
ต้นเงาะ
Nephelium lappaceum L.
ต้นเล็กรดสม่ำเสมอแล้วทุก 7–10 วัน งดน้ำปลายฝนจนใบม้วน ให้น้ำสม่ำเสมอหลังแทงช่อดอกและติดผล
แดดจัดแสงแดดโดยตรง
ปานกลางต้องการการดูแลพอสมควร
เฉลี่ยราว 22–33°C ต่ำกว่า 10°C ใบร่วง
ราว 12–15 เมตร สูงได้ถึงราว 25 เมตรในธรรมชาติ
ปานกลาง
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ต้นเงาะ คือ *Nephelium lappaceum* L. วงศ์ Sapindaceae ภาษาอังกฤษ Rambutan (มาจากคำมลายู rambut = ผม) ไม้ผลไม่ผลัดใบ สูงราว 12–15 ม.
- เงาะโรงเรียน มีถิ่นกำเนิดที่บ้านนาสาร สุราษฎร์ธานี เนื้อขาวกรอบร่อน "เงาะโรงเรียนนาสาร" เป็นสินค้า GI (2557)
- พันธุ์นิยม: โรงเรียน สีชมพู (ดก ออกเร็ว) สีทอง (ผลใหญ่ ทนผลแตก) และน้ำตาลกรวด (ต้นเตี้ย)
- มีต้นตัวผู้และต้นตัวเมีย ต้นตัวผู้ไม่ติดผล ควรปลูกจากกิ่งติดตา ทาบกิ่ง หรือตอนกิ่งที่ตรงพันธุ์
- ระยะปลูก นิยม 8 × 8–10 × 10 ม. (25–16 ต้น/ไร่) หรือ 4 × 8 ม. แล้วตัดเหลือ 8 × 8 ม. ดินระบายน้ำดี pH 5.5–7.0
- ออกดอกด้วยการงดน้ำ 21–30 วันจนใบม้วน ใส่ 8-24-24 ก่อนออกดอก ศัตรูหลักคือราแป้ง หนอนเจาะขั้วผล เพลี้ยแป้ง
- เก็บเกี่ยว 130–160 วันหลังดอกบาน เริ่มให้ผล 3–4 ปี ต้นอายุ 10 ปีราว 2,000 กก./ไร่
🛒 ซื้อต้นเงาะ — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ยังไม่มีร้านขายต้นเงาะในตลาดตอนนี้
ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้
🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้ข้อมูลทั่วไป
ต้นเงาะ คือไม้ผลยืนต้นเขตร้อนชื้นที่ไม่ผลัดใบ ชื่อวิทยาศาสตร์ Nephelium lappaceum L. อยู่ในวงศ์ Sapindaceae ผลมีขนอ่อนนุ่มคลุมเปลือก เนื้อขาวใสหุ้มเมล็ดใหญ่หนึ่งเมล็ด และเป็นไม้ผลเศรษฐกิจของภาคตะวันออกและภาคใต้ของไทย
บทความนี้รวมเรื่องที่คนอยากปลูกเงาะต้องรู้ ตั้งแต่เงาะโรงเรียนคืออะไร เงาะพันธุ์ไหนดี ต้นเงาะมีต้นตัวผู้ตัวเมียไหม ระยะปลูกและจำนวนต้นต่อไร่ ปุ๋ยตามอายุต้น การงดน้ำให้ออกดอก โรคและแมลง ดัชนีเก็บเกี่ยว ผลผลิตต่อไร่ ไปจนถึงการปลูกเงาะในกระถางหรือในบ้าน ข้อมูลอ้างอิงจากกรมวิชาการเกษตร สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัด และแหล่งพฤกษศาสตร์ต่างประเทศ
🌳 ต้นเงาะคืออะไร ข้อมูลพื้นฐาน
ต้นเงาะเป็นไม้ต้นขนาดกลางถึงใหญ่ของป่าดิบชื้น ถิ่นกำเนิดตามธรรมชาติกระจายตั้งแต่จีนตอนใต้ลงมาถึงคาบสมุทรมลายูและหมู่เกาะ รวมถึงประเทศไทย ฐานข้อมูล POWO ของสวนพฤกษศาสตร์คิวจัดเงาะเป็นไม้ต้นของเขตร้อนชื้น ตารางนี้สรุปข้อมูลสำคัญไว้ในที่เดียว
🔤 เงาะ ภาษาอังกฤษ และที่มาของชื่อ Rambutan
