เพลี้ยหอย

พบทำลาย ทุเรียน มะม่วง มะพร้าว และอีก 17 ชนิด

ชนิดแมลง
Aspidiotus destructor Signoret, Aonidiella orientalis (Newstead), Aonidiella aurantii (Maskell) และอีก 5 ชนิด
แพร่ระบาดทาง
ต้นพันธุ์และท่อนพันธุ์ที่ติดเพลี้ยหอย, ตัวคลานปลิวตามลม, ติดไปกับคนและเครื่องมือ, มดช่วยพาและปกป้อง
พืชที่ถูกทำลาย (20 ชนิด)
ทุเรียน มะม่วง มะพร้าว มันสำปะหลัง ส้มเขียวหวาน ส้มโอ มะนาว มะละกอ มังคุด กล้วย ลิ้นจี่ ลำไย ฝรั่ง น้อยหน่า ขิง ปทุมมา กล้วยไม้ กุหลาบ กระบองเพชร (แคคตัส) ปาล์ม
อัปเดตล่าสุด
9 พ.ย. 2569
กลุ่มเพลี้ยหอยเกล็ดเกราะกลมสีขาวขุ่นเกาะอยู่ใต้ใบทุเรียน
20 ชนิดพืชที่ถูกทำลาย
📌

สรุปสั้น (TL;DR)

อ่าน 30 วินาที
  • 1 เพลี้ยหอย (scale insects) คือแมลงปากดูดกลุ่ม Coccoidea ตัวเมียเกาะนิ่งใต้เกราะ ดูเหมือนเกล็ดหรือฝาหอยเล็ก ๆ บนใบ กิ่ง และผล
  • 2 แบ่งเป็น เพลี้ยหอยเกล็ด (แกะเกราะออกได้ ไม่ขับน้ำหวาน) และ เพลี้ยหอยเกราะอ่อน (ขับน้ำหวาน เกิด ราดำ มีมดตอม)
  • 3 ชนิดที่พบกว้างในไทยคือ เพลี้ยหอยเกล็ดมะพร้าว (*Aspidiotus destructor*) พบบนใบทุเรียน มะม่วง มะพร้าว มันสำปะหลัง
  • 4 เพลี้ยหอยเกิดจาก ต้นพันธุ์หรือท่อนพันธุ์ที่ติดมา ตัวคลานปลิวตามลม ติดคนและเครื่องมือ และ มดช่วยปกป้อง
  • 5 กำจัดยากเพราะ เกราะกันสาร และรุ่นซ้อนกัน ต้องพ่นช่วง ตัวคลาน และมักต้องพ่นมากกว่า 1 ครั้ง
  • 6 มะม่วง: มาลาไทออน 83% EC 30 มล./น้ำ 20 ลิตร (กรมวิชาการเกษตร) มันสำปะหลังมีสารแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร 5 ชนิด (ประกาศเตือนภัย 15 เม.ย. 2563)
  • 7 ไวท์ออยล์/น้ำมันปิโตรเลียม ได้ผล 87–90% ในงานทดลองส้มของกรมวิชาการเกษตร ห้ามพ่นตอนแดดจัดหรือกับต้นขาดน้ำ

📋 ภาพรวมโรค

เพลี้ยหอย คือแมลงปากดูดตัวเล็กในกลุ่ม Coccoidea ที่ตัวเมียเกาะนิ่งอยู่กับใบ กิ่ง ลำต้น หรือผล แล้วดูดน้ำเลี้ยงไปตลอดชีวิต ตัวมีแผ่นเกราะหรือผิวแข็งคลุมจนดูเหมือนเกล็ดหรือฝาหอยเล็ก ๆ ไม่เหมือนแมลง จึงถูกเรียกว่าเพลี้ยหอย ทำให้ใบเหลือง ต้นโทรม และบางชนิดขับน้ำหวานจนเกิดราดำ

📏
1.5–2.5 มม.
ขนาดเกราะตัวเมียหลายชนิด
🔄
~35 วัน
ไข่ถึงตัวเต็มวัย (เพลี้ยหอยมะพร้าว 30 °C)
🐣
2–48 ชม.
ช่วงตัวคลานเดินก่อนเกาะนิ่ง
🌿
60+ วงศ์พืช
พืชอาศัยของเพลี้ยหอยมะพร้าว

ในไทยพบเพลี้ยหอยหลายชนิด เฉพาะวงศ์ย่อย Aspidiotinae กรมวิชาการเกษตรพบอย่างน้อย 12 ชนิด มีทั้งเพลี้ยหอยเกล็ด (armored scale) และเพลี้ยหอยเกราะอ่อน (soft scale) บนทุเรียน มะม่วง มะพร้าว ส้ม มะนาว มันสำปะหลัง กล้วยไม้ และไม้ประดับอย่างกุหลาบและแคคตัส บทความนี้รวมวิธีดูชนิด เพลี้ยหอยเกิดจากอะไร อาการในแต่ละพืช ทำไมกำจัดยาก วิธีกำจัดแบบไม่ใช้สาร และเพลี้ยหอยใช้ยาอะไรตามคำแนะนำของหน่วยงานไทย พร้อมคำอธิบายเรื่องเพลี้ยหอยยักษ์ที่เป็นข่าว

🔍 เพลี้ยหอย คืออะไร ภาษาอังกฤษเรียกว่าอะไร

เพลี้ยหอยภาษาอังกฤษคือ scale insects เป็นแมลงในอันดับ Hemiptera ซูเปอร์แฟมิลี Coccoidea ซึ่งเป็นกลุ่มเดียวกับเพลี้ยแป้ง ตัวเต็มวัยเพศเมียไม่มีปีก ไม่เห็นหัวหรือขาชัดเจน และดูเป็นเพียงตุ่มกลม รี หรือยาวเล็ก ๆ ติดอยู่บนเปลือก ใบ หรือผล

UC IPM ระบุว่าตัวเต็มวัยของเพลี้ยหอยมีขนาดราว 1/25–1/4 นิ้ว (ประมาณ 1–6 มิลลิเมตร) ระยะเดียวที่เคลื่อนที่ได้คือตัวอ่อนวัยแรกที่เรียกว่า “ตัวคลาน” (crawler) ซึ่งมักมีสีเหลืองถึงส้ม เมื่อหาที่เกาะได้แล้วจะสูญเสียขาและอยู่ที่เดิมไปตลอด ชื่อที่คนไทยใช้เรียกจึงมาจากรูปร่างที่ดูเหมือนเกล็ดหรือฝาหอยมากกว่าแมลง

ชื่อภาษาอังกฤษ scale insects; เพลี้ยหอยเกล็ด = armored scales; เพลี้ยหอยเกราะอ่อน = soft scales
กลุ่ม อันดับ Hemiptera ซูเปอร์แฟมิลี Coccoidea วงศ์หลักคือ Diaspididae (เพลี้ยหอยเกล็ด) และ Coccidae (เพลี้ยหอยเกราะอ่อน)
ขนาด ตัวเต็มวัยราว 1/25–1/4 นิ้ว เพลี้ยหอยเกล็ดส่วนใหญ่ไม่เกิน 1/8 นิ้ว (ราว 3 มม.)
ระยะที่เคลื่อนที่ได้ ตัวคลาน (ตัวอ่อนวัยแรก) มักสีเหลืองถึงส้ม
การทำลาย ดูดน้ำเลี้ยง ใบเหลือง ใบร่วง กิ่งแห้ง บางชนิดขับน้ำหวานจนเกิดราดำ

🛡️ เพลี้ยหอยเกล็ด กับ เพลี้ยหอยเกราะอ่อน ต่างกันอย่างไร

เพลี้ยหอยแบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่ที่ต้องแยกให้ออก เพราะอาการและสารที่ได้ผลต่างกัน เพลี้ยหอยเกล็ดมีเกราะแบนบางที่แยกจากตัว แกะเกราะออกได้ และไม่ขับน้ำหวาน ส่วนเพลี้ยหอยเกราะอ่อนตัวโค้งนูนกว่า ผิวหลังคือผนังลำตัวจริง แกะออกไม่ได้ และขับน้ำหวานจำนวนมาก

ลักษณะ เพลี้ยหอยเกล็ด (armored scale, Diaspididae) เพลี้ยหอยเกราะอ่อน (soft scale, Coccidae)
รูปร่าง แบน เล็ก ส่วนใหญ่ไม่เกิน 1/8 นิ้ว กลม โค้งนูน ใหญ่กว่า ราว 1/4 นิ้วหรือเล็กกว่า ผิวเรียบหรือมีปุยคล้ายสำลี
เกราะ เป็นแผ่นแยกจากตัว แกะออกได้ ข้างใต้มีตัวแมลง ผิวหลังคือผนังลำตัว แกะออกไม่ได้
น้ำหวานและราดำ ไม่ขับน้ำหวาน ขับน้ำหวานมาก เกิดราดำ มีมดมาเลี้ยง
จุดที่ดูดกิน ส่วนใหญ่ดูดเซลล์เนื้อใบ (parenchyma/mesophyll) ดูดจากท่อน้ำเลี้ยง (phloem)
จำนวนรุ่น มักหลายรุ่นต่อปี ในเขตอบอุ่นมักรุ่นเดียวต่อปี (ข้อมูล UC)
ตัวอย่างในไทย เพลี้ยหอยเกล็ดมะพร้าว เพลี้ยหอยเกล็ดออเรนทัล เพลี้ยหอยเกล็ดแดงแคลิฟอร์เนีย เพลี้ยหอยเกล็ดมันสำปะหลัง เพลี้ยหอยสกุล Pulvinaria บนลำไย ลิ้นจี่ มะม่วง ฝรั่ง

