
ต้นมะเขือ
Solanum melongena L. (มะเขือพวง: Solanum torvum Sw.)
กล้า: ให้วัสดุเพาะชื้นสม่ำเสมอ วันละ 1–2 ครั้ง / หลังย้าย: เช้าเย็นจนตั้งตัว แล้ววันละครั้ง ให้ดินชื้นสม่ำเสมอ ราว 25–50 มม. ต่อสัปดาห์
แดดจัดแสงแดดโดยตรง
ง่ายเหมาะสำหรับมือใหม่
โตดีราว 21–29°C ชอบอากาศอบอุ่นถึงร้อน
ราว 0.3–1 เมตรตามพันธุ์ (มะเขือพวงสูงได้ถึง 3 เมตร)
เร็ว
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ต้นมะเขือ คือผักกินผลสกุล *Solanum* วงศ์ Solanaceae มะเขือเปราะ มะเขือยาว มะเขือม่วง เป็น *Solanum melongena* ส่วนมะเขือพวงคือ *Solanum torvum*
- มะเขือเปราะ ภาษาอังกฤษ = Thai eggplant พันธุ์ในงานวิจัยไทย เช่น เจ้าพระยา (ขาวอมเขียว) และคางกบ (เขียวลายขาว)
- ชอบแดดจัด อย่างน้อย 6 ชม./วัน ดีที่สุด 8–10 ชม. ดินร่วนระบายน้ำดี pH ราว 5.5–7.0
- ย้ายกล้าเมื่ออายุ 30–40 วัน เริ่มเก็บผล 60–75 วันหลังย้าย ระยะปลูกแปลงราว 70–80 × 90–100 ซม.
- ศัตรูหลักคือหนอนเจาะผลมะเขือ แมลงหวี่ขาวยาสูบ และโรคใบหงิกเหลือง อย่าปลูกมะเขือซ้ำที่เดิม
- เก็บเมล็ดจากผลสีเหลืองส้ม ราว 52–55 วันหลังดอกบาน ใช้เฉพาะพันธุ์ผสมเปิด
- มะเขือเครือส่วนใหญ่หมายถึงฟักแม้ว (*Sechium edule*) ไม่ใช่มะเขือ
🛒 ซื้อต้นมะเขือ — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ยังไม่มีร้านขายต้นมะเขือในตลาดตอนนี้
ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้
🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้ข้อมูลทั่วไป
ต้นมะเขือ คือพืชผักสวนครัวในสกุล Solanum วงศ์ Solanaceae ที่ปลูกเพื่อกินผล มะเขือที่คนไทยคุ้นเคยอย่างมะเขือเปราะ มะเขือยาว และมะเขือม่วง เป็นชนิดเดียวกันคือ Solanum melongena L. ส่วนมะเขือพวงเป็นอีกชนิดหนึ่งคือ Solanum torvum ปลูกได้ทั้งในกระถาง แปลงหลังบ้าน และแปลงปลูกขาย
บทความนี้รวบรวมเรื่องที่คนปลูกมะเขือถามบ่อย ตั้งแต่มะเขือมีกี่ชนิด มะเขือเปราะภาษาอังกฤษเรียกว่าอะไร ต้นมะเขือชอบแดดไหม วิธีเพาะกล้าและย้ายปลูก การปลูกมะเขือเปราะในกระถาง ระยะปลูกสำหรับแปลงขาย ปุ๋ยและน้ำ ปลูกมะเขือกี่วันเก็บได้ โรคและแมลง การเก็บเมล็ดพันธุ์ ไปจนถึงคำถามว่ามะเขือเปราะกินดิบได้ไหม ข้อมูลอ้างอิงจากกรมวิชาการเกษตร สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัด มหาวิทยาลัยในไทย และหน่วยส่งเสริมการเกษตรของมหาวิทยาลัยต่างประเทศ
🍆 ต้นมะเขือคืออะไร ข้อมูลพื้นฐาน