เงาะภาษาอังกฤษคือ Rambutan (แรมบูตาน) เครือข่ายผลไม้เขตร้อนนานาชาติ (TFNet) อธิบายว่าชื่อนี้มาจากคำภาษามลายู “rambut” ที่แปลว่า “ผม” ตามลักษณะขนที่คลุมเปลือกผล ส่วนชื่อวิทยาศาสตร์คือ Nephelium lappaceum L. ซึ่งลินเนียสตีพิมพ์ไว้ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1767
ฐานข้อมูล PROSEA จัดเงาะไว้ในวงศ์ Sapindaceae และระบุว่าญาติใกล้ชิดที่แยกจากเงาะได้ยากคือ Nephelium ramboutan-ake (pulasan) และ Nephelium cuspidatum ส่วนในบ้านเรา เงาะจำง่ายที่สุดจากขนยาวที่คลุมเปลือกผล
🍃 ลักษณะต้นเงาะ ใบ ดอก และผล
ต้นเงาะมีทรงพุ่มกว้างค่อนข้างโปร่ง ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก ดอกเล็กออกเป็นช่อที่ปลายกิ่ง และผลออกเป็นพวงห้อยลง จุดสังเกตที่ชัดที่สุดคือผลที่มีขนยาวโค้งคลุมทั้งผล
ใบเงาะ
ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับตามกิ่ง ใบย่อยเรียงตรงข้ามกัน รูปรีถึงรูปไข่กลับ ขอบใบเรียบ ผิวเกลี้ยงเป็นมัน ใบย่อยที่แห้งแล้วจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแดง ตามคำบรรยายของศูนย์วิจัยพฤกษศาสตร์ มหาวิทยาลัยบรูไนดารุสซาลาม
ดอกเงาะ
ดอกเล็ก สีขาวหรือเหลืองถึงเขียว ออกเป็นช่อแบบแยกแขนงที่ปลายกิ่ง ในประเทศไทยต้นเงาะมักออกดอกหลังผ่านช่วงแล้ง ภาคตะวันออกออกดอกราวมกราคม–มีนาคม รายละเอียดเรื่องดอกตัวผู้และดอกสมบูรณ์เพศอยู่ในหัวข้อถัดไป
ผลเงาะ
ผลรีกว้าง ออกเป็นพวง เปลือกมีขนยาวโค้ง ผลสุกมีสีแดงหรือเหลืองตามพันธุ์ เนื้อขาวใสหุ้มเมล็ดใหญ่ เงาะโรงเรียนที่เก็บพอดีจะมีเปลือกแดงอ่อน ส่วนขนยังเขียว เมื่อผลเสียน้ำ เปลือกจะเข้มเป็นแดงคล้ำถึงน้ำตาลและขนเปลี่ยนเป็นน้ำตาลจนดำ
🌼 ต้นเงาะมีต้นตัวผู้ตัวเมียไหม ดอกเงาะและการผสมเกสร

มี รายงานวิจัยของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าต้นเงาะตัวผู้มีดอกที่มีแต่เกสรเพศผู้ จึงไม่ติดผล ส่วนต้นตัวเมียมีดอกสมบูรณ์เพศที่มีรังไข่ ยอดเกสรเพศเมีย และเกสรเพศผู้ แต่เกสรเพศผู้ในดอกนี้ไม่ช่วยในการผสม ต้นที่ติดผลจึงต้องได้ละอองเรณูจากต้นตัวผู้หรือแหล่งอื่น ฐานข้อมูล PROSEA ยังระบุว่าพันธุ์โรงเรียนและสีชมพูแทบไม่มีดอกเพศผู้ จึงต้องมีต้นช่วยผสมเกสรหรือใช้สารฮอร์โมนช่วย ดังนั้นถ้าปลูกเงาะโรงเรียนหรือสีชมพูไว้ต้นเดียว โดยไม่มีต้นตัวผู้หรือต้นเงาะอื่นอยู่ใกล้ ๆ อาจติดผลน้อยหรือไม่ติดผลเลย
สวนเงาะช่วยผสมเกสรอย่างไร
เดิมเงาะผสมเกสรได้ด้วยลมและแมลง งานสำรวจสวนเงาะโรงเรียนนาสารของกรมวิชาการเกษตรพบว่า ชาวสวนส่วนใหญ่ (ราว 50%) ปล่อยให้ผสมตามธรรมชาติ ราว 37% ปลูกต้นตัวผู้แซมในสวน ราว 8% ใช้ผึ้ง และราว 5% ใช้สารควบคุมการเจริญเติบโต สป.กษ. ภูเก็ตแนะนำให้เลี้ยงผึ้งหรือนำรังผึ้งเข้าสวนช่วงดอกบาน และบางสวนเก็บละอองเรณูผสมน้ำไปพ่นต้นตัวเมีย
