
ต้นส้มโอ
Citrus maxima (Burm.) Merr.
ต้นใหม่รดทุกวัน 7 วันแรก แล้วค่อยลด ให้น้ำสม่ำเสมอ งดน้ำ 3–4 สัปดาห์ก่อนออกดอก หยุดน้ำอย่างน้อย 1 สัปดาห์ก่อนเก็บ
แดดจัดแสงแดดโดยตรง
ปานกลางต้องการการดูแลพอสมควร
ราว 25–30°C
ราว 5–15 เมตร (บางสายพันธุ์ต้นเตี้ย)
ปานกลาง
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ต้นส้มโอ คือ *Citrus maxima* (Burm.) Merr. (ชื่อพ้อง *C. grandis*) วงศ์ Rutaceae ภาษาอังกฤษ Pomelo ไม้ผลไม่ผลัดใบ สูง 5–15 ม.
- พันธุ์ยอดนิยม: ทับทิมสยาม (เนื้อแดง ปากพนัง) ทองดี และ ขาวน้ำผึ้ง (GI นครปฐม) ขาวแตงกวา (ชัยนาท) ขาวใหญ่
- ระยะปลูก 8 × 8 ม. ในดินดี (ราว 25 ต้น/ไร่) หรือ 6 × 6 ม. (ราว 44 ต้น/ไร่) หลุม 50 × 50 × 50 ซม. ปลูกต้นฝน
- ชอบแดดจัด อุณหภูมิ 25–30°C ดินระบายน้ำดี pH ราว 5.5–6 ไม่ทนน้ำขัง
- ออกดอก ภาคกลาง พ.ย.–มี.ค. (มากสุด ม.ค.) ใส่ 12-24-12 ก่อนออกดอก และ 13-13-21 เมื่อผลอายุ 5 เดือน
- เริ่มให้ผลราว 3–5 ปี เก็บราว 6.5–7.5 เดือนหลังติดผล ห่อผลเมื่ออายุ 1–1.5 เดือน ศัตรูสำคัญ แคงเกอร์ กรีนนิ่ง หนอนชอนใบ เพลี้ยไฟ
- ส้มโออาจเพิ่มระดับยาบางชนิดคล้ายเกรปฟรุต ผู้กินยาประจำควรถามแพทย์ก่อน
🛒 ซื้อต้นส้มโอ — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ยังไม่มีร้านขายต้นส้มโอในตลาดตอนนี้
ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้
🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้ข้อมูลทั่วไป
ต้นส้มโอ คือไม้ผลยืนต้นไม่ผลัดใบในวงศ์ส้ม (Rutaceae) ชื่อวิทยาศาสตร์ Citrus maxima (Burm.) Merr. มีถิ่นกำเนิดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ต้นสูงราว 5–15 เมตร ให้ผลใหญ่ที่สุดในพืชสกุลส้ม เปลือกหนา เนื้อมีตั้งแต่สีขาวอมเหลืองจนถึงชมพูแดง และเป็นไม้ผลเศรษฐกิจที่ปลูกได้ทุกภาคของไทย
บทความนี้รวบรวมเรื่องที่คนอยากปลูกส้มโอต้องรู้ ทั้งพันธุ์ยอดนิยมอย่างทับทิมสยาม ทองดี ขาวน้ำผึ้ง ขาวแตงกวา ขาวใหญ่ ระยะปลูกและจำนวนต้นต่อไร่ ปุ๋ยตามอายุต้นและช่วงออกดอก การให้น้ำ โรคแคงเกอร์และกรีนนิ่ง การห่อผล การเก็บเกี่ยว ผลผลิตต่อไร่ ไปจนถึงการปลูกส้มโอในกระถางสำหรับบ้านที่มีพื้นที่น้อย ข้อมูลหลักมาจากเอกสารของกรมวิชาการเกษตร ประกาศสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ และงานวิจัยของมหาวิทยาลัย
🍊 ต้นส้มโอคืออะไร ข้อมูลพื้นฐาน
ต้นส้มโอเป็นพืชสกุลส้มดั้งเดิมชนิดหนึ่ง และเป็นบรรพบุรุษของส้มหลายชนิดที่ปลูกกันทุกวันนี้ เช่น เกรปฟรุต ซึ่งเป็นลูกผสมระหว่างส้มโอกับส้มเกลี้ยง ตารางนี้สรุปข้อมูลสำคัญของต้นส้มโอไว้ในที่เดียว
🏷️ ส้มโอภาษาอังกฤษ ชื่อวิทยาศาสตร์ และส้มโอมือที่ไม่ใช่ส้มโอ
ส้มโอภาษาอังกฤษคือ Pomelo สะกดแบบอื่นว่า Pummelo และมีชื่อเก่าว่า Shaddock ชื่อวิทยาศาสตร์ที่ยอมรับในปัจจุบันคือ Citrus maxima (Burm.) Merr. ส่วน Citrus grandis ที่ยังเห็นในเอกสารไทยหลายฉบับเป็นชื่อพ้อง หมายถึงพืชชนิดเดียวกัน
พจนานุกรม Oxford ระบุว่าที่มาของคำว่า pomelo ยังไม่แน่ชัด อาจมาจากคำภาษาดัตช์ pompelmoes ส่วนเมนูยำส้มโอของไทยก็ถูกยกเป็นตัวอย่างการกินส้มโอในบทความ Wikipedia ด้วย