ต้นมะเขือเป็นไม้พุ่มลำต้นเนื้ออ่อน ปลูกจากเมล็ดและให้ผลต่อเนื่องหลายเดือน ฐานข้อมูล POWO ของสวนพฤกษศาสตร์คิวระบุว่า Solanum melongena ถูกนำมาปลูกเลี้ยงในแถบอินเดีย เมียนมา และจีน และอาจเป็นไม้พุ่มสูงได้ถึงราว 2 เมตร แต่ในแปลงผักของไทยต้นมักเตี้ยกว่านั้นมาก ตารางนี้สรุปข้อมูลสำคัญไว้ในที่เดียว
🔤 มะเขือเปราะ ภาษาอังกฤษ และชื่อวิทยาศาสตร์ของมะเขือแต่ละชนิด
มะเขือเปราะ ภาษาอังกฤษเรียกว่า Thai eggplant ส่วนมะเขือทั่วไปเรียกว่า eggplant (อเมริกัน) aubergine (อังกฤษ) หรือ brinjal (อินเดีย) และมะเขือพวงเรียกว่า pea eggplant ตามขนาดผลที่เล็กราวเมล็ดถั่ว
เรื่องชื่อวิทยาศาสตร์ของมะเขือเปราะ แหล่งข้อมูลภาษาไทยยังเขียนไม่ตรงกัน เว็บไซต์บางแห่งระบุเป็น Solanum virginianum L. (ชื่อพ้อง S. xanthocarpum ตามฐานข้อมูล GRIN) ซึ่งเป็นมะเขือป่าอีกชนิดหนึ่ง แต่รายงานรวบรวมพันธุกรรมมะเขือของกรมวิชาการเกษตร และวิทยานิพนธ์เรื่องเมล็ดพันธุ์มะเขือเปราะของ ม.สงขลานครินทร์ใช้ Solanum melongena L. บทความนี้จึงใช้ S. melongena ตามหน่วยงานราชการ
📋 มะเขือมีกี่ชนิด: มะเขือเปราะ มะเขือยาว มะเขือม่วง มะเขือพวง และมะเขือขาว

มะเขือที่ปลูกเป็นผักในไทยแบ่งได้กว้าง ๆ 4 กลุ่ม คือ มะเขือเปราะ (ผลกลม) มะเขือยาว (ผลยาว) มะเขือม่วง และมะเขือพวง สามกลุ่มแรกเป็นชนิดเดียวกันแต่ต่างพันธุ์ ส่วนมะเขือพวงเป็นคนละชนิด นอกจากนี้ยังมีมะเขือป่าและมะเขือพื้นบ้านอีกหลายชนิด เช่น มะเขือขื่นและมะเขือขม ที่กรมวิชาการเกษตรเก็บรวบรวมไว้ในธนาคารเชื้อพันธุ์
มะเขือเปราะ
มะเขือเปราะคือมะเขือผลกลมเนื้อแน่นที่คนไทยกินสดมากที่สุด รายงานของกรมวิชาการเกษตรแบ่งมะเขือผลสั้นที่รวบรวมได้เป็น 4 แบบ ได้แก่ ผลกลมใหญ่คล้ายมะนาว ผลกลมเล็กคล้ายไข่มุกบนต้นเตี้ยที่ติดผลดก ผลรีมันวาว และผลแป้นมีร่อง พันธุ์ที่พบในงานวิจัยไทยได้แก่ มะเขือเจ้าพระยา (ผลขาวอมเขียว) และคางกบ (ผลเขียวเข้มลายขาว) ในแปลงทดลองของกรมวิชาการเกษตร มะเขือเปราะให้ผลเฉลี่ยราว 110 ผลต่อต้น หนักราว 1.9 กิโลกรัมต่อต้น สายพันธุ์ผลเล็กที่ติดผลมากที่สุดในแปลง (รหัส S42) ได้ราว 324 ผลต่อต้น
มะเขือยาว มะเขือยาวเขียว และมะเขือยาวม่วง
เอกสารลักษณะพืชของกรมวิชาการเกษตรระบุว่ามะเขือยาวมีผลยาว ผิวเรียบมันวาว มีกลีบเลี้ยงสีเขียวติดที่ขั้ว สีผลมี 3 กลุ่ม คือ เขียวอ่อน ม่วงเข้ม และขาว ลำต้นอาจเป็นสีเขียวหรือสีม่วง มะเขือยาวลูกผสมที่นิยมปลูกขาย เช่น ทอร์นาโด ผลเขียวมันยาว 25–30 ซม. ปลายผลมน ไม่นิ่มง่าย
มะเขือม่วง และมะเขือขาว