ความต่างเรื่องจุดที่ดูดกินสำคัญมากตอนเลือกยา UF/IFAS อธิบายว่าสารดูดซึมอย่างอิมิดาโคลพริดได้ผลกับเพลี้ยแป้งและแมลงหวี่ขาว แต่ไม่ได้ผลกับเพลี้ยหอยเกล็ด เพราะเพลี้ยหอยเกล็ดกินเซลล์เนื้อใบ ไม่ได้กินจากท่อลำเลียงที่สารเคลื่อนที่ไป UC IPM ก็ระบุว่าอิมิดาโคลพริดทางดินไม่ได้ผลดีกับเพลี้ยหอยเกล็ดบางชนิด

💡 วิธีแยกเพลี้ยหอยเกล็ดกับเกราะอ่อน
ใช้ปลายเข็มหรือไม้จิ้มฟันแซะตุ่มบนใบเบา ๆ ถ้าเกราะยกออกเป็นแผ่นแยกจากตัวแมลงข้างใต้ เป็นเพลี้ยหอยเกล็ด ถ้าเกราะแยกจากตัวไม่ได้และใบรอบ ๆ เหนียวน้ำหวาน น่าจะเป็นเพลี้ยหอยเกราะอ่อน

🔄 วงจรชีวิตเพลี้ยหอย และระยะตัวคลาน

เพลี้ยหอยเกล็ดมี 3 ระยะหลัก คือ ไข่ ตัวอ่อน และตัวเต็มวัย ตัวเมียวางไข่ไว้ใต้เกราะของตัวเอง ไข่ฟักเป็นตัวคลานที่เดินหาที่เกาะ แล้วเกาะนิ่ง สร้างเกราะ และอยู่ที่เดิมจนเป็นตัวเต็มวัย ส่วนตัวผู้ของเพลี้ยหอยเกล็ดเจริญเป็นแมลงมีปีกขนาดเล็กที่ไม่กินอาหาร

ตัวอย่างที่มีข้อมูลละเอียดคือเพลี้ยหอยเกล็ดมะพร้าว Aspidiotus destructor ตาม UF/IFAS ตัวเมียหนึ่งตัววางไข่ 28–65 ฟองเป็นวงรอบตัวใต้เกราะ ใช้เวลา 11–13 วัน ตัวคลานเดินหาที่กินได้ 2–48 ชั่วโมง ที่ 30 °C ความชื้น 65% ตัวเมียใช้เวลาจากไข่ถึงตัวเต็มวัยราว 35.5 วัน และตัวผู้ราว 28.5 วัน

วงจรชีวิตเพลี้ยหอยเกล็ด ไข่ใต้เกราะ ตัวคลาน ตัวอ่อนเกาะนิ่งสร้างเกราะ ตัวเต็มวัยเพศเมียและเพศผู้มีปีก
ภาพที่ 1: วงจรชีวิตเพลี้ยหอยเกล็ด ตัวเลขของเพลี้ยหอยมะพร้าว Aspidiotus destructor จาก UF/IFAS
ชนิด ข้อมูลวงจรชีวิต แหล่งข้อมูล
เพลี้ยหอยเกล็ดมะพร้าว Aspidiotus destructor ไข่ 28–65 ฟอง/ตัวเมีย ตัวคลานเดิน 2–48 ชม. ไข่ถึงตัวเต็มวัยราว 35 วัน (30 °C) ในปากีสถานพบ 3–4 รุ่นช่วง ก.ค.–ธ.ค. บนมะม่วง UF/IFAS
เพลี้ยหอยกล้วยไม้ Boisduval Diaspis boisduvalii ตัวเมียวางไข่ได้ถึง 200 ฟอง อายุได้ถึง 7 เดือน ไข่ฟัก 5–7 วัน ไข่ถึงตัวเต็มวัยเฉลี่ย 33 วัน (ตัวผู้) และ 50 วัน (ตัวเมีย) UF/IFAS
เพลี้ยหอยแคคตัส Diaspis echinocacti รุ่นละราว 2 เดือน หลายรุ่นซ้อนกันต่อปี PestInfo Wiki
เพลี้ยหอยเกล็ดทั่วไป ตัวคลานขนาดไม่ถึง 1 มม. สีส้มถึงเหลือง เคลื่อนที่ได้ราว 1–2 วันก่อนเกาะ หลายรุ่นต่อปี UC IPM

เพราะรุ่นซ้อนกัน ในต้นเดียวจึงมักมีทั้งไข่ ตัวคลาน ตัวอ่อน และตัวเต็มวัยพร้อมกัน UC IPM อธิบายว่าการพ่นสารจึงมักต้องทำมากกว่า 1 ครั้ง และควรพ่นหลังจากจำนวนตัวคลานบนเทปกาวขึ้นถึงจุดสูงสุดแล้ว

❓ เพลี้ยหอยเกิดจากอะไร มาจากไหน

เพลี้ยหอยไม่ได้เกิดจากเชื้อโรคหรือดินเสีย แต่เป็นแมลงที่ติดมากับต้นพันธุ์ กิ่งพันธุ์ หรือท่อนพันธุ์ หรือถูกลมพาตัวคลานมาจากต้นข้างเคียง เมื่อสภาพเหมาะ เช่น อากาศแห้ง ต้นอ่อนแอ หรือมีมดคอยเลี้ยง ประชากรจะเพิ่มขึ้นเร็ว

  • ติดมากับต้นพันธุ์และท่อนพันธุ์ ในมันสำปะหลัง กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้แช่ท่อนพันธุ์ก่อนปลูก แสดงว่าท่อนพันธุ์เป็นทางนำเพลี้ยหอยเข้าแปลง ส่วน UF/IFAS แนะนำให้ตรวจกล้วยไม้ก่อนซื้อและแยกต้นใหม่ไว้ก่อน
  • ลม เครื่องมือ และคน UC IPM ระบุว่าตัวคลานของเพลี้ยหอยเกล็ดแพร่ไปกับลม อุปกรณ์ เครื่องมือ และคนที่สัมผัสต้นที่มีเพลี้ยหอย
  • มด มดบางชนิดเลี้ยงเพลี้ยหอยเกราะอ่อนเพื่อกินน้ำหวาน คอยปกป้องจากศัตรูธรรมชาติและช่วยพาไปที่อื่น
  • อากาศแห้ง ฝนทิ้งช่วง ประกาศเตือนภัยเพลี้ยหอยเกล็ดมันสำปะหลังระบุว่าสภาพแห้งแล้งเสี่ยงต่อการระบาด
  • ต้นอ่อนแอและการใส่ปุ๋ยมากเกิน UC IPM แนะนำให้ดูแลให้ต้นแข็งแรงโดยเฉพาะการให้น้ำ ส่วน UF/IFAS แนะนำให้เลี่ยงการใส่ปุ๋ยมากเกินในการจัดการเพลี้ยหอยมะพร้าว
  • การพ่นสารออกฤทธิ์กว้างบ่อย ๆ ฆ่าแตนเบียนและด้วงเต่าที่คุมเพลี้ยหอยอยู่ ทำให้เพลี้ยหอยเพิ่มขึ้นภายหลัง

คำนวณปุ๋ยให้พอดีกับต้นและพื้นที่ได้ด้วย เครื่องคำนวณปุ๋ย ของเกษตรไอเดีย เพื่อไม่ให้ใส่ปุ๋ยมากเกินจำเป็น

🐛 เพลี้ยหอยชนิดที่พบในไทยและพืชที่ทำลาย

งานอนุกรมวิธานของกรมวิชาการเกษตรระหว่างปี 2559–2562 พบเพลี้ยหอยเกล็ดวงศ์ย่อย Aspidiotinae อย่างน้อย 12 ชนิด ชนิดที่พบกว้างที่สุดคือเพลี้ยหอยเกล็ดมะพร้าวและเพลี้ยหอยเกล็ดออเรนทัล ส่วนเพลี้ยหอยเกราะอ่อนที่มีการศึกษาคือสกุล Pulvinaria ตารางนี้รวมเฉพาะชนิดที่มีชื่อไทยหรือพืชอาศัยระบุในเอกสาร

