไดซ์แรง ฐานข้อมูล CAMEO Chemicals ของ NOAA ระบุว่า เมื่อผสมกับวัสดุติดไฟ (ขี้เลื่อย ใบไม้แห้ง กระดาษ น้ำมัน) กำมะถัน ผงโลหะ หรือกรดกำมะถัน จะติดไฟหรือระเบิดได้ แม้จากการเสียดสี และความร้อนนาน ๆ ก็ทำให้ระเบิดได้
• เก็บในภาชนะเดิมที่ปิดสนิท แยกจากปุ๋ย กำมะถัน น้ำมัน และเชื้อเพลิง ห้ามบดหรือทุบก้อนสาร
• สวมถุงมือยาง แว่นตา หน้ากากกันฝุ่น และเสื้อแขนยาวขณะผสมและราด
• ฝุ่นระคายเคืองตา จมูก และผิวหนัง ถ้ากลืนกินอาจปวดท้อง อาเจียน ตัวเขียว และหมดสติ ถ้าเข้าตาให้ล้างน้ำสะอาดอย่างน้อย 15 นาที
• เก็บให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง และกวาดเศษใบไม้แห้งใต้ทรงพุ่มออกก่อนราดสาร

🐛 โรคและแมลงศัตรูลำไย หนอนเจาะขั้วผล มวนลำไย และโรคพุ่มไม้กวาด

ศัตรูสำคัญของลำไยคือหนอนเจาะขั้วผล มวนลำไย เพลี้ยหอย หนอนเจาะกิ่ง และไรกำมะหยี่ ส่วนโรคที่ต้องระวังคือโรคราน้ำฝน (ผลเน่า) โรคใบจุด และโรคพุ่มไม้กวาด ซึ่งต้องป้องกันตั้งแต่เลือกกิ่งพันธุ์

ศัตรู / โรค อาการหรือช่วงที่พบ การจัดการเบื้องต้น (กรมวิชาการเกษตร)
หนอนเจาะขั้วผล ช่วงออกดอก ผลอ่อน ถึงก่อนเก็บเกี่ยว เก็บผลร่วงใต้ต้นไปฝังหรือเผา เก็บดักแด้บนใบไปทำลาย
มวนลำไย ช่วงแตกใบอ่อน ออกดอก และผลอ่อน ตัดแต่งไม่ให้ทรงพุ่มทึบ เก็บตัวเต็มวัย ตัวอ่อน ไข่ตอนเช้ามืด
เพลี้ยหอยเกราะอ่อน พบได้ทุกช่วง ตัดกิ่งที่ถูกทำลาย ผูกผ้าชุบน้ำมันเครื่องที่โคนต้นกันมด
หนอนเจาะกิ่ง มีรูบนกิ่งใหญ่หรือลำต้น ตัดกิ่งที่ถูกทำลายไปเผา รูบนกิ่งใหญ่ให้จัดการตามคำแนะนำแล้วอุดดินเหนียว
หนอนชอนใบ ใบอ่อนเป็นทางคดเคี้ยว เผายอดอ่อนที่ถูกทำลาย เก็บดักแด้ที่ใบแก่
ไรกำมะหยี่ลำไย พบมากในพันธุ์เบี้ยวเขียว ปลูกพันธุ์ต้านทานในพื้นที่ระบาด ตัดแต่งกิ่งที่ถูกทำลาย
โรคพุ่มไม้กวาด ยอดแตกฝอยเป็นกระจุก ใบเล็กหงิกงอ พบมากในเบี้ยวเขียวและสีชมพู ใช้กิ่งพันธุ์ปลอดโรค ถอนวัชพืช คุมแมลงพาหะ ตัดยอดที่เป็นโรคทิ้ง
โรคราน้ำฝน (ผลเน่า) ยอดอ่อนไหม้น้ำตาลเข้ม ผลอ่อนเน่า แตก ร่วง ช่วงฝนชุก ตัดแต่งให้โปร่ง เก็บผลและใบที่เป็นโรคไปทำลายนอกแปลง
โรคใบจุด แผลกลมน้ำตาลอ่อนบนใบแก่ ตัดแต่งหลังเก็บเกี่ยว เก็บใบเป็นโรคไปทำลาย

