
ต้นจามจุรี
Samanea saman (Jacq.) Merr.
ต้นเล็กรดให้ดินชื้นและรดลึกช่วงแล้ง ต้นใหญ่ที่ตั้งตัวแล้วอาศัยน้ำฝนได้
แดดจัดแสงแดดโดยตรง
ง่ายเหมาะสำหรับมือใหม่
มักสูง 15–25 เมตร (บางแหล่ง 20–30 เมตร)
ปานกลาง
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ต้นจามจุรี หรือ ก้ามปู / ฉำฉา คือ *Samanea saman* (Jacq.) Merr. วงศ์ถั่ว ชื่อพ้อง *Albizia saman* ภาษาอังกฤษ Rain tree จามจุรีกับก้ามปูคือต้นเดียวกัน
- ไม้ใหญ่ สูง 15–25 ม. ทรงพุ่มรูปร่ม กว้างราว 20–30 ม. โตค่อนข้างเร็ว 0.75–1.5 ม./ปี ชอบแดดจัด ทนน้ำขัง
- ใบประกอบขนนก 2 ชั้น ใบย่อยหุบตอนเย็นและวันฟ้าครึ้ม ดอกเป็นพู่ เกสรปลายชมพู โคนขาว
- ออกดอกเกือบตลอดปี ช่วงที่ระบุตรงกันคือ ก.พ.–พ.ค. ส่วนอีกช่วงคือปลายฝนถึงหนาว (ก.ย.–พ.ย. หรือถึง ก.พ. ตามแต่ละแหล่ง)
- จามจุรีสีทอง คือรูปแบบใบเหลืองทองของชนิดเดียวกัน พบปนในต้นกล้าจากเมล็ดได้ราว 0–20%
- ประโยชน์: ร่มเงา พืชอาศัยหลักของครั่ง ในภาคเหนือ เนื้อไม้แกะสลัก ฝักและใบเป็นอาหารสัตว์
- ไม่เหมาะกับบ้านพื้นที่แคบ รากผิวดินดันพื้นและฐานรากได้ กิ่งใหญ่หักเมื่อมีพายุ
🛒 ซื้อต้นจามจุรี — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ยังไม่มีร้านขายต้นจามจุรีในตลาดตอนนี้
ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้
🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้ข้อมูลทั่วไป
ต้นจามจุรี คือไม้ยืนต้นขนาดใหญ่วงศ์ถั่ว ชื่อวิทยาศาสตร์ Samanea saman (Jacq.) Merr. คนไทยเรียกอีกชื่อว่า ก้ามปู หรือ ฉำฉา ภาษาอังกฤษเรียก Rain tree จุดเด่นคือทรงพุ่มรูปร่มที่แผ่กว้างกว่าความสูง ให้ร่มเงามาก และดอกสีชมพูคล้ายพู่ที่บานเต็มต้น
จามจุรีไม่ใช่ไม้พื้นเมืองไทย ถิ่นกำเนิดอยู่ในอเมริกากลางถึงอเมริกาใต้ตอนเหนือ แต่ปลูกกันแพร่หลายจนคุ้นตาทั้งริมถนน วัด โรงเรียน และสวนสาธารณะ บทความนี้รวบรวมข้อมูลจากแหล่งพฤกษศาสตร์ไทยและต่างประเทศ ตอบตั้งแต่ลักษณะต้น ดอกจามจุรีออกเดือนไหน จามจุรีสีทองคืออะไร ต้นจามจุรียักษ์ จามจุรีกับจุฬาฯ ประโยชน์ สรรพคุณตามตำรา ไปจนถึงคำถามสำคัญว่าปลูกในบ้านได้ไหม
🌳 ต้นจามจุรีคืออะไร ข้อมูลพื้นฐาน
จามจุรี คือ ต้นไม้ใหญ่โตค่อนข้างเร็วที่ชอบแดดจัด ทนดินแฉะ และให้ร่มเงากว้างมาก นิยมปลูกเป็นไม้ประธานในที่โล่งและไม้ริมทาง ตารางนี้สรุปข้อมูลหลักไว้ในที่เดียว
🏷️ จามจุรี กับ ก้ามปู ต้นเดียวกันไหม และชื่อภาษาอังกฤษ