ส้มโอมือที่คนค้นหากันบ่อยจึงเป็นคนละชนิดกับส้มโอ ผลส่วนใหญ่เป็นเนื้อสีขาว (albedo) กับเปลือกหอม ไม่มีกลีบเนื้อฉ่ำน้ำ ในจีนและญี่ปุ่นใช้ผลวางให้ห้องหอมหรือถวายพระ และเปลือกใช้แต่งกลิ่นอาหาร ใครอยากปลูกเพื่อกินผลแบบส้มโอต้องเลือก Citrus maxima เท่านั้น ส่วนวิธีดูแลไม้สกุลส้มในบ้านอ่านเทียบได้จากบทความมะนาว
🌳 ลักษณะต้นส้มโอ ใบ ดอก และผล

ต้นส้มโอมีทรงพุ่มแผ่กว้าง กิ่งต่ำ กิ่งอ่อนเป็นเหลี่ยมและมักมีหนาม ใบใหญ่หนาคล้ายหนังและมีปีกที่ก้านใบ ดอกสีขาวกลิ่นหอมแรง และผลใหญ่เปลือกหนาจนแยกจากส้มชนิดอื่นได้ทันที
ใบส้มโอ
ใบส้มโอเป็นใบประกอบที่ดูเหมือนใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปไข่ถึงรี ยาวราว 5–20 ซม. ผิวใบด้านบนเขียวเป็นมัน ด้านล่างสีหม่นและอาจมีขน ก้านใบแผ่เป็นปีกกว้างหรือแคบต่างกันตามพันธุ์ เกณฑ์ตรวจลักษณะประจำพันธุ์ของกรมวิชาการเกษตรจึงใช้ทั้งรูปร่างปีก ความกว้างปีก และสีแดงของใบอ่อน เป็นจุดแยกพันธุ์ ส้มโอทับทิมสยามมีใบใหญ่สีเขียวเข้มและมีขนนุ่มทั้งสองด้าน
ดอกส้มโอ
ดอกออกเดี่ยว เป็นกลุ่ม 2–10 ดอกตามซอกใบ หรือเป็นช่อ 10–15 ดอกที่ปลายกิ่ง กลีบดอก 4–5 กลีบสีขาวอมเหลือง เกสรเพศผู้สีขาวรวมเป็นมัด อับเรณูสีส้ม ดอกหอมมากจนในเวียดนามเหนือเคยเก็บดอกไปทำน้ำหอม ต้นส้มโออาจออกดอกได้ 2–4 ครั้งต่อปี
ผลส้มโอ
ผลรูปกลม แป้น หรือทรงลูกแพร์ กว้าง 10–30 ซม. เปลือกสีเขียวอมเหลืองหนาราว 1.25–2 ซม. มีต่อมน้ำมันกระจายทั่วผิว เนื้อแบ่งเป็น 11–18 กลีบ สีขาวอมเหลือง ชมพู หรือแดง รสหวานอ่อน ๆ จนถึงอมเปรี้ยว เมล็ดใหญ่จำนวนไม่มาก ถ้ามีเกสรจากส้มเกลี้ยงหรือส้มเขียวหวานมาผสม ผลอาจไม่มีเมล็ดเลย
🍈 ส้มโอพันธุ์ไหนดี: ทับทิมสยาม ทองดี ขาวน้ำผึ้ง ขาวแตงกวา ขาวใหญ่

ส้มโอพันธุ์ที่ดีที่สุดขึ้นกับว่าชอบเนื้อแบบไหนและปลูกที่ใด ถ้าชอบเนื้อแดงหวานหอมเลือกทับทิมสยาม ชอบเนื้อชมพูอ่อนเลือกทองดี ชอบเนื้อขาวหวานกรอบเลือกขาวน้ำผึ้งหรือขาวแตงกวา ตารางนี้สรุปพันธุ์ที่เอกสารกรมวิชาการเกษตรระบุว่าปลูกเป็นการค้า
ตัวเลขในตารางจากเอกสารศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรพิจิตร กรมวิชาการเกษตร (2565) ค่าจริงต่างกันตามพื้นที่และการดูแล
ส้มโอทับทิมสยาม
ส้มโอทับทิมสยามเป็นพันธุ์ที่มีชื่อเสียงที่สุดของอำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช งานศึกษาของ ม.ทักษิณ ระบุว่าชุมชนบ้านแสงวิมาน ตำบลคลองน้อย พัฒนาพันธุ์นี้ด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่น และขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ในชื่อ “ส้มโอทับทิมสยามปากพนัง” ส่วนงานวิจัยของ ม.วลัยลักษณ์ ระบุว่าพันธุ์นี้มีที่มาจากอำเภอยะรัง จังหวัดปัตตานี ก่อนแพร่มาที่ปากพนัง ซึ่งปลูกแบบสวนเดี่ยวแล้วได้คุณภาพดีกว่า
ผลกลม มีจุกเล็กด้านบน ผิวเรียบสีเขียวอมเหลือง ต่อมน้ำมันเล็กละเอียด เปลือกบางสีชมพูอ่อน เนื้อกุ้งเล็กแน่น ฉ่ำน้ำ สีชมพูเข้มถึงแดง รสหวานอมเปรี้ยว สีแดงมาจากไลโคปีนเป็นหลัก ผลที่เก็บช่วงแล้งราวมกราคม–เมษายนมักมีเนื้อแดงเข้มและหวานกว่า ที่ปากพนังต้นจะแตกยอดและออกดอกหลายรุ่นต่อปี จึงมีผลเก็บได้เกือบทั้งปี โดยรุ่นใหญ่เก็บราวมีนาคม–เมษายน และตุลาคม–พฤศจิกายน
ส้มโอ ทองดี และส้มโอ นครปฐม