เงาะโรงเรียนหรือสีชมพูต้นเดียวในบ้าน ถ้าไม่มีต้นตัวผู้หรือต้นเงาะอื่นอยู่ใกล้ ๆ อาจติดผลน้อยหรือไม่ติดเลย เพราะเกสรเพศผู้ในดอกของต้นที่ติดผลไม่ทำหน้าที่ (กรมวิชาการเกษตร) และสองพันธุ์นี้แทบไม่มีดอกเพศผู้ (PROSEA) ถ้าพื้นที่พอให้ปลูกต้นตัวผู้หรือต้นเงาะอีกต้นไว้ใกล้กัน ใช้กิ่งติดตาหรือกิ่งทาบจากต้นที่ติดผลแล้ว อย่าใช้ต้นเพาะเมล็ดที่ไม่รู้ที่มาซึ่งอาจเป็นต้นตัวผู้
🏫 เงาะโรงเรียน คืออะไร และเงาะโรงเรียนนาสาร มีที่มาอย่างไร
เงาะโรงเรียนคือพันธุ์เงาะที่มีถิ่นกำเนิดที่อำเภอบ้านนาสาร จังหวัดสุราษฎร์ธานี ตามรายงานวิจัยของกรมวิชาการเกษตร ผลสุกสีแดงเข้ม เนื้อขาวกรอบ ร่อนออกจากเมล็ดง่าย และเป็นพันธุ์หลักที่ปลูกทั้งภาคตะวันออก (จันทบุรี ระยอง ตราด) และภาคใต้ (สุราษฎร์ธานี ชุมพร นครศรีธรรมราช)
เงาะโรงเรียนนาสาร สินค้า GI ของสุราษฎร์ธานี
“เงาะโรงเรียนนาสาร” ได้ขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ของจังหวัดสุราษฎร์ธานี เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม 2557 รายงานของกรมวิชาการเกษตรบรรยายลักษณะว่าผลสีแดง ขนช่วงโคนสีแดงแต่ปลายขนสีเขียว เนื้อหนาแห้ง และล่อนจากเมล็ดง่าย สุราษฎร์ธานียังเป็นจังหวัดที่ผลิตเงาะมากที่สุดของภาคใต้ ราว 47% ของผลผลิตทั้งภาค และอำเภอบ้านนาสารเป็นแหล่งปลูกใหญ่
ที่มาของชื่อ “เงาะโรงเรียน”
ชื่อเงาะโรงเรียนผูกกับอำเภอบ้านนาสาร แต่รายละเอียดประวัติว่าใครนำเข้ามาปลูกในปีใดและที่โรงเรียนใด เราไม่พบในเอกสารทางการที่เปิดอ่านได้ จึงไม่ขอเล่าต่อแบบไม่มีหลักฐาน ถ้าต้องการรายละเอียดแนะนำให้ดูเอกสารของจังหวัดสุราษฎร์ธานีหรือทะเบียน GI ของกรมทรัพย์สินทางปัญญา
เงาะโรงเรียนยังมีสายพันธุ์ท้องถิ่นในที่อื่น เช่น เงาะทองผาภูมิ ของกาญจนบุรี ซึ่งกรมทรัพย์สินทางปัญญาเรียกว่าเป็นเงาะโรงเรียนสายหนึ่งที่มีชื่อเสียง ผลเล็กกว่า ขนสั้นสีเขียวอ่อน เปลือกเหลืองอมแดง เมล็ดเล็ก เนื้อหนาหวานล่อนง่าย ปลูกที่ทองผาภูมิ ไทรโยค สังขละบุรี และศรีสวัสดิ์ ออกขายราวพฤษภาคม–กรกฎาคม
🍒 เงาะพันธุ์ไหนดี: เงาะโรงเรียน เงาะสีชมพู สีทอง และพันธุ์อื่น

พันธุ์ที่นิยมปลูกมากที่สุดคือ เงาะโรงเรียน เงาะสีชมพู และเงาะสีทอง ตามข้อมูลของ สป.กษ. ภูเก็ต แต่ละพันธุ์มีจุดเด่นและจุดอ่อนต่างกัน ตารางนี้สรุปจากรายงานโครงการพัฒนาพันธุ์เงาะของกรมวิชาการเกษตร
เงาะสีชมพู ต่างจากเงาะโรงเรียนอย่างไร