ชื่อไทย ชื่อวิทยาศาสตร์ พืชที่พบ (เอกสารไทย)
เพลี้ยหอยเกล็ดมะพร้าว Aspidiotus destructor Signoret ใบมันสำปะหลัง มะม่วง มะพร้าว ทุเรียน กล้วย และผลมังคุด พบกว้างหลายภาค
เพลี้ยหอยเกล็ดออเรนทัล Aonidiella orientalis (Newstead) ใบลิ้นจี่ ใบและผลกล้วย มะม่วง มะนาว ส้มโอ น้อยหน่า และผลมะละกอ
เพลี้ยหอยเกล็ดแดงแคลิฟอร์เนีย (เพลี้ยหอยสีแดง) Aonidiella aurantii (Maskell) ใบและผลส้มโอ มะนาว และส้มเขียวหวาน
เพลี้ยหอยเกล็ดไตรโลไบท์ Pseudaonidia trilobitiformis (Green) มะม่วง กล้วย ส้มโอ ลิ้นจี่ ลำไย มังคุด
เพลี้ยหอยเกล็ดมอร์แกน Chrysomphalus dictyospermi (Morgan) มะนาว ฝรั่ง
เพลี้ยหอยเกล็ดขิง Aspidiella hartii (Cockerell) เหง้าขิง
เพลี้ยหอยเกล็ดมันสำปะหลัง (lesser snow scale) Pinnaspis strachani (Cooley) โคนต้น ลำต้น ก้านใบ และใต้ใบมันสำปะหลัง
เพลี้ยหอยเกราะอ่อนลำไย (green shield scale) Pulvinaria psidii Maskell ลำไย ลิ้นจี่ (พบบนผล) ฝรั่ง ยี่หร่า
เพลี้ยหอยเกราะอ่อนมะม่วง (cottony camellia scale) Pulvinaria floccifera (Westwood) ลำไย ลิ้นจี่ มะม่วง บุหงาสาหรี่
เพลี้ยหอย Pulvinaria sp. Pulvinaria sp. ตะขาบ (ไม้ประดับ) และกล้วยไม้ป่า

รายงานของกรมวิชาการเกษตรเองระบุว่าการแยกชนิดใช้ลักษณะตัวเมียตัวเต็มวัยที่ทำสไลด์ส่องกล้อง และบางชนิดยังแยกไม่ได้เพราะคล้ายกันมาก ชื่อเรียกในสวน เช่น เพลี้ยหอยขาว เพลี้ยหอยดำ จึงอาจหมายถึงหลายชนิด ถ้าระบาดหนักควรเก็บใบหรือกิ่งที่มีเพลี้ยหอยไปให้สำนักงานเกษตรอำเภอหรือหน่วยงานของกรมวิชาการเกษตรช่วยจำแนก

🌳 เพลี้ยหอยทุเรียน เพลี้ยหอยเกล็ดทุเรียน และเพลี้ยหอยใบทุเรียน

เพลี้ยหอยที่มีเอกสารยืนยันว่าพบบนใบทุเรียนในไทยคือเพลี้ยหอยเกล็ดมะพร้าว Aspidiotus destructor ซึ่งงานอนุกรมวิธานของกรมวิชาการเกษตรเก็บได้จากใบทุเรียน นอกจากนี้กรมวิชาการเกษตรยังมีงานทดสอบสารป้องกันกำจัดเพลี้ยหอยสกุล Aulacaspis ในทุเรียน จึงมีรายงานเพลี้ยหอย Aulacaspis sp. ในทุเรียนด้วย

ชาวสวนเรียกเพลี้ยหอยในทุเรียนด้วยหลายชื่อ เช่น เพลี้ยหอยเกล็ดใต้ใบ เพลี้ยหอยรัสเซลล์ หรือเพลี้ยนาสาร แต่ผู้เขียนยังไม่พบเอกสารของกรมวิชาการเกษตรหรือกรมส่งเสริมการเกษตรที่ระบุว่าชื่อเหล่านี้คือชนิดใด จึงไม่ขอระบุชื่อวิทยาศาสตร์ให้ชื่อเรียกเหล่านี้ ถ้าต้องการรู้ชนิดแน่นอน ให้ส่งตัวอย่างใบให้หน่วยงานจำแนก

ลักษณะของเพลี้ยหอยเกล็ดมะพร้าวที่ใช้สังเกตบนใบทุเรียนคือ เกราะกลมหรือรีกว้าง เส้นผ่านศูนย์กลาง 1.5–2.0 มม. แบน บางใส สีขาวขุ่นถึงเหลืองซีด มองผ่านเกราะเห็นไข่ ตัวอ่อน และตัวเต็มวัยข้างใน มักเกาะอยู่ใต้ใบ ใบที่ถูกดูดกินจะเป็นจุดซีดเหลือง เมื่อมีมากใบเหลือง บิดเสียรูป และกิ่งแห้ง

ส่วนของทุเรียน สิ่งที่เห็น สิ่งที่ควรทำ
ใต้ใบ เกราะกลมขาวขุ่นถึงเหลืองซีดเกาะเป็นกลุ่มตามเส้นใบ พลิกใต้ใบสำรวจทั้งทรงพุ่ม โดยเฉพาะด้านในที่ร่มและอับลม
หน้าใบ จุดซีดเหลืองตรงกับตำแหน่งที่เพลี้ยหอยเกาะด้านล่าง ใบเหลืองทั้งใบเมื่อเป็นมาก ตัดกิ่งและใบที่เป็นหนักไปทำลายนอกสวน
กิ่ง กิ่งเล็กแห้งตายเมื่อระบาดนาน ตัดแต่งให้ทรงพุ่มโปร่ง เพื่อพ่นสารได้ทั่วถึง

ใบทุเรียนเหลืองไม่ได้มาจากเพลี้ยหอยเสมอไป ถ้าพลิกใบแล้วไม่เจอเพลี้ยหอย แต่ใบซีดทั้งต้นร่วมกับโคนต้นมีแผลหรือยางไหล ให้ตรวจเรื่องโรครากเน่าโคนเน่าด้วย สำหรับสารเคมีในทุเรียน ยังไม่พบคำแนะนำที่ระบุชื่อสารและอัตราสำหรับเพลี้ยหอยทุเรียนจากแหล่งที่เปิดตรวจได้ ให้เลือกผลิตภัณฑ์ที่ฉลากระบุใช้กับเพลี้ยหอยและทุเรียน และใช้ตามอัตราบนฉลาก

🥥 เพลี้ยหอยมะพร้าว (coconut scale)

เพลี้ยหอยมะพร้าวหรือเพลี้ยหอยเกล็ดมะพร้าว Aspidiotus destructor เป็นเพลี้ยหอยเกล็ดที่มีพืชอาศัยหลายร้อยชนิดจากกว่า 60 วงศ์ ในไทยพบกว้างที่สุดชนิดหนึ่ง บนมะพร้าวจะเกาะใต้ใบย่อย ก้านทาง ช่อดอก และผลอ่อน ทำให้ใบเหลือง เนื้อเยื่อบิดเสียรูป และแห้งตาย

UF/IFAS บรรยายว่าตัวผู้ตัวเต็มวัยเป็นแมลงเล็กสีแดง มีปีก 1 คู่ ไม่กินอาหารและอายุสั้น ส่วนตัวคลานมีสีเขียวอ่อนถึงน้ำตาลอมเหลือง ใส รูปค่อนข้างยาว พืชอาศัยที่พบบ่อยนอกจากมะพร้าว ได้แก่ กล้วย มะม่วง มะละกอ ฝรั่ง ปาล์ม ขิง อ้อย ไทร ลีลาวดี อะโวคาโด ส้ม และองุ่น

เกราะตัวเมีย กลมหรือรีกว้าง 1.5–2.0 มม. แบน ใส มีคราบลอกตัวสีซีดค่อนกลาง
ตำแหน่งบนมะพร้าว ใต้ใบย่อย ก้านทาง ช่อดอก ผลอ่อน
อาการ ใบเหลือง เป็นรอยบุ๋ม เนื้อเยื่อบิด แห้งตาย บนมะม่วงทำให้ผิวผลเป็นตำหนิ
ศัตรูธรรมชาติ มีรายงานมากกว่า 40 ชนิด เช่น แตนเบียน Aphytis และ Comperiella bifasciata ด้วงเต่า Chilocorus, Telsimia nitida, Cryptognatha
การจัดการ (UF/IFAS) ตัดแต่ง ทำลายใบและกิ่งที่มีเพลี้ยหอย เลี่ยงปุ๋ยมากเกิน ถ้าระบาดหนักอาจต้องพ่นหลายครั้งห่างกัน 15–20 วัน

🍊 เพลี้ยหอยส้ม มะนาว และเพลี้ยหอยมะม่วง

ในส้มเขียวหวาน ส้มโอ และมะนาว เพลี้ยหอยที่สำคัญคือเพลี้ยหอยสีแดงแคลิฟอร์เนีย Aonidiella aurantii ซึ่งเป็นเพลี้ยหอยเกล็ด พบทั้งบนใบและผล นอกจากนี้ยังพบเพลี้ยหอยเกล็ดออเรนทัลและเพลี้ยหอยเกล็ดมอร์แกนบนมะนาว

งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรปี 2556 ในส้มเขียวหวานที่ปทุมธานีพบว่า หลังพ่นครั้งที่ 2 (7 วัน) ประสิทธิภาพของซัลฟอกซาฟลอร์อยู่ที่ 90.28% ไดโนทีฟูแรน 81.25% ไวท์ออยล์ 87.06% และน้ำมันปิโตรเลียม 90.09% ขณะที่มาลาไทออนซึ่งเป็นสารแนะนำเดิมได้เพียง 51.16% ผู้วิจัยสรุปว่าต้องพ่น 2 ครั้งติดต่อกันห่างกัน 7 วัน และต้องทดลองซ้ำเพื่อยืนยันผล อัตราในงานนี้จึงเป็นอัตราในงานทดลอง ไม่ใช่คำแนะนำทางการ