ส้มโอทองดีและขาวน้ำผึ้งเป็นส้มโอขึ้นชื่อของจังหวัดนครปฐม เอกสารกรมวิชาการเกษตรระบุว่าทั้งสองพันธุ์ได้ขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (อ้างการขึ้นทะเบียน GI ส้มโอนครชัยศรี) ทองดีผลกลมแป้น เปลือกบาง เนื้อนิ่มฉ่ำน้ำสีชมพู ปัจจุบันเป็นพันธุ์ที่ปลูกมากที่สุดในอำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย ด้วย เกษตรกรที่นั่นเริ่มนำทองดีไปปลูกหลังไปดูงานที่นครปฐมในปี 2532 ข้อควรรู้คือสวนส้มโอนครปฐมเสียหายหนักจากน้ำท่วมปี 2554 เอกสารกรมวิชาการเกษตรระบุว่าต้นทองดีและขาวน้ำผึ้งในสวนที่สำรวจตายไปกว่า 95%
ส้มโอขาวน้ำผึ้ง
นอกจากนครปฐมแล้ว ขาวน้ำผึ้งยังเป็นพันธุ์ขึ้นชื่อของอำเภอลองและวังชิ้น จังหวัดแพร่ ในชื่อ “ส้มโอขาวน้ำผึ้งเมืองลอง” ประกาศ GI บรรยายว่าผลค่อนข้างกลมทรงสูง หนักอย่างน้อย 1.5 กก. ผิวเรียบ ต่อมน้ำมันใหญ่ เนื้อกุ้งใหญ่สีน้ำผึ้ง แห้ง กรอบ ไม่แฉะ รสหวานอมเปรี้ยว ไม่ขม ไม่ซ่า ความหวานอย่างน้อย 9 องศาบริกซ์
การปลูกส้มโอขาวแตงกวา และขาวใหญ่
ขาวแตงกวามีถิ่นกำเนิดที่ตำบลคุ้งสำเภา อำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท ปลูกมาแล้วกว่า 100 ปี ผลหนัก 900–1,600 กรัม ขาวใหญ่ผลรี ผิวเขียวอมเหลือง ต่อมน้ำมันใหญ่นูน เปลือกค่อนข้างหนา เนื้อกุ้งใหญ่ แน่น ฉ่ำน้ำ สีขาวอมเหลือง รสเปรี้ยวอมหวาน ทั้งสองพันธุ์ปลูกด้วยวิธีเดียวกับส้มโอทั่วไปในบทความนี้ แต่ขาวแตงกวา (และขาวน้ำผึ้ง) อ่อนแอต่อโรคแคงเกอร์มากกว่าพันธุ์อื่น จึงต้องคุมหนอนชอนใบและพ่นป้องกันช่วงฝนเข้มกว่าปกติ
ส้มโอ เพ็ญพิสุทธิ์ และส้มโอ ชมพูนุท
เราค้นเอกสารของกรมวิชาการเกษตรและงานวิจัยมหาวิทยาลัยที่เปิดอ่านได้ ยังไม่พบข้อมูลทางการของชื่อ “เพ็ญพิสุทธิ์” และ “ชมพูนุท” ชื่อเหล่านี้อาจเป็นชื่อการค้าของสวนหรือร้านกิ่งพันธุ์ ก่อนซื้อควรขอดูต้นแม่ ผลจริง และแหล่งที่มาของกิ่งพันธุ์ ส่วนพันธุ์ส้มโอเนื้อแดงที่มีงานวิจัยรองรับ เช่น ทองดีกับแชนด์เลอร์ (Chandler) ที่ ม.แม่โจ้ ศึกษา พบว่าแชนด์เลอร์มีเนื้อแดงเข้มกว่าและรสกลมกล่อมกว่าทองดี
ถ้าอยากได้ส้มโอหวาน ให้ดูทั้งพันธุ์และการดูแล พันธุ์ในตารางส่วนใหญ่มีความหวาน 10–12 องศาบริกซ์ แต่ทับทิมสยามที่ปลูกในปัตตานี ซึ่งดินและการจัดการต่างกัน ให้เนื้อสีซีดกว่าและบางครั้งมีรสขม และปุ๋ยไนโตรเจนมากเกินไปก็ทำให้คุณภาพผลด้อยลง
🍽️ ส้มโอ ประโยชน์และคุณค่าทางอาหาร
ประโยชน์หลักของส้มโอคือเป็นผลไม้สดที่มีวิตามินซีสูงและพลังงานต่ำ เนื้อส้มโอดิบ 100 กรัมให้พลังงานราว 38 กิโลแคลอรี มีน้ำราว 89% และวิตามินซีราว 61 มิลลิกรัม หรือราว 68% ของปริมาณที่ควรได้รับต่อวัน (ตามข้อมูลใน Wikipedia)
- กินสด: แกะกลีบกินเป็นผลไม้ หรือใส่สลัดและของหวาน
- ยำส้มโอ: เมนูไทยที่รู้จักทั่วโลก
- เปลือก: นำมาเชื่อมหรือแช่อิ่มได้ ในอาหารกวางตุ้งนำเนื้อเปลือกสีขาวไปตุ๋น
- ดอก: ดอกหอมมาก เคยใช้ทำน้ำหอมในเวียดนามเหนือ
- เนื้อไม้: แข็ง เหนียว ลายละเอียด เหมาะทำด้ามเครื่องมือ
- เก็บได้นาน: เปลือกหนาทำให้ขนส่งไกลได้ดี Purdue NewCROP บันทึกว่าผลที่ห่อกระดาษวางในลังโปร่งอยู่ได้ 6–8 เดือนระหว่างขนส่งทางเรือไปยุโรป
ด้านการใช้แบบพื้นบ้าน หนังสือ Fruits of Warm Climates บันทึกว่าในฟิลิปปินส์และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เคยนำใบ ดอก และเปลือกมาต้มใช้ตามตำรับพื้นบ้าน และใช้น้ำส้มโอแก้ไข้ ข้อมูลนี้เป็นการใช้ตามภูมิปัญญาดั้งเดิม ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
⚠️ ส้มโอ ข้อเสีย และส้มโอห้ามกินกับอะไร
ข้อเสียที่ควรรู้ที่สุดของส้มโอคือ ส้มโออาจเพิ่มระดับยาบางชนิดในเลือดได้คล้ายเกรปฟรุต ผู้ที่กินยาประจำควรถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนกินส้มโอ แม้ปริมาณปกติ
บทความการศึกษาต่อเนื่องของคณะเภสัชศาสตร์ ม.นเรศวร อธิบายว่าการกินเนื้อส้มโอราว 500 กรัม (ใกล้เคียงการกินปกติ) ทำให้ร่างกายดูดซึมยากดภูมิคุ้มกัน cyclosporin เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางคลินิก กลไกหลักคือการยับยั้งเอนไซม์ CYP3A ในทางเดินอาหาร สารที่คาดว่าเกี่ยวข้องคือกลุ่มฟูราโนคูมาริน (bergamottin, dihydroxybergamottin) แบบเดียวกับในเกรปฟรุต และฟลาโวนอยด์ ผู้ป่วยที่กินยานี้ทุกวันจึงควรได้รับคำแนะนำให้หลีกเลี่ยงส้มโอ ส่วน Wikipedia ระบุว่าส้มโอไม่ได้เป็นพิษในตัวเอง แต่อาจทำปฏิกิริยากับยาหลายกลุ่มคล้ายเกรปฟรุต เช่น ยาลดความดัน ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาลดไขมันกลุ่มสแตติน และยากดภูมิคุ้มกัน
ถ้ากินยาประจำ โดยเฉพาะยากดภูมิคุ้มกัน ยาลดไขมัน ยาลดความดัน หรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนว่ากินส้มโอได้หรือไม่ ผลกระทบต่างกันตามพันธุ์ส้มโอ ปริมาณที่กิน และยาที่ใช้ บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
ข้อเสียด้านการปลูกที่ชาวสวนพบบ่อย ได้แก่ ทนน้ำท่วมขังไม่ได้ (รากเน่าโคนเน่าง่าย) หลายพันธุ์อ่อนแอต่อแคงเกอร์ ทองดีให้ผลเว้นปี และอาการ “เนื้อกุ้งแห้ง” (granulation) ที่ถุงน้ำในกลีบแข็งตัว มหาวิทยาลัยแอริโซนาระบุว่าพบมากในที่อากาศร้อน ดินทรายหรือดินกรวด การให้ไนโตรเจนมากเกินไป และผลที่ปล่อยไว้บนต้นนานเกินไป
เรื่องสัตว์เลี้ยง ASPCA ไม่มีรายการส้มโอโดยตรง แต่ระบุว่าเกรปฟรุต (ลูกผสมของส้มโอ) เป็นพิษต่อสุนัข แมว และม้า จากน้ำมันหอมระเหยและสารซอราเลนในเปลือกและส่วนอื่นของต้น ทำให้อาเจียน ท้องเสีย ซึม และผิวระคายเคือง ส่วนเนื้อผลถือว่าปลอดภัย จึงควรระวังไม่ให้สัตว์เลี้ยงแทะเปลือกหรือใบส้มโอ และคนที่แกะเปลือกส้มโอบ่อย ๆ อาจผิวอักเสบจากน้ำมันในเปลือกได้
☀️ ต้นส้มโอชอบแดดไหม สภาพอากาศและดินที่เหมาะ
ต้นส้มโอชอบแดดจัดเต็มวัน UF/IFAS และ RHS จัดให้ไม้สกุลส้มรวมถึงส้มโอเป็นพืชที่ต้องการแดดเต็มที่ ต้นที่ได้แดดน้อยจะติดผลน้อย จึงควรปลูกในที่โล่ง ไม่มีต้นไม้ใหญ่หรืออาคารบัง ส้มโอเป็นพืชเขตร้อนที่ชอบที่ราบลุ่มใกล้ทะเล
ตัวอย่างพื้นที่ปลูกจริงแสดงว่าส้มโอปรับตัวได้กว้าง ปากพนังเป็นดินเหนียวจัดชุดดินบางกอก pH 6.99–7.96 ฝนเฉลี่ยราว 2,594 มม. ต่อปี จึงต้องขุดร่องระบายน้ำ ส่วนเวียงแก่นในเชียงรายอยู่สูงราว 360–1,600 เมตรจากระดับน้ำทะเล และเมืองลองในแพร่ใช้ดินตะกอนริมแม่น้ำยมที่ระบายน้ำดี
📏 การปลูกส้มโอ: ระยะปลูก และ 1 ไร่ปลูกได้กี่ต้น
กรมวิชาการเกษตรแนะนำระยะปลูกส้มโอ 8 × 8 เมตรในดินอุดมสมบูรณ์ และ 6 × 6 เมตรในดินไม่ค่อยดีหรือที่น้ำใต้ดินสูง ได้ราว 25–44 ต้นต่อไร่ (เอกสาร DOA ระบุ 25–40 ต้น; 6×6 ม. คำนวณได้ราว 44) สวนทับทิมสยามที่ปากพนังส่วนใหญ่ใช้ระยะ 6 × 6 เมตร
จำนวนต้นคำนวณจาก 1 ไร่ = 1,600 ตารางเมตร หารด้วยพื้นที่ต่อต้น ยังไม่หักร่องน้ำหรือทางเดิน การทดสอบสวนส้มโอนครปฐมของกรมวิชาการเกษตรใช้ระยะ 6 × 6 เมตร (ราว 44 ต้นต่อไร่) บนสันร่องกว้างราว 6.5 เมตร ร่องน้ำลึก 1.5 เมตร และปลูกพืชแซม เช่น ถั่วฝักยาว พริก กล้วย มะละกอ เพื่อมีรายได้ระหว่างรอส้มโอให้ผล
🪴 วิธีการปลูกส้มโอ ขั้นตอนปลูกลงดิน
วิธีปลูกส้มโอให้รอดคือใช้กิ่งตอนจากต้นแม่ที่ปลอดโรค ขุดหลุม 50 × 50 × 50 ซม. รองก้นหลุมด้วยปุ๋ยอินทรีย์ และปลูกต้นฤดูฝนราวพฤษภาคม–มิถุนายน ถ้ามีน้ำพอก็ปลูกได้ทั้งปี
- เตรียมพื้นที่: ที่ดอนไถพรวนกำจัดวัชพืช ที่ลุ่มหรือดินเหนียวให้ยกร่องระบายน้ำ เตรียมแปลงช่วงต้นแล้ง (มีนาคม–เมษายน) แบบที่ปากพนังทำ
- ปรับดิน: ดินเปรี้ยวจัดใส่ปูนขาวหรือโดโลไมต์ให้ pH อยู่ราว 5.5–6.5 และเติมปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก
- เลือกต้นพันธุ์: กิ่งตอนหรือต้นติดตาที่แข็งแรง ตรงพันธุ์ มาจากต้นแม่ที่ไม่เป็นโรคกรีนนิ่งและแคงเกอร์
- ขุดหลุม: 50 × 50 × 50 ซม. ในที่ดอน (ประกาศ GI เมืองลองใช้ 30–50 ซม.) ผสมดินกับปุ๋ยอินทรีย์หรือหินฟอสเฟต
- ปลูก: วางต้นให้ระดับดินเดิมเสมอหรือสูงกว่าปากหลุมเล็กน้อย กลบดินแล้วกดให้แน่น ปักหลักผูกกันลมโยก
- หลังปลูก: รดน้ำทุกวันใน 7 วันแรก แล้วค่อยลดลง คลุมโคนด้วยฟางหรือหญ้าแห้งเพื่อเก็บความชื้น (เว้นห่างโคนต้น)
ส้มโอกิ่งตอนไม่มีรากแก้ว รากหากินจะแผ่ตื้นใกล้ผิวดิน จึงล้มง่ายและอ่อนไหวต่อน้ำขัง ปักหลักผูกให้แน่นในปีแรก อย่าพรวนดินลึกใต้ทรงพุ่ม และอย่ากองปุ๋ยชิดโคนต้นเพราะทำให้โคนเน่าได้
🌱 การขยายพันธุ์ส้มโอ: ตอนกิ่ง ติดตา และเพาะเมล็ด
ส้มโอพันธุ์ดีในไทยขยายพันธุ์ด้วยการตอนกิ่งเป็นหลัก เพราะได้ต้นตรงพันธุ์และให้ผลเร็ว ส่วนการติดตาบนต้นตอเป็นวิธีที่นิยมในต่างประเทศ และช่วยเลือกต้นตอที่ทนโรครากเน่าโคนเน่าได้
ขั้นตอนการควั่นกิ่ง หุ้มตุ้ม และตัดกิ่งตอนไปปลูก ดูได้ที่ วิธีตอนกิ่ง ส่วนการชำกิ่งเปรียบเทียบได้ที่การปักชำ เอกสารการจัดการศัตรูส้มโอเพื่อการส่งออกของกรมวิชาการเกษตรยังแนะนำให้ใช้กิ่งพันธุ์หรือตาพันธุ์ที่ปลอดโรค และใช้ต้นตอที่ทนรากเน่าโคนเน่า เช่น ทรอยเออร์ ซิเตรนจ์ (Troyer citrange) หรือสวิงเกิล ซิตรูเมโล (Swingle citrumelo)
🧪 ส้มโอออกดอกใส่ปุ๋ยอะไร ปุ๋ยตามอายุต้นและระยะ
ช่วงเตรียมออกดอกส้มโอต้องการปุ๋ยที่มีฟอสฟอรัสสูงขึ้น ปฏิทินการผลิตในเอกสารกรมวิชาการเกษตรแนะนำปุ๋ยสูตร 12-24-12 อัตรา 1 กก. ต่อต้นในเดือนธันวาคม ก่อนต้นออกดอก ส่วนต้นเล็กใช้ปุ๋ยสูตรเสมอ 15-15-15 ร่วมกับปุ๋ยอินทรีย์
ตารางรวมคำแนะนำจากสองเอกสารของกรมวิชาการเกษตร คือเทคโนโลยีการผลิตส้มโอภาคเหนือตอนล่าง (ศวพ.พิจิตร) และปฏิทินการผลิตในคู่มือการจัดการศัตรูส้มโอเพื่อการส่งออก ให้หว่านปุ๋ยรอบชายทรงพุ่ม ไม่กองชิดโคนต้น เสริมปุ๋ยทางใบได้ และระวังอย่าให้ไนโตรเจนมากเกินหรือใส่ช่วงปลายฤดู เพราะทำให้เนื้อกุ้งแห้งและคุณภาพผลลดลง อ่านหลักการเลือกสูตรเพิ่มได้ที่ หลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้ หรือคำนวณแม่ปุ๋ยผสมเองด้วย เครื่องคำนวณปุ๋ย
🌸 ส้มโอออกดอกเดือนไหน การให้น้ำ และส้มโอนอกฤดู
ส้มโอในภาคกลางออกดอกราวพฤศจิกายน–มีนาคม และออกมากที่สุดในเดือนมกราคม เรียกว่า “ส้มปี” ส่วนดอกที่ออกกระจายนอกช่วงนี้เรียกว่า “ส้มทะวาย” เอกสารภาคเหนือตอนล่างระบุว่าส้มโอออกดอกตามธรรมชาติราวมกราคม–มีนาคม และเก็บผลรุ่นหลักราวสิงหาคม–ตุลาคม
การให้น้ำส้มโอ
ส้มโอต้องการน้ำสม่ำเสมอเกือบทั้งปี ปฏิทินของกรมวิชาการเกษตรให้งดน้ำในเดือนธันวาคมราว 3–4 สัปดาห์จนใบเริ่มห่อ แล้วกลับมาให้น้ำตามปกติ เพื่อให้ต้นแตกใบอ่อนและออกดอกพร้อมกัน และให้หยุดน้ำอย่างน้อย 1 สัปดาห์ก่อนเก็บเกี่ยว (ประกาศ GI เมืองลองงดน้ำราว 2 สัปดาห์ก่อนเก็บ) ช่วงติดผลห้ามปล่อยให้ต้นขาดน้ำ และห้ามให้น้ำขังโคนต้น
ส้มโอนอกฤดูทำอย่างไร
ส้มโอทะวายตามธรรมชาติออกดอกไม่แน่นอน ชาวสวนที่ต้องการผลช่วงราคาดีจึงบังคับให้ออกนอกฤดู เอกสารภาคเหนือตอนล่างอธิบายหลักการว่า ราดสารแพคโคลบิวทราโซลลงดินรอบทรงพุ่มในเดือนพฤษภาคม ร่วมกับการรัดหรือควั่นลำต้นและงดน้ำ แล้วเปิดน้ำและใส่ปุ๋ยในราวกรกฎาคม–กันยายน ผลจะพัฒนาช่วงตุลาคม–ธันวาคม และเก็บเกี่ยวราวมกราคม–กุมภาพันธ์
การใช้แพคโคลบิวทราโซลและการควั่นลำต้นต้องคำนวณตามขนาดทรงพุ่มและความสมบูรณ์ของต้น ทำผิดวิธีทำให้ต้นโทรม ควรขอคำแนะนำจากศูนย์วิจัยพืชสวนหรือสำนักงานเกษตรอำเภอก่อน และอ่านฉลากทุกครั้ง บทความนี้จึงไม่ใส่อัตราใช้ ส้มโอในบ้านไม่จำเป็นต้องบังคับนอกฤดู ปล่อยให้ออกตามธรรมชาติก็มีผลกินได้
🐛 โรคและแมลงศัตรูส้มโอ: แคงเกอร์ กรีนนิ่ง หนอนชอนใบ เพลี้ยไฟ
โรคที่สร้างความเสียหายมากที่สุดของส้มโอคือแคงเกอร์ กรีนนิ่ง และรากเน่าโคนเน่า ส่วนแมลงสำคัญคือหนอนชอนใบ เพลี้ยไฟ หนอนเจาะผล และเพลี้ยไก่แจ้ส้มซึ่งเป็นพาหะของกรีนนิ่ง คู่มือของกรมวิชาการเกษตรยังระบุโรคทริสเตซ่า สแคบ เมลาโนส ราสีชมพู ยางไหล และราดำด้วย
สำหรับส้มโอส่งออก ผลต้องปลอดแมลงวันผลไม้ (Bactrocera dorsalis complex) ส้มโอที่ส่งญี่ปุ่นต้องผ่านการอบไอน้ำ (vapor heat) ให้แกนผลร้อน 46°C นานอย่างน้อย 30 นาที ส่วนสวนทั่วไปใช้การห่อผลและเก็บผลร่วงทำลายเป็นหลัก
ใช้สารเคมีที่ขึ้นทะเบียนกับส้มโอเท่านั้น ใช้ตามอัตราบนฉลาก และหยุดพ่นสารอย่างน้อย 14 วันก่อนเก็บเกี่ยวตามปฏิทินของกรมวิชาการเกษตร พ่นเมื่อสำรวจแล้วพบศัตรูถึงระดับที่กำหนดเท่านั้น ไม่พ่นตามปฏิทินโดยไม่ดูต้น
🛍️ การตัดแต่งผลและห่อผลส้มโอ

การห่อผลช่วยกันหนอนเจาะผล หนอนฝีดาษ และแมลงวันผลไม้ และทำให้ผิวผลสวย เอกสารกรมวิชาการเกษตรแนะนำให้ห่อเมื่อผลอายุราว 1.5 เดือนด้วยถุงกระดาษสีขาว ในช่วงที่หนอนฝีดาษระบาดให้ห่อเร็วขึ้นเมื่อผลอายุราว 1 เดือน
- ตัดแต่งช่อดอกและผล: ตัดช่อที่แน่นเกินออก และปลิดผลอ่อนให้เหลือพอดี ไม่ให้ต้นแบกผลมากเกินไป
- จำนวนผลต้นเล็ก: ประกาศ GI เมืองลองกำหนดให้ต้นที่เริ่มออกดอก (อายุ 3–4 ปี) ไว้ผล 5–10 ผลต่อต้น กิ่งละ 1–2 ผล
- ห่อผล: ห่อผลอายุราว 1–1.5 เดือน ใช้ถุงกระดาษสีขาว ส่วนส้มโอนอกฤดูภาคเหนือตอนล่างใช้ถุงพลาสติกโพลีเอทิลีน
- คัดผลเสียทิ้ง: ผลที่ถูกหนอนเจาะหรือเสียหายมากให้ปลิดและนำออกจากสวน
เขียนวันที่ห่อไว้ที่ถุงหรือใช้สีถุงแยกรุ่น พอครบอายุเก็บเกี่ยวของพันธุ์นั้น (ส่วนใหญ่ราว 6.5–7.5 เดือนหลังติดผล) ก็ตรวจความแก่และเก็บได้ทั้งรุ่น ไม่ต้องเดา
🧺 การเก็บเกี่ยวส้มโอ ปลูกส้มโอกี่ปีได้ผล และผลผลิตต่อไร่
ต้นส้มโอเริ่มออกดอกติดผลเมื่ออายุราว 4 ปีตามคู่มือกรมวิชาการเกษตร บางพื้นที่เร็วกว่านั้น เช่น ทับทิมสยามที่ปากพนังเริ่มให้ผลราวปีที่ 3 และเมืองลองออกดอกเมื่ออายุ 3–4 ปี ส่วนเวียงแก่นเริ่มให้ผลราว 5 ปีและให้ผลเต็มที่เมื่ออายุ 5–8 ปี
ดูอย่างไรว่าส้มโอแก่พร้อมเก็บ
- นับอายุ: ส้มโอกินสดเก็บได้ราว 6.5–7.5 เดือนหลังติดผล ขึ้นกับพันธุ์ (ดูตารางพันธุ์)
- ดูต่อมน้ำมัน: ต่อมน้ำมันที่ก้นผลห่างกันชัดขึ้น ผิวเริ่มมีนวล และเปลี่ยนเป็นสีเขียวอมเหลือง
- มาตรฐานส่งออก: ความหวานอย่างน้อย 8 องศาบริกซ์
- ก่อนเก็บ: หยุดพ่นสาร 14 วัน และหยุดน้ำอย่างน้อย 1 สัปดาห์
- วิธีเก็บ: ใช้กรรไกรตัดขั้ว เก็บในที่ร่ม อากาศถ่ายเท ส้มโอเก็บไว้ได้นาน หลังราว 3 เดือนเปลือกจะเหี่ยวแต่เนื้อฉ่ำขึ้น
ผลผลิตต่อไร่ต่างกันมากตามพันธุ์ อายุต้น ระยะปลูก และการจัดการ ตัวเลขข้างบนจึงเป็นค่าอ้างอิงจากรายงาน ไม่ใช่ตัวเลขที่ทุกสวนจะได้
🏡 การปลูกส้มโอในกระถาง และปลูกในบ้าน

ปลูกส้มโอในกระถางได้ แต่ต้องใช้ภาชนะใหญ่ ระบายน้ำดี และวางกลางแดด UF/IFAS ระบุว่าไม้สกุลส้มพันธุ์ที่ต้นเล็กปลูกในภาชนะได้ และ Purdue NewCROP บันทึกว่าส้มโอบางสายพันธุ์เป็นต้นแคระ แต่ส้มโอทั่วไปสูงได้ถึง 5–15 เมตร ต้นในกระถางจึงต้องตัดแต่งคุมทรงสม่ำเสมอ
- ต้นพันธุ์: ใช้กิ่งตอนหรือต้นติดตา ซึ่งออกผลเร็วกว่าต้นเพาะเมล็ด
- ภาชนะ: กระถางใบใหญ่ เข่ง หรือวงบ่อซีเมนต์ที่มีรูระบายน้ำ ยิ่งใหญ่ยิ่งเลี้ยงได้นาน
- วัสดุปลูก: RHS แนะนำวัสดุปลูกที่มีดินร่วนเป็นหลักและผสมกรวดหรือทรายหยาบให้โปร่ง ไม่อัดแน่น
- น้ำ: รดสม่ำเสมอช่วงแตกใบและติดผล ลดลงช่วงอากาศเย็น ห้ามให้กระถางแฉะเพราะรากเน่าโคนเน่าเป็นโรคสำคัญของส้มโอ
- ปุ๋ย: ใส่ปุ๋ยสม่ำเสมอแต่น้อยครั้งละน้อย เทียบอัตราต้นเล็กของกรมวิชาการเกษตร (15-15-15 ครั้งละไม่มาก ร่วมกับปุ๋ยอินทรีย์) ไม่โรยชิดโคนต้น
- แสง: วางจุดที่ได้แดดเต็มวัน ระเบียงที่แดดน้อยจะได้ต้นที่โตแต่ไม่ค่อยติดผล
- ไว้ผล: ผลส้มโอหนักกว่า 1 กก. ต้นในกระถางควรไว้ผลน้อย ๆ แบบที่ GI เมืองลองกำหนดสำหรับต้นอายุน้อย
ถ้าบ้านมีที่ดิน ปลูกลงดินห่างตัวบ้านดีกว่า เพราะทรงพุ่มกว้างและให้ผลมากกว่ามาก การดูแลส้มโอในกระถางคล้ายกับมะนาวในกระถาง คือเน้นแดดจัด วัสดุปลูกโปร่ง และระวังหนอนชอนใบที่ยอดอ่อน
เรายังไม่พบคู่มือทางการของไทยที่กำหนดขนาดกระถางสำหรับส้มโอ จึงไม่ใส่ตัวเลข ให้เริ่มจากภาชนะใหญ่ที่สุดที่วางได้ และเปลี่ยนวัสดุปลูกเมื่ออัดแน่นหรือน้ำซึมช้า ต้นที่โตเกินกระถางย้ายลงดินได้
📅 ปฏิทินดูแลสวนส้มโอรอบปี (ภาคกลาง)
ปฏิทินนี้สรุปจากปฏิทินการผลิตส้มโอเพื่อการส่งออกของกรมวิชาการเกษตร ซึ่งออกดอกราวมกราคม–กุมภาพันธ์และเก็บราวสิงหาคม–กันยายน พื้นที่อื่นให้เลื่อนตามช่วงออกดอกจริงของสวน
ปุ๋ยเดือนกรกฎาคมเป็นการนับจากคำแนะนำ “ผลอายุ 5 เดือน” ของเอกสาร ศวพ.พิจิตร ถ้าสวนออกดอกช่วงอื่นให้นับอายุผลแทนการดูเดือน
📚 แหล่งอ้างอิง
- ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรพิจิตร สวพ.2 กรมวิชาการเกษตร: เทคโนโลยีการผลิตส้มโอเพื่อเพิ่มคุณภาพและมาตรฐานในเขตภาคเหนือตอนล่าง (2565)
- สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร: การจัดการศัตรูส้มโอเพื่อการส่งออก (2558)
- กรมวิชาการเกษตร: การจัดการองค์ความรู้เทคโนโลยีการผลิตส้มโอพันธุ์ทับทิมสยามในพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง บทที่ 3
- กรมวิชาการเกษตร: การจัดการองค์ความรู้เทคโนโลยีการผลิตส้มโอพันธุ์ทับทิมสยามในพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง บทที่ 4
- กรมวิชาการเกษตร: การทดสอบเทคโนโลยีการสร้างสวนส้มโอพันธุ์ท้องถิ่นจังหวัดนครปฐม
- ศูนย์วิจัยพืชสวนสุโขทัย กรมวิชาการเกษตร: เปรียบเทียบส้มโอที่คัดเลือกจากสายต้นเพาะเมล็ด
- กรมวิชาการเกษตร: หลักเกณฑ์การตรวจสอบลักษณะประจำพันธุ์ (DUS) ส้มโอ
- กรมทรัพย์สินทางปัญญา: ประกาศคำขอขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ส้มโอขาวน้ำผึ้งเมืองลอง
- กรมทรัพย์สินทางปัญญา: ประกาศคำขอขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ส้มโอเวียงแก่น
- ม.วลัยลักษณ์ (วารสารวิทยาศาสตร์ มข. 2559): ผลของไนโตรเจนต่อคุณภาพผลส้มโอพันธุ์ทับทิมสยาม
- ม.ทักษิณ (WMS Journal of Management 2561): เศรษฐกิจการผลิตและการตลาดส้มโอทับทิมสยาม อ.ปากพนัง
- ม.แม่โจ้ (วารสารเกษตร 2564): คุณภาพผลและธาตุอาหารในใบส้มโอทองดีและแชนด์เลอร์ นอกฤดูและในฤดู
- คณะเภสัชศาสตร์ ม.นเรศวร (ศูนย์การศึกษาต่อเนื่องทางเภสัชศาสตร์): ผลของส้มโอต่อการดูดซึมของยา cyclosporin
- Wikipedia: Pomelo
- Wikipedia: Citrus greening disease
- Wikipedia: Buddha’s hand
- Purdue University NewCROP (Morton, Fruits of Warm Climates): Pummelo
- UF/IFAS Extension: Citrus spp. (ENH328)
- RHS: Citrus maxima (F)
- University of Arizona Cooperative Extension: Grapefruit and Pummelo for Southern Arizona (AZ1925)
- ASPCA: Grapefruit (Citrus paradisii) toxic and non-toxic plants
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ต้นส้มโอชอบแดดไหม
ต้นส้มโอชอบแดดจัดเต็มวัน UF/IFAS และ RHS จัดไม้สกุลส้มรวมถึงส้มโอเป็นพืชที่ต้องการแดดเต็มที่ ต้นที่ได้แดดน้อยจะติดผลน้อย จึงควรปลูกในที่โล่ง อุณหภูมิที่เหมาะราว 25–30°C และต้องเป็นดินที่ระบายน้ำดี ไม่มีน้ำขัง
ส้มโอออกดอกเดือนไหน
ส้มโอในภาคกลางออกดอกราวพฤศจิกายนถึงมีนาคม และออกมากที่สุดในเดือนมกราคม เรียกว่าส้มปี ส่วนดอกที่ออกกระจายนอกช่วงนี้เรียกส้มทะวาย ในภาคเหนือตอนล่างออกดอกราวมกราคมถึงมีนาคม และเก็บผลราวสิงหาคมถึงตุลาคม ตามเอกสารกรมวิชาการเกษตร
ส้มโอออกดอกใส่ปุ๋ยอะไร
ปฏิทินการผลิตของกรมวิชาการเกษตรแนะนำปุ๋ยสูตร 12-24-12 อัตรา 1 กิโลกรัมต่อต้นในเดือนธันวาคมก่อนออกดอก หลังติดผลใช้ 15-15-15 ตามขนาดทรงพุ่ม และเมื่อผลอายุราว 5 เดือนใส่ 13-13-21 อัตรา 1.5 กิโลกรัมต่อต้นเพื่อเพิ่มคุณภาพเนื้อ ควรหว่านรอบชายทรงพุ่ม ไม่กองชิดโคนต้น
ปลูกส้มโอกี่ปีได้ผล
ต้นส้มโอกิ่งตอนเริ่มออกดอกติดผลเมื่ออายุราว 4 ปีตามคู่มือกรมวิชาการเกษตร บางพื้นที่เร็วกว่านั้น เช่น ทับทิมสยามที่ปากพนังเริ่มให้ผลราวปีที่ 3 ส่วนเวียงแก่นเริ่มราว 5 ปีและให้ผลเต็มที่เมื่ออายุ 5–8 ปี ผลแต่ละรุ่นเก็บได้ราว 6.5–7.5 เดือนหลังติดผล
ปลูกส้มโอในกระถางได้ไหม
ปลูกได้ ถ้าใช้กิ่งตอนหรือต้นติดตาในกระถางใบใหญ่ เข่ง หรือวงบ่อที่ระบายน้ำดี ใช้วัสดุปลูกโปร่ง วางกลางแดดเต็มวัน ระวังน้ำแฉะเพราะส้มโอเป็นโรครากเน่าโคนเน่าง่าย และตัดแต่งคุมทรงเพราะส้มโอทั่วไปสูงได้ 5–15 เมตร ต้นในกระถางควรไว้ผลน้อย ถ้ามีที่ดินการปลูกลงดินจะให้ผลมากกว่า
รูปภาพเพิ่มเติม
ปลูกต่อได้เลย
ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายต้นส้มโอ
ไม้ผลต้นมะม่วง
Mangifera indica L.
ไม้ผลต้นขนุน
Artocarpus heterophyllus Lam.
ไม้ผลต้นลำไย
Dimocarpus longan Lour.
ไม้ผล