เงาะสีชมพูเป็นพันธุ์เบา ออกผลเร็วและดก เหมาะกับสวนที่อยากขายช่วงต้นฤดู แต่เนื้อไม่ค่อยร่อนจากเมล็ดและเป็นราแป้งง่าย ส่วนเงาะโรงเรียนเนื้อร่อนและกรอบกว่า จึงเป็นพันธุ์ที่ตลาดคุ้นเคยที่สุด แต่ต้องระวังโรคจุดสนิม กรมวิชาการเกษตรยังใช้ต้นสีชมพูที่โตแล้วเป็นต้นตอสำหรับเปลี่ยนยอดในงานปรับปรุงพันธุ์ด้วย
สำหรับบ้านที่มีพื้นที่จำกัด เงาะน้ำตาลกรวดซึ่งรายงานระบุว่าเป็นพันธุ์ต้นเตี้ยเป็นตัวเลือกที่น่าสนใจ ส่วนชื่ออื่นที่พบตามร้านกิ่งพันธุ์ เช่น “เงาะจั๊กจั่น” เราไม่พบข้อมูลในเอกสารทางการที่เปิดอ่าน จึงไม่บรรยายลักษณะ ก่อนซื้อควรขอดูต้นแม่หรือผลจริง
☀️ ต้นเงาะชอบแดดไหม สภาพอากาศและดินที่เหมาะ
ต้นเงาะเป็นไม้กลางแจ้งที่ชอบแดดและอากาศร้อนชื้น สป.กษ. ภูเก็ตระบุว่าอุณหภูมิที่ต้นเงาะสังเคราะห์แสงได้ดีที่สุดคือ 30–35°C และแนะนำให้ตัดแต่งกิ่งให้ทรงพุ่มโปร่งเพื่อให้แสงส่องถึงภายใน แต่ต้นที่เพิ่งปลูกควรพรางแสงให้ก่อนจนตั้งตัว และเงาะไม่ทนอากาศแห้งหรือลมแรง
เพราะต้องการทั้งความชื้นสูงและช่วงแล้งสั้น ๆ ก่อนออกดอก เงาะจึงปลูกเป็นการค้ามากในภาคตะวันออกและภาคใต้ กรมวิชาการเกษตรยังทดลองปลูกในแหล่งใหม่ เช่น ภาคเหนือ เพื่อขยายช่วงฤดูผลผลิต
📏 การปลูกเงาะ ระยะปลูก และ 1 ไร่ปลูกได้กี่ต้น
ระยะปลูกเงาะที่พบบ่อยคือ 8 × 8 ถึง 10 × 10 เมตร (25 และ 16 ต้นต่อไร่) งานสำรวจสวนนาสารของกรมวิชาการเกษตรพบว่าใช้ 10 × 10 เมตรมากที่สุด (ราว 40%) รองลงมา 8 × 8 เมตร (ราว 35%) ฐานข้อมูล PROSEA ระบุช่วง 10 × 10 ถึง 7 × 5 เมตร ส่วนสวนในจันทบุรีส่วนใหญ่ปลูก 4 × 8 เมตรแบบสลับฟันปลา แล้วตัดต้นเว้นต้นเหลือ 8 × 8 เมตรเมื่อทรงพุ่มชนกัน
จำนวนต้นในตารางคำนวณจาก 1 ไร่ = 1,600 ตารางเมตร หารด้วยพื้นที่ต่อต้น ยังไม่หักทางเดินหรือร่องน้ำ ปลูกถี่ได้ต้นมากในช่วงแรก แต่ต้องวางแผนตัดแต่งหรือตัดต้นออกเมื่อทรงพุ่มชิดกัน
🪴 ขั้นตอนการปลูกเงาะ วิธีปลูกต้นเงาะลงดิน

ปลูกเงาะช่วงต้นฤดูฝน ขุดหลุมราว 50 × 50 × 50 ซม. ผสมปุ๋ยคอกและหินฟอสเฟตกับดิน แล้ววางต้นให้รอยต่อกิ่งอยู่เหนือดิน ขั้นตอนด้านล่างสรุปจากคำแนะนำของ สป.กษ. ภูเก็ต
- เตรียมพื้นที่: เลือกที่ระบายน้ำดี น้ำไม่ขัง ถ้าลมแรงให้ปลูกไม้กันลมไว้ก่อน
- เลือกต้นพันธุ์: ใช้กิ่งตอน กิ่งทาบ หรือกิ่งติดตา จากต้นที่สมบูรณ์ แข็งแรง ตรงพันธุ์
- ขุดหลุม: กว้าง ยาว ลึก ด้านละราว 50 ซม.
- ต้นในถุงชำ: ผสมปุ๋ยคอก 5 กก. หินฟอสเฟต 500 กรัม และปุ๋ย 15-15-15 ราว 20 กรัมกับดิน เติมลงหลุมราว 2 ใน 3 วางถุงให้ผิวดินในถุงสูงกว่าปากหลุมเล็กน้อย กรีดถุงออกโดยไม่ให้ดินแตก กลบให้แน่น