จามจุรีกับก้ามปูคือต้นไม้ชนิดเดียวกัน คือ Samanea saman แหล่งข้อมูลไทยทั้งคลังความรู้ของ มจธ. คลังภาพของ สสวท. และบ้านและสวน ระบุตรงกันว่าก้ามปู ฉำฉา และจามจุรีแดงเป็นชื่อเรียกของต้นนี้ ส่วนคำว่า “จามจุรี” มักใช้เป็นชื่อเรียกสั้น ๆ
ชื่อเรียกต่าง ๆ ของต้นจามจุรี
จามจุรี ชื่อวิทยาศาสตร์ ใช้ชื่อไหนถูก
เอกสารไทยหลายแห่งเขียนชื่อวิทยาศาสตร์ไม่ตรงกัน บางแห่งใช้ Samanea saman บางแห่ง เช่น รายชื่อพันธุ์ไม้มงคลประจำจังหวัดของกรมป่าไม้ ใช้ Albizia saman ฐานข้อมูล Plants of the World Online ของสวนพฤกษศาสตร์คิว (Kew) ณ ตอนที่เขียนบทความนี้ยอมรับชื่อ Samanea saman (Jacq.) Merr. และจัด Albizia saman (Jacq.) F.Muell. เป็นชื่อพ้อง ทั้งสองชื่อจึงหมายถึงต้นเดียวกัน
ชื่อ Rain tree ในภาษาอังกฤษมาจากการที่ใบย่อยหุบลงเมื่อฝนตกหรือตอนเย็น ส่วนชื่อ Pukul lima ในภาษามลายูแปลว่า “ห้าโมง” เพราะใบเริ่มหุบช่วงเย็นราวห้าโมง ระวังสับสนกับชื่อ “Golden rain tree” ในตำราต่างประเทศ ซึ่งเป็นต้นไม้คนละชนิด ไม่ใช่จามจุรีสีทอง
🌿 ลักษณะของต้นจามจุรี
ต้นจามจุรีดูง่ายจากทรงพุ่มรูปร่มแผ่กว้าง ลำต้นสั้นแตกกิ่งใหญ่ต่ำ ใบประกอบแบบขนนกสองชั้นที่ใบย่อยหุบตอนเย็น และฝักสีน้ำตาลดำห้อยตามกิ่ง รายละเอียดแต่ละส่วนสรุปได้ดังนี้
ต้นจามจุรีสูงเท่าไหร่ กว้างแค่ไหน
ตัวเลขขนาดต่างกันตามแหล่งข้อมูล เพราะวัดจากต้นในสภาพต่างกัน ตารางนี้รวมไว้ให้เทียบ
🌸 ดอกจามจุรี ออกดอกเดือนไหน

ต้นจามจุรีออกดอกได้เกือบตลอดปี แต่แต่ละแหล่งระบุช่วงดอกดกต่างกัน ช่วงที่ซ้ำกันมากที่สุดคือราวกุมภาพันธ์–พฤษภาคม ส่วนอีกช่วงคือปลายฝนถึงหนาว (ก.ย.–พ.ย. หรือถึง ก.พ. ตามแต่ละแหล่ง) ดอกจามจุรีบานพร้อมกันเป็นพัน ๆ ช่อ ทำให้ทั้งต้นดูเป็นสีชมพูอ่อน
ดอกจามจุรีสีชมพู หน้าตาเป็นอย่างไร
ส่วนที่เห็นเป็นสีชมพูไม่ใช่กลีบดอก แต่เป็นเกสรเพศผู้ที่ยาวเป็นพู่ NParks ระบุว่าเกสรด้านบนสีชมพู โคนสีขาว กลีบดอกจริงเล็กมาก บ้านและสวนบรรยายว่ากลีบเลี้ยงสีเขียวอมชมพู เชื่อมกันเป็นหลอด ส่วนกลีบดอกสีขาวอมชมพู โคนเชื่อมเป็นรูปแตร ปลายแยก 5 กลีบ
- กลิ่น มีกลิ่นหอมอ่อน ๆ และดึงดูดผึ้ง
- ช่อดอก ช่อกลมกว้างราว 5–6 ซม. สูงราว 4 ซม. ชูขึ้นเหนือทรงพุ่ม
- หลังดอกโรย จะติดฝักยาว ซึ่งร่วงพร้อมกับดอกเป็นขยะใต้ต้น เรื่องนี้ควรคิดก่อนปลูกใกล้ลานจอดรถหรือสระน้ำ
🌙 ทำไมใบจามจุรีหุบตอนเย็น ที่มาของชื่อ Rain tree

ใบย่อยของจามจุรีจะพับเข้าหากันตอนเย็นและวันที่ฟ้าครึ้มหรือฝนตก แล้วกางออกใหม่เมื่อมีแดด ลักษณะนี้เป็นที่มาของชื่อ Rain tree และชื่อ Pukul lima (“ห้าโมง”) ในสิงคโปร์และมาเลเซีย