เพลี้ยหอยมะม่วง

มะม่วงเป็นพืชอาศัยของเพลี้ยหอยหลายชนิด ทั้งเพลี้ยหอยเกล็ดมะพร้าว เพลี้ยหอยเกล็ดออเรนทัล เพลี้ยหอยเกล็ดไตรโลไบท์ และเพลี้ยหอยเกราะอ่อน Pulvinaria floccifera UF/IFAS ระบุว่าเพลี้ยหอยเกล็ดมะพร้าวชอบใบแก่ของมะม่วง และทำให้ผิวผลเป็นตำหนิจนราคาตก

ประกาศเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรเดือนมกราคม 2569 เตือนว่าในระยะออกดอกถึงติดผล ราดำจะเจริญบนน้ำหวานที่เพลี้ยจักจั่นมะม่วง เพลี้ยหอย และเพลี้ยแป้งขับถ่ายไว้ ทำให้ดอกบานช้า หรือบานผิดปกติ หรือเหี่ยว และหลุดร่วง คำแนะนำคือพ่นมาลาไทออน (malathion) 83% EC อัตรา 30 มิลลิลิตรต่อน้ำ 20 ลิตร ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร แล้วพ่นน้ำเปล่าล้างคราบน้ำหวานและราดำออก

🌱 เพลี้ยหอยเกล็ดมันสำปะหลัง

ลำต้นมันสำปะหลังมีเพลี้ยหอยเกล็ดสีขาวเกาะหนาแน่นตั้งแต่โคนต้น
เพลี้ยหอยเกล็ดมันสำปะหลังเกาะที่โคนต้นและลำต้น แล้วลามขึ้นยอด

เพลี้ยหอยในมันสำปะหลังที่กรมส่งเสริมการเกษตรเตือนภัยคือเพลี้ยหอยเกล็ด Pinnaspis strachani (Cooley) หรือ lesser snow scale ระบาดในมันสำปะหลังอายุ 1–3 เดือน โดยเฉพาะช่วงแห้งแล้งหรือฝนทิ้งช่วง ตัวเมียตัวเต็มวัยมีเกราะสีขาว นูน ยาว 1.8–2.5 มม. ส่วนตัวผู้ตัวเต็มวัยมีปีก

เพลี้ยหอยชนิดนี้ดูดกินน้ำเลี้ยงที่โคนต้น ลำต้น ก้านใบ และใต้ใบ แล้วลามขึ้นไปตามลำต้นจนถึงยอด ทำให้ต้นชะงักการเจริญ ส่วนที่ถูกทำลายได้แก่หัว ลำต้น ยอด และใบ ในงานอนุกรมวิธานของกรมวิชาการเกษตรยังพบเพลี้ยหอยเกล็ดมะพร้าวบนใบมันสำปะหลังด้วย

ชนิด Pinnaspis strachani (Cooley) วงศ์ Diaspididae
ช่วงเสี่ยง มันสำปะหลังอายุ 1–3 เดือน ช่วงแห้งแล้ง ฝนทิ้งช่วง
วิธีสำรวจ สำรวจแปลงอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง พบให้แจ้งสำนักงานเกษตรอำเภอหรือจังหวัด
แช่ท่อนพันธุ์ก่อนปลูก ไทอะมีโทแซม (thiamethoxam) 4 กรัม หรืออิมิดาโคลพริด (imidacloprid) 4 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร (ประกาศไม่ระบุสูตร ให้ตรวจกับฉลาก)
หลังตัดส่วนที่ถูกทำลาย พ่นสารตามตารางในหัวข้อเพลี้ยหอยใช้ยาอะไร ด้านล่าง
ปริมาณน้ำพ่นต่อไร่ อายุ 1–3 เดือน 60–80 ลิตร อายุ 4–8 เดือน 80–100 ลิตร

ในมันสำปะหลังยังมีเพลี้ยแป้งที่ระบาดในช่วงแล้งเช่นกัน ถ้าเห็นแมลงตัวนิ่มมีผงแป้งขาวเกาะที่ยอด ไม่ใช่แผ่นเกราะติดแน่นตามลำต้น ให้อ่านบทความเพลี้ยแป้งประกอบ

🌸 เพลี้ยหอยกล้วยไม้ และเพลี้ยหอยสีขาว

เพลี้ยหอยกล้วยไม้ที่เอกสารต่างประเทศพูดถึงมากคือเพลี้ยหอย Boisduval Diaspis boisduvalii ซึ่งเป็นเพลี้ยหอยเกล็ดสีขาว เป็นหนึ่งในศัตรูกล้วยไม้ที่พบบ่อยและเสียหายมาก มีรายงานบนกล้วยไม้อย่างน้อย 34 สกุล เช่น แคทลียา ซิมบิเดียม หวาย (Dendrobium) ส่วนในไทย กรมวิชาการเกษตรพบเพลี้ยหอยเกราะอ่อน Pulvinaria sp. บนกล้วยไม้ป่า

ตัวเมียของเพลี้ยหอย Boisduval มีเกราะสีขาวถึงเหลืองอ่อน กลมหรือรี กว้าง 1.2–2.25 มม. ส่วนตัวผู้มีเกราะขาวยาวราว 1 มม. และมักเกาะรวมกันเป็นกระจุกดูเป็นปุยคล้ายสำลี จุดที่ชอบเกาะคือเส้นกลางใบ และโคนก้านใบที่มีกาบหุ้ม แต่เกาะได้ทุกส่วนเหนือดินรวมทั้งลำลูกกล้วยและฝัก ใบที่ถูกดูดกินจะเป็นรอยบุ๋มสีเหลือง ถ้าปล่อยไว้ต้นทรุดโทรม ออกดอกน้อย และตายได้

เพลี้ยหอยสีขาวที่คนไทยค้นหามักหมายถึงเพลี้ยหอยเกล็ดที่มีเกราะขาว เช่น เพลี้ยหอย Boisduval บนกล้วยไม้ เพลี้ยหอยเกล็ดมันสำปะหลัง และกลุ่มตัวผู้ของเพลี้ยหอยเกล็ดหลายชนิดที่ดูเป็นขีดขาว ๆ อย่าสับสนกับเพลี้ยแป้งที่มีผงขาวคลุมตัวและเดินได้ UF/IFAS แนะนำให้ใช้พู่กันเล็กเขี่ยเบา ๆ ถ้าหลุดง่ายคือเพลี้ยแป้ง ถ้าติดแน่นคือเพลี้ยหอย

การจัดการเพลี้ยหอยกล้วยไม้ รายละเอียด (UF/IFAS)
ตรวจก่อนซื้อ ดูทุกผิวใบ ใต้ใบ ซอกใบ โคนลำลูกกล้วย และแกะกาบใบแห้งออกดูตัวที่หลบ
แยกต้นใหม่ แยกไว้อย่างน้อย 2 สัปดาห์ (IN838) หรือ 2–4 สัปดาห์ (IN1433) วางต้นไม่ให้ใบชนกัน แยกต้นที่มีเพลี้ยหอยออก
เช็ดออก ต้นจำนวนน้อย เช็ดเพลี้ยหอยออกด้วยแอลกอฮอล์ไอโซโพรพิล 70% แต่อาจทำให้กล้วยไม้ใบบางเสียหาย
น้ำมันและสบู่ น้ำมันปิโตรเลียมสำหรับพืชและสบู่กำจัดแมลงได้ผลเฉพาะตัวที่ถูกสาร ไม่มีฤทธิ์ตกค้าง ห้ามพ่นกลางแดด อากาศร้อน หรือที่อับลม
สารเคมี บูโพรเฟซิน (กลุ่ม 16) และไพริพรอกซีเฟน (กลุ่ม 7C) ได้ผลกับเพลี้ยหอยเกล็ด เกราะอ่อน และเพลี้ยแป้ง ส่วนอิมิดาโคลพริดไม่ได้ผลกับเพลี้ยหอยเกล็ด
สำรวจถี่ สำรวจทุกสัปดาห์ เพราะรุ่นซ้อนกันตลอดปี ตรวจวัชพืชและต้นไม้รอบโรงเรือนด้วย

🌹 เพลี้ยหอย กุหลาบ และเพลี้ยหอยแคคตัส กระบองเพชร

เพลี้ยหอยกุหลาบที่มีเอกสารอธิบายคือ scurfy rose scale Aulacaspis rosae เกาะเป็นแผ่นแบนสีขาวอมน้ำตาลหุ้มลำต้น ตัวผู้เป็นเกราะแคบสีเทาขาวยาวไม่เกิน 1 มม. ตัวเมียรูปลูกแพร์ยาวได้ถึง 2.5 มม. ตัวคลานสีส้ม และไม่ขับน้ำหวาน เมื่อมีจำนวนมากทำให้ต้นโทรม ข้อมูลนี้มาจาก RHS ของอังกฤษ ยังไม่พบเอกสารไทยที่ระบุชนิดเพลี้ยหอยบนกุหลาบในไทย