- ต้นกิ่งติดตา/ทาบ: ผสมหินฟอสเฟต 2 กก. กับปุ๋ยคอกแห้ง 10 กก. คลุกดิน พูนดินสูงกว่าระดับเดิมราว 20–25 ซม. วางต้นกลางหลุม อย่าให้ดินกลบรอยต่อกิ่ง
- หลังปลูก: ปักหลักผูกกันโยก คลุมโคนด้วยฟางหรือหญ้าแห้ง รดน้ำให้ชุ่ม และพรางแสงให้ต้นเล็ก
เงาะไม่ทนน้ำขัง สป.กษ. ภูเก็ตจึงแนะนำให้พูนโคนสูงกว่าระดับดินเดิมราว 20–25 ซม. สำหรับต้นกิ่งติดตาหรือกิ่งทาบ และไม่ให้ดินกลบรอยต่อกิ่ง เพื่อลดปัญหารากเน่าและไม่ให้กิ่งต้นตอแตกขึ้นมาแซง
🌱 การขยายพันธุ์เงาะ: ติดตา ทาบกิ่ง และตอนกิ่ง
เงาะนิยมขยายพันธุ์แบบไม่ใช้เมล็ด เพื่อให้ได้ต้นตรงพันธุ์ สป.กษ. ภูเก็ตระบุวิธีที่ใช้คือตอนกิ่ง ทาบกิ่ง และติดตา ส่วน TFNet ระบุว่าวิธีที่ใช้กันมากในระดับสากลคือการติดตาบนต้นตอเพาะเมล็ด
ถ้าอยากลองตอนกิ่งเงาะจากต้นในบ้าน ดูขั้นตอนการควั่นกิ่งและหุ้มตุ้มได้ที่ วิธีตอนกิ่ง แหล่งที่เราเปิดอ่านไม่ได้กล่าวถึงการเสียบยอดเงาะโดยตรง จึงไม่ขอให้รายละเอียดวิธีนี้
🧪 การใส่ปุ๋ยเงาะตามอายุต้นและระยะการเจริญเติบโต
ต้นเงาะที่ยังไม่ให้ผลใช้ปุ๋ยสูตรเสมอ 15-15-15 แบ่งใส่ทุก 3 เดือน ส่วนต้นที่ให้ผลแล้ว สป.กษ. ภูเก็ตแนะนำให้ใส่ 4 ครั้งต่อปี เปลี่ยนสูตรตามระยะ คือหลังเก็บเกี่ยว ก่อนออกดอก ช่วงแทงช่อดอก และช่วงติดผล ควรตรวจดินและปรับตามผลวิเคราะห์
งานทดสอบเงาะต้นฤดูของกรมวิชาการเกษตรที่จันทบุรีและตราดใช้ปุ๋ยอินทรีย์หลังเก็บเกี่ยวคู่กับ 15-15-15 และ 46-0-0 ตามค่าวิเคราะห์ดิน ใส่ 8-24-24 ก่อนออกดอก 1–2 เดือน และ 0-0-50 ช่วงพัฒนาผล ผลผลิตแปลงแนะนำสูงกว่าแปลงที่ทำตามวิธีเดิมของเกษตรกรทุกปี อ่านหลักการเลือกสูตรเพิ่มได้ที่ หลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้ หรือคำนวณแม่ปุ๋ยเองด้วย เครื่องคำนวณปุ๋ย
กำจัดวัชพืชรอบทรงพุ่มก่อนใส่ปุ๋ยทุกครั้ง ตามคำแนะนำของ สป.กษ. ภูเก็ต และหว่านปุ๋ยใต้ทรงพุ่มแทนการกองชิดโคน ปุ๋ยจะไปถึงรากฝอยที่หาอาหารได้ดีกว่า
💧 การให้น้ำเงาะ และการงดน้ำกระตุ้นให้เงาะออกดอก
เงาะออกดอกได้ดีเมื่อผ่านช่วงแล้งราว 21–30 วันจนใบเริ่มม้วน แล้วจึงให้น้ำ ชาวสวนจึงงดน้ำปลายฝนเพื่อกระตุ้นตาดอก มหาวิทยาลัยฮาวายก็ระบุเช่นกันว่าการออกดอกของเงาะถูกกระตุ้นด้วยภาวะขาดน้ำ และจะไม่ออกดอกที่ยอดที่กำลังแตกใบอ่อนหรือยังไม่แก่
ขั้นตอนการงดน้ำและให้น้ำ (ตาม สป.กษ. ภูเก็ต)
- ต้นเล็ก: รดน้ำสม่ำเสมอจนตั้งตัว แล้วให้ทุก 7–10 วัน
- ปลายฤดูฝน: ต้นที่ให้ผลแล้วให้หยุดน้ำ รอจนใบม้วน (ราว 21–30 วัน) ซึ่งเป็นสัญญาณว่าพร้อมออกดอก
- ให้น้ำครั้งใหญ่ 1 ครั้ง: ราว 35 มม. (ราว 1,000 ลิตรต่อต้นทรงพุ่ม 5 เมตร) แล้วหยุด 7–10 วัน
- ดูตายอด: ถ้าตายอดเปลี่ยนจากน้ำตาลเข้มเป็นน้ำตาลทอง ให้กลับมาให้น้ำปริมาณเท่าเดิม ตาจะพัฒนาเป็นตาดอก