นอกจากใบหุบรายวันแล้ว จามจุรียังเป็นไม้กึ่งผลัดใบ Traditional Tree Initiative ระบุว่าในพื้นที่ที่มีฤดูแล้งชัดเจน ต้นอาจทิ้งใบจนโล่งได้หลายสัปดาห์ แล้วแตกใบใหม่เมื่อฝนมา ส่วนในสภาพอากาศของสิงคโปร์ NParks จัดเป็นไม้ที่ผลัดใบบางส่วนเท่านั้น ใบที่ร่วงช่วงนี้นำไปหมักเป็นปุ๋ยได้
🟡 จามจุรีสีทอง คืออะไร
จามจุรีสีทองคือจามจุรีรูปแบบใบสีเหลืองทอง ไม่ใช่ต้นไม้ต่างชนิด สถาบันวิจัยป่าไม้มาเลเซีย (FRIM) ระบุว่าเป็นความแปรผันทางพันธุกรรม (genetic variant) ของ Samanea saman ใบเป็นสีเหลืองทองซึ่งจะดูสว่างเด่นเป็นพิเศษในช่วงแล้ง มีงานเขียนเฉพาะเรื่องนี้ของ Ng (2015) ชื่อ “The rain tree: Samanea saman – and its yellow form”
ข้อมูลน่าสนใจจาก NParks คือ เมื่อเพาะเมล็ดจามจุรีหนึ่งรุ่น ต้นกล้าส่วนใหญ่ (ราว 80–100%) เป็นสีเขียวปกติ แต่อาจมีต้นใบเหลืองปนมาได้ราว 0–20% รวมถึงต้นใบเล็กกว่าปกติราว 0–10% แปลว่าต้นสีทองเกิดขึ้นได้จากเมล็ดของต้นสีเขียว
ถ้าอยากได้จามจุรีสีทองให้ใบเหลืองแน่นอน ควรเลือกซื้อต้นที่เห็นใบเหลืองแล้ว เพราะ NParks พบว่าการเพาะเมล็ดได้ต้นใบเหลืองเพียงส่วนน้อย (ราว 0–20%) และให้ถามผู้ขายว่าเป็น Samanea saman ใบเหลือง ไม่ใช่ไม้ชนิดอื่นที่ใช้ชื่อการค้าคล้ายกัน
🎓 จามจุรีศรีจุฬา: ต้นจามจุรี จุฬา
ต้นจามจุรีเป็นต้นไม้ประจำจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย รองอธิการบดีจุฬาฯ ระบุไว้ในข่าวของ Thai PBS และบ้านและสวนก็ระบุว่าเป็นต้นไม้สัญลักษณ์ของมหาวิทยาลัยซึ่งมีจามจุรีปลูกอยู่ทั่ววิทยาเขต คำว่า “จามจุรีศรีจุฬา” จึงเป็นคำที่ชาวจุฬาฯ ใช้กันคุ้นเคย
จามจุรีทรงปลูก 5 ต้น
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงปลูกต้นจามจุรี 5 ต้นหน้าหอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ 15 มกราคม 2505 ในเดือนมิถุนายน 2562 พายุฝนทำให้ต้นหนึ่งในห้าต้นล้มลง ตรวจพบว่ารากขาดทั้งหมดจนยกกลับคืนไม่ได้ มหาวิทยาลัยจึงเตรียมขยายพันธุ์ทั้งต้นกล้าและกิ่งตอนจากต้นที่ปลูกในอุทยาน 100 ปี จุฬาฯ ไว้สืบต่อ
ผลสำรวจหลังต้นล้มที่ไทยโพสต์รายงานให้บทเรียนที่ใช้ได้กับจามจุรีทุกบ้าน คือ รากบางส่วนรับน้ำหนักต้นไม่ไหว จามจุรีเป็นไม้เนื้ออ่อน ต้นมีอายุกว่า 57 ปี สภาพพื้นที่ไม่เอื้อ และมีศัตรูพืชทำลายรากใต้ดิน แผนฟื้นฟู 4 ต้นที่เหลือจึงเน้นเปลี่ยนพื้นคอนกรีตรอบโคนเป็นดิน เปิดหน้าดินให้รากเดินได้ ค้ำกิ่งและลำต้น และตัดกิ่งไม้ข้างเคียงให้ทรงพุ่มมีที่แผ่ นักศึกษาจุฬาฯ ยังเคยศึกษาไรที่อาศัยบนต้นจามจุรีในมหาวิทยาลัย รวมถึงจามจุรีทรงปลูกด้วย