สำหรับกุหลาบในบ้าน RHS แนะนำให้ปล่อยไว้ถ้าพบน้อยเพราะต้นที่แข็งแรงทนได้ ส่งเสริมด้วงเต่าและแตนเบียน แกะหรือขูดตัวเต็มวัยและกลุ่มไข่ออกเมื่อเห็น และถ้าต้นเป็นหนักมากอาจพิจารณาถอนทิ้ง วิธีขูดออกช่วยได้แต่ไม่พอเมื่อประชากรมาก หลักทั่วไปคือตัดกิ่งที่เป็นหนักร่วมด้วย

เพลี้ยหอยแคคตัสหรือกระบองเพชรที่สำคัญคือ cactus scale Diaspis echinocacti เกราะกว้างราว 1.5–2 มม. สีขาวถึงน้ำตาลอ่อน แต่ละรุ่นใช้เวลาราว 2 เดือน และมีหลายรุ่นซ้อนกันต่อปี เป็นศัตรูร้ายแรงของแปลงกระบองเพชรสกุล Opuntia ถ้าระบาดหนักต้นจะเหี่ยวและตายได้ หลักทั่วไปสำหรับแคคตัสในกระถางคือแยกต้นที่พบออกทันที และใช้วิธีเช็ดหรือขูดออกแบบเดียวกับไม้กระถางอื่น

💡 กันเพลี้ยหอยเข้าบ้าน
เพลี้ยหอยในไม้กระถางมักติดมากับต้นที่ซื้อมาใหม่ ตั้งต้นใหม่แยกไว้ 2–4 สัปดาห์ก่อนนำไปรวมกับต้นอื่น และส่องใต้ใบ โคนกิ่ง และซอกหนามด้วยแว่นขยายทุกครั้ง

🍃 อาการเพลี้ยหอย ใบเหลือง ราดำ และมด

อาการที่เห็นได้ชัดคือใบเหลือง ร่วงก่อนกำหนด ใบ กิ่ง หรือก้านบิดเบี้ยว เปลี่ยนสี หรือแห้งตาย ถ้าเป็นเพลี้ยหอยเกราะอ่อนจะมีน้ำหวานเหนียวบนใบและพื้นใต้ต้น ตามด้วยราดำ

  • ใบเหลืองเป็นจุดหรือทั้งใบ เพลี้ยหอยเกล็ดทำให้เนื้อใบตายเป็นจุด บนกล้วยไม้เห็นเป็นรอยบุ๋มสีเหลือง
  • กิ่งแห้งตาย พบบ่อยกับเพลี้ยหอยเกล็ดที่ระบาดนาน
  • น้ำหวานและราดำ เพลี้ยหอยเกราะอ่อนขับน้ำหวาน เกิดราดำปิดผิวใบ ลดการสังเคราะห์แสง บนมะม่วงทำให้ดอกบานช้า หรือบานผิดปกติ หรือเหี่ยว และหลุดร่วง
  • มดขึ้นต้น สัญญาณว่ามีแมลงขับน้ำหวาน เช่น เพลี้ยหอยเกราะอ่อนหรือเพลี้ยแป้ง
  • ผลเป็นตำหนิ เพลี้ยหอยเกล็ดเกาะบนผลมะม่วง ส้ม มะละกอ และมังคุดทำให้ผิวผลเสียราคา

UC IPM ระบุว่าอาการเหล่านี้คล้ายรอยทำลายของเพลี้ยอ่อนหรือแมลงหวี่ขาว และพืชส่วนใหญ่ทนเพลี้ยหอยจำนวนน้อยถึงปานกลางได้ จึงต้องเห็นตัวก่อนตัดสินใจพ่นสาร

🔎 วิธีสำรวจเพลี้ยหอย และดูช่วงตัวคลาน

เทปกาวสองหน้าพันรอบกิ่งเล็กใกล้กลุ่มเพลี้ยหอย มีตัวคลานสีเหลืองส้มเล็ก ๆ ติดอยู่
เทปกาวสองหน้าพันกิ่งช่วยบอกว่าตัวคลานเพลี้ยหอยเริ่มออกแล้ว

การสำรวจเพลี้ยหอยคือพลิกดูใต้ใบ ซอกใบ กิ่ง และลำต้นเป็นประจำ ร่วมกับดูว่าตัวคลานออกมาแล้วหรือยัง เพื่อพ่นให้ตรงช่วงที่สารได้ผลมากที่สุด

UC IPM แนะนำให้พันเทปกาวสองหน้ารอบกิ่งเขียวหรือกิ่งเล็กใกล้จุดที่พบเพลี้ยหอยตัวเมีย ถ้าเห็นจุดเล็ก ๆ สีเหลืองถึงส้มติดบนเทป แปลว่าตัวคลานเริ่มออก และเป็นช่วงที่ควรพ่น ส่วนรูกลมเล็ก ๆ บนเกราะ UC (Master Gardener) ระบุว่าเป็นร่องรอยว่าแตนเบียนออกมาแล้ว แสดงว่าศัตรูธรรมชาติกำลังทำงาน

ไม้ผล สุ่มหลายต้นทั่วสวน พลิกใบแก่ด้านในทรงพุ่ม ดูกิ่งและผล
มันสำปะหลัง สำรวจอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง ดูโคนต้น ลำต้น ก้านใบ และใต้ใบ (กรมส่งเสริมการเกษตร)
กล้วยไม้ สำรวจทุกสัปดาห์ แกะกาบใบแห้ง ดูเส้นกลางใบและโคนลำลูกกล้วย (UF/IFAS)
ดูตัวคลาน เทปกาวสองหน้าพันกิ่งใกล้กลุ่มตัวเมีย ตรวจทุกไม่กี่วัน (UC IPM)
ดูว่าตายหรือยัง แกะเกราะดูตัวข้างใต้ประกอบกับดูตัวคลานรุ่นใหม่ เพราะเกราะของเพลี้ยหอยเกล็ดที่ตายแล้วยังติดอยู่บนใบได้ (UF/IFAS)

ยังไม่พบเกณฑ์ตัวเลขทางการสำหรับเริ่มพ่นสารกับเพลี้ยหอยในพืชไทยจากแหล่งที่เปิดตรวจได้ หลักทั่วไปคือเริ่มจัดการเมื่อพบเพลี้ยหอยเพิ่มขึ้น เห็นใบเหลือง กิ่งแห้ง หรือมีราดำ และพ่นเมื่อตัวคลานส่วนใหญ่ออกมาแล้ว ตามที่ UC IPM แนะนำ

🧱 ทำไมเพลี้ยหอยกำจัดยาก

เพลี้ยหอยกำจัดยากเพราะตัวเต็มวัยอยู่ใต้เกราะแข็งที่สารสัมผัสซึมผ่านได้น้อย ไข่ก็อยู่ใต้เกราะแม่ และรุ่นซ้อนกันจนต้องพ่นหลายครั้ง ระยะที่อ่อนแอที่สุดมีเพียงตัวคลานที่ยังไม่สร้างเกราะ

  • เกราะกันสาร UC ระบุว่าเกราะแข็งของเพลี้ยหอยเกล็ดกันได้ทั้งสารกำจัดแมลงและแตนเบียน UF/IFAS ระบุว่าสารสัมผัสและน้ำมันได้ผลลดลงเมื่อเกราะไขเกิดขึ้นแล้ว
  • สารดูดซึมบางกลุ่มเข้าไม่ถึง เพลี้ยหอยเกล็ดดูดเซลล์เนื้อใบ ไม่ได้ดูดจากท่อลำเลียง สารอย่างอิมิดาโคลพริดจึงได้ผลไม่ดี
  • รุ่นซ้อนกัน ไข่ ตัวคลาน และตัวเต็มวัยอยู่พร้อมกัน พ่นครั้งเดียวไม่จบ งานส้มของกรมวิชาการเกษตรต้องพ่น 2 ครั้งห่างกัน 7 วัน
  • หลบใต้ใบและซอกต่าง ๆ พ่นไม่ทั่วก็ไม่โดนตัว
  • เกราะของตัวที่ตายแล้วยังติดอยู่ ทำให้เข้าใจผิดว่าสารไม่ได้ผล แล้วพ่นซ้ำโดยไม่จำเป็น
⚠️ เกราะยังอยู่ ไม่ได้แปลว่ายังไม่ตาย
อย่าพ่นสารซ้ำถี่ ๆ เพียงเพราะยังเห็นเกราะบนใบ ให้แกะดูก่อนว่าตัวข้างใต้ยังมีชีวิตอยู่หรือไม่ และดูว่ามีตัวคลานรุ่นใหม่หรือเปล่า การพ่นซ้ำโดยไม่จำเป็นฆ่าศัตรูธรรมชาติและเร่งการดื้อยา

🌿 วิธีกำจัดเพลี้ยหอยแบบไม่ใช้สาร และการใช้ไวท์ออยล์

สำลีพันก้านเช็ดเพลี้ยหอยสีขาวออกจากใบกล้วยไม้
ไม้กระถางจำนวนน้อย เช็ดเพลี้ยหอยออกด้วยสำลีชุบแอลกอฮอล์ 70% ระวังกล้วยไม้ใบบาง