กรมวิชาการเกษตรระบุว่าโรคพุ่มไม้กวาดเกิดจากเชื้อไฟโตพลาสมา และยังไม่มีสารป้องกันกำจัดเชื้อโดยตรง จึงเน้นคุมแมลงพาหะ งานสำรวจในวารสารเกษตร มช. พบว่าเกษตรกรภาคเหนือยังป้องกันไม่ได้ จึงใช้วิธีตัดยอดที่เป็นโรคทิ้ง วิธีที่ดีที่สุดคือเริ่มจากกิ่งพันธุ์ที่มาจากต้นแม่ปลอดโรค ส่วนมวนลำไย กรมฯ แนะนำให้เก็บตัวเต็มวัย ตัวอ่อน และไข่ไปทำลายในเช้ามืดช่วง ม.ค.–ก.พ. และพ่นป้องกันก่อนออกดอกในเดือนธันวาคม

⚠️ ใช้สารเคมีกับลำไย
ถ้าจำเป็นต้องใช้สารเคมี ให้เลือกสารที่ขึ้นทะเบียนสำหรับลำไย อ่านฉลากและใช้ตามอัตราแนะนำเท่านั้น เว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลาก (กรมวิชาการเกษตรกำหนดไว้ 3–15 วันแล้วแต่ชนิดสาร) และห้ามพ่นสารช่วงดอกบาน เพื่อไม่ให้ทำร้ายแมลงช่วยผสมเกสร

🧺 ลำไย ออกเดือนไหน การเก็บเกี่ยวและดัชนีเก็บเกี่ยว

ช่อลำไยที่เพิ่งตัดจากต้นลำไยวางในตะกร้าพลาสติก
เก็บลำไยทั้งช่อเมื่อเปลือกเรียบสีน้ำตาลอ่อน แล้ววางในที่ร่ม

ลำไยในฤดูออกสู่ตลาดราวเดือนกรกฎาคม–สิงหาคม ตามเอกสารของกรมวิชาการเกษตร และราว 70% ของผลผลิตทั้งปีออกในช่วงสั้น ๆ นี้ ส่วนลำไยนอกฤดูที่ใช้สารคลอเรตจะเก็บได้ในเดือนอื่น เช่น พ.ย.–ก.พ. ตามช่วงที่ให้สาร

ดัชนีเก็บเกี่ยว หลังติดผลราว 22 สัปดาห์ เปลือกเรียบ เกือบไม่มีกระ สีน้ำตาลอ่อน (กรมวิชาการเกษตร)
พันธุ์ดอ ราว 180–190 วันหลังดอกบาน (วารสารเกษตร มช.)
เบี้ยวเขียว ราว 6 เดือน 20 วันจากออกดอกถึงเก็บเกี่ยว เก็บเมื่อสุกราว 80% (Thai PBS)
วิธีเก็บ ใช้มือหักหรือกรรไกรตัดก้านช่อผล
หลังเก็บ คัดผลช้ำ ผลแตก ผลมีแมลงออก ตัดก้านช่อยาวราว 15 ซม. บรรจุตะกร้า 11–11.5 กก.

ลำไยสดที่ส่งออกมักผ่านการรมซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ซึ่งกรมวิชาการเกษตรกำหนดให้โรงรมต้องขออนุญาตและทำตามมาตรฐาน มกษ. 1004-2557 เพื่อชะลอการเปลี่ยนสีเปลือกและยับยั้งเชื้อ ลำไยที่ปลูกกินเองในบ้านไม่ต้องทำขั้นตอนนี้ เก็บใส่ตู้เย็นแล้วกินให้หมดเร็ว

เก็บผลตอนเช้าหรือเย็นที่อากาศไม่ร้อน วางพวงลำไยในที่ร่ม และอย่าโยนหรือกระแทก เพราะเปลือกบางเปราะ ช้ำแล้วเสียเร็ว ถ้าเก็บช้าเกินไปสำหรับเบี้ยวเขียว ชาวสวนบ้านป่าเส้าเล่าว่าความหวานจะลดลง จึงไม่ควรปล่อยผลแก่คาต้นนานเกินไป

📈 ต้นลำไย ปลูกกี่ปีได้ผล และผลผลิตต่อไร่

ต้นลำไยจากกิ่งตอนเริ่มให้ผลราว 2–3 ปีหลังปลูก ตามข้อมูลของ Morton ส่วนผลผลิตเฉลี่ยของไทยปี 2562 ตามฐานข้อมูลพืชของกรมวิชาการเกษตร (อ้างสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร) อยู่ที่ราว 873 กก./ไร่