จามจุรีเป็นไม้มงคลพระราชทานประจำจังหวัดลำพูน
นอกจากจุฬาฯ แล้ว รายชื่อพันธุ์ไม้มงคลพระราชทานประจำจังหวัดของกรมป่าไม้ระบุว่า จามจุรีเป็นไม้มงคลพระราชทานของจังหวัดลำพูน และหน่วยเพาะชำกล้าไม้ของกรมป่าไม้เป็นผู้ผลิตกล้าไม้ชนิดนี้
🌲 ต้นจามจุรียักษ์ ต้นใหญ่อายุร้อยปีที่น่ารู้จัก

ต้นจามจุรียักษ์คือจามจุรีอายุมาก ทรงพุ่มแผ่กว้างจนเป็นแลนด์มาร์ก ในไทยมีหลายต้นที่ได้รับการดูแลเป็นพิเศษ ต้นที่มีชื่อเสียงที่สุดคือต้นจามจุรียักษ์ที่กาญจนบุรี ซึ่งกระทรวงวัฒนธรรมคัดเลือกเป็น “รุกขมรดกของแผ่นดิน”
สิ่งที่ต้นใหญ่เหล่านี้มีเหมือนกันคือรากต้องการพื้นที่ดินที่ไม่ถูกเหยียบหรือเทปูน ต้นที่กาญจนบุรีจึงทำทางเดินยกพื้น ส่วนต้นที่สวนเบญจกิติต้องคลายดินที่อัดแน่นและเอาดินที่ทับโคนออก ถ้าไปเที่ยวชมต้นจามจุรียักษ์ ควรเดินบนทางที่จัดไว้และไม่ขึ้นไปยืนบนราก
🙏 ต้นจามจุรี ความเชื่อของคนไทย
ตามความเชื่อของคนไทย ต้นจามจุรีที่อายุเกิน 100 ปีหรือต้นจามจุรียักษ์มีเทวดาหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์คอยปกปักรักษา ความเชื่อเรื่องเทวดาอารักขานี้บ้านและสวนบันทึกไว้ ส่วน kaset.today เล่าเพิ่มว่าชาวบ้านนิยมผูกผ้าสามสีที่โคนต้นและกราบไหว้ขอพร ความเชื่อนี้เป็นเรื่องวัฒนธรรมท้องถิ่น ไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์
ความเชื่อนี้มีผลดีต่อการอนุรักษ์ เช่น ต้นจามจุรียักษ์ที่กาญจนบุรี ชาวบ้านถือเป็นต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์ จึงไม่มีใครตัดหรือทำลาย ต้นจึงอยู่รอดมาได้นาน ส่วนในทางปฏิบัติ คนนิยมปลูกจามจุรีเพราะให้ร่มเงากว้าง ช่วยให้บริเวณใต้ต้นเย็นสบาย ถ้าต้องการไม้มงคลให้ร่มเงาที่ขนาดเล็กกว่ามาก ลองดูต้นล่ำซำ
🪵 ต้นจามจุรี ประโยชน์มีอะไรบ้าง

ประโยชน์หลักของจามจุรีคือให้ร่มเงา เป็นพืชอาศัยของครั่ง ให้เนื้อไม้ และฝักกับใบใช้เป็นอาหารสัตว์ นอกจากนี้ใบที่ร่วงยังนำไปทำปุ๋ยหมักและวัสดุปลูกได้
จามจุรีกับการเลี้ยงครั่ง
งานวิจัยในวารสารเกษตรที่สำรวจครั่งจากพืชอาศัยในภาคเหนือพบว่า จามจุรีหรือฉำฉาเป็นพืชอาศัยที่พบมากที่สุด เกษตรกรในจังหวัดอย่างลำปางนิยมเพราะต้นหาง่าย ปลูกง่าย และโตเร็ว ครั่งจากจามจุรีมีสีค่อนข้างแดงเข้ม ขณะที่ตลาดปัจจุบันเริ่มต้องการครั่งสีอ่อนกว่า ผู้วิจัยจึงแนะนำให้พิจารณาพืชอาศัยที่ให้สีอ่อนร่วมด้วย
เนื้อไม้จามจุรีแข็งไหม