มะเขือม่วงคือมะเขือที่ผิวผลเป็นสีม่วง สีมาจากสารแอนโทไซยานิน รูปทรงมีตั้งแต่กลมรีทรงหยดน้ำถึงยาว และยาวได้ราว 4–30 ซม. ตามพันธุ์ งานวิจัยไทยยังกล่าวถึงพันธุ์ Black Beauty ในกลุ่มมะเขือม่วง ส่วนมะเขือขาวคือมะเขือที่ผิวผลสีขาว มีทั้งแบบผลยาวและแบบผลกลม Wikipedia จัด Thai White ไว้เป็นหนึ่งในพันธุ์ของมะเขือไทย คู่กับ Thai Green, Thai Yellow และ Thai Purple
มะเขือพวง
มะเขือพวง (Solanum torvum) เป็นไม้พุ่มอายุหลายปี สูงได้ถึง 3 เมตร ก้านใบมีหนาม ใบกว้างรูปไข่ขอบเป็นพู มีขนสั้นปกคลุม ดอกเล็กสีขาวออกเป็นช่อตามซอกใบ ผลกลมสีเขียวมีเมล็ดเล็กจำนวนมาก คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดลรวบรวมชื่อท้องถิ่นไว้ เช่น มะเขือละคร (นครราชสีมา) มะแว้งช้าง (สงขลา) มะแคว้งกุลา (ภาคเหนือ) หมากแข้ง (อีสาน) และลูกแว้ง (ภาคใต้)
มะเขือแจ้ และมะเขือยักษ์
สองชื่อนี้มีคนค้นหาไม่น้อย แต่เราไม่พบคำบรรยายลักษณะในเอกสารของหน่วยงานราชการหรือมหาวิทยาลัยที่เปิดอ่านได้ จึงไม่ขอเดาลักษณะ ถ้าจะซื้อเมล็ดหรือกิ่งพันธุ์ที่ใช้ชื่อเหล่านี้ ควรดูรูปผลจริงและข้อมูลบนซองเมล็ดพันธุ์ว่าเป็นมะเขือกลุ่มใด
🔍 มะเขือเครือ คืออะไร และต่างจากมะเขือเทศอย่างไร
มะเขือเครือไม่ใช่มะเขือที่กินผลแบบมะเขือเปราะ ฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพ (Thailand BIF) ของ สผ. ใช้ชื่อ “มะเขือเครือ” กับ Sechium edule วงศ์แตง (Cucurbitaceae) ซึ่งมีชื่อท้องถิ่นว่าฟักแม้วและมะระหวาน เอกสารของกรมอนามัยก็ระบุว่าฟักแม้วหรือชาโยเต้ (Chayote) บ้างเรียกว่ามะเขือเครือ คนที่ค้นคำนี้จึงมักหมายถึงยอดและผลฟักแม้ว
ฐานข้อมูลเดียวกันยังใช้ชื่อมะเขือเครือกับ Solanum seaforthianum ซึ่งเป็นไม้เถาประดับวงศ์มะเขือจากอเมริกาเขตร้อน ดอกสีม่วง ผลกลมสีแดง ปลูกเป็นไม้ประดับ ไม่ใช่ผักกินผล ส่วนมะเขือเทศแม้จะอยู่วงศ์เดียวกันแต่เป็นคนละชนิดกับมะเขือ ผลสุกเป็นสีแดงและวิธีปลูกดูแลต่างออกไป อ่านรายละเอียดได้ที่บทความต้นมะเขือเทศ
🍃 ลักษณะต้นมะเขือ ใบมะเขือ ดอก และผล

ต้นมะเขือมีลำต้นตั้งตรงแตกกิ่งเป็นพุ่ม ใบใหญ่เรียงสลับ ดอกรูปดาวมีกรวยเกสรสีเหลืองตรงกลาง และผลเป็นผลสดที่มีกลีบเลี้ยงติดที่ขั้ว ลักษณะด้านล่างสรุปจากเอกสารลักษณะพืชของกรมวิชาการเกษตร POWO และวิทยานิพนธ์ ม.สงขลานครินทร์
ลำต้น
ลำต้นแข็งแรง สีเขียวหรือม่วง มีขนอ่อนสั้นปกคลุม และอาจมีหนามเล็ก ๆ ส่วนบนแตกกิ่งมาก POWO ระบุว่าลำต้นและใบมีขนรูปดาว และบางครั้งมีหนาม ระบบรากเป็นรากแก้วที่ลงลึก มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนาจัดพริกและมะเขือไว้ในกลุ่มผักที่รากลึกเกิน 40 ซม.
ใบมะเขือ
ใบมะเขือเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปค่อนข้างกลมถึงรูปไข่ โคนใบเบี้ยว ปลายแหลม ขอบใบหยักเป็นพูหรือเป็นคลื่น ใต้ใบมีขน มะเขือยาวมีใบยาวราว 6–18 ซม. กว้างราว 4–13 ซม. (แปลงจากหน่วยนิ้วในเอกสารกรมวิชาการเกษตร) ส่วนใบมะเขือพวงใหญ่กว่า ยาว 7–25 ซม. และก้านใบมีหนาม
ดอกมะเขือ
ดอกมีกลีบดอก 5 กลีบเชื่อมกันแล้วแยกเป็น 5 แฉกปลายแหลม เกสรเพศผู้ 5 อัน อับเรณูสีเหลืองรวมกันเป็นกรวยกลางดอก มะเขือยาวมีดอกสีม่วง ออกเดี่ยวหรือเป็นกลุ่ม ส่วนมะเขือเปราะเจ้าพระยามีดอกเดี่ยวสีขาวครีมห้อยลง มะเขือผสมตัวเองเป็นหลัก มีการผสมข้ามราว 1–10%
ผลมะเขือ
ผลเป็นผลสดเนื้อแน่น มีเมล็ดเล็กจำนวนมาก มะเขือเปราะคางกบมีราว 1,500 เมล็ดต่อผล และเจ้าพระยาราว 1,000–1,100 เมล็ดต่อผล ผลอ่อนที่ใช้กินมีสีตามพันธุ์ เมื่อแก่จัดจะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองถึงเหลืองส้ม เปลือกแข็งขึ้น และเมล็ดเป็นสีน้ำตาล
☀️ ต้นมะเขือ ชอบแดดไหม ดิน และสภาพอากาศที่เหมาะ
ชอบแดดจัด University of Maryland Extension ระบุว่ามะเขือต้องได้แดดตรงอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวัน และชอบ 8–10 ชั่วโมง University of Georgia ก็แนะนำแดด 8–10 ชั่วโมงในดินที่ระบายน้ำดี มะเขือเป็นผักอากาศอบอุ่นถึงร้อน ถ้าปลูกในที่ร่มหรือแดดรำไรต้นจะยืดและติดผลน้อย
รายงานของกรมวิชาการเกษตรที่พิจิตรบันทึกว่าฝนหนักและน้ำท่วมเดือนตุลาคม 2560 ทำให้มะเขือในแปลงเสียหายและอาจทำให้ออกดอกช้า แปลงปลูกมะเขือจึงควรยกร่องให้น้ำไม่ขัง
🌱 การปลูกมะเขือ ตั้งแต่เพาะกล้าจนย้ายปลูก
มะเขือนิยมเพาะกล้าก่อน แล้วย้ายปลูกเมื่อกล้าอายุ 30–40 วันหรือมีใบจริง 3–6 ใบ ขั้นตอนนี้ใช้ได้ทั้งมะเขือเปราะ มะเขือยาว และมะเขือพวง สรุปจาก สป.กษ. ปทุมธานี ม.ราชมงคลล้านนา และศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพการเกษตร จ.สุพรรณบุรี
- เพาะเมล็ด: หยอดเมล็ดในถุงเพาะถุงละ 3–5 เมล็ด หรือโรยเป็นแถวในกระบะ ระยะ 5 ซม. ระหว่างต้น 10 ซม. ระหว่างแถว วัสดุเพาะอาจใช้แกลบเผากับทรายหยาบ 2:1 เมล็ดงอกราว 8–10 วัน
- ถอนแยก: เมื่อกล้ามีใบจริง 2–3 ใบ ถอนให้เหลือต้นที่แข็งแรง 2 ต้นต่อถุง
- ดูแลกล้า: ให้วัสดุเพาะชื้นสม่ำเสมอ ศูนย์ฯ สุพรรณบุรีรดกล้ามะเขือยาววันละครั้ง ส่วน ม.ราชมงคลล้านนาแนะนำสำหรับกล้าผักทั่วไปให้รดวันละ 2 ครั้งช่วงเช้าและบ่าย ปรับตามสภาพอากาศ
- ฝึกกล้า: ก่อนย้าย 3–5 วัน ลดน้ำลงและรดแค่ตอนเช้า ให้กล้าแกร่ง (ม.ราชมงคลล้านนา คำแนะนำผักทั่วไป)
- ย้ายปลูก: เมื่อกล้าอายุ 30–40 วัน หรือมีใบจริง 3–5 ใบ (สป.กษ. ปทุมธานีระบุใบจริง 5–6 ใบ หรือราว 30 วัน) ย้