ข้อมูล ตัวเลข แหล่ง
เริ่มให้ผล (กิ่งตอน) ราว 2–3 ปีหลังปลูก Morton, Fruits of Warm Climates
ผลผลิตเฉลี่ยทั้งประเทศ ปี 2543 ราว 1,035 กก./ไร่ กรมวิชาการเกษตร
ผลผลิตเฉลี่ยทั้งประเทศ ปี 2562 ราว 873 กก./ไร่ ฐานข้อมูลพืช กรมวิชาการเกษตร
ผลผลิตรวมทั้งประเทศ ปี 2562 ราว 1.02 ล้านตัน จากพื้นที่ราว 1.2 ล้านไร่ ฐานข้อมูลพืช กรมวิชาการเกษตร
ต้นโตเต็มที่ในจีน (ปีดี) ราว 180–225 กก./ต้น Morton

Morton บันทึกด้วยว่าลำไยมักให้ผลไม่สม่ำเสมอ ปีที่ดกมักตามด้วยปีที่ให้ผลน้อยหนึ่งถึงสองปี และเอกสารของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าผลผลิตลำไยไทยขึ้นกับสภาพอากาศ ทำให้ออกดอกติดผลไม่สม่ำเสมอ การตัดแต่งกิ่งและใส่ปุ๋ยหลังเก็บเกี่ยวทุกปีช่วยให้ต้นสะสมอาหารพร้อมออกดอกในฤดูถัดไป

🏡 ปลูกต้นลำไยในบ้าน ทำได้ไหม

ปลูกได้ ถ้ามีพื้นที่กลางแจ้งกว้างพอและคุมทรงพุ่มด้วยการตัดแต่งทุกปี ต้นลำไยที่ไม่ตัดแต่งสูง 9–12 เมตรและแผ่กว้างได้ราว 14 เมตร จึงควรปลูกห่างตัวบ้าน รั้ว และสายไฟพอสมควร

  • เลือกกิ่งตอนหรือกิ่งเสียบยอดจากต้นแม่ที่ปลอดโรค โดยเฉพาะปลอดโรคพุ่มไม้กวาด
  • ปลูกในจุดที่ได้แดดเต็มวัน ดินระบายน้ำดี ถ้าดินเหนียวหรือน้ำขังให้ยกโคกปลูก
  • เมื่อต้นสูง 80–100 ซม. ปลิดยอดให้แตกกิ่ง แล้วตัดแต่งแบบเปิดกลางพุ่มทุกปีหลังเก็บผล เพื่อให้ต้นเตี้ยเก็บผลง่าย
  • ใส่ปุ๋ยคอกและปุ๋ยเคมีตามอายุต้นแบบในตารางด้านบน แต่ลดตามขนาดทรงพุ่ม
  • ไม่จำเป็นต้องใช้สารคลอเรตในบ้าน ปล่อยให้ออกดอกตามฤดู จะปลอดภัยกว่า

ถ้าในบ้านอยู่ภาคกลางหรือภาคใต้ที่หน้าหนาวไม่เย็นพอ ลำไยอาจออกดอกน้อยหรือไม่สม่ำเสมอ ตามที่ Morton ระบุว่าลำไยต้องการช่วงอากาศเย็น ถ้าพื้นที่น้อยมาก ไม้ผลที่ปลูกในกระถางได้ง่ายกว่าอย่างมะนาวอาจเหมาะกว่า

🍽️ ลำไย ประโยชน์ สรรพคุณ และลำไย กี่แคล

ต้นลำไยมีประโยชน์ทั้งผล เนื้อไม้ ดอก และเมล็ด ผลกินสด อบแห้ง หรือทำลำไยกระป๋อง เนื้อไม้แข็งใช้ทำเสาและเฟอร์นิเจอร์ และ Morton บันทึกว่าเมล็ดมีซาโปนินจึงเคยใช้แทนสบู่สระผม

ต้นลำไยมีประโยชน์อะไรบ้าง

  • ผล: กินสด ทำลำไยกระป๋องในน้ำเชื่อม และอบแห้ง ICRAF ระบุว่าลำไยแห้งนำไปชงเป็นเครื่องดื่ม
  • เศรษฐกิจ: ข้อมูลกรมวิชาการเกษตรช่วงปี 2543 ระบุว่าผลผลิตราว 74% ส่งออก ในรูปลำไยสด อบแห้ง กระป๋อง และแช่แข็ง
  • เนื้อไม้: แก่นสีแดง แข็ง ขัดเงาได้ดี ใช้ทำเสา เฟอร์นิเจอร์ และเครื่องมือ (ICRAF)
  • ดอกแห้ง: มีการส่งออกเพื่อใช้ทางยาแผนโบราณ (ICRAF)
  • ร่มเงา: ทรงพุ่มกว้าง ใบไม่ผลัดหมด ให้ร่มเงาในสวนได้ดี