ผลสำรวจของจุฬาฯ หลังต้นทรงปลูกล้มระบุว่าจามจุรีเป็นไม้เนื้ออ่อน ส่วน Traditional Tree Initiative ให้ค่าความถ่วงจำเพาะของไม้แห้งเฉลี่ยราว 0.56 และระบุว่าค่อนข้างทนทาน ต้านปลวกไม้แห้ง เนื้อไม้ขัดแล้วเป็นเงา ลายไม้สะท้อนแสงสวย จึงนิยมทำงานแกะสลักและเฟอร์นิเจอร์
🌿 ต้นจามจุรีมีสรรพคุณอะไรบ้าง
ตามตำราพื้นบ้านมีการใช้เปลือก ใบ และเมล็ดจามจุรีหลายแบบ แต่ยังเป็นข้อมูลการใช้ตามภูมิปัญญาและผลการทดลองในห้องปฏิบัติการ ยังไม่ใช่การรักษาที่พิสูจน์ในคน ข้อมูลในหัวข้อนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้สมุนไพรทุกชนิด
ข้อมูลสรรพคุณเหล่านี้มาจากการใช้ตามภูมิปัญญาและงานทดลองในห้องปฏิบัติการ ยังไม่มีขนาดหรือวิธีใช้ที่รับรองทางการแพทย์ ห้ามใช้แทนการรักษา ผู้ที่ตั้งครรภ์ เด็ก และผู้ป่วยโรคเรื้อรังควรปรึกษาแพทย์ก่อนเสมอ
🏡 ต้นจามจุรี ปลูกในบ้านได้ไหม
ปลูกในบ้านได้เฉพาะบ้านที่มีพื้นที่โล่งกว้างมาก ไม่เหมาะกับบ้านในหมู่บ้านจัดสรรหรือพื้นที่แคบ บ้านและสวนระบุว่าจามจุรีไม่เหมาะกับพื้นที่ขนาดเล็ก และในงานจัดสวนควรเว้นระยะระหว่างต้น 15–20 เมตร ส่วน NParks ใช้ระยะปลูก 18 เมตรริมถนน และ 24 เมตรในที่โล่ง
เหตุผลที่ต้องคิดให้ดีก่อนปลูกใกล้บ้าน
- รากแผ่ตื้นและใหญ่ Traditional Tree Initiative ระบุว่ารากผิวดินของจามจุรีใหญ่มาก โดยเฉพาะในดินเหนียวหรือดินหิน และดันพื้นทางเท้า ถนน และฐานรากเสียหายได้ถ้าปลูกชิด
- กิ่งหักง่ายเมื่อลมแรง กิ่งแห้งอาจร่วง และกิ่งสดที่หนักอาจหักเมื่อเจอพายุ แหล่งข้อมูลแนะนำให้ตัดกิ่งที่ยื่นเหนือสิ่งปลูกสร้างออก
- หนอนเจาะกิ่ง ทำให้กิ่งเปราะหักง่ายขึ้น (บ้านและสวน)
- ขยะจากดอก ฝัก และใบ ร่วงลงพื้นปริมาณมาก ฝักมีเนื้อเหนียว
- พื้นแข็งรอบโคนทำให้ต้นอ่อนแอ ทางเท้า ฐานราก หรือชั้นหินตื้นจำกัดการเดินของราก เพิ่มความเสี่ยงต้นโค่น ดังกรณีจามจุรีทรงปลูกที่จุฬาฯ
อย่าปลูกต้นจามจุรีชิดตัวบ้าน รั้ว ถนน ทางเท้า หรือท่อใต้ดิน รากผิวดินของจามจุรีดันพื้นและฐานรากเสียหายได้ และกิ่งใหญ่อาจหักเมื่อมีพายุ ให้เว้นระยะให้พ้นแนวทรงพุ่มเมื่อโตเต็มที่ (ทรงพุ่มกว้างราว 20–30 เมตร) และอย่าเทปูนรอบโคนต้น
ถ้าบ้านมีพื้นที่จำกัด แต่อยากได้ต้นไม้ใหญ่ให้ร่มเงา ลองพิจารณาไม้ที่ขนาดเล็กกว่า หรืออ่านข้อควรระวังเรื่องรากของไม้ใหญ่อีกชนิดที่คนนิยมคือ ต้นยางอินเดีย ส่วนถ้ามีที่ดินกว้าง เช่น สวน ไร่ หรือคันนา จามจุรีจะเป็นไม้ประธานที่ให้ร่มเงาได้คุ้มค่ามาก
🌱 วิธีปลูกและขยายพันธุ์ต้นจามจุรี
