โรคแอนแทรคโนส
พบใน พริก มะม่วง ทุเรียน และอีก 17 ชนิด
ต้องป้องกันตั้งแต่ช่วงออกดอก ในพริกคือโรคกุ้งแห้ง
- เชื้อสาเหตุ
- Colletotrichum gloeosporioides, Colletotrichum capsici, Colletotrichum truncatum และอีก 3 ชนิด
- แพร่ระบาดทาง
- ลม, น้ำฝนกระเซ็น, แมลงที่มาเกาะแผล, เมล็ดพันธุ์ที่ติดเชื้อ และอื่น ๆ
- พืชที่พบบ่อย (20 ชนิด)
- พริก มะม่วง ทุเรียน มันสำปะหลัง ถั่วเหลือง อะโวคาโด สตรอว์เบอร์รี หอมแดง หอมหัวใหญ่ กาแฟ กุหลาบ มะลิ กล้วยไม้ หน้าวัว แตงโม หน่อไม้ฝรั่ง พริกไทย มะเขือเทศ มะเขือ มะละกอ
- อัปเดตล่าสุด
- 14 พ.ย. 2569
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- โรคแอนแทรคโนส เกิดจากเชื้อราสกุล Colletotrichum ทำให้เกิดแผลยุบสีน้ำตาลถึงดำ เป็นวงซ้อน และเมือกสปอร์สีส้ม
- ในพริกเรียกโรคกุ้งแห้ง ผลโค้งงอบิดเบี้ยว ระบาดหนักช่วงร้อนชื้นและฝนชุก
- เชื้อติดแฝงในผลอ่อน แล้วไปเน่าตอนสุก ต้องป้องกันตั้งแต่ช่วงออกดอก
- พริก: อะซอกซีสโตรบิน 10 มล. / แมนโคเซบ 40–50 ก. / โพรคลอราซ 20–30 ก. ต่อน้ำ 20 ลิตร ทุก 5–7 วัน (กรมวิชาการเกษตร)
- มะม่วง: ห่อผลลดโรคได้ดีกว่าการพ่นสารในงานทดลองของกรมวิชาการเกษตร
- งานปี 2025 พบเชื้อจากสวนทุเรียนภาคตะวันออกบางไอโซเลตดื้อไพราโคลสโตรบิน (8/15) คลอโรทาโลนิล (11/15) และแมนโคเซบ (6/15) ต้องสลับกลุ่ม FRAC
📋 ภาพรวมโรค
โรคแอนแทรคโนส (anthracnose) คือโรคพืชจากเชื้อราสกุล Colletotrichum ที่ทำให้เกิดแผลยุบสีน้ำตาลถึงดำบนผล ใบ ดอก และกิ่ง แผลมักเป็นวงซ้อนกัน และเมื่ออากาศชื้นจะมีกลุ่มสปอร์สีส้มหรือชมพูเยิ้มขึ้นกลางแผล ในพริกคนไทยเรียกว่า “โรคกุ้งแห้ง” เพราะผลที่เป็นโรคจะโค้งงอบิดเบี้ยวเหมือนกุ้งแห้ง
บทความนี้รวบรวมจากเอกสารเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตร รายงานวิจัยของกรมวิชาการเกษตร และงานวิจัยในไทยและต่างประเทศ ครอบคลุมโรคกุ้งแห้งในพริก แอนแทรคโนสมะม่วง แอนแทรคโนสทุเรียน และพืชอื่น พร้อมสารที่กรมวิชาการเกษตรระบุอัตราไว้ และวิธีป้องกันที่ไม่ต้องพึ่งสาร
🔬 โรคแอนแทรคโนส คือ อะไร เกิดจากอะไร
โรคแอนแทรคโนสเกิดจากเชื้อราในสกุล Colletotrichum ซึ่งมีหลายชนิด และพืชแต่ละชนิดอาจเป็นโรคจากเชื้อคนละชนิดกัน เอกสารเผยแพร่ของสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดสิงห์บุรีระบุว่าเชื้อกลุ่มนี้มีพืชอาศัยมากถึง 470 สกุล ทั้งพืชตระกูลถั่ว หญ้า ผัก ไม้ผล และไม้ประดับ
เชื้อทำลายได้แทบทุกส่วนของพืช ตั้งแต่ลำต้น ใบ ก้าน ดอก ผล เมล็ด ไปจนถึงรากหรือหัวใต้ดิน ถ้าเป็นในระยะต้นกล้าอาจทำให้ต้นแห้งตาย จุดที่ทำให้โรคนี้รับมือยากคือเชื้อแทงผ่านผิวพืชเข้าเซลล์ได้เองโดยไม่ต้องมีแผล และติดในดอกหรือผลอ่อนแบบแฝงได้ ผลจึงดูปกติจนกว่าจะแก่หรือเริ่มสุก
🔄 วงจรโรคแอนแทรคโนส และการติดเชื้อแฝงในผล
เชื้อแอนแทรคโนสสร้างสปอร์จำนวนมากบนแผลเก่า แล้วกระจายไปกับลม ฝน และแมลง เมื่อสปอร์ตกบนใบอ่อน ดอก หรือผลอ่อนในสภาพที่มีความชื้น สปอร์จะงอกและแทงเข้าเนื้อเยื่อพืช ในผลหลายชนิดเชื้อจะหยุดนิ่งอยู่ก่อน (quiescent infection) แล้วค่อยเจริญเมื่อผลแก่หรือสุก
- สปอร์บนแผล: เมื่อความชื้นสูง แผลจะมีกลุ่มสปอร์เป็นหยดเหลวข้นสีส้มหรือชมพู ซึ่งคือแหล่งเชื้อสำหรับรอบถัดไป
- น้ำฝนพาเชื้อ: เอกสารของ Pacific Pests ระบุว่าสปอร์แพร่ไปกับฝนที่มีลมพัด ส่วน UF/IFAS ระบุว่าฝนและลมพาสปอร์ไปได้ในระยะใกล้เป็นหลัก
- ติดเชื้อแฝง: UF/IFAS อธิบายว่าในมะม่วง เชื้อติดผลดิบแล้วอยู่เฉย ๆ จนการเปลี่ยนแปลงระหว่างผลสุกกระตุ้นให้เกิดแผลและผลเน่า
- เมล็ดและต้นพันธุ์: เชื้อติดมากับเมล็ดพริกได้ เอกสารเตือนภัยจึงให้ใช้เมล็ดจากผลที่ไม่เป็นโรค และในสตรอว์เบอร์รีให้ใช้ไหลจากแหล่งที่ไม่มีโรค
ถ้าผลไม้ที่เก็บมาดูสวยแต่เน่าเป็นจุดดำตอนสุก ไม่ได้แปลว่าติดโรคหลังเก็บ มักติดตั้งแต่ช่วงดอกหรือผลอ่อนในสวน การป้องกันจึงต้องเริ่มในสวนตั้งแต่ช่วงออกดอก
🌶️ โรคกุ้งแห้งในพริก อาการและสาเหตุ
โรคกุ้งแห้งในพริกก็คือโรคแอนแทรคโนสในพริก มักพบบนผลที่เริ่มสุกหรือก่อนผลจะเปลี่ยนสี เริ่มจากจุดช้ำยุบเล็กน้อย แล้วขยายเป็นแผลรูปวงรีหรือวงกลม มีตุ่มสีดำเล็ก ๆ เรียงเป็นวงซ้อน ถ้ารุนแรงผลเน่า โค้งงอบิดเบี้ยวคล้ายกุ้งแห้ง และร่วงก่อนเก็บเกี่ยว
อาการโรคกุ้งแห้งพริกที่ควรสังเกต
- ผล: แผลช้ำยุบ อาจมีแผลเดียวหรือหลายแผลบนผลเดียว แผลแห้งเป็นสีน้ำตาลหรือดำ
- เมือกสปอร์: วันที่อากาศชื้นจะเห็นเมือกสีส้มอ่อนบนแผล หรือวงสปอร์สีส้ม เหลือง จนถึงน้ำตาลดำ
- ผลเล็ก: ถ้าเชื้อเข้าทำลายตอนผลยังเล็ก ผลจะบิดงอ
- ร่วง: ผลที่เป็นหนักจะเน่าและร่วงก่อนเก็บเกี่ยว
โรคกุ้งแห้งในพริกเกิดจากอะไร: เอกสารเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรระบุเชื้อ Colletotrichum gloeosporioides และ C. capsici ส่วนเอกสารของสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดสิงห์บุรีแยกว่า C. gloeosporioides พบในพริกผลใหญ่ C. capsici ในพริกขี้หนูหรือพริกผลเล็ก และ C. piperatum ในพริกหวาน
งานสำรวจระดับเอเชียของ de Silva และคณะ (2019) เก็บเชื้อจากพริก 260 ไอโซเลต จากอินโดนีเซีย มาเลเซีย ศรีลังกา ไทย และไต้หวัน (จากไทย 96 ไอโซเลต) พบ C. truncatum มากที่สุด 115 ไอโซเลต (44%) ส่วนเชื้อกลุ่มสปอร์ตรงพบ C. scovillei มากที่สุด และพบ C. siamense บ่อยในไทย ในการปลูกเชื้อลงผล C. scovillei และ C. javanense รุนแรงที่สุด แม้ผลไม่มีแผล สรุปคือโรคกุ้งแห้งไม่ได้มาจากเชื้อตัวเดียว
สภาพที่เอื้อคือแปลงชื้น อากาศร้อนและมีฝน เอกสารเตือนภัยออกเตือนพริกทุกระยะการเจริญเติบโตในช่วงฤดูฝน เช่น ช่วงพฤษภาคมถึงตุลาคม ถ้าปลูกพริกขายสดไว้ติดตามราคาผักผลไม้วันนี้ จะเห็นว่าช่วงที่พริกเสียหายจากโรคมาก ราคามักผันผวน
💊 โรคกุ้งแห้งพริก ใช้ยาอะไร และวิธีรักษาโรคกุ้งแห้งพริก
เอกสารเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรปี 2568–2569 ระบุสาร 3 ชนิดสำหรับโรคแอนแทรคโนสในพริก คือ อะซอกซีสโตรบิน แมนโคเซบ และโพรคลอราซ ให้พ่นทุก 5–7 วัน ร่วมกับเก็บผลที่เป็นโรคไปทำลายนอกแปลง วิธีรักษาโรคกุ้งแห้งพริกจึงไม่ใช่แค่พ่นยา แต่ต้องลดเชื้อในแปลงไปพร้อมกัน
เอกสารเตือนภัยให้พ่นทุก 5–7 วัน เมื่อสำรวจพบโรค แนวทางร่วมที่ระบุในเอกสารเดียวกันมีดังนี้
- ใช้เมล็ดพันธุ์หรือต้นกล้าที่ปลอดโรค ถ้าเก็บเมล็ดเองให้คัดจากผลที่ไม่เป็นโรค
- แช่เมล็ดในน้ำอุ่นประมาณ 50 °C นาน 20–25 นาทีก่อนเพาะ
- จัดระยะปลูกไม่ให้แน่นเกินไป และกำจัดวัชพืชเพื่อลดความชื้นในแปลง
- สำรวจแปลงสม่ำเสมอ เก็บผลที่เป็นโรคไปทำลายนอกแปลง
- พื้นที่ระบาดรุนแรงให้ปลูกพืชอื่นหมุนเวียน เพื่อตัดวงจรเชื้อ
เอกสารของจังหวัดสิงห์บุรียังระบุการพ่นเชื้อราไตรโคเดอร์มา อัตรา 1 กิโลกรัมต่อน้ำ 200 ลิตร พ่นซ้ำ 2–3 ครั้ง ห่างกัน 3–5 วัน หรือตามฉลาก และระบุสารอื่นที่ใช้กับพริกได้ เช่น คาร์เบนดาซิม ไตรฟลอกซีสโตรบิน และโพรพิเนบ โดยไม่ระบุอัตรา จึงให้ใช้ตามอัตราบนฉลาก
น้ำร้อนลดโรคหลังเก็บเกี่ยวในพริก
งานวิจัยของกองวิจัยและพัฒนาวิทยาการหลังการเก็บเกี่ยว กรมวิชาการเกษตร (2560–2562) ทดลองกับพริกชี้ฟ้าแดง พบว่าเชื้อสาเหตุหลังเก็บเกี่ยวคือ C. capsici และ C. gloeosporioides การจุ่มผลในน้ำร้อน 55 °C นาน 2 นาที ทำให้ผลที่ติดเชื้อตามธรรมชาติเป็นโรคเพียง 6.7% เทียบกับ 24.7% ในผลที่ไม่ได้จุ่ม และได้ผลดีกว่าการจุ่มโพรคลอราซในงานเดียวกัน โดยน้ำหนักและความแน่นเนื้อไม่ต่างจากผลที่ไม่ได้จุ่มหลังเก็บที่ 15 °C นาน 14 วัน ข้อมูลนี้เป็นผลงานทดลอง ยังไม่ใช่คำแนะนำมาตรฐาน
น้ำร้อนเกินหรือแช่นานเกินอาจทำให้เมล็ดหรือผลเสียหาย ใช้เทอร์โมมิเตอร์วัดน้ำทุกครั้ง และลองกับเมล็ดหรือผลจำนวนน้อยก่อน
🥭 แอนแทรคโนสมะม่วง อาการที่ใบ ช่อดอก และผล

แอนแทรคโนสมะม่วงเกิดจากเชื้อ Colletotrichum gloeosporioides พบได้ทุกระยะการเจริญเติบโต ทำให้ใบเป็นจุดแผล ช่อดอกไหม้ดำ ดอกร่วง และผลเน่าเป็นจุดดำ ความเสียหายหนักที่สุดเกิดเมื่อฝนตกระหว่างออกดอกและติดผล
- ใบ: จุดแผลสีน้ำตาลหรือน้ำตาลเข้มกระจายทั่วใบ แผลรวมกันจนใบไหม้ โดยเฉพาะใบอ่อนซึ่งอาจบิดเบี้ยว ใบแก่จะมีขอบแผลสีเข้ม และเนื้อกลางแผลหลุดเป็นรู (เอกสารมะม่วงของกรมวิชาการเกษตร) UF/IFAS ระบุว่าแผลมักเกิดใกล้ขอบใบ และเป็นรูปครึ่งวงกลมบนใบอ่อน
- ยอดและกิ่งอ่อน: แผลสีน้ำตาลถึงดำ ยุบเล็กน้อย ถ้าเป็นที่ยอดอ่อนมาก แผลอาจลามจนยอดเน่า
- ช่อดอก: ก้านช่อมีแผลสีน้ำตาลเข้ม ถ้ารุนแรงช่อดอกไหม้ดำและดอกร่วง
- ผลอ่อน: แผลดำยุบขนาดใหญ่ และผลร่วง (UF/IFAS)
- ผลแก่และผลสุก: จุดดำรูปร่างไม่แน่นอน บางครั้งมีเมือกเหนียวสีน้ำตาลแดงกลางแผล เมื่อนานไปมีกลุ่มสปอร์สีชมพูถึงส้ม แผลยุบลงในเนื้อและอาจรวมกันเป็นแผลใหญ่ เปลือกแตก ถ้าแผลไหลจากขั้วลงไปทางปลายผลจะเกิดรอยคล้ายคราบน้ำตา (tear stain) ตามที่ UF/IFAS อธิบาย
อาการผลของแอนแทรคโนสคล้ายโรคจุดดำจากแบคทีเรีย (bacterial black spot) UF/IFAS แยกว่าแผลแอนแทรคโนสใหญ่กว่า แบนหรือยุบ ไม่นูน ส่วนแผลแบคทีเรียในระยะแรกมักนูน และสารป้องกันกำจัดเชื้อราใช้ไม่ได้กับโรคแบคทีเรีย ทั้งสองโรคอาจเกิดบนผลเดียวกันได้
🛡️ แอนแทรคโนสมะม่วง ป้องกันอย่างไร

การป้องกันแอนแทรคโนสมะม่วงต้องเริ่มตั้งแต่ช่วงแตกใบอ่อนและออกดอก ด้วยการตัดแต่งทรงพุ่มให้โปร่ง เก็บเศษพืชที่เป็นโรค สำรวจผลถี่ขึ้นเมื่อติดผล และห่อผล งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรพบว่าการห่อผลเป็นวิธีที่ลดโรคได้ชัดที่สุดในปีที่ฝนตกก่อนเก็บเกี่ยว
- ตัดแต่งและสุขอนามัย: เอกสารมะม่วงของกรมวิชาการเกษตรให้ตัดแต่งทรงพุ่มให้โปร่ง และเก็บเศษพืชที่เป็นโรคไปทำลาย Pacific Pests แนะนำให้คุมความสูงต้นไม่เกินราว 4 เมตร เพื่อให้ลมผ่านและใบกับดอกแห้งเร็ว
- เกณฑ์เริ่มพ่นช่วงติดผล: ตั้งแต่ติดผลถึง 2 สัปดาห์ก่อนเก็บเกี่ยว ให้ตรวจผลทุก 7–10 วัน ถ้าพบผลเป็นโรคตั้งแต่ 5% ของผลทั้งหมด ให้พ่นสาร 4–5 ครั้ง ห่างกัน 7–10 วัน สารที่เอกสารระบุคือ คาร์เบนดาซิม 50% WP โพรคลอราซ 50% WP ไดฟีโนโคนาโซล 25% EC หรืออะซอกซีสโตรบิน 25% เอกสารไม่ได้ระบุอัตรา จึงให้ใช้ตามอัตราบนฉลาก
- ช่วงออกดอก: UF/IFAS แนะนำให้พ่นสารประกอบทองแดงสม่ำเสมอตั้งแต่เริ่มออกดอก ส่วน Pacific Pests ระบุทองแดงหรือแมนโคเซบ เริ่มเมื่อออกดอกและพ่นต่อจนถึงระยะงดก่อนเก็บเกี่ยว
- พันธุ์: Pacific Pests แนะนำให้ใช้พันธุ์ที่ต้านทาน
ผลงานนี้น่าสนใจมาก ผู้วิจัยพ่นสารตั้งแต่ผลขนาด 1 ซม. จนเก็บเกี่ยว แต่ทั้งสารเคมีและเชื้อปฏิปักษ์ไม่ได้ช่วยลดโรคเมื่อเทียบกับน้ำเปล่า ผู้วิจัยอธิบายว่าเกิดจากฝนตกก่อนเก็บเกี่ยวจนความชื้นสูง มีเพียงการห่อผลที่ลดโรคได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉลี่ยลดลง 38.19% ในงานนี้เริ่มห่อผลหลังเริ่มพ่นสาร 1 เดือน
น้ำร้อนหลังเก็บเกี่ยว
Pacific Pests ระบุการจุ่มผลมะม่วงหลังเก็บเกี่ยวในน้ำร้อน 52 °C นาน 5 นาที หรือจุ่มคาร์เบนดาซิมนาน 5 นาทีที่อุณหภูมิเดียวกัน เพื่อลดผลเน่าระหว่างบ่มและเก็บรักษา ตัวเลขนี้เป็นคำแนะนำของแหล่งต่างประเทศ ผู้ส่งออกควรเทียบกับข้อกำหนดของตลาดปลายทางก่อนใช้
🌳 แอนแทรคโนสทุเรียน อาการที่ใบทุเรียน และการดื้อยา

แอนแทรคโนสทุเรียนทำให้ใบไหม้เป็นสีน้ำตาล มักเริ่มที่ขอบใบหรือกลางใบ เนื้อใบที่ไหม้เป็นสีน้ำตาลอ่อน มีขอบสีน้ำตาลเข้มล้อมรอบ และดูโปร่งแสง เอกสารโรคของทุเรียนของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าอาการกระจายทั่วทั้งต้น ต่างจากโรคใบติดที่มักเป็นหย่อม ๆ
- เชื้อสาเหตุ: Colletotrichum gloeosporioides (กรมวิชาการเกษตร) งานปี 2025 ในจันทบุรี ระยอง และตราด แยกเชื้อจาก 10 สวนได้ 15 ไอโซเลต เป็น C. gloeosporioides 11 ไอโซเลต C. siamense 2 ไอโซเลต และ Colletotrichum sp. 2 ไอโซเลต
- ลักษณะแผลในสวน: ขอบแผลฉ่ำน้ำ แผลขยายจนเกือบเป็นสีน้ำตาลทั้งแผล มีจุดเชื้อ (acervuli) เรียงเป็นวงซ้อน แผลรวมกันจนใบสังเคราะห์แสงได้น้อยลง
- ดอก: เอกสารของจังหวัดสิงห์บุรีระบุว่าดอกเน่าก่อนบาน มีราสีเทาดำ ดอกแห้งและร่วง
- ช่วงที่เห็นอาการ: พบได้ทั้งฤดูฝนและฤดูแล้ง แต่เห็นชัดในฤดูแล้งซึ่งเป็นช่วงทุเรียนออกดอกและติดผล
- พันธุ์: พบมากในพันธุ์ชะนี พันธุ์หมอนทองพบบ้างแต่ไม่รุนแรง เชื้อแพร่ไปกับลม
ข้อมูลสถานการณ์ศัตรูพืชของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ณ 12 พฤศจิกายน 2568 รายงานโรคแอนแทรคโนสในทุเรียน 441 ไร่ ใน 3 จังหวัด คือ ชุมพร ยะลา และจันทบุรี เพิ่มจากสัปดาห์ก่อน 8 ไร่
การป้องกัน: กรมวิชาการเกษตรให้ดูแลต้นให้แข็งแรง ให้น้ำและธาตุอาหารเพียงพอ โดยเฉพาะช่วงติดผล ถ้าไม่แน่ใจเรื่องปริมาณปุ๋ย ลองใช้เครื่องมือคำนวณปุ๋ย ในแหล่งที่มักเป็นโรคช่วงใบอ่อน ให้พ่นเบโนมิล คาร์เบนดาซิม หรือคอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ เอกสารไม่ระบุอัตรา จึงให้ใช้ตามอัตราบนฉลาก ถ้าใบเหลืองเหี่ยวทั้งต้นร่วมกับโคนต้นเน่า อาจเป็นอีกโรคหนึ่ง ดูเพิ่มที่โรครากเน่าโคนเน่า
ผู้วิจัยสรุปว่าไดฟีโนโคนาโซลและโพรคลอราซยังใช้ได้ แต่ควรใช้สลับกับสารกลุ่มอื่น และควรติดตามความไวของเชื้อต่อเนื่อง ผลนี้มาจากห้องปฏิบัติการและใบที่ตัดมาทดสอบ ไม่ใช่การทดลองในแปลง แต่เป็นสัญญาณชัดว่าการพ่นสโตรบิลูรินซ้ำ ๆ ในสวนทุเรียนมีความเสี่ยง
🌿 แอนแทรคโนสในพืชอื่น มันสำปะหลัง ถั่วเหลือง อะโวคาโด และไม้ดอก
นอกจากพริก มะม่วง และทุเรียน กรมวิชาการเกษตรออกคำเตือนโรคแอนแทรคโนสในอีกหลายพืช อาการหลักคล้ายกัน คือแผลยุบสีน้ำตาลถึงดำและเมือกสปอร์สีส้ม แต่ตำแหน่งที่เป็นต่างกัน
โรคแอนแทรคโนส มันสำปะหลัง: รายงานของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าต้นอายุ 3–6 เดือนอ่อนแอเป็นพิเศษ โรคระบาดเมื่อความชื้นสูงต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์ พันธุ์อ่อนแออาจตายและเสียหายเกิน 80% ส่วนพันธุ์ที่ค่อนข้างทนผลผลิตลดลงราว 30–40% และพันธุ์ที่รายงานว่าอ่อนแอมาก ได้แก่ เกษตรศาสตร์ 50 ระยอง 90 ระยอง 72 และ CMR 35-22-196 การทดลองสาร 6 ชนิดในปีแรก (อะซอกซีสโตรบิน ไดฟีโนโคนาโซล เฮกซะโคนาโซล โพรคลอราซ คอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ แมนโคเซบ) ยังสรุปไม่ได้ว่าสารใดควบคุมโรคได้ เพราะทุกกรรมวิธีใกล้เคียงกับไม่พ่น ผู้วิจัยจึงเน้นใช้ท่อนพันธุ์สะอาด เลี่ยงการปลูกช่วงฝนหนัก และเลือกพันธุ์ต้านทาน
ผู้ปลูกกุหลาบและมะลิไว้ในบ้าน ให้ตัดใบที่เป็นแผลทิ้ง และลดการรดน้ำโดนใบ Pacific Pests ระบุว่าเชื้อแอนแทรคโนสของมะม่วงยังพบในพืชอื่น เช่น อะโวคาโด พริกหวาน กาแฟ มะเขือ มะละกอ มะเขือเทศ และมันเสา แต่เชื้อแต่ละสายพันธุ์ทำลายพืชต่างกัน
🌧️ ช่วงระบาด และสภาพที่ทำให้แอนแทรคโนสรุนแรง
โรคแอนแทรคโนสระบาดในสภาพร้อนชื้น ฤดูฝน และแปลงที่ชื้น สปอร์ต้องมีความชื้นจึงจะงอก และน้ำฝนเป็นตัวพาสปอร์ไปยังผลและใบใหม่ ช่วงที่ต้องระวังที่สุดคือช่วงพืชออกดอกและติดผลตรงกับฝน
- พริก: เอกสารเตือนภัยออกในช่วงอากาศร้อน มีฝนตก และฝนตกหนักบางพื้นที่ (พฤษภาคม–ตุลาคม)
- มะม่วง: ฝนระหว่างออกดอกและติดผลทำให้เสียหายรุนแรงที่สุด (UF/IFAS) ใบอ่อนที่แตกในช่วงฝนชุกเสี่ยงสูง
- ทุเรียน: เห็นอาการชัดในฤดูแล้งช่วงออกดอกและติดผล
- มันสำปะหลัง: โรคระบาดเมื่อความชื้นสูงต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์ พันธุ์อ่อนแออาจตายและเสียหายเกิน 80%
- หอม: ระบาดหนักในฤดูฝน (เอกสารของจังหวัดสิงห์บุรี)
ช่วงที่ฝนตกติดกันหลายวัน ให้เดินดูผลพริกที่เริ่มสุกและช่อดอกมะม่วงถี่ขึ้น ถ้าเห็นแผลช้ำยุบแม้เพียงไม่กี่ผล ให้เก็บออกทันที เพราะผลเหล่านี้คือแหล่งสปอร์ของรอบถัดไป
🧭 โรคแอนแทรคโนส วิธีป้องกัน แบบไม่ใช้สาร
วิธีป้องกันโรคแอนแทรคโนสที่ได้ผลระยะยาวคือลดเชื้อเริ่มต้นและลดความชื้นในแปลง ได้แก่ ใช้เมล็ดและต้นพันธุ์สะอาด จัดแปลงให้โปร่ง เก็บส่วนที่เป็นโรคไปทำลาย ห่อผล และปลูกพืชหมุนเวียน สารเคมีเป็นตัวเสริม ไม่ใช่ตัวหลัก
- เมล็ดพันธุ์สะอาด: ใช้เมล็ดจากผลที่ไม่เป็นโรค แช่เมล็ดพริกในน้ำอุ่นราว 50 °C นาน 20–25 นาที ตามเอกสารเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตร
- ส่วนขยายพันธุ์ปลอดโรค: สตรอว์เบอร์รีใช้ไหลจากแหล่งที่ไม่มีโรค มันสำปะหลังใช้ท่อนพันธุ์สะอาด
- ลดความชื้น: ไม่ปลูกแน่น กำจัดวัชพืช ตัดแต่งพุ่ม สตรอว์เบอร์รีเมื่อโรคเริ่มระบาดให้งดน้ำแบบพ่นฝอยและใช้น้ำหยดแทน (กรมส่งเสริมการเกษตร 2564)
- เก็บแหล่งเชื้อ: ผล ใบ กิ่งที่เป็นโรค และซากพืชหลังเก็บเกี่ยว นำไปทำลายนอกแปลง อะโวคาโดให้ตัดขั้วผลที่ค้างบนต้นด้วย
- ห่อผล: ในงานทดลองมะม่วงของกรมวิชาการเกษตร การห่อผลลดโรคได้ดีกว่าการพ่นสาร
- หมุนเวียนพืช: พื้นที่พริกระบาดรุนแรงให้ปลูกพืชอื่นสลับ แปลงหอมที่เป็นหนักให้เว้นพืชตระกูลหอมอย่างน้อย 2 ปี
- ชีวภัณฑ์: เชื้อราไตรโคเดอร์มาและ Bacillus subtilis มีที่ใช้ แต่ในงานทดลองมะม่วงปีฝนชุก B. subtilis ไม่ได้ลดโรคเมื่อเทียบกับน้ำเปล่า
🧪 สารป้องกันกำจัดโรคแอนแทรคโนส และกลุ่ม FRAC
สารที่เอกสารของกรมวิชาการเกษตรระบุสำหรับโรคแอนแทรคโนสมีหลายกลุ่ม ได้แก่ สโตรบิลูริน (FRAC 11) ไตรอะโซลและอิมิดาโซล (FRAC 3) สารออกฤทธิ์หลายตำแหน่ง เช่น แมนโคเซบ (M3) และทองแดง (M1) และเบนซิมิดาโซล เช่น คาร์เบนดาซิม (FRAC 1) อัตราต้องดูตามพืช ถ้าบทความนี้ไม่มีอัตราของกรมวิชาการเกษตรสำหรับพืชนั้น ให้ใช้ตามอัตราบนฉลาก
*รหัส FRAC อ้างอิงตาราง CropLife Australia ปี 2026 ส่วนความเสี่ยงดื้อยาอ้างอิงตารางของ UC IPM (ระบุ azoxystrobin และ trifloxystrobin สูง ไตรอะโซลปานกลาง แมนโคเซบ คลอโรทาโลนิล และทองแดงต่ำ) สำหรับโพรคลอราซ ไดฟีโนโคนาโซล และคาร์เบนดาซิม ใช้ระดับของสารกลุ่มเดียวกันในตารางนั้น เอกสารทุเรียนของกรมวิชาการเกษตรยังระบุเบโนมิล ซึ่งไม่มีในตารางที่อ้างอิง ให้ตรวจกลุ่มบนฉลากก่อนสลับสาร กาแฟให้หยุดพ่นสารเมื่อผลเริ่มแก่จนถึงเก็บเกี่ยว ตามคำเตือนของกรมวิชาการเกษตร
- อ่านฉลากทุกครั้ง ใช้เฉพาะสารที่ขึ้นทะเบียนในไทยสำหรับพืชนั้น และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามที่ฉลากกำหนด โดยเฉพาะพริกที่เก็บผลสดถี่
- สวมถุงมือ หน้ากาก แว่นตา เสื้อแขนยาว ขณะผสมและพ่นสาร ล้างมือและอาบน้ำหลังพ่น
- พ่นให้ทั่วผลและใบ และไม่พ่นสารก่อนฝนตก เพราะสารจะถูกชะล้าง
🔁 ป้องกันการดื้อยาของเชื้อแอนแทรคโนส
เชื้อแอนแทรคโนสดื้อยาได้จริงในไทย งานปี 2025 พบเชื้อจากสวนทุเรียนภาคตะวันออกบางไอโซเลตดื้อไพราโคลสโตรบิน (8 จาก 15 ไอโซเลต) คลอโรทาโลนิล (11 จาก 15) และแมนโคเซบ (6 จาก 15) วิธีป้องกันคือสลับกลุ่ม FRAC ไม่พ่นกลุ่มเดียวซ้ำติดกัน และลดจำนวนครั้งที่ต้องพ่นด้วยวิธีไม่ใช้สาร
- นับกลุ่ม ไม่ใช่ชื่อสาร: อะซอกซีสโตรบิน ไตรฟลอกซีสโตรบิน และไพราโคลสโตรบินอยู่กลุ่ม 11 เดียวกัน โพรคลอราซ ไดฟีโนโคนาโซล และทีบูโคนาโซลอยู่กลุ่ม 3 เดียวกัน
- สารผสมนับทุกกลุ่ม: ฟลูโอไพแรม + ไตรฟลอกซีสโตรบิน คือกลุ่ม 7 + 11 รอบถัดไปไม่ควรใช้สารที่มีกลุ่ม 11 อีก
- ตัวอย่างจากเอกสารไทย: คำเตือนโรคหอมเลื้อยของกรมวิชาการเกษตรให้พ่นซ้ำทุก 5 วัน ไม่เกิน 4 ครั้ง แล้วสลับด้วยแมนโคเซบ เพื่อป้องกันการดื้อยา
- เบนซิมิดาโซล: งานทุเรียนปี 2025 อ้างงานก่อนหน้าว่าการดื้อคาร์เบนดาซิมในเชื้อแอนแทรคโนสมะม่วงสัมพันธ์กับการกลายพันธุ์ของยีน beta-tubulin
- ใช้วิธีไม่ใช้สารร่วม: ห่อผล ตัดแต่ง เก็บผลเป็นโรค ช่วยลดจำนวนรอบพ่น ซึ่งลดแรงกดดันให้เชื้อดื้อยา
❔ แอนแทรคโนสรักษาหายไหม และอาการแอนแทรคโนสที่มักสับสน
แผลแอนแทรคโนสที่เกิดแล้วไม่กลับคืนเป็นปกติ ผลที่เป็นแผลขายไม่ได้ สารป้องกันกำจัดโรคช่วยหยุดไม่ให้เชื้อลามไปผลและใบใหม่ ไม่ได้ทำให้แผลเดิมหาย การจัดการที่ได้ผลจึงเป็นการเก็บส่วนที่เป็นโรคออก แล้วป้องกันส่วนที่ยังดีอยู่
- แอนแทรคโนสกับจุดดำจากแบคทีเรียในมะม่วง: แผลแอนแทรคโนสแบนหรือยุบ ส่วนแผลแบคทีเรียระยะแรกนูน และสารกำจัดเชื้อราไม่ได้ผลกับแบคทีเรีย (UF/IFAS)
- แอนแทรคโนสกับโรคใบติดในทุเรียน: แอนแทรคโนสกระจายทั่วต้น ส่วนโรคใบติดมักเป็นหย่อม (กรมวิชาการเกษตร)
- แอนแทรคโนสกาแฟกับราสนิม: เอกสารของจังหวัดสิงห์บุรีเตือนว่าอาการใบไหม้ของแอนแทรคโนสกาแฟอาจสับสนกับโรคราสนิม
- ผลเน่าหลังเก็บ: ถ้าผลมะม่วงหรือพริกเน่าเป็นแผลดำยุบระหว่างบ่ม มักเป็นเชื้อที่ติดแฝงมาจากสวน ไม่ใช่เชื้อที่เพิ่งติดหลังเก็บ
สรุป วิธีป้องกันโรคแอนแทรคโนสที่คุ้มที่สุดคือเริ่มก่อนเห็นอาการ ใช้เมล็ดและต้นพันธุ์สะอาด จัดแปลงให้โปร่ง เก็บแหล่งเชื้อ และเมื่อต้องพ่นสาร ให้ใช้สารและอัตราที่กรมวิชาการเกษตรระบุสำหรับพืชนั้น พร้อมสลับกลุ่ม FRAC ทุกครั้ง
📚 แหล่งอ้างอิง
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดสิงห์บุรี: โรคแอนแทรคโนส (เอกสารเผยแพร่)
- คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัย 19 ส.ค.–1 ก.ย. 2569 (พริก อะโวคาโด) ผ่าน สนง.เกษตรและสหกรณ์จังหวัดลำปาง
- คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัย 27 พ.ค.–9 มิ.ย. 2569 (พริก) ผ่าน สนง.เกษตรและสหกรณ์จังหวัดระยอง
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัย 1–14 ต.ค. 2568 (พริก) ผ่าน สนง.เกษตรและสหกรณ์จังหวัดปราจีนบุรี
- คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัย 12–25 พ.ย. 2568 (สตรอว์เบอร์รี ถั่วเหลือง) ผ่าน สนง.เกษตรและสหกรณ์จังหวัดพิจิตร
- คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัย 18 ก.พ.–3 มี.ค. 2569 (กาแฟ) ผ่าน สนง.เกษตรและสหกรณ์จังหวัดปทุมธานี
- คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัย 4–17 พ.ย. 2563 (อะโวคาโด หอม) ผ่าน สนง.เกษตรและสหกรณ์จังหวัดสตูล
- ศูนย์ติดตามและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติด้านการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์: สถานการณ์ศัตรูพืชระบาด (ข้อมูล 12 พ.ย. 2568) ผ่าน สนง.เกษตรและสหกรณ์จังหวัดสระแก้ว
- กรมวิชาการเกษตร: โรคของทุเรียน (โรคแอนแทรคโนสในทุเรียน)
- กรมวิชาการเกษตร: เอกสารการผลิตมะม่วง หัวข้อศัตรูที่สำคัญของมะม่วง (4.1.1 โรคแอนแทรคโนส)
- นลินี ศิวากร และคณะ กรมวิชาการเกษตร: การจัดการโรคแอนแทรคโนสของมะม่วงโดยใช้เชื้อจุลินทรีย์ปฏิปักษ์ (ทดลอง ธ.ค. 2551–ก.ย. 2552)
- รัฐยา สุทธยาคม และคณะ กรมวิชาการเกษตร: การควบคุมโรคแอนแทรคโนสของพริกหลังการเก็บเกี่ยวโดยการใช้น้ำร้อน (2560–2562)
- อมรรัตน์ กิจใจดี และคณะ กรมวิชาการเกษตร: ทดลองประสิทธิภาพสารป้องกันกำจัดโรคแอนแทรคโนสของมันสำปะหลัง (รายงานผลงานวิจัยปี 2560)
- Apithanasakulngeon, Suwannarat & Tongsri 2025, Fungicide resistance in Colletotrichum species causing durian anthracnose in eastern Thailand (Agriculture and Natural Resources 59)
- de Silva et al. 2019, Identification, prevalence and pathogenicity of Colletotrichum species causing anthracnose of Capsicum annuum in Asia (IMA Fungus 10:8)
- Pacific Pests, Pathogens and Weeds: Mango anthracnose
- UF/IFAS Extension St. Lucie County: Mango Anthracnose and its Management (2023)
- Crane & Gazis, UF/IFAS EDIS HS1369: Bacterial Black Spot (BBS) of Mango in Florida
- CropLife Australia: Fungicide Activity Group Table 2026
- UC IPM: Floriculture and Ornamental Nurseries — General Properties of Fungicides (resistance potential)
- ศูนย์ติดตามและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติด้านการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (ข้อมูลกรมส่งเสริมการเกษตร): โรคแอนแทรคโนสสตรอว์เบอร์รี 3 ธ.ค. 2564 ผ่าน สนง.เกษตรและสหกรณ์จังหวัดระยอง
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
โรคแอนแทรคโนสเกิดจากอะไร
โรคแอนแทรคโนสเกิดจากเชื้อราสกุล Colletotrichum ซึ่งมีหลายชนิด เช่น C. gloeosporioides ในมะม่วงและทุเรียน และ C. capsici, C. truncatum, C. scovillei ในพริก สปอร์กระจายไปกับลม ฝน และแมลง ระบาดมากในอากาศร้อนชื้นและฤดูฝน
โรคกุ้งแห้งพริกใช้ยาอะไร
กรมวิชาการเกษตรระบุอะซอกซีสโตรบิน 25% SC 10 มล. แมนโคเซบ 80% WP 40–50 กรัม หรือโพรคลอราซ 50% WP 20–30 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร พ่นทุก 5–7 วัน ควรสลับกลุ่มสาร (FRAC 11, M3, 3) เก็บผลที่เป็นโรคไปทำลาย และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลาก
แอนแทรคโนสมะม่วงป้องกันอย่างไร
ตัดแต่งทรงพุ่มให้โปร่ง เก็บเศษพืชที่เป็นโรค และห่อผล ซึ่งในงานทดลองของกรมวิชาการเกษตรลดโรคได้ดีกว่าการพ่นสาร ช่วงติดผลให้ตรวจทุก 7–10 วัน ถ้าพบผลเป็นโรคตั้งแต่ 5% ให้พ่นสารที่ฉลากระบุมะม่วง เช่น โพรคลอราซ หรือไดฟีโนโคนาโซล 4–5 ครั้ง ห่างกัน 7–10 วัน
แอนแทรคโนสรักษาหายไหม
แผลที่เกิดแล้วไม่กลับเป็นปกติ สารป้องกันกำจัดโรคช่วยหยุดไม่ให้เชื้อลามไปยังผลและใบใหม่เท่านั้น จึงต้องเก็บส่วนที่เป็นโรคออก แล้วป้องกันส่วนที่ยังดี การเริ่มป้องกันตั้งแต่ช่วงออกดอกได้ผลดีกว่ารอจนเห็นผลเน่า
แช่เมล็ดพริกในน้ำอุ่นช่วยป้องกันโรคกุ้งแห้งได้อย่างไร
เชื้อแอนแทรคโนสติดมากับเมล็ดพริกได้ เอกสารเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรแนะนำให้แช่เมล็ดในน้ำอุ่นประมาณ 50 องศาเซลเซียส นาน 20–25 นาทีก่อนเพาะ เพื่อลดเชื้อที่ติดมากับเมล็ด ควรวัดอุณหภูมิด้วยเทอร์โมมิเตอร์ และใช้เมล็ดจากผลที่ไม่เป็นโรค
🌱 พืชที่มักพบโรคนี้
โรคนี้มักพบในพืชดังต่อไปนี้
🔍 อาการของโรค
ตรวจสอบว่าพืชของคุณมีอาการเหล่านี้หรือไม่
ที่ผลพริก: แผลช้ำยุบ ขยายเป็นวงรี มีตุ่มดำเรียงเป็นวงซ้อน ผลโค้งงอคล้ายกุ้งแห้งและร่วง
ที่แผล (อากาศชื้น): เมือกหรือกลุ่มสปอร์สีส้มถึงชมพูกลางแผล
ที่ช่อดอกมะม่วง: ก้านช่อเป็นแผลน้ำตาลเข้ม ช่อดอกไหม้ดำ ดอกร่วง
ที่ผลมะม่วง: จุดดำยุบลงในเนื้อ แผลรวมกันเป็นแผ่นใหญ่ ผลเน่าตอนสุก
ที่ใบทุเรียน: ใบไหม้สีน้ำตาลอ่อนจากขอบหรือกลางใบ ขอบแผลสีน้ำตาลเข้ม เนื้อใบโปร่งแสง
ที่ใบอ่อน: จุดแผลสีน้ำตาลถึงดำ ใบบิดเบี้ยว เนื้อกลางแผลหลุดเป็นรู
ที่ลำต้นมันสำปะหลัง: แผลสีน้ำตาลถึงดำ ยอดตาย ก้านใบไหม้ใบห้อยและร่วง
🛒 สินค้าแนะนำสำหรับรักษาโรค
⚡ ผลิตภัณฑ์คุณภาพที่แนะนำสำหรับการรักษาและป้องกัน
📚 อ่านต่อ: โรคและแมลงที่เกี่ยวข้อง
📅 เผยแพร่ 14 พ.ย. 2026