ลำไย สรรพคุณตามการใช้แบบดั้งเดิม

ฐานข้อมูล ICRAF บันทึกการใช้แบบดั้งเดิมว่า เนื้อลำไยใช้เป็นยาบำรุงกระเพาะ ลดไข้ ขับพยาธิ และเข้ายาบำรุงสำหรับอาการนอนไม่หลับ ข้อมูลนี้เป็นการใช้ตามภูมิปัญญาดั้งเดิม ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ควรปรึกษาแพทย์ก่อนกินผลไม้หวานในปริมาณมาก

ลำไย กี่แคล

ต่อ 100 กรัม ลำไยสด ลำไยอบแห้ง
พลังงาน 61 กิโลแคลอรี 286 กิโลแคลอรี
คาร์โบไฮเดรต 15.8 กรัม 74.0 กรัม
โปรตีน 1.0 กรัม 4.9 กรัม
วิตามินซี 84 มก. (USDA) 28 มก.

ตัวเลขพลังงาน คาร์โบไฮเดรต และโปรตีนมาจากตารางคุณค่าอาหารในหนังสือของ Morton ส่วนวิตามินซีของลำไยสดใช้ค่าจากฐานข้อมูลสารอาหาร USDA (Longans, raw: 84 มก. ต่อ 100 กรัม และพลังงาน 60 กิโลแคลอรี ใกล้เคียงกับ Morton) จะเห็นว่าลำไยอบแห้งให้พลังงานสูงกว่าลำไยสดหลายเท่า เพราะน้ำระเหยออกไป จึงควรกินพอประมาณ

ลำไยอบแห้งสีทอง

ลำไยอบแห้งสีทองคือเนื้อลำไยที่แกะเปลือกและเมล็ดออกแล้วอบจนแห้งเป็นสีทอง กรมวิชาการเกษตรอธิบายกระบวนการว่าจุ่มเนื้อในสารละลายโซเดียมเมตาไบซัลไฟต์ 0.1% อบที่ 70°C ราว 7–12 ชั่วโมง แล้วลดเป็น 50°C จนแห้ง ใช้ผลสดราว 10 กก. ได้เนื้อแห้งราว 1 กก. ส่วนลำไยอบแห้งทั้งเปลือกอบที่ 70–80°C ราว 48 ชั่วโมง สำหรับเรื่องสัตว์เลี้ยง ยังไม่มีข้อมูลยืนยันว่าลำไยปลอดภัยหรือเป็นพิษต่อสุนัขและแมว ควรระวังไม่ให้สัตว์กลืนเมล็ด

📅 ปฏิทินดูแลสวนลำไยรอบปี (ลำไยในฤดู ภาคเหนือ)

ลำไยในฤดูของภาคเหนือออกดอกช่วงต้นปีหลังผ่านอากาศเย็น และเก็บผลราวกรกฎาคม–สิงหาคม ปฏิทินนี้เรียงงานแต่ละช่วงจากเอกสารการผลิตลำไยของกรมวิชาการเกษตร สวนที่ทำลำไยนอกฤดูให้เลื่อนตามเดือนที่ให้สาร

ช่วงเวลา ระยะของต้น งานหลัก
ก.ย. หลังเก็บเกี่ยว ตัดแต่งกิ่ง ใส่ปุ๋ยอินทรีย์ 10–20 กก. + 15-15-15/46-0-0 เก็บตัวอย่างดินวิเคราะห์
ต.ค.–พ.ย. แตกใบอ่อนเป็นใบแก่ ระวังหนอนชอนใบ มวนลำไยบนใบอ่อน ใส่ปุ๋ยเมื่อใบเพสลาด
พ.ย.–ม.ค. อากาศเย็น ก่อนออกดอก งดน้ำต้นที่ให้ผลแล้ว พ่นป้องกันมวนลำไยก่อนออกดอก (ธ.ค.)
ม.ค.–ก.พ. ออกดอก ผสมเกสร เริ่มให้น้ำเมื่อดอกบาน 250–350 ลิตร/ต้น สัปดาห์ละ 2 ครั้ง เก็บมวนช่วงเช้ามืด ห้ามพ่นสารช่วงดอกบาน
มี.ค.–มิ.ย. ติดผล ผลกำลังโต ใส่ 15-15-15/46-0-0 1–2 กก./ต้น ให้น้ำสม่ำเสมอ ระวังหนอนเจาะขั้วผลและราน้ำฝน
มิ.ย.–ก.ค. 30 วันก่อนเก็บ ใส่ 0-0-60 หรือ 13-13-21 1–2 กก./ต้น
ก.ค.–ส.ค. เก็บเกี่ยว เก็บเมื่อเปลือกเรียบสีน้ำตาลอ่อน ตัดทั้งช่อ เก็บในที่ร่ม

📚 แหล่งอ้างอิง

🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?

เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ

ลงขายต้นไม้ฟรี ไม่มีค่าธรรมเนียม

❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

+ ต้นลำไยชอบแดดไหม

ต้นลำไยเป็นไม้กลางแจ้งที่ชอบแดดจัด กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้ตัดแต่งกิ่งที่ไม่ได้รับแสงในทรงพุ่มออกทุกปีเพื่อให้แตกกิ่งใหม่สม่ำเสมอ แต่ต้นที่เพิ่งปลูกควรพรางแสงด้วยซาแลนหรือปลูกกล้วยระหว่างแถวช่วงแรก ลำไยยังต้องการช่วงอากาศเย็น 10–15°C ราว พ.ย.–ม.ค. จึงจะออกดอกดี

+ ปลูกลำไย 1 ไร่ ปลูกกี่ต้น

กรมวิชาการเกษตรแนะนำระยะปลูก 8 × 8 เมตร ซึ่งปลูกได้ 25 ต้นต่อไร่เมื่อวางผังแบบสี่เหลี่ยมจัตุรัส หรือราว 29 ต้นถ้าวางผังแบบสามเหลี่ยมด้านเท่า สวนในเชียงใหม่-ลำพูนบางแห่งใช้ 10 × 10 เมตร (16 ต้น) ส่วนสวนเบี้ยวเขียวบ้านป่าเส้า ลำพูน ปลูกชิด 4 × 4 เมตร (ราว 100 ต้น) และต้องตัดแต่งทรงพุ่มทุกปี

+ วิธีปลูกต้นลำไยทำอย่างไร

ขุดหลุม 50 × 50 × 50 ซม. ผสมดินบนกับปุ๋ยคอกเก่า 10 กก. ปุ๋ย 0-3-0 100 กรัม และปุ๋ยจุลินทรีย์ละลายฟอสเฟต 20 กรัม รองก้นหลุม แล้วปลูกกิ่งตอนหรือกิ่งเสียบยอด ปักหลักกันโยก รดน้ำและพรางแสงช่วงแรก ถ้าพื้นที่ฝนชุกหรือน้ำขังให้ปลูกแบบยกโคก เมื่อต้นสูง 80–100 ซม. ให้ปลิดยอดเพื่อสร้างทรงพุ่ม (ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร)

+ ต้นลำไยมีประโยชน์อะไรบ้าง

ผลลำไยกินสด ทำลำไยกระป๋อง และอบแห้ง ซึ่งเป็นสินค้าส่งออกสำคัญของไทย เนื้อไม้แก่นสีแดงแข็งใช้ทำเสาและเฟอร์นิเจอร์ ดอกแห้งมีการใช้ทางยาแผนโบราณ และเมล็ดมีซาโปนินที่เคยใช้แทนสบู่ ต้นลำไยยังให้ร่มเงาได้ดีเพราะทรงพุ่มกว้าง (ข้อมูลการใช้แบบดั้งเดิมไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์)

+ ลำไยมีต้นกำเนิดมาจากไหน

ลำไยมีถิ่นกำเนิดในจีนตอนใต้ บริเวณมณฑลกวางตุ้ง กวางสี เสฉวน และฝูเจี้ยน ตามข้อมูลของ Morton และ World Agroforestry ในไทยปลูกมากที่ภาคเหนือ โดยเฉพาะเชียงใหม่ ลำพูน และเชียงราย และปัจจุบันมีจันทบุรีเป็นแหล่งผลิตลำไยนอกฤดูที่สำคัญ

แชร์หน้านี้ให้เพื่อน
Facebook LINE X

📚 แหล่งอ้างอิง

กรมวิชาการเกษตร (สถาบันวิจัยพืชสวน), วารสารเกษตร มช., มหาวิทยาลัยแม่โจ้, Thai PBS, ฐานเศรษฐกิจ, USDA, ICRAF, Morton Fruits of Warm Climates, NOAA CAMEO Chemicals

ความคิดเห็นและคำถาม