วิธีที่นิยมที่สุดคือเพาะเมล็ด เพราะเมล็ดมีเปลือกแข็ง ต้องแช่น้ำร้อนก่อนจึงงอกดี นอกจากนี้ NParks ระบุว่าขยายพันธุ์ด้วยการปักชำกิ่ง ปักชำตอ และปักชำรากได้ ดูหลักการปักชำทั่วไปได้ที่ วิธีปักชำกิ่ง
ขั้นตอนเพาะเมล็ดจามจุรี
- เก็บเมล็ดจากฝักที่ร่วงแล้ว NParks ระบุว่าเมล็ดจะพร้อมงอกก็ต่อเมื่อใกล้ฝักร่วง
- คัดเมล็ดที่เสียหายทิ้ง แล้วแช่น้ำร้อนราว 80°C (ปริมาณน้ำราว 5 เท่าของเมล็ด) 1–2 นาที แล้วย้ายไปแช่น้ำอุ่น 30–40°C ต่อ 24 ชั่วโมง (NParks ใช้น้ำร้อน 3 นาที แล้วน้ำเย็น 24 ชั่วโมง)
- เพาะในถุงหรือแปลงเพาะ เมล็ดที่ผ่านการทำให้เปลือกนิ่มจะงอกใน 3–5 วัน อัตรางอกราว 90–100% เทียบกับเมล็ดสดที่ไม่ผ่านการแช่ซึ่งงอกเพียงราว 36–50%
- เลี้ยงกล้า 3–5 เดือน จนสูงราว 20–30 ซม. จึงย้ายปลูก
ถ้าไม่มีเทอร์โมมิเตอร์ kaset.today แนะนำวิธีบ้าน ๆ คือห่อเมล็ดด้วยผ้าขาวแช่น้ำ 2 คืนก่อนเพาะ และเพาะช่วงฤดูหนาว แต่ถ้าต้องการอัตรางอกสูงและสม่ำเสมอ การแช่น้ำร้อนตามขั้นตอนข้างบนได้ผลดีกว่าตามข้อมูลของ Traditional Tree Initiative
การปลูกลงดิน
- เลือกที่โล่ง แดดจัดเต็มวัน ห่างสิ่งปลูกสร้างพ้นแนวทรงพุ่มเมื่อโตเต็มที่
- kaset.today แนะนำหลุมลึกราว 30 ซม. สำหรับแปลงปลูกเป็นแถว (เช่น เลี้ยงครั่งหรือปลูกเอาเนื้อไม้) ใช้ระยะ 4×4 เมตร ราว 100 ต้นต่อไร่ แต่ระยะนี้ใช้กับแปลงที่จะตัดสาง ไม่ใช่ไม้ประธาน
- Traditional Tree Initiative ระบุว่าระยะชิด 6×6 เมตรทำให้ได้ลำต้นตรงยาวกิ่งน้อย ส่วนระยะ 2×2 เมตรชิดเกินไปจนแปลงล้มเหลว
- kaset.today แนะนำให้กำจัดวัชพืชอย่างน้อย 2–3 ครั้งต่อปี ส่วน Traditional Tree Initiative ระบุให้กำจัดวัชพืชจนต้นสูงพ้นหญ้า
💧 การดูแลต้นจามจุรี: แดด น้ำ ดิน ปุ๋ย และการตัดแต่ง
จามจุรีเป็นไม้ดูแลง่าย ชอบแดดจัด น้ำปานกลางถึงมาก ทนดินเปรี้ยวถึง pH ราว 4.6 และทนน้ำขังได้ (NParks) งานหลักคือช่วงต้นเล็กที่ต้องกำจัดวัชพืช และช่วงต้นโตที่ต้องตัดกิ่งแห้งกับดูแลดินรอบโคนไม่ให้อัดแน่น
ปฏิทินดูแลต้นจามจุรีตลอดปี
ปุ๋ย แปลงปลูกในไทยใส่ปุ๋ยปีละครั้ง (kaset.today) และ NParks แนะนำให้ใส่ปุ๋ยให้ต้นแข็งแรงเมื่อพบอาการกิ่งแห้ง ดูหลักการเลือกปุ๋ยได้ที่ ปุ๋ยใส่ต้นไม้ และคำนวณปริมาณได้ด้วย เครื่องคำนวณปุ๋ย
การตัดแต่ง ตัดกิ่งแห้ง กิ่งเป็นโรค และกิ่งหนักที่ยื่นเหนือหลังคาหรือถนน ต้นใหญ่ควรจ้างรุกขกรที่มีอุปกรณ์ปลอดภัย กรณีสวนเบญจกิติและจุฬาฯ แสดงว่าการคลายดินที่อัดแน่น เอาดินที่ทับโคนออก คลุมด้วยเศษไม้ และตัดปลายกิ่งแห้ง ช่วยให้ต้นเก่าฟื้นตัวได้