วิธีกำจัดเพลี้ยหอยแบบไม่ใช้สารเคมีสังเคราะห์ ได้แก่ ตัดกิ่งที่เป็นหนัก เช็ดหรือขูดออกในต้นเล็ก คุมมด รักษาศัตรูธรรมชาติ และใช้น้ำมันปิโตรเลียมหรือไวท์ออยล์ให้ตรงช่วงตัวคลาน วิธีเหล่านี้ได้ผลดีเมื่อเพลี้ยหอยยังไม่มาก

ขั้นตอนกำจัดเพลี้ยหอยแบบผสมผสาน 5 ขั้นตอน
ภาพที่ 2: ขั้นตอนกำจัดเพลี้ยหอยแบบผสมผสาน สรุปจากคำแนะนำของ UC IPM, UF/IFAS และหน่วยงานไทย

วิธีเขตกรรมและวิธีกล

  • ตัดแต่งกิ่ง ตัดกิ่งและใบที่เป็นหนักไปทำลาย ตัดให้ทรงพุ่มโปร่ง แต่ UC แนะนำว่าไม่ควรตัดใบเกิน 1/3 ของทรงพุ่มในปีเดียว
  • เช็ดหรือขูดออก ไม้กระถางและกล้วยไม้จำนวนน้อย ใช้สำลีชุบแอลกอฮอล์ไอโซโพรพิล 70% เช็ดออก (ระวังกล้วยไม้ใบบาง)
  • คุมมด ใช้วัสดุเหนียวทาเป็นแถบรอบลำต้นหรือใช้เหยื่อมด UC ระบุว่าสำหรับเพลี้ยหอยเกราะอ่อน การคุมมดอย่างเดียวบางครั้งก็พอ
  • ดูแลให้ต้นแข็งแรง ให้น้ำสม่ำเสมอและไม่ใส่ปุ๋ยมากเกิน
  • ใช้ท่อนพันธุ์และต้นพันธุ์สะอาด ตรวจก่อนนำเข้าแปลงหรือเข้าบ้าน
  • เปลี่ยนต้น UC แนะนำให้พิจารณาเปลี่ยนพืชที่เป็นเพลี้ยหอยซ้ำ ๆ เพราะเพลี้ยหอยส่วนใหญ่เลือกพืชเฉพาะกลุ่ม

ไวท์ออยล์และน้ำมันปิโตรเลียม

ไวท์ออยล์ (white oil) และน้ำมันปิโตรเลียม (petroleum spray oil) ฆ่าเพลี้ยหอยด้วยการเคลือบตัว จึงต้องพ่นให้โดนตัวโดยตรงและทั่วถึง ได้ผลที่สุดกับตัวคลานและตัวอ่อนที่เกราะยังบาง ในงานทดลองของกรมวิชาการเกษตรปี 2556 กับเพลี้ยหอยสีแดงในส้ม ไวท์ออยล์ 67% EC และน้ำมันปิโตรเลียม 83.9% EC อัตรา 60 มล. ต่อน้ำ 20 ลิตร ให้ประสิทธิภาพ 87% และ 90% หลังพ่นครั้งที่ 2 ซึ่งดีกว่ามาลาไทออนในงานเดียวกัน อัตรานี้เป็นอัตราในงานทดลองของกรมวิชาการเกษตร (2556) ไม่ใช่คำแนะนำทางการ ให้ใช้ตามอัตราบนฉลาก

ข้อดีของน้ำมันคือสลายตัวเร็ว UC IPM ระบุว่าน้ำมันและสบู่ใช้หมุนเวียนในโปรแกรมได้โดยไม่กระทบการจัดการการดื้อยา แต่ต้องระวังพืชไหม้ตามข้อควรระวังด้านล่าง

⚠️ ข้อควรระวังเรื่องน้ำมันและสูตรทำเอง
ห้ามพ่นน้ำมันกับต้นที่ขาดน้ำหรืออ่อนแอ ห้ามพ่นตอนแดดจัด อากาศร้อน หรือในที่อับลม เพราะใบและตาดอกอาจไหม้ น้ำมันอาจทำให้ดอกเสียหาย และไม่ควรใช้ร่วมกับผลิตภัณฑ์กำมะถัน และเว้นห่างอย่างน้อย 3 สัปดาห์ ยังไม่พบเอกสารของหน่วยงานราชการหรือมหาวิทยาลัยที่ยืนยันสูตรน้ำยาล้างจานหรือน้ำส้มสายชูสำหรับกำจัดเพลี้ยหอย สบู่ที่เอกสารต่างประเทศพูดถึงคือสบู่กำจัดแมลงที่ผลิตมาสำหรับพืช

🐞 ศัตรูธรรมชาติของเพลี้ยหอย

ศัตรูธรรมชาติที่สำคัญที่สุดของเพลี้ยหอยเกล็ดคือแตนเบียน รองลงมาคือด้วงเต่าและแมลงช้างปีกใส กรมวิชาการเกษตรเสนอว่าการควบคุมโดยชีววิธีเป็นทางเลือกในการจัดการเพลี้ยหอย Pulvinaria และควรรักษาศัตรูธรรมชาติไว้เพื่อให้ระบบนิเวศสมดุล

ศัตรูธรรมชาติ ข้อมูลที่พบ
แตนเบียน Aphytis, Comperiella, Encarsia UC IPM ระบุว่าแตนเบียนเป็นศัตรูธรรมชาติที่สำคัญที่สุดของเพลี้ยหอยเกล็ด Aphytis melinus มีขายในต่างประเทศเพื่อคุมเพลี้ยหอยสีแดงในส้ม
แตนเบียนของเพลี้ยหอยมะพร้าว Aphytis melinus, A. lingnanensis, Comperiella bifasciata (UF/IFAS)
ด้วงเต่าตัวห้ำ Chilocorus spp., Telsimia nitida, Cryptognatha spp. กินเพลี้ยหอยมะพร้าว ส่วน UC IPM ระบุ Rhyzobius spp.
แมลงช้างปีกใส UC IPM ระบุแมลงช้างปีกใสสีน้ำตาลและสีเขียวเป็นตัวห้ำของเพลี้ยหอยเกล็ด
แตนเบียนของเพลี้ยหอยกล้วยไม้ Coccidencyrtus sp. (UF/IFAS)
เชื้อราทำลายแมลง UF/IFAS ระบุว่ามีเชื้อราหลายชนิดทำลายเพลี้ยหอยมะพร้าว แต่ยังไม่พบอัตราใช้จากหน่วยงานไทย

การรักษาศัตรูธรรมชาติทำได้ด้วยการเลี่ยงสารออกฤทธิ์กว้างที่ตกค้างนาน คุมมด และลดฝุ่นในแปลง (UC Pest Note 7408) UC (Master Gardener) ยังแนะนำให้มีไม้ดอกใกล้ต้นที่มีเพลี้ยหอยเพื่อเป็นแหล่งอาหารของแตนเบียน

💊 เพลี้ยหอย ใช้ยาอะไร ยาเพลี้ยหอยตามคำแนะนำ

ยาเพลี้ยหอยที่หน่วยงานไทยแนะนำพร้อมอัตรามีในมะม่วงและมันสำปะหลัง ได้แก่ มาลาไทออน ซัลฟอกซาฟลอร์ สไปโรเตตระแมท บูโพรเฟซิน ไดอะซินอน และการแช่ท่อนพันธุ์ด้วยไทอะมีโทแซมหรืออิมิดาโคลพริด พืชอื่นที่ยังไม่มีคำแนะนำทางการให้เลือกผลิตภัณฑ์ที่ฉลากระบุเพลี้ยหอยและพืชนั้น แล้วใช้ตามอัตราบนฉลาก

ดูชื่อสารออกฤทธิ์บนฉลาก ไม่ใช่ชื่อการค้า แล้วเทียบกลุ่ม IRAC จากตารางนี้ อัตราทั้งหมดเป็นอัตราต่อน้ำ 20 ลิตร แถวมันสำปะหลังมาจากคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร (ประกาศเตือนภัย 15 เม.ย. 2563) ควรตรวจว่ามีประกาศฉบับใหม่กว่าหรือไม่