- ถ้าตายอดเป็นสีน้ำตาลอมเขียว แปลว่าน้ำมากเกินจนจะแตกใบอ่อน ให้หยุดน้ำอีกรอบ แล้วกลับมาให้เพียงครึ่งหนึ่งเมื่อตาเป็นสีน้ำตาลทอง
- หลังแทงช่อดอกและติดผล: ให้น้ำสม่ำเสมอ ช่วงตาพัฒนาราว 85–110 ลิตรต่อต้นต่อวัน
ในงานวิจัยของกรมวิชาการเกษตร ให้น้ำ 30–35 มม. (ราว 850–1,000 ลิตรต่อต้นทรงพุ่ม 6 เมตร) ครั้งเดียวหลังใบม้วน แล้วรอ 7–10 วันจึงดูยอด แต่ปีที่ฝนตกกระจายตลอดปี การงดน้ำได้ผลน้อย เพราะต้นไม่ได้ผ่านช่วงแล้งจริง ส่วนในภาวะปกติต้นเงาะทรงพุ่ม 6 เมตรใช้น้ำราว 60–75 ลิตรต่อวัน
อย่าปล่อยให้ต้นขาดน้ำต่อหลังจากแทงช่อดอกและติดผลแล้ว และอย่ารดน้ำมากจนตายอดกลายเป็นสีน้ำตาลอมเขียว เพราะต้นจะแตกใบอ่อนแทนช่อดอก ช่วงที่ลมแรงให้เพิ่มน้ำเล็กน้อย
✂️ การตัดแต่งกิ่งเงาะ
ตัดแต่งกิ่งเงาะทุกปีหลังเก็บเกี่ยวและก่อนใส่ปุ๋ย เพื่อให้ทรงพุ่มโปร่ง แสงส่องถึง และแตกยอดใหม่ที่สมบูรณ์สำหรับออกดอกรอบหน้า งานสำรวจสวนนาสารพบว่าชาวสวนราว 93% ตัดแต่งกิ่งทุกปี
- ตัดกิ่งล่างที่ห้อยต่ำ กิ่งแห้ง และกิ่งในทรงพุ่มที่แน่นเกินไป
- ตัดกิ่งกระโดง กิ่งเป็นโรค กิ่งที่มีแมลงทำลาย และกิ่งอ่อนแอ
- หลังตัดแต่ง ต้นจะแตกยอดชุดใหม่ ช่วงนี้ระวังแมลงค่อมทองและหนอนคืบกินใบ
- กิ่งที่เป็นโรคให้นำออกจากสวนและทำลาย ไม่กองไว้ใต้ต้น
🐛 โรคและแมลงศัตรูเงาะ หนอนเจาะขั้วผล เพลี้ยแป้ง และราแป้ง
ศัตรูสำคัญของเงาะเปลี่ยนไปตามระยะ ช่วงแตกยอดคือหนอนคืบกินใบและแมลงค่อมทอง ช่วงพัฒนาผลคือหนอนเจาะขั้วผลและเพลี้ยแป้ง ส่วนโรคที่สำคัญที่สุดคือราแป้ง งานสำรวจสวนนาสารพบราแป้งในช่วงผลกำลังโตถึงราว 98% ของเกษตรกรที่ตอบ
การใช้สารเคมีกับเงาะต้องเลือกสารที่ขึ้นทะเบียนกับพืชนี้ ใช้ตามอัตราบนฉลาก และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยว บทความนี้จึงไม่ระบุอัตราใช้ ช่วงดอกบานควรงดพ่นสารฆ่าแมลง เพราะเงาะพึ่งผึ้งและแมลงช่วยผสมเกสร ถ้าไม่แน่ใจให้ปรึกษาสำนักงานเกษตรอำเภอ
🧺 การเก็บเกี่ยวเงาะ ดัชนีเก็บเกี่ยว และการเก็บรักษา

เงาะเก็บเกี่ยวได้ราว 130–160 วันหลังดอกบาน ตามรายงานของกรมวิชาการเกษตร ดูความพร้อมจากสีเปลือกและสีขน ถ้าส่งไกลให้เก็บระยะ “สามสี” คือเปลือกแดงอ่อนและขนยังเขียว ถ้าขายใกล้ให้เก็บเมื่อแดงทั้งผล
เก็บอย่างไรให้เงาะสดนาน
- ตัดด้วยกรรไกร ชิดผล แทนการปลิดด้วยมือ ช่วยลดการเข้าทำลายของเชื้อรา (กรมวิชาการเกษตร)
- ขนเข้าที่ร่ม ทันทีหลังเก็บ คัดผลแตก ช้ำ หรือมีแมลงออก
- ขายแบบผลเดี่ยว ตัดขั้วเหลือไม่เกิน 5 มม. แบบพวงให้ก้านยาวไม่เกิน 20 ซม. อย่างน้อย 3 ผลต่อพวง มัดราว 1 กก.
- เก็บรักษา ที่ราว 13°C ความชื้นสัมพัทธ์ 90–95% ถ้าวางที่อุณหภูมิห้อง เปลือกและขนจะเป็นสีน้ำตาลภายใน 3–4 วัน
สวนนาสารกว่า 95% เก็บเงาะระยะสามสี ส่วนการเก็บเมื่อแดงทั้งผลมีเพียงราว 5% เพราะผลระยะสามสีขนส่งไกลได้ดีกว่า
📈 ปลูกเงาะกี่ปีได้ผล และผลผลิตเงาะต่อไร่
ต้นเงาะเริ่มให้ผลเมื่ออายุราว 3–4 ปี ตามรายงานของกรมวิชาการเกษตร และต้นเงาะโรงเรียนอายุ 10 ปีให้ผลผลิตราว 2,000 กก. ต่อไร่ ตัวเลขจริงขึ้นกับพันธุ์ พื้นที่ และการดูแล
ความต่างของผลผลิตระหว่างสวนมาจากการจัดการน้ำ ปุ๋ย และโรคแมลงเป็นหลัก สวนเก่าที่นาสารราว 86% มีต้นอายุ 20 ปีขึ้นไป ซึ่งเป็นอีกเหตุผลที่ผลผลิตแต่ละสวนต่างกันมาก
🏡 ปลูกเงาะในกระถางได้ไหม และการปลูกต้นเงาะในบ้าน
ปลูกเงาะในกระถางได้ในช่วงที่ต้นยังเล็ก แต่เงาะเป็นไม้ต้นที่สูงได้ 12–15 เมตร ต้องการหน้าดินลึกกว่า 1 เมตร และความชื้นสูง จึงไม่เหมาะเลี้ยงในกระถางระยะยาวเหมือนไม้ผลพุ่มเล็ก เอกสารทางการที่เราเปิดอ่านไม่มีคำแนะนำขนาดกระถางสำหรับเงาะ คำแนะนำด้านล่างจึงสรุปจากความต้องการของต้นเงาะตามแหล่งอ้างอิง
- เลือกพันธุ์: ใช้กิ่งติดตาหรือกิ่งทาบที่ตรงพันธุ์ พันธุ์ที่รายงานว่าต้นเตี้ยอย่างน้ำตาลกรวดน่าสนใจสำหรับพื้นที่จำกัด
- ภาชนะ: ใช้ภาชนะใหญ่ที่มีรูระบายน้ำดี เพราะเงาะไม่ทนน้ำขัง
- แสงและลม: วางกลางแจ้งที่ได้แดด แต่พ้นลมแรง เพราะอากาศแห้งทำให้ใบไหม้
- น้ำ: รดสม่ำเสมอ อย่าให้กระถางแห้งจนใบเหี่ยวในช่วงปกติ และอย่าให้แฉะขัง
- ระยะยาว: ถ้าต้องการผลจริงจัง ควรย้ายลงดินในจุดที่ห่างตัวบ้านพอให้ทรงพุ่มกว้าง
ถ้ามีแค่ระเบียงหรือลานปูนและอยากได้ไม้ผลกระถาง ไม้ผลพุ่มเล็กอย่างมะนาวเลี้ยงในกระถางได้ง่ายกว่าเงาะมาก ส่วนบ้านที่มีสนามพอ ต้นเงาะลงดินให้ทั้งผลและร่มเงา เพียงแต่ต้องคิดเรื่องการผสมเกสรด้วย (ดูหัวข้อต้นตัวผู้ตัวเมีย)
🍽️ เงาะ ประโยชน์ และข้อควรรู้
ประโยชน์หลักของเงาะคือเป็นผลไม้สดกินเนื้อ และเป็นรายได้สำคัญของชาวสวนภาคตะวันออกและภาคใต้ ไทยผลิตเงาะราว 2.8 แสนตันในปี 2562 และเงาะต้นฤดูขายได้ราคาดีกว่าเงาะกลางฤดูตามรายงานของกรมวิชาการเกษตร
- ผลไม้สด: เนื้อขาวใส หวาน พันธุ์เนื้อร่อนอย่างโรงเรียนกินง่ายที่สุด
- สินค้าท้องถิ่น: เงาะโรงเรียนนาสารเป็นสินค้า GI ของสุราษฎร์ธานี
- ไม้ผลในบ้าน: ทรงพุ่มกว้างให้ร่มเงา ปลูกเป็นไม้ผลยืนต้นหลังบ้านได้
เรื่องสรรพคุณทางยาและโทษของเงาะ เราไม่พบแหล่งข้อมูลทางวิชาการที่เปิดอ่านได้ในครั้งนี้ จึงไม่ขอเขียนสรรพคุณ สิ่งที่ควรรู้คือเงาะเป็นผลไม้รสหวาน คนที่ต้องคุมน้ำตาลควรกินพอประมาณ และข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ เรื่องสัตว์เลี้ยง ยังไม่มีข้อมูลยืนยันว่าเงาะปลอดภัยหรือเป็นพิษต่อสุนัขและแมว ควรระวังไม่ให้สัตว์กลืนเมล็ด
📅 ปฏิทินดูแลสวนเงาะรอบปี (ภาคตะวันออก)
เงาะภาคตะวันออกออกดอกราวมกราคม–มีนาคมและเก็บผลราวพฤษภาคม–กรกฎาคม ปฏิทินนี้เรียงงานแต่ละช่วงตามคำแนะนำจากแหล่งอ้างอิง ภาคใต้ให้เลื่อนออกไปตามฤดูผลที่ช้ากว่า (ส.ค.–ต.ค.)
📚 แหล่งอ้างอิง
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดภูเก็ต (สป.กษ.): เทคนิคการปลูกและดูแลรักษาเงาะ
- กรมวิชาการเกษตร: รายงานวิจัย โครงการวิจัยและพัฒนาพันธุ์เงาะ ระยะที่ 2 (2564)
- กรมวิชาการเกษตร: รายงานวิจัยการผลิตเงาะโรงเรียนนาสาร จังหวัดสุราษฎร์ธานี (2561)
- กรมวิชาการเกษตร: รายงานวิจัยเงาะพันธุ์โรงเรียน ภาคตะวันออก (2562)
- กรมวิชาการเกษตร: รายงานวิจัยการเก็บรักษาเงาะพันธุ์โรงเรียนหลังการเก็บเกี่ยว (2562)
- กรมวิชาการเกษตร: ทดสอบและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตเงาะต้นฤดู จันทบุรี ตราด (2562)
- แนวหน้า: กรมวิชาการเกษตรโชว์เทคโนโลยีลดปัญหาเงาะเปลี่ยนสีและผลเน่า (2563)
- ไทยรัฐ: เงาะโรงเรียนนาสาร อำเภอบ้านนาสาร (2567)
- กรมทรัพย์สินทางปัญญา: GI Magazine issue 1 (เงาะทองผาภูมิ)
- Royal Botanic Gardens, Kew (POWO): Nephelium lappaceum L.
- Universiti Brunei Darussalam Botanical Research Centre: Nephelium lappaceum
- PROSEA (Plant Resources of South-East Asia): Nephelium lappaceum
- International Tropical Fruits Network (TFNet): Rambutan – Rising Fruit of the East
- Julia F. Morton, Fruits of Warm Climates (Purdue NewCROP, archived index: Sapindaceae)
- University of Hawai’i CTAHR: Industry Analysis EI-17 (rambutan flowering)
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ต้นเงาะชอบแดดไหม
ต้นเงาะเป็นไม้กลางแจ้งที่ชอบแดดและอากาศร้อนชื้น สป.กษ. ภูเก็ตระบุว่าต้นเงาะสังเคราะห์แสงได้ดีที่สุดที่ 30–35°C และแนะนำตัดแต่งให้ทรงพุ่มโปร่งเพื่อให้แสงส่องถึงภายใน แต่ต้นที่เพิ่งปลูกควรพรางแสงจนตั้งตัว และควรอยู่พ้นลมแรงเพราะอากาศแห้งทำให้ใบไหม้
เงาะโรงเรียนคืออะไร มีที่มาอย่างไร
เงาะโรงเรียนคือพันธุ์เงาะที่มีถิ่นกำเนิดที่อำเภอบ้านนาสาร จังหวัดสุราษฎร์ธานี ตามรายงานของกรมวิชาการเกษตร ผลสุกสีแดงเข้ม เนื้อขาวกรอบ ร่อนจากเมล็ดง่าย ปัจจุบันปลูกทั้งภาคตะวันออกและภาคใต้ และ "เงาะโรงเรียนนาสาร" ขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ของสุราษฎร์ธานีเมื่อ 17 ตุลาคม 2557
ต้นเงาะมีต้นตัวผู้ตัวเมียไหม
มี กรมวิชาการเกษตรระบุว่าต้นตัวผู้มีดอกที่มีแต่เกสรเพศผู้และไม่ติดผล ส่วนต้นตัวเมียมีดอกสมบูรณ์เพศแต่เกสรเพศผู้ในดอกไม่ช่วยผสม จึงต้องอาศัยละอองเรณูจากต้นตัวผู้ผ่านลม แมลง หรือผึ้ง เงาะโรงเรียนหรือสีชมพูที่ปลูกไว้ต้นเดียวโดยไม่มีต้นตัวผู้หรือต้นเงาะอื่นใกล้ ๆ อาจติดผลน้อยหรือไม่ติดผลเลย
ปลูกเงาะกี่ปีได้ผล
ต้นเงาะจากกิ่งติดตา ทาบกิ่ง หรือตอนกิ่ง เริ่มให้ผลเมื่ออายุราว 3–4 ปีหลังปลูก ตามรายงานของกรมวิชาการเกษตร และต้นเงาะโรงเรียนอายุ 10 ปีให้ผลผลิตราว 2,000 กก. ต่อไร่ ผลเก็บเกี่ยวได้ราว 130–160 วันหลังดอกบาน
ปลูกเงาะในกระถางได้ไหม
ปลูกในภาชนะใหญ่ที่ระบายน้ำดีได้ช่วงที่ต้นยังเล็ก แต่เงาะเป็นไม้ต้นสูง 12–15 เมตร ต้องการหน้าดินลึกและความชื้นสูง จึงไม่เหมาะเลี้ยงในกระถางระยะยาว ถ้าพื้นที่จำกัดให้เลือกกิ่งติดตาพันธุ์ต้นเตี้ยอย่างน้ำตาลกรวด วางกลางแจ้งพ้นลมแรง และย้ายลงดินเมื่อต้องการผลจริงจัง
รูปภาพเพิ่มเติม
ปลูกต่อได้เลย
ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายต้นเงาะ
ไม้ผลต้นมะม่วง
Mangifera indica L.
ไม้ผลต้นขนุน
Artocarpus heterophyllus Lam.
ไม้ผลต้นมะพร้าว
Cocos nucifera L.
ไม้ผล