ถ้าต้นจามจุรีเก่าเริ่มใบเหลืองเล็กลงและปลายกิ่งแห้ง ให้ดูดินรอบโคนก่อน ทั้งดินอัดแน่น ดินถมทับโคน และพื้นปูนรอบต้น ซึ่งเป็นสาเหตุที่พบในต้นอายุกว่า 100 ปีที่สวนเบญจกิติ การคลายดิน ทำช่องระบายอากาศ และคลุมด้วยเศษไม้ช่วยให้ต้นแตกใบใหม่
🐛 ปัญหาที่พบบ่อยของต้นจามจุรีและวิธีแก้
จามจุรีเป็นไม้ทนทาน ปัญหาส่วนใหญ่เกิดกับต้นใหญ่ในเมืองที่รากถูกจำกัด หรือต้นที่ขาดน้ำนาน
อีกเรื่องที่ควรรู้คือ จามจุรีถูกจัดเป็นพืชรุกรานร้ายแรงในวานูอาตูและฟิจิ แม้ในหลายพื้นที่จะถือว่าไม่สร้างปัญหา การกระจายพันธุ์ส่วนใหญ่มาจากวัวที่กินฝักแล้วถ่ายเมล็ดออกไป (Traditional Tree Initiative)
💰 ต้นจามจุรีอายุ 30 ปี ราคาเท่าไหร่
เราไม่พบแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้ที่ระบุราคาต้นจามจุรีอายุ 30 ปีเป็นตัวเลข ต้นขนาดนี้มักซื้อขายเป็นไม้ล้อมหรือขายเนื้อไม้ ราคาจึงต่างกันมากตามแต่ละกรณี ข้อมูลราคาที่มีเผยแพร่คือ kaset.today ระบุว่ากล้าสูงราว 40–50 ซม. ราคาประมาณ 30–60 บาท และต้นสูงราว 1 เมตรขึ้นไปมีราคาตั้งแต่หลักร้อยถึงหลักหมื่นบาท
ปัจจัยที่ทำให้ราคาต้นจามจุรีใหญ่ต่างกัน
- ขนาดลำต้นและทรงพุ่ม ต้นใหญ่วัดจากขนาดเส้นรอบวงหรือเส้นผ่านศูนย์กลางลำต้นมากกว่าอายุ เพราะต้นอายุเท่ากันโตต่างกันตามดินและน้ำ
- ซื้อเป็นไม้ล้อมหรือขายเป็นเนื้อไม้ ไม้ล้อมต้องรวมค่าล้อม ค่ายก ค่ารถเครน ค่าขนส่ง และค่าปลูก ส่วนเนื้อไม้คิดตามปริมาตรและคุณภาพไม้
- สภาพต้น ต้นที่รากเน่า กิ่งผุ หรือมีหนอนเจาะ ราคาต่ำกว่าต้นสมบูรณ์มาก
- ความยากในการขนย้าย ทรงพุ่มกว้าง 20–30 เมตรต้องตัดแต่งก่อนล้อม และรากผิวดินที่แผ่กว้างทำให้ล้อมยาก
ถ้าต้องการขายหรือซื้อต้นจามจุรีใหญ่ ควรขอใบเสนอราคาจากผู้รับล้อมไม้หลายเจ้า และให้รุกขกรดูสุขภาพต้นก่อนตกลง
✅ สรุป: ต้นจามจุรีเหมาะกับใคร
ต้นจามจุรีหรือก้ามปู (Samanea saman) เป็นไม้ใหญ่โตค่อนข้างเร็ว ทรงพุ่มรูปร่มกว้างราว 20–30 เมตร ชอบแดดจัด ทนดินแฉะ ดอกสีชมพูคล้ายพู่ออกได้เกือบตลอดปี มีประโยชน์ทั้งร่มเงา เลี้ยงครั่ง เนื้อไม้ และอาหารสัตว์ และเป็นต้นไม้ประจำจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยกับไม้มงคลพระราชทานของจังหวัดลำพูน จามจุรีเหมาะกับคนที่มีที่ดินกว้าง เช่น สวน ไร่ หรือพื้นที่ส่วนกลาง แต่ไม่เหมาะกับบ้านพื้นที่จำกัด เพราะรากผิวดินและกิ่งใหญ่สร้างความเสียหายได้ถ้าปลูกชิดสิ่งปลูกสร้าง
📚 แหล่งอ้างอิง
- Kew POWO: Samanea saman (Jacq.) Merr.