สารออกฤทธิ์ สูตร กลุ่ม IRAC พืช อัตราต่อน้ำ 20 ลิตร
มาลาไทออน (malathion) 83% EC 1B มะม่วง 30 มล. ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร (เตือนภัย ม.ค. 2569)
ซัลฟอกซาฟลอร์ (sulfoxaflor) 50% WG 4C มันสำปะหลัง 12 กรัม ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร
สไปโรเตตระแมท (spirotetramat) 15% OD 23 มันสำปะหลัง 15 มล. ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร
บูโพรเฟซิน (buprofezin) 25% WP 16 มันสำปะหลัง 15 กรัม ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร
บูโพรเฟซิน (buprofezin) 40% SC 16 มันสำปะหลัง 20 มล. ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร
มาลาไทออน (malathion) 83% EC 1B มันสำปะหลัง 30 มล. ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร
มาลาไทออน (malathion) 57% EC 1B มันสำปะหลัง 50 มล. ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร
ไดอะซินอน (diazinon) 60% EC 1B มันสำปะหลัง 50 มล. ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร
ไทอะมีโทแซม (thiamethoxam) ไม่ระบุสูตร 4A มันสำปะหลัง (แช่ท่อนพันธุ์) 4 กรัม ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร ตรวจความเข้มข้นกับฉลาก
อิมิดาโคลพริด (imidacloprid) ไม่ระบุสูตร 4A มันสำปะหลัง (แช่ท่อนพันธุ์) 4 กรัม ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร ตรวจความเข้มข้นกับฉลาก
ซัลฟอกซาฟลอร์ (sulfoxaflor) 50% WG 4C ส้ม (งานทดลอง) ใช้ตามอัตราบนฉลาก (งานทดลองกรมวิชาการเกษตร 2556 ใช้ 10 กรัม ได้ 90%)
ไดโนทีฟูแรน (dinotefuran) 10% SL 4A ส้ม (งานทดลอง) ใช้ตามอัตราบนฉลาก (งานทดลอง 2556 ใช้ 20 มล. ได้ 81%)
ไวท์ออยล์ / น้ำมันปิโตรเลียม 67% EC / 83.9% EC ไม่จัดอยู่ในกลุ่มกลไกการออกฤทธิ์เฉพาะ (IRAC) ส้ม (งานทดลอง) ใช้ตามอัตราบนฉลาก (งานทดลอง 2556 ใช้ 60 มล. ได้ 87–90%)
ไทอะมีโทแซม / อิมิดาโคลพริด 25% WG / 70% WG 4A หัวปทุมมา (จุ่มหัว งานทดลอง) ใช้ตามอัตราบนฉลาก (งานทดลอง 2556 ใช้ 4 กรัม เหลือเพลี้ยหอยน้อยที่สุด)
ไพริพรอกซีเฟน (pyriproxyfen) ตามฉลาก 7C กล้วยไม้ ไม้ประดับ ใช้ตามอัตราบนฉลาก (UF/IFAS ระบุว่าได้ผลกับเพลี้ยหอยทั้งสองกลุ่ม)

ข้อสังเกตจากตาราง สารกลุ่ม 4A อย่างอิมิดาโคลพริดได้ผลกับเพลี้ยหอยเกราะอ่อนและเพลี้ยแป้งดีกว่าเพลี้ยหอยเกล็ด ส่วนบูโพรเฟซิน (16) และไพริพรอกซีเฟน (7C) เป็นสารควบคุมการเจริญเติบโตของแมลงที่ออกฤทธิ์กับตัวอ่อน จึงต้องพ่นช่วงตัวคลานและตัวอ่อน ไม่ใช่รอให้เป็นตัวเต็มวัย UC IPM ยังเตือนว่าอิมิดาโคลพริดทางดินอาจทำให้เพลี้ยหอยปุยฝ้าย (cottony cushion scale) ระบาดขึ้นได้

คลอร์ไพริฟอส (chlorpyrifos) ซึ่งเคยเป็นสารแนะนำสำหรับเพลี้ยหอยในมะม่วงและได้ผลสูงในงานทดลองส้ม ถูกประกาศเป็นวัตถุอันตรายชนิดที่ 4 ตั้งแต่ปี 2563 และมีคำสั่งให้เกษตรกรส่งคืนผู้ขาย ปัจจุบันจึงห้ามมีไว้ครอบครองและห้ามใช้ บทความนี้ไม่แนะนำสารนี้

⚠️ ความปลอดภัยในการใช้สาร
อ่านฉลากทุกครั้งและใช้เฉพาะกับพืชที่ฉลากระบุ ถ้าพืชไม่อยู่บนฉลากห้ามนำไปใช้ สวมถุงมือ หน้ากาก แว่นตา และเสื้อแขนยาวขณะผสมและพ่น เว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามที่ฉลากระบุ UF/IFAS แนะนำให้เลี่ยงสารดูดซึมกลุ่มนีโอนิโคตินอยด์และอะซีเฟตถ้ามีแมลงผสมเกสรมาตอมดอก อย่าผสมน้ำมันกับสารกำมะถัน และเว้นห่างอย่างน้อย 3 สัปดาห์ และอย่าพ่นน้ำมันกลางแดดจัด

🔁 ยาเพลี้ยหอยตัวไหนดี และวิธีป้องกันการดื้อยา

ไม่มียาเพลี้ยหอยตัวไหนดีที่สุดสำหรับทุกพืช สารที่ได้ผลขึ้นกับชนิดเพลี้ยหอย (เกล็ดหรือเกราะอ่อน) ระยะที่พ่น และความทั่วถึง งานส้มของกรมวิชาการเกษตรแสดงให้เห็นว่ามาลาไทออนที่เคยแนะนำได้ผลเพียงราวครึ่งหนึ่ง ขณะที่น้ำมันและสารกลุ่มอื่นได้ผลสูงกว่า

  • สลับตามเลขกลุ่ม IRAC หลัก ไม่ใช่ชื่อการค้า มาลาไทออนกับไดอะซินอนอยู่กลุ่ม 1B เดียวกัน ไทอะมีโทแซม อิมิดาโคลพริด และไดโนทีฟูแรนอยู่กลุ่ม 4A เดียวกัน จึงไม่ควรนับเป็นการสลับ
  • ใช้น้ำมันหรือสบู่สลับเข้ามาได้ UC IPM ระบุว่าการใช้น้ำมันหรือสบู่ครั้งเดียวใช้ได้ทุกช่วงโดยไม่กระทบการจัดการการดื้อยา
  • ไพริพรอกซีเฟน UC IPM ระบุให้ใช้ไม่เกิน 2 ครั้งต่อรอบการปลูกหรือต่อ 6 เดือน (เงื่อนไขในฉลากของสหรัฐฯ ให้ยึดฉลากที่ขึ้นทะเบียนในไทย)
  • อย่าพึ่งอะซีเฟตอย่างเดียว UF/IFAS เตือนว่าอาจเร่งการดื้อยา
  • พ่นเมื่อจำเป็น พ่นให้ทั่วใต้ใบและกิ่ง และพ่นช่วงตัวคลาน
💡 จดเลขกลุ่มทุกครั้งที่พ่น
จดวันที่พ่น ชื่อสารออกฤทธิ์ และเลขกลุ่ม IRAC ทุกครั้ง รอบถัดไปเลือกสารที่เลขกลุ่มไม่ซ้ำกับครั้งก่อน หรือใช้น้ำมันคั่นกลาง

🐜 เพลี้ยหอยกับเพลี้ยแป้งต่างกันอย่างไร

เพลี้ยหอยกับเพลี้ยแป้งอยู่ในกลุ่ม Coccoidea เดียวกัน ทั้งคู่ดูดน้ำเลี้ยงและหลายชนิดทำให้เกิดราดำ แต่เพลี้ยแป้งตัวนิ่ม มีผงแป้งหรือเส้นไขสีขาวคลุมตัว และเดินได้ตลอดชีวิต ส่วนเพลี้ยหอยตัวเมียเกาะนิ่งอยู่ใต้เกราะ อ่านรายละเอียดเพลี้ยแป้งได้ที่เพลี้ยแป้ง

เพลี้ยหอยเกล็ด เพลี้ยหอยเกราะอ่อน เพลี้ยแป้ง
ลักษณะตัว เกราะแบนแข็ง แกะออกได้ ตัวโค้งนูน ผิวแข็งหรือมีปุย ตัวนิ่ม มีผงแป้งหรือเส้นไขขาว
การเคลื่อนที่ เฉพาะตัวคลาน ตัวคลานและบางระยะ เดินได้ช้า ๆ ตลอดชีวิต
น้ำหวาน / ราดำ ไม่มี มีมาก มี
ใช้พู่กันเขี่ย ติดแน่น ติดแน่น หลุดง่าย
สารดูดซึมกลุ่ม 4A ได้ผลไม่ดี ได้ผล ได้ผล (UF/IFAS)

🪲 เพลี้ยหอยยักษ์ คืออะไร

“เพลี้ยหอยยักษ์” เป็นชื่อที่ใช้ในข่าวเมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม 2569 กรณีเจ้าหน้าที่ อบต. ที่ อ.งาว จ.ลำปาง 12 คน มีอาการคลื่นไส้ เวียนหัว อาเจียน และท้องเสีย หลังกินแมลงสีขาวที่เก็บจากต้นจามจุรี (ฉำฉา) มาทอด ชาวบ้านบางคนเรียกแมลงนี้ว่า “ไข่จักจั่น” เพราะหน้าตาคล้ายกัน ข่าวไม่ได้ระบุชื่อวิทยาศาสตร์ และยังรอเจ้าหน้าที่ตรวจสอบว่าแมลงชนิดนี้เป็นสาเหตุของอาการหรือไม่

ในต่างประเทศ คำว่า giant mealybug ใช้เรียก Drosicha mangiferae ซึ่งเป็นศัตรูมะม่วงในอินเดีย ตัวอ่อนสีชมพูไต่ขึ้นมาดูดกินใบ ช่อดอก และขั้วผล วิธีจัดการที่ TNAU แนะนำคือพันแถบพลาสติกกว้าง 20 ซม. รอบลำต้นสูงจากพื้นราว 50 ซม. แล้วทาจาระบีที่ขอบล่างเพื่อกันตัวอ่อนไต่ขึ้น แต่ยังไม่มีข้อมูลยืนยันว่าแมลงในข่าวลำปางเป็นชนิดนี้ วงจรชีวิตของเพลี้ยหอยยักษ์ในข่าวจึงยังตอบไม่ได้

⚠️ อย่ากินแมลงที่ไม่รู้ชนิด
อย่าเก็บเพลี้ยหอยหรือแมลงที่ไม่รู้ชนิดจากต้นไม้มากิน แมลงหลายชนิดหน้าตาคล้ายกัน และต้นไม้ที่แมลงเกาะอาจเพิ่งถูกพ่นสาร ถ้ากินแล้วมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ชา ให้ไปโรงพยาบาลทันที

🛡️ วิธีป้องกันเพลี้ยหอยระยะยาว

การป้องกันเพลี้ยหอยระยะยาวคือไม่นำเพลี้ยหอยเข้าแปลง ดูแลให้ต้นแข็งแรง สำรวจสม่ำเสมอ และรักษาศัตรูธรรมชาติไว้ เพราะเพลี้ยหอยที่ตั้งรกรากแล้วกำจัดยากกว่าป้องกันมาก

  • ตรวจต้นพันธุ์ กิ่งพันธุ์ และท่อนพันธุ์ก่อนนำเข้าแปลง มันสำปะหลังให้แช่ท่อนพันธุ์ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร
  • ไม้กระถางและกล้วยไม้ที่ซื้อใหม่ แยกไว้ 2–4 สัปดาห์ก่อนนำไปรวม
  • ทำความสะอาดเครื่องมือตัดแต่ง และเข้าแปลงที่มีเพลี้ยหอยเป็นแปลงสุดท้าย เพราะตัวคลานติดไปกับคนและอุปกรณ์ได้
  • ตัดแต่งทรงพุ่มให้โปร่ง แสงและลมผ่าน พ่นสารได้ทั่ว
  • ให้น้ำพอ ไม่ใส่ปุ๋ยมากเกิน และคุมมดที่ขึ้นต้น
  • เลี่ยงสารออกฤทธิ์กว้างที่ไม่จำเป็น เพื่อให้แตนเบียนและด้วงเต่าทำงานได้

✅ สรุปเรื่องเพลี้ยหอย

เพลี้ยหอยเป็นแมลงปากดูดที่ตัวเมียเกาะนิ่งอยู่ใต้เกราะ แบ่งเป็นเพลี้ยหอยเกล็ดที่แกะเกราะออกได้และไม่ขับน้ำหวาน กับเพลี้ยหอยเกราะอ่อนที่ขับน้ำหวานจนเกิดราดำ ในไทยพบบนทุเรียน มะม่วง มะพร้าว ส้ม มะนาว มันสำปะหลัง กล้วยไม้ และไม้ประดับ ชนิดที่พบกว้างที่สุดคือเพลี้ยหอยเกล็ดมะพร้าว

เพลี้ยหอยกำจัดยากเพราะเกราะกันสารและรุ่นซ้อนกัน วิธีที่ได้ผลคือสำรวจ ตัดส่วนที่เป็นหนัก คุมมด รักษาศัตรูธรรมชาติ แล้วพ่นน้ำมันหรือสารที่ฉลากระบุให้ตรงช่วงตัวคลาน สลับกลุ่ม IRAC อ่านฉลาก และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวทุกครั้ง ไม่มีวิธีใดที่ทำให้เพลี้ยหอยหายขาดถาวร ต้องเฝ้าระวังต่อเนื่อง

📚 แหล่งอ้างอิง

🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?

เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ

ลงขายต้นไม้ฟรี ไม่มีค่าธรรมเนียม

❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

+ เพลี้ยหอยใช้ยาอะไร

ในมะม่วง กรมวิชาการเกษตรแนะนำมาลาไทออน 83% EC อัตรา 30 มล. ต่อน้ำ 20 ลิตร ส่วนมันสำปะหลัง กรมส่งเสริมการเกษตร (ประกาศเตือนภัย 15 เม.ย. 2563) แนะนำซัลฟอกซาฟลอร์ (กลุ่ม 4C) สไปโรเตตระแมท (23) บูโพรเฟซิน (16) มาลาไทออนหรือไดอะซินอน (1B) พืชอื่นให้ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ฉลากระบุเพลี้ยหอยและพืชนั้นตามอัตราบนฉลาก น้ำมันปิโตรเลียมหรือไวท์ออยล์ช่วงตัวคลานก็ได้ผลดีในงานทดลองส้ม อิมิดาโคลพริดได้ผลไม่ดีกับเพลี้ยหอยเกล็ด และต้องสลับกลุ่มสารทุกครั้ง

+ เพลี้ยหอยเกิดจากอะไร

เพลี้ยหอยไม่ได้เกิดจากเชื้อโรคหรือดิน แต่เป็นแมลงที่ติดมากับต้นพันธุ์ กิ่งพันธุ์ หรือท่อนพันธุ์ ตัวคลานยังปลิวตามลมและติดไปกับคนและเครื่องมือได้ มดช่วยปกป้องและพาเพลี้ยหอยเกราะอ่อนไปที่อื่น ส่วนอากาศแห้ง ต้นอ่อนแอ ปุ๋ยมากเกิน และการพ่นสารที่ฆ่าศัตรูธรรมชาติทำให้ประชากรเพิ่มเร็ว

+ เพลี้ยหอยกำจัดยังไง

เริ่มจากตัดกิ่งและใบที่เป็นหนักไปทำลาย ไม้กระถางใช้สำลีชุบแอลกอฮอล์ 70% เช็ดออก คุมมดที่ขึ้นต้น และรักษาแตนเบียนกับด้วงเต่า แล้วพ่นน้ำมันปิโตรเลียมหรือสารที่ฉลากระบุให้ตรงช่วงตัวคลาน ซึ่งดูได้จากเทปกาวสองหน้าพันกิ่ง พ่นให้ทั่วใต้ใบและกิ่ง และมักต้องพ่นซ้ำเพราะรุ่นซ้อนกัน

+ เพลี้ยหอยยักษ์คืออะไร

เพลี้ยหอยยักษ์เป็นชื่อในข่าววันที่ 28 พ.ค. 2569 ที่เจ้าหน้าที่ อบต. ใน อ.งาว จ.ลำปาง 12 คนมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย หลังกินแมลงสีขาวจากต้นจามจุรี ชาวบ้านบางคนเรียกว่าไข่จักจั่น ข่าวไม่ได้ระบุชื่อวิทยาศาสตร์ ในต่างประเทศ giant mealybug หมายถึง Drosicha mangiferae ศัตรูมะม่วง แต่ยังไม่มีข้อมูลยืนยันว่าเป็นชนิดเดียวกัน ไม่ควรเก็บแมลงที่ไม่รู้ชนิดมากิน

+ เพลี้ยหอยกับเพลี้ยแป้งต่างกันอย่างไร

ทั้งสองอยู่ในกลุ่ม Coccoidea และดูดน้ำเลี้ยงเหมือนกัน แต่เพลี้ยแป้งตัวนิ่ม มีผงแป้งหรือเส้นไขขาวคลุม เดินได้ และใช้พู่กันเขี่ยหลุดง่าย ส่วนเพลี้ยหอยตัวเมียเกาะนิ่งใต้เกราะ ติดแน่น เพลี้ยหอยเกล็ดไม่ขับน้ำหวาน และสารดูดซึมอย่างอิมิดาโคลพริดได้ผลกับเพลี้ยแป้งแต่ไม่ได้ผลกับเพลี้ยหอยเกล็ด

💥 ลักษณะการทำลาย

ลักษณะความเสียหายที่เกิดจากการทำลายของแมลง

ใต้ใบ: มีตุ่มเกราะกลมหรือยาวสีขาว ขาวขุ่น เหลือง หรือน้ำตาล เกาะติดแน่นเป็นกลุ่มตามเส้นใบ
ที่ใบ: เป็นจุดซีดเหลืองหรือรอยบุ๋ม ใบเหลืองทั้งใบ บิดเสียรูป และร่วงก่อนกำหนด
ที่กิ่งและลำต้น: เกราะเกาะหุ้มเป็นแผ่น กิ่งเล็กแห้งตาย ต้นชะงักการเจริญ
ที่ผล: ผิวผลมะม่วง ส้ม มะละกอ และมังคุดเป็นตำหนิ
น้ำหวานและราดำ: (เพลี้ยหอยเกราะอ่อน) ใบเหนียว มีราดำปิดผิวใบ มดขึ้นต้น
มันสำปะหลัง: เกราะขาวที่โคนต้น ลำต้น ก้านใบ ลามขึ้นยอด ต้นแคระ
กล้วยไม้: เกราะขาวที่เส้นกลางใบและโคนกาบใบ ตัวผู้เป็นกระจุกคล้ายสำลี

🛒 สินค้าแนะนำสำหรับกำจัดแมลง

⚡ ผลิตภัณฑ์คุณภาพที่แนะนำสำหรับการกำจัดและป้องกัน