ต้นงิ้วออกดอกสีแดงเต็มกิ่งที่ไม่มีใบในหน้าแล้ง

ต้นงิ้ว

Bombax ceiba L.

ชื่อสามัญงิ้ว, งิ้วแดง, งิ้วบ้าน, งิ้วหนาม, งิ้วปง, ปองิ้ว, งิ้วปงแดง, สะเน้มระกา, Red cotton tree, Silk cotton tree, Kapok tree
วงศ์Malvaceae (วงศ์ชบา) วงศ์ย่อย Bombacoideae
ถิ่นกำเนิดเอเชียเขตร้อนและกึ่งร้อน ถึงออสเตรเลียตอนเหนือ รวมถึงไทย
การรดน้ำ

ต้นเล็กรดเมื่อหน้าดินแห้ง ต้นใหญ่ที่ตั้งตัวแล้วแทบไม่ต้องรด

แสงแดด

แดดจัดแสงแดดโดยตรง

ความยาก

ง่ายเหมาะสำหรับมือใหม่

อุณหภูมิ

ไม้เขตร้อนและกึ่งร้อน ไม่ทนน้ำค้างแข็ง

ความสูง

ราว 15–25 เมตร (บางแหล่ง 25–30 เมตร)

การเจริญเติบโต

เร็ว

📌

สรุปสั้น (TL;DR)

อ่าน 30 วินาที
  • 1 ต้นงิ้ว / งิ้วแดง / งิ้วบ้าน (*Bombax ceiba*) ไม้ยืนต้นผลัดใบวงศ์ชบา สูงราว 15–25 ม. ลำต้นมีหนามรูปกรวย
  • 2 ดอกงิ้ว สีแดงถึงแสด 5 กลีบ บานตอนทิ้งใบในหน้าแล้ง ราว ม.ค.–ก.พ. ถึงหน้าร้อน
  • 3 ดอกงิ้วแห้ง คือเกสรเพศผู้ตากแห้ง ใช้ใส่ขนมจีนน้ำเงี้ยวและแกงแค ควรเก็บให้แห้งเพราะเสี่ยงเชื้อรา
  • 4 ไม่ใช่ต้นนุ่น (*Ceiba pentandra*) และต่างจากงิ้วป่า (*Bombax anceps*) ที่ดอกสีขาว
  • 5 ปุยงิ้วใช้ยัดหมอนฟูก เนื้อไม้เบาใช้ทำไม้ขีด ไม้จิ้มฟัน ส่วนสรรพคุณเป็นตำรายาพื้นบ้าน ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
  • 6 ต้นงิ้วในนรก มาจากโลหสิมพลีนรกในไตรภูมิกถา เป็นคติความเชื่อ
  • 7 ไม่ควรปลูกชิดบ้าน เพราะต้นใหญ่ มีพูพอน หนาม และรากอาจชอนรอยร้าวสิ่งปลูกสร้าง

🛒 ซื้อต้นงิ้ว — ส่งตรงจากเกษตรกร

สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง

🌿

ยังไม่มีร้านขายต้นงิ้วในตลาดตอนนี้

ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้

🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้

ข้อมูลทั่วไป

ต้นงิ้ว หรืองิ้วแดง (Bombax ceiba L.) คือไม้ยืนต้นผลัดใบขนาดใหญ่ในวงศ์ชบา (Malvaceae) ลำต้นตรงสูงราว 15–25 เมตร มีหนามแหลมรูปกรวยทั่วลำต้นและกิ่ง ช่วงหน้าแล้งจะทิ้งใบแล้วออกดอกสีแดงสดเต็มกิ่ง ก่อนติดผลที่แตกออกเป็นปุยสีขาว คนไทยรู้จักต้นงิ้วทั้งในฐานะต้นไม้พื้นบ้านที่ดอกแห้งใส่น้ำเงี้ยว และต้นไม้หนามในเรื่องนรกตามคติไตรภูมิ

☀️
แดดจัด
ความต้องการแสง
💧
น้อย
ความต้องการน้ำ
🌳
15–25 ม.
ความสูง
🌺
ม.ค.–ก.พ.
ช่วงดอกบาน

หมายเหตุสั้น ๆ: คำว่า “งิ้ว” ในภาษาไทยยังหมายถึงอุปรากรจีนด้วย แต่บทความนี้พูดถึงต้นงิ้วที่เป็นพืชเท่านั้น ตั้งแต่ลักษณะ ดอกงิ้ว ดอกงิ้วแห้ง สรรพคุณตามตำรา งิ้วป่าต่างจากงิ้วบ้านอย่างไร ต้นงิ้วกับต้นนุ่นเป็นต้นเดียวกันไหม ไปจนถึงปลูกใกล้บ้านได้หรือไม่

🌳 ต้นงิ้วคืออะไร ข้อมูลพื้นฐาน

ต้นงิ้วเป็นไม้พื้นเมืองของเอเชียเขตร้อนและกึ่งร้อน รวมถึงไทย ฐานข้อมูล Kew POWO ระบุถิ่นกระจายพันธุ์ตั้งแต่อินเดีย จีนตอนใต้ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ไปจนถึงออสเตรเลียตอนเหนือ ในไทยพบตามป่าเบญจพรรณและที่ราบ ข้อมูลสำคัญสรุปไว้ในตารางนี้

ชื่อไทย งิ้ว, งิ้วแดง, งิ้วบ้าน, งิ้วหนาม, งิ้วปง
ชื่อวิทยาศาสตร์ Bombax ceiba L. (ชื่อพ้อง Bombax malabaricum DC., Gossampinus malabarica Merr.)
ชื่อภาษาอังกฤษ Red cotton tree, Silk cotton tree, Cotton tree, Kapok tree
วงศ์ Malvaceae (วงศ์ชบา) วงศ์ย่อย Bombacoideae ตำราเก่าจัดไว้ในวงศ์ Bombacaceae
ถิ่นกำเนิด เอเชียเขตร้อนและกึ่งร้อน ถึงออสเตรเลียตอนเหนือ (รวมไทย)
ประเภท ไม้ยืนต้นผลัดใบ ลำต้นมีหนาม
ความสูง ราว 15–25 เมตร (บางแหล่งว่า 25–30 เมตร) ทรงพุ่มกว้างราว 15 เมตร
ดอก สีแดงถึงแสด 5 กลีบ บานกว้างราว 8–10 ซม. ออกตอนทิ้งใบ
ผล ผลแห้งแตก 5 พู ภายในมีเมล็ดสีดำห่อปุยสีขาว
แสงแดด แดดจัดเต็มวัน
น้ำ น้อยถึงปานกลาง ทนแล้งได้
ขยายพันธุ์ เพาะเมล็ด (หลัก)

🏷️ ชื่ออื่นของต้นงิ้ว: งิ้วแดง งิ้วบ้าน งิ้วหนาม

ต้นงิ้วมีชื่อท้องถิ่นหลายชื่อ ชื่อที่ใช้กันมากคือ งิ้วแดง (ตามสีดอก) งิ้วบ้าน (เพื่อแยกจากงิ้วป่า) และต้นงิ้วหนาม (ตามหนามบนลำต้น) ชื่อเหล่านี้หมายถึงพืชชนิดเดียวกันคือ Bombax ceiba

ชื่อ ที่มา / พื้นที่
งิ้ว, งิ้วบ้าน, งิ้วปง, ปองิ้ว ชื่อทั่วไป (หมอชาวบ้าน, disthai)
งิ้วแดง กาญจนบุรี และใช้ทั่วไปตามสีดอก
งิ้วหนาม, งิ้วปงแดง, งิ้วปกแดง ชื่อท้องถิ่นตามฐานข้อมูล ม.ราชภัฏกำแพงเพชร
สะเน้มระกา ชอง จันทบุรี
ตอเหมาะ กะเหรี่ยงแดง
ปั้งพัวะ ม้ง
นุ่นนาง ชื่อท้องถิ่นที่บางแหล่งบันทึกไว้

ระวังความสับสน: ฐานข้อมูลของ ม.ราชภัฏกำแพงเพชรบันทึกว่าบางท้องถิ่นเรียก B. ceiba ว่า “งิ้วป่า” ด้วย ขณะที่ฐานข้อมูลพรรณไม้ของ อพ.สธ. และ NECTEC ใช้ชื่อ “งิ้วป่า” กับอีกชนิดหนึ่งคือ Bombax anceps ที่ดอกสีขาว ถ้าจะซื้อต้นหรือค้นข้อมูล ให้ยึดชื่อวิทยาศาสตร์เป็นหลัก

🌿 ลักษณะของต้นงิ้ว ลำต้น ใบ ดอก และผล

ลำต้นต้นงิ้วสีเทามีหนามรูปกรวยแหลม
ลำต้นต้นงิ้วมีหนามรูปกรวยแหลม เห็นชัดตอนต้นยังอายุน้อย

ต้นงิ้วจำง่ายจาก 4 จุด คือ ลำต้นตรงสีเทาที่มีหนามรูปกรวย ใบประกอบแบบนิ้วมือ ดอกสีแดงขนาดใหญ่ที่บานตอนกิ่งไม่มีใบ และผลที่แตกออกเป็นปุยขาว รายละเอียดแต่ละส่วนจากฐานข้อมูลพรรณไม้ไทยและ Flora of China มีดังนี้

ส่วน ลักษณะ
ลำต้น ตรงและสูง ต้นอ่อนเปลือกสีเขียว อายุมากขึ้นเป็นสีเทา เนื้อไม้อ่อนและเบา Flora of China ระบุว่าโคนต้นมีพูพอน (buttress)
หนาม หนามใหญ่แหลมคล้ายพีระมิดหรือกรวย ขึ้นทั่วลำต้นและกิ่ง ต้นอ่อนมีหนามมาก และค่อย ๆ หลุดหายเมื่อต้นแก่
กิ่ง แผ่ออกเกือบแนวนอนเป็นชั้น ๆ รอบลำต้น
ใบ ใบประกอบแบบนิ้วมือ ใบย่อย 5–7 ใบ (บางแหล่งว่า 3–7 หรือ 4–7) ใบย่อยยาวราว 10–16 ซม. ผิวเกลี้ยง ก้านใบยาวได้ถึงราว 20 ซม.
ดอก ดอกใหญ่ สีแดง ชมพูแกมเลือดหมู หรือแสด (สีเหลืองทองพบน้อย) 5 กลีบหนา บานกว้างราว 8–10 ซม. เกสรเพศผู้จำนวนมาก ออกที่ปลายกิ่ง
ผล ผลแห้งแตก ยาวราว 10–15 ซม. ผลอ่อนสีเขียว แก่เป็นสีน้ำตาลแล้วแตกเป็น 5 พู
เมล็ด สีดำหรือเทา จำนวนมาก ห่อด้วยปุยสีขาวที่ปลิวตามลมได้ไกล
จุดสังเกตต้นงิ้ว 4 ส่วน หนามรูปกรวยบนลำต้น ใบประกอบแบบนิ้วมือ 5 ถึง 7 ใบย่อย ดอกสีแดง 5 กลีบ และผลแห้งแตกมีปุยสีขาว
ภาพที่ 1: จุดสังเกตต้นงิ้ว ได้แก่ หนามรูปกรวยบนลำต้น ใบประกอบแบบนิ้วมือ ดอกสีแดง 5 กลีบที่บานตอนทิ้งใบ และผลแห้งที่แตกออกให้ปุยสีขาว (สรุปจาก Flora of China, ม.ราชภัฏกำแพงเพชร และ อพ.สธ.)

ต้นงิ้วหนาม ทำไมลำต้นถึงมีหนาม

หนามรูปกรวยบนลำต้นคือจุดเด่นที่ทำให้คนเรียกว่า “งิ้วหนาม” แหล่งข้อมูลต่างประเทศอธิบายว่าหนามช่วยกันสัตว์ไม่ให้ปีนหรือกัดแทะต้นอ่อน หนามจะเห็นชัดที่สุดตอนต้นยังอายุน้อย และค่อย ๆ หลุดหรือสึกหายไปเมื่อต้นโต ต้นงิ้วที่อายุมากจึงอาจมีลำต้นเกือบเรียบ

ต้นงิ้วสูงแค่ไหน

ฐานข้อมูลไทยระบุความสูงราว 15–25 เมตร Flora of China ระบุสูงได้ถึง 25 เมตร ส่วนแหล่งต่างประเทศบางแห่งบันทึกว่าต้นอายุมากในเขตร้อนชื้นอาจสูงกว่านั้นมาก สรุปคือ ต้นงิ้วเป็นไม้ใหญ่ระดับตึกหลายชั้น ไม่ใช่ไม้ประดับขนาดเล็ก

🌺 ดอกงิ้ว ออกดอกช่วงไหน

ดอกงิ้วสีแดง 5 กลีบหนา มีเกสรเพศผู้จำนวนมาก บนกิ่งที่ไม่มีใบ
ดอกงิ้วมี 5 กลีบหนา สีแดงถึงแสด และเกสรเพศผู้จำนวนมากกลางดอก

ดอกงิ้วบานในหน้าแล้งถึงต้นหน้าร้อน หลังต้นทิ้งใบหมด ฐานข้อมูล ม.ราชภัฏกำแพงเพชรระบุว่าออกดอกราวเดือนมกราคมถึงกุมภาพันธ์และบานในช่วงสั้น ๆ ส่วนบทความหมอชาวบ้านระบุช่วงกว้างกว่าคือราวกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคม ช่วงเวลาจึงขยับตามพื้นที่และสภาพอากาศแต่ละปี

ดอกงิ้วมีกลีบหนาแข็ง สีแดงสดหรือแสด กลางดอกมีเกสรเพศผู้จำนวนมาก แหล่งข้อมูลไทยบางแห่งบอกว่ามีกลิ่นหอมเอียน ขณะที่ LLIFLE ระบุว่าดอกไม่มีกลิ่น ดอกที่บานเต็มกิ่งเป็นแหล่งอาหารของนก ผึ้ง และแมลงหลายชนิด คนภาคเหนือนำดอกงิ้วไปตากแดดแล้วใช้ส่วนเกสร เรียกว่า “ดอกงิ้วแห้ง”

ปฏิทินช่วงออกดอกของงิ้วบ้าน งิ้วป่า และนุ่น ตามแหล่งข้อมูลไทย งิ้วบ้านออกดอกช่วงต้นปีถึงหน้าร้อน
ภาพที่ 2: ช่วงออกดอกของงิ้วบ้าน งิ้วป่า และนุ่น ตามที่แหล่งข้อมูลไทยบันทึกไว้ (งิ้วป่าออกดอกและติดผลราว พ.ย.–ก.พ. ตาม NECTEC และออกดอก ม.ค.–ก.พ. ตาม อพ.สธ.)
แหล่งข้อมูล ช่วงออกดอกที่ระบุ หมายเหตุ
ม.ราชภัฏกำแพงเพชร ม.ค.–ก.พ. ข้อมูลพื้นที่กำแพงเพชร–ตาก บานช่วงสั้น
มูลนิธิหมอชาวบ้าน ก.พ.–พ.ค. (ฤดูร้อน) บทความปี 2536
Flora of China มี.ค.–เม.ย. ติดผลหน้าร้อน ข้อมูลในจีน
LCSD ฮ่องกง ก.พ.–มี.ค. ต้นในสวนสาธารณะ

🔀 ต้นงิ้วมีกี่สายพันธุ์ งิ้วป่ากับงิ้วบ้านต่างกันอย่างไร

ในภาษาพูด “ต้นงิ้ว” มักหมายถึงสองชนิดหลักในสกุล Bombax ที่พบในไทย คือ งิ้วบ้าน/งิ้วแดง (Bombax ceiba) และงิ้วป่า/งิ้วป่าดอกขาว (Bombax anceps) ไม่ได้แบ่งเป็นสายพันธุ์ปลูกแบบไม้ประดับ ส่วนในทางพฤกษศาสตร์ สกุล Bombax ยังมีชนิดอื่นอีก เช่น B. insigne ที่ Flora of China บันทึกไว้ เราไม่พบแหล่งไทยที่เปิดอ่านได้ซึ่งระบุจำนวนชนิดในไทยแน่ชัด จึงไม่ใส่ตัวเลข

หัวข้อ งิ้วบ้าน / งิ้วแดง งิ้วป่า / งิ้วป่าดอกขาว
ชื่อวิทยาศาสตร์ Bombax ceiba L. Bombax anceps Pierre var. anceps
ชื่อท้องถิ่น งิ้ว, งิ้วบ้าน, งิ้วแดง, งิ้วหนาม, งิ้วปง งิ้วป่า, งิ้วป่าดอกขาว, งิ้วดอกขาว, ไกร, ไกร่, งิ้วผา, นุ่นป่า
สีดอก แดง แสด (เหลืองทองพบน้อย) ขาว บางต้นอมเขียวอ่อนหรือชมพูอ่อน
ความสูง ราว 15–25 ม. ราว 15–25 ม. (NECTEC ระบุถึง 30 ม.)
ลำต้น มีหนามทั่วลำต้นและกิ่ง เปลือกสีเทา มีหนามรูปกรวยสั้น เปลือกเรียบสีเทาอมเขียว (บางแหล่งว่าน้ำตาลเข้มเกือบดำ) โคนมักมีพูพอนต่ำ ๆ
ใบ ใบย่อย 5–7 ใบ ใบย่อย 5–7 ใบ ยาวราว 15–30 ซม.
ช่วงดอก ราว ม.ค.–ก.พ. ถึงหน้าร้อน ราว ม.ค.–ก.พ. (อพ.สธ.) หรือ พ.ย.–ก.พ. (NECTEC)
ที่พบ ป่าเบญจพรรณ ที่ราบ ความสูง 100–600 ม. ป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง เขาหินปูน ความสูงราว 90–1,000 ม.

ต้นงิ้วป่า ใช้ประโยชน์อะไรได้บ้าง

ตาม อพ.สธ. เนื้อไม้งิ้วป่าสีขาว ไม่มีแก่น ใช้ทำเรือขุด หีบ ลัง ก้านและกลักไม้ขีด ไม้จิ้มฟัน และเยื่อกระดาษ น้ำมันจากเมล็ดใช้ปรุงอาหารและทำสบู่ เปลือกให้เส้นใยทำเชือก NECTEC ระบุเพิ่มว่าเส้นใยที่หุ้มเมล็ดใช้ยัดฟูกและหมอน และทางภาคเหนือใช้เกสรเพศผู้ตากแห้งปรุงอาหารเช่นเดียวกับงิ้วบ้าน

⚖️ ต้นงิ้วกับต้นนุ่นต้นเดียวกันไหม

ไม่ใช่ต้นเดียวกัน ต้นงิ้วคือ Bombax ceiba ส่วนต้นนุ่นคือ Ceiba pentandra ทั้งสองอยู่วงศ์ชบาเหมือนกันและให้ปุยสีขาวในผลเหมือนกัน จึงมักถูกเรียกปนกัน บทความหมอชาวบ้านยังเล่าว่าคนไทยเรียกปุยในผลงิ้วว่า “นุ่น” และคนรุ่นก่อนเรียกนุ่นว่า “งิ้วดอกขาว” ความสับสนจึงมีมาตั้งแต่ชื่อเรียก

หัวข้อ ต้นงิ้ว (งิ้วแดง) ต้นนุ่น
ชื่อวิทยาศาสตร์ Bombax ceiba Ceiba pentandra (L.) Gaertn.
ดอก ใหญ่ สีแดงหรือแสด ออกที่ปลายกิ่ง เล็กกว่า สีขาวอมเหลือง ออกเป็นช่อตามซอกใบ
ใบ ใบย่อย 5–7 ใบ ใบย่อย 5–11 ใบ ก้านและเส้นใบสีน้ำตาลแดง
หนาม มีหนามทั่วลำต้นและกิ่ง มีหนามกระจายมากบริเวณโคนต้น
ช่วงดอก ราว ม.ค.–ก.พ. ถึงหน้าร้อน ราว ม.ค.–มี.ค.
ปุย ใช้ยัดหมอนฟูกได้ แต่ Flora of China ระบุว่าคุณภาพด้อยกว่านุ่น ปุยนุ่นที่นิยมใช้ยัดหมอน ฟูก ที่นอน
💡 แยกต้นงิ้วกับต้นนุ่นในสามวินาที
ดูที่ดอกง่ายที่สุด ถ้าดอกใหญ่สีแดงสดบานบนกิ่งโล่ง คือต้นงิ้ว ถ้าดอกเล็กสีขาวอมเหลืองเป็นช่อ คือต้นนุ่น ส่วนต้นที่ดอกใหญ่สีขาวและมีหนามแบบงิ้ว มักเป็นงิ้วป่า (Bombax anceps)

🍜 ดอกงิ้วแห้ง ส่วนผสมน้ำเงี้ยวและอาหารเหนือ

ดอกงิ้วแห้งในกระด้งที่ตลาดภาคเหนือ
ดอกงิ้วแห้งคือเกสรเพศผู้ของดอกงิ้วที่ตากแห้ง ใช้ใส่น้ำเงี้ยวและแกงแค

ดอกงิ้วแห้งที่ขายในตลาดภาคเหนือคือเกสรเพศผู้ของดอกงิ้วที่ตากแห้ง ใช้โรยหรือต้มในขนมจีนน้ำเงี้ยว และใส่แกงแค ฐานข้อมูล ม.ราชภัฏกำแพงเพชร disthai และ Wikipedia ต่างระบุการใช้นี้ตรงกัน JIRCAS ซึ่งรวบรวมผักพื้นบ้านไทยระบุว่าเกสรจะเก็บในหน้าแล้ง แล้วนำไปใส่แกงและอาหารอื่น โดยเฉพาะทางภาคเหนือ

ดอกงิ้วแห้งใช้ทำอะไรบ้าง

  • ขนมจีนน้ำเงี้ยว ใส่เกสรดอกงิ้วแห้งลงในน้ำแกง ให้กลิ่นหอมและเนื้อสัมผัสเฉพาะตัว บางสูตรนำไปทอดกรอบโรยหน้า
  • แกงแค แกงผักรวมแบบเหนือที่นิยมใส่ดอกงิ้วแห้ง
  • แต่งสีแกง ฐานข้อมูลท้องถิ่นระบุว่าใช้แต่งสีแกงส้มหรือแกงกะหรี่ได้
  • ดอกสด ลวกกินกับน้ำพริก ใส่แกงส้ม หรือผสมข้าวโพดทำขนมแผ่น

ฐานข้อมูล ม.ราชภัฏกำแพงเพชร (อ้างอิงจากเมดไทย) ระบุว่าเกสรเพศผู้ของดอกงิ้วมีแคลเซียมสูงถึงราว 429 มิลลิกรัมต่อ 100 กรัม ตัวเลขนี้ควรอ่านเป็นข้อมูลอ้างอิงจากแหล่งเดียว ไม่ใช่คำแนะนำด้านโภชนาการ

วิธีทำดอกงิ้วแห้งแบบชาวบ้าน

งานวิจัยของ ม.พะเยา ที่สัมภาษณ์ผู้เก็บและผู้ขายดอกงิ้วแห้ง พบว่าชาวบ้านนำดอกสดไปตากแดดราว 3–5 วัน แล้วบรรจุถุงพลาสติกใสขาย งานเดียวกันพบว่ายิ่งเก็บไว้นาน ยิ่งพบการปนเปื้อนเชื้อรา และดอกที่เปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเข้มหรือดำจะขายไม่ได้ วิธีที่รักษาคุณภาพได้ดีที่สุดในงานวิจัยคือบรรจุในถุงอะลูมิเนียมฟอยล์แบบทึบ

⚠️ ดอกงิ้วแห้งกับเชื้อรา
งานวิจัยของ ม.พะเยา พบเชื้อรา Aspergillus flavus และ Penicillium citrinum ปนเปื้อนในดอกงิ้วแห้งจากตลาด และพบมากขึ้นเมื่อเก็บนาน เลือกซื้อดอกงิ้วแห้งที่สีไม่คล้ำ ไม่มีจุดราหรือกลิ่นอับ เก็บในภาชนะทึบแสงที่แห้ง และอย่าเก็บไว้นานเกินจำเป็น

🌿 ดอกงิ้ว สรรพคุณ และต้นงิ้วมีสรรพคุณอะไรบ้าง

ในตำรายาพื้นบ้านไทย ต้นงิ้วถูกใช้แทบทุกส่วน ทั้งดอก ราก เปลือก และใบ โดยดอกแห้งใช้ในตำรับแก้ไข้เป็นหลัก ข้อมูลด้านล่างเป็นการใช้ตามภูมิปัญญาดั้งเดิมที่แหล่งข้อมูลบันทึกไว้ ยังไม่มีข้อสรุปว่าได้ผลในคน ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

ส่วนที่ใช้ การใช้ตามตำรายาพื้นบ้าน แหล่งที่บันทึก
ดอก / ดอกแห้ง ใช้ในตำรับแก้พิษไข้ แก้ร้อนใน แก้บิด และแก้ริดสีดวงทวาร หมอชาวบ้าน, disthai, ม.ราชภัฏกำแพงเพชร
ราก ใช้บำรุงกำลัง ทำให้อาเจียน และในตำรับแก้ท้องเสีย หมอชาวบ้าน, disthai
เปลือกต้น ใช้ในตำรับที่เกี่ยวกับความดันโลหิต และไตอักเสบ disthai, ม.ราชภัฏกำแพงเพชร
ใบ ตำพอกแก้ฟกช้ำ บวม และฝี หมอชาวบ้าน, ม.ราชภัฏกำแพงเพชร
ยาง ใช้ในตำรับแก้ท้องเสียและบำรุงกำลัง หมอชาวบ้าน

ด้านงานวิจัย disthai สรุปว่ามีการทดลองสารสกัดจากดอก เปลือก ราก และใบของงิ้วในสัตว์ทดลองและในหลอดทดลอง แต่ยังไม่มีข้อสรุปในมนุษย์ และข้อมูลด้านพิษวิทยายังไม่เพียงพอ นอกจากไทยแล้ว ดอกงิ้วยังถูกใช้เป็นส่วนผสมของชาสมุนไพรจีน

⚠️ ก่อนใช้งิ้วเป็นสมุนไพร
อย่าใช้ส่วนต่าง ๆ ของต้นงิ้วแทนยารักษาโรค โดยเฉพาะโรคเรื้อรังอย่างความดันโลหิตสูง แหล่งข้อมูลสมุนไพรเองยังเตือนว่าไม่ควรใช้มากหรือต่อเนื่องนานเกินไป ผู้ที่ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร หรือกินยาประจำ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน เนื้อหานี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

☁️ ปุยงิ้ว เนื้อไม้ และประโยชน์อื่นของต้นงิ้ว

ผลงิ้วแก่แตกออกมีปุยสีขาวห่อเมล็ดสีดำ
ผลงิ้วแก่แตกเป็นพู ปล่อยปุยสีขาวที่ห่อเมล็ดสีดำ

ปุยงิ้วคือเส้นใยสีขาวที่ห่อเมล็ดอยู่ในผลแก่ คนไทยใช้ยัดหมอน เบาะ ฟูก และตุ๊กตามานาน บทความหมอชาวบ้านอ้างถึงอักขราภิธานศรับท์ของหมอบรัดเลย์ (พ.ศ. 2416) ว่าบันทึกการใช้ปุยงิ้วยัดที่นอนหมอนไว้แล้ว อย่างไรก็ตาม Flora of China ระบุว่าปุยงิ้วมีคุณภาพด้อยกว่านุ่น และ disthai ระบุว่าปัจจุบันไม่นิยมปลูกงิ้วเพื่อเอาปุย เพราะผลเล็ก ให้ปุยน้อย ต้นสูงและมีหนาม เก็บเกี่ยวยาก

ประโยชน์จากส่วนต่าง ๆ

ส่วน การใช้ประโยชน์
ปุยในผล ยัดหมอน ฟูก เบาะ ตุ๊กตา ในอินเดียและเนปาลยังนำมาปั่นทอเป็นผ้า ปุยเบา ลอยน้ำ แต่ติดไฟง่ายมาก
เนื้อไม้ เนื้ออ่อนและเบา ใช้ทำไม้จิ้มฟัน ก้านและกล่องไม้ขีด ของเล่น หีบ ลัง หีบศพ แจว และพาย
เปลือก ให้เส้นใยทำเชือก และใช้ย้อมผ้าได้สีออกเทาม่วงหรือน้ำตาล
เมล็ด สกัดน้ำมันใช้ปรุงอาหารและทำสบู่
ดอกและเกสร อาหาร (น้ำเงี้ยว แกงแค) และยาพื้นบ้าน
⚠️ ปุยงิ้วติดไฟง่าย
ปุยงิ้วเบาและติดไฟง่ายมาก ช่วงที่ผลแตกปุยจะปลิวไปทั่วบริเวณ ควรเก็บกวาดไม่ให้กองสะสมใกล้เตาไฟ จุดเผาขยะ หรือสายไฟ

🎯 ปลูกต้นงิ้วเพื่ออะไร

ปัจจุบันคนปลูกต้นงิ้วเพื่อความสวยงามของดอก ให้ร่มเงาในพื้นที่กว้าง และอนุรักษ์ไม้พื้นถิ่นมากกว่าปลูกเพื่อเอาปุย ต้นงิ้วที่พบในไทยส่วนใหญ่เป็นต้นที่ขึ้นเองตามธรรมชาติ และฐานข้อมูลท้องถิ่นระบุว่าปัจจุบันค่อนข้างหายาก ปลูกเฉพาะบางพื้นที่ทางภาคเหนือ

  • ไม้ดอกขนาดใหญ่ในสวนสาธารณะ ในต่างประเทศนิยมปลูกเป็นไม้ริมถนนและไม้ในสวนสาธารณะ ม.ฟลอริดาระบุว่าเหมาะกับสวนสาธารณะและสนามกอล์ฟ
  • อาหารของนกและแมลง ดอกที่บานในหน้าแล้งดึงดูดนก ผึ้ง และแมลง ช่วงที่ป่ามีอาหารน้อย
  • เก็บดอกและเกสร ทางภาคเหนือเก็บดอกไปตากทำดอกงิ้วแห้งขาย
  • เอาเนื้อไม้และปุย ใช้ในงานไม้เบาและยัดหมอน แม้ปัจจุบันจะลดความนิยมลงแล้ว
  • เป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม ดอกงิ้วแดงเป็นดอกไม้ประจำเมืองกว่างโจวของจีน

ถ้าต้องการไม้ใหญ่ให้ร่มเงาในบ้านที่พื้นที่ไม่กว้างนัก ต้นงิ้วอาจไม่ใช่ตัวเลือกแรก ลองเทียบกับ ต้นหูกวาง หรือ ต้นล่ำซำ ซึ่งเป็นไม้ให้ร่มเงาที่คนไทยนิยมปลูกในบ้าน

🔥 ต้นงิ้วในนรก ความเชื่อเรื่องกามภูมิ

ตามคติความเชื่อทางพุทธศาสนาแบบไทยในไตรภูมิกถา (ไตรภูมิพระร่วง) ที่เชื่อกันว่าพระญาลิไทแห่งสุโขทัยทรงนิพนธ์ไว้กว่า 600 ปีก่อน มีนรกขุมหนึ่งชื่อ “โลหสิมพลีนรก” ซึ่งผู้ที่ประพฤติผิดในกามต้องปีนต้นงิ้วหนามแหลม ขณะที่นายนิรยบาลคอยทิ่มแทง บทความของมูลนิธิหมอชาวบ้านอธิบายว่านี่คือที่มาของสำนวน “ปีนต้นงิ้ว” ซึ่งปรากฏในนิราศภูเขาทองของสุนทรภู่ด้วย

บทความ “งิ้ว: ต้นไม้แห่งกามภูมิ” ในนิตยสารหมอชาวบ้าน อธิบายว่าต้นงิ้วเกี่ยวกับกามภูมิได้ทั้งในทางลงโทษและในทางอื่น เช่น ในไตรภูมิยังกล่าวถึงสระสิมพลีที่เชิงเขาพระสุเมรุ ซึ่งมีต้นงิ้วล้อมรอบเป็นที่อยู่ของพญาครุฑ คำว่า “วิมานฉิมพลี” ที่หมายถึงที่อยู่ของครุฑ ก็มาจากคำว่า “สิมพลี” ที่แปลว่าต้นงิ้ว

ความเชื่อนี้เป็นวรรณกรรมและคติทางศาสนา ใช้สอนเรื่องศีลข้อ 3 ไม่ได้หมายความว่าต้นงิ้วจริงเป็นต้นไม้อัปมงคลในทางพฤกษศาสตร์ อย่างไรก็ตาม เว็บไซต์อาหารไทยบางแห่งเล่าว่าคนไทยบางส่วนไม่นิยมปลูกต้นงิ้วใกล้บ้านเพราะเชื่อว่านำโชคร้าย และต้นงิ้วเกี่ยวข้องกับพิธีศพ

🏡 ต้นงิ้วปลูกใกล้บ้านได้ไหม

ไม่ควรปลูกชิดบ้าน ไม่ใช่เพราะความเชื่ออย่างเดียว แต่เพราะต้นงิ้วโตเป็นไม้ใหญ่สูงราว 15–25 เมตร ทรงพุ่มกว้างราว 15 เมตร โคนมีพูพอน ลำต้นมีหนามแหลม และ LLIFLE ระบุว่ารากสามารถชอนเข้ารอยร้าวของอาคาร ถนน และท่อระบายน้ำ จนรบกวนฐานรากได้ จึงไม่เหมาะกับพื้นที่ที่มีสิ่งปลูกสร้างหนาแน่น

เหตุผลที่ควรคิดให้ดีก่อนปลูก

ประเด็น สิ่งที่เกิดขึ้น ผลต่อบ้าน
ขนาดต้น สูงราว 15–25 ม. ทรงพุ่มกว้างราว 15 ม. กิ่งยื่นคลุมหลังคา สายไฟ และบ้านข้างเคียง
ราก / พูพอน โคนต้นมีพูพอน รากชอนเข้ารอยร้าวได้ เสี่ยงรบกวนพื้น ทางเดิน ท่อ และฐานราก
หนาม หนามแหลมรูปกรวยทั่วลำต้น โดยเฉพาะต้นอ่อน อันตรายต่อเด็กและสัตว์เลี้ยงที่ปีนหรือเดินเฉียด
ดอกและปุย ดอกใหญ่ร่วงในหน้าแล้ง ผลแตกปุยปลิว ต้องเก็บกวาด ปุยติดไฟง่าย
ความเชื่อ บางคนเชื่อว่าไม่เป็นมงคล ควรคุยกับคนในบ้านก่อนปลูก

เราไม่พบแหล่งข้อมูลที่กำหนดระยะห่างจากบ้านเป็นตัวเลขสำหรับต้นงิ้วโดยเฉพาะ หลักที่ใช้ได้คือ ให้มองที่ขนาดทรงพุ่มเมื่อโตเต็มที่ เลือกปลูกในพื้นที่โล่งกว้าง เช่น ท้ายสวน ไร่ หรือที่ดินริมทุ่ง ห่างจากตัวบ้าน รั้ว ถนน ท่อ และบ่อเกรอะให้มากที่สุด หลักเดียวกันนี้ใช้กับไม้ใหญ่รากแรงอย่าง ต้นยางอินเดีย ด้วย

💡 ทางเลือกสำหรับบ้านพื้นที่จำกัด
ถ้าชอบต้นงิ้วแต่มีพื้นที่น้อย แหล่งข้อมูลต่างประเทศระบุว่าต้นกล้าอยู่ในกระถางได้หลายปีก่อนย้ายลงดิน และยังฝึกทำเป็นบอนไซได้ จึงเป็นทางเลือกให้ได้ชื่นชมต้นงิ้วโดยไม่ต้องรับความเสี่ยงของไม้ใหญ่

🪴 วิธีปลูกและขยายพันธุ์ต้นงิ้ว

ต้นงิ้วขยายพันธุ์ด้วยเมล็ดเป็นหลัก ทุกแหล่งข้อมูลไทยระบุตรงกัน เมล็ดเก็บได้จากผลแก่ที่เริ่มแตกในหน้าร้อน ส่วน LLIFLE ระบุว่าปักชำกิ่งได้ด้วย สามารถดูหลักการทั่วไปได้ที่ วิธีปักชำ

การเพาะเมล็ดต้นงิ้ว

  1. เก็บผลแก่ สีน้ำตาลที่เริ่มแตก ก่อนปุยปลิวหายไปกับลม แล้วแยกเมล็ดสีดำออกจากปุย
  2. เตรียมวัสดุเพาะ ที่ระบายน้ำดี LLIFLE แนะนำส่วนผสมที่มีทรายราวหนึ่งในสาม
  3. เพาะในที่อุ่น เมล็ดงอกในราว 2–6 สัปดาห์ เมื่ออุณหภูมิอย่างน้อย 25°C (ดีที่สุดราว 27°C) ซึ่งอากาศไทยส่วนใหญ่ทำได้ตามธรรมชาติ
  4. ย้ายลงถุงหรือกระถาง เมื่อต้นกล้าแข็งแรง วางในที่ได้แดด และรดน้ำพอชื้นไม่แฉะ
  5. ย้ายปลูกลงดิน ในจุดโล่งที่ได้แดดเต็มวัน และห่างสิ่งปลูกสร้างมากพอ
⚠️ ระวังหนามตั้งแต่ต้นกล้า
ต้นกล้างิ้วมีหนามตั้งแต่ยังเล็ก ควรใส่ถุงมือหนาเวลาย้ายต้นหรือตัดแต่ง และอย่าวางกระถางไว้ในทางเดินที่เด็กวิ่งเล่น

💧 การดูแลต้นงิ้ว แดด น้ำ ดิน และปุ๋ย

ต้นงิ้วเป็นไม้ป่าที่ดูแลง่ายเมื่อตั้งตัวแล้ว ต้องการแดดจัด ทนแล้ง และไม่ชอบน้ำขัง งานหลักอยู่ในช่วง 1–2 ปีแรกหลังปลูก

แสงแดด

LLIFLE ระบุว่าต้นงิ้วเป็นไม้ที่ต้องการแสงมากและต้องได้แดดเต็มที่ จึงควรปลูกกลางแจ้งที่ไม่มีอะไรบัง

น้ำ

ทนแล้งและเหมาะกับภูมิอากาศแบบมรสุม แต่จะโตเต็มขนาดเมื่อได้น้ำพอเพียง ต้นเล็กให้รดเมื่อหน้าดินแห้ง ต้นที่ตั้งตัวแล้วแทบไม่ต้องรดในหน้าฝน และไม่ควรรดน้ำมากเกินไป

ดินและปุ๋ย

ในธรรมชาติขึ้นได้ในป่าเบญจพรรณและที่ราบ ดินที่ดีคือดินร่วนระบายน้ำดี ไม่มีแหล่งข้อมูลกำหนดสูตรปุ๋ยเฉพาะ หากต้องการเร่งต้นเล็ก ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักรอบทรงพุ่มได้ ดูหลักการได้ที่ วิธีใส่ปุ๋ยต้นไม้ และคำนวณปริมาณปุ๋ยเคมีด้วย เครื่องคำนวณปุ๋ย

ปฏิทินการดูแลต้นงิ้วตลอดปี

ช่วงเวลา สิ่งที่เกิดกับต้นงิ้ว งานดูแล
ปลายฝน–ต้นหนาว ใบเริ่มเหลืองและร่วง ลดการรดน้ำ เก็บใบร่วง
ม.ค.–มี.ค. ทิ้งใบ ออกดอกเต็มกิ่ง เก็บดอกไปตากแห้งได้ ไม่ต้องรดน้ำต้นใหญ่
มี.ค.–พ.ค. ติดผล ผลแก่แตกปุย เก็บผลแก่เพาะเมล็ด กวาดปุยไม่ให้สะสม
ต้นฤดูฝน แตกใบใหม่ ใส่ปุ๋ยคอกให้ต้นเล็ก ตัดกิ่งแห้งหรือกิ่งที่เสี่ยงหัก
กลางฤดูฝน โตเร็ว ตรวจไม้ค้ำต้นเล็ก ระวังน้ำขังโคน

ม.ฟลอริดาแนะนำให้ใส่ใจการตัดแต่งเป็นพิเศษเพราะเป็นไม้ขนาดใหญ่มาก ถ้าต้นสูงเกินเอื้อมถึง ควรจ้างช่างตัดต้นไม้ที่มีอุปกรณ์ป้องกันหนามและการตกจากที่สูง

✅ สรุป: ต้นงิ้วเหมาะกับใคร

ต้นงิ้วหรืองิ้วแดง (Bombax ceiba) เป็นไม้ใหญ่พื้นเมืองที่มีเอกลักษณ์ชัดเจน ทั้งหนามรูปกรวย ดอกแดงเต็มกิ่งโล่งในหน้าแล้ง ปุยขาวในผล และดอกงิ้วแห้งที่เป็นวัตถุดิบของน้ำเงี้ยว ต้นงิ้วไม่ใช่ต้นนุ่น และต่างจากงิ้วป่าที่ดอกเป็นสีขาว เหมาะกับคนที่มีที่ดินกว้าง อยากปลูกไม้ป่าดูดอกและเรียกนกเข้าสวน แต่ไม่เหมาะจะปลูกชิดบ้าน รั้ว หรือท่อ ส่วนเรื่องต้นงิ้วในนรกเป็นคติทางวรรณกรรมศาสนาที่ใช้สอนศีลธรรม ควรอ่านในฐานะความเชื่อ

📚 แหล่งอ้างอิง

🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?

เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ

ลงขายต้นไม้ฟรี ไม่มีค่าธรรมเนียม

❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

+ ต้นงิ้วชอบแดดไหม

ต้นงิ้วชอบแดดจัดเต็มวัน เป็นไม้ที่ต้องการแสงมาก ควรปลูกในพื้นที่โล่งที่ไม่มีต้นไม้ใหญ่บัง ต้นงิ้วยังทนแล้งได้ดี แต่จะโตเต็มขนาดเมื่อได้น้ำพอเพียง

+ ต้นงิ้วกับต้นนุ่นต้นเดียวกันไหม

ไม่ใช่ต้นเดียวกัน ต้นงิ้วคือ Bombax ceiba ดอกใหญ่สีแดงออกที่ปลายกิ่ง ส่วนต้นนุ่นคือ Ceiba pentandra ดอกเล็กสีขาวอมเหลืองออกเป็นช่อ ทั้งสองอยู่วงศ์ชบาและให้ปุยขาวในผลเหมือนกันจึงมักเรียกปนกัน แต่ปุยงิ้วมีคุณภาพด้อยกว่าปุยนุ่น

+ ปลูกต้นงิ้ว เพื่ออะไร

ปัจจุบันปลูกต้นงิ้วเพื่อชมดอกแดงในหน้าแล้ง ให้ร่มเงาในพื้นที่กว้าง เป็นอาหารของนกและผึ้ง และเก็บเกสรไปทำดอกงิ้วแห้ง ในอดีตปลูกเพื่อเอาปุยยัดหมอนและใช้เนื้อไม้เบา แต่ความนิยมลดลงเพราะต้นสูง มีหนาม และให้ปุยน้อย

+ ต้นงิ้วมีกี่สายพันธุ์

ที่คนไทยรู้จักมีสองชนิดหลัก คือ งิ้วบ้านหรืองิ้วแดง (Bombax ceiba) ดอกสีแดงถึงแสด และงิ้วป่าหรืองิ้วป่าดอกขาว (Bombax anceps) ดอกสีขาว ทั้งสองมีหนามบนลำต้นและใบแบบนิ้วมือคล้ายกัน ในทางพฤกษศาสตร์สกุล Bombax ยังมีชนิดอื่นอีก แต่ไม่ได้แยกเป็นสายพันธุ์ปลูกแบบไม้ประดับ

+ ต้นงิ้วมีสรรพคุณอะไรบ้าง

ตามตำรายาพื้นบ้านไทย ดอกแห้งใช้ในตำรับแก้ไข้และร้อนใน รากใช้บำรุงกำลังและแก้ท้องเสีย ใบตำพอกแก้ฟกช้ำบวม และเปลือกใช้ในบางตำรับ งานวิจัยส่วนใหญ่ยังทำในสัตว์ทดลอง ยังไม่มีข้อสรุปในคน ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

แชร์หน้านี้ให้เพื่อน
Facebook LINE X

📚 แหล่งอ้างอิง

ม.ราชภัฏกำแพงเพชร, มูลนิธิหมอชาวบ้าน, อพ.สธ., NECTEC, ม.มหิดล SIREE, ม.พะเยา, Flora of China, Kew POWO, JIRCAS, Wikipedia, UF IFAS, LLIFLE, disthai

ความคิดเห็นและคำถาม