- Kew POWO: Albizia saman (Jacq.) F.Muell. (ชื่อพ้องของ Samanea saman)
- Wikipedia: Samanea saman
- NParks Flora & Fauna Web: Samanea saman (Rain Tree)
- Elevitch & Wilkinson, Traditional Tree Initiative: Samanea saman (rain tree) – Species Profiles for Pacific Island Agroforestry
- Forest Research Institute Malaysia (FRIM): Samanea saman, the umbrella-like rain tree
- FAO AGRIS: Ng, F.S.P. (2015) The rain tree: Samanea saman – and its yellow form
- วารสารเกษตร (TCI) 32(2): ชนิดและสีของครั่งจากพืชอาศัยชนิดต่าง ๆ ในพื้นที่ภาคเหนือของประเทศไทย
- คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล (สวนสมุนไพร): คำถาม ฝักจามจุรี
- กรมป่าไม้: พันธุ์ไม้มงคลพระราชทานประจำจังหวัด
- มจธ. คลังความรู้ (RBKM): ต้นจามจุรี
- มจธ. คลังความรู้ (RBKM): ต้นจามจุรีสีทอง
- สสวท. คลังภาพชีววิทยา: ก้ามปู ฉำฉา หรือจามจุรีแดง
- จุฬาฯ (CUIR) โครงงานวิทยาศาสตร์: ความหลากหลายของไรบนต้นจามจุรีในจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
- OKMD Knowledge Portal: ต้นจามจุรียักษ์ มหัศจรรย์ธรรมชาติแห่งกาญจนบุรี
- Thai PBS: พายุฝนกระหน่ำ “จามจุรีทรงปลูก” ล้ม ยกต้นคืนไม่ได้
- ไทยโพสต์: จุฬาฯ ระดม 10 หน่วยงานฟื้นฟู-พิทักษ์ “จามจุรีทรงปลูก”
- เดลินิวส์: ฟื้นฟูต้นจามจุรีอายุกว่า 100 ปี สวนเบญจกิติ
- ไทยรัฐ: ต้นจามจุรีอายุกว่าร้อยปี ริมกว๊านพะเยา
- บ้านและสวน: ต้นจามจุรี หรือ ก้ามปู ไม้ประธานทรงสวย ให้ร่มเงา
- kaset.today: ต้นจามจุรี
- panmai.com (๑๐๘ พรรณไม้ไทย): จามจุรี
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ต้นจามจุรีชอบแดดไหม
ต้นจามจุรีชอบแดดจัดเต็มวัน ควรปลูกในที่โล่งที่ไม่มีอาคารหรือต้นไม้อื่นบัง ต้นที่ได้แดดเต็มที่จะโตดีและทรงพุ่มรูปร่มสวย จามจุรีทนดินแฉะและน้ำขังได้ แต่ไม่เหมาะกับที่ร่ม
จามจุรี กับ ก้ามปู ต้นเดียวกันไหม
จามจุรีกับก้ามปูคือต้นไม้ชนิดเดียวกัน ชื่อวิทยาศาสตร์ Samanea saman (Jacq.) Merr. ซึ่งมีชื่อพ้อง Albizia saman ต้นนี้ยังมีชื่อเรียกว่า ฉำฉา และจามจุรีแดง ส่วนภาษาอังกฤษเรียกว่า Rain tree
ต้นจามจุรี ออกดอกเดือนไหน
ต้นจามจุรีออกดอกได้เกือบตลอดปี คลังความรู้ มจธ. ระบุช่วงกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคม ข้อมูลต่างประเทศสำหรับไทยระบุกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคมและกันยายนถึงพฤศจิกายน ส่วนบ้านและสวนระบุว่าดกมากช่วงกันยายนถึงกุมภาพันธ์ ดอกเป็นพู่สีชมพูปลาย โคนขาว
ต้นจามจุรีมีสรรพคุณอะไรบ้าง
ตามการใช้พื้นบ้านที่มีรายงาน เมล็ดใช้เคี้ยวแก้เจ็บคอ ใบและเปลือกชั้นในชงแก้ท้องร่วง และเปลือกกับเมล็ดใช้แก้บิด งานวิจัยพบว่าสารสกัดจากฝักต้านแบคทีเรียและเชื้อราในห้องทดลอง ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้
ต้นจามจุรีอายุ 30 ปี ราคาเท่าไหร่
ไม่พบแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้ที่ระบุราคาจามจุรีอายุ 30 ปี ราคาขึ้นกับขนาดลำต้นและทรงพุ่ม สภาพต้น และขายเป็นไม้ล้อมหรือเนื้อไม้ ซึ่งไม้ล้อมต้องรวมค่าล้อม ค่าเครน และค่าขนส่ง ข้อมูลที่มีคือกล้าสูง 40–50 ซม. ราคาราว 30–60 บาท และต้นสูง 1 เมตรขึ้นไปราคาหลักร้อยถึงหลักหมื่นบาท (kaset.today)
รูปภาพเพิ่มเติม
ปลูกต่อได้เลย
ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายต้นจามจุรี
ไม้มงคลต้นชงโค
Bauhinia purpurea L.
ไม้มงคลต้นสาละ
Shorea robusta C.F.Gaertn. (สาละอินเดีย) / Couroupita guianensis Aubl. (สาละลังกา)
ไม้มงคลต้นแคนา
Dolichandrone serrulata (Wall. ex DC.) Seem.
ไม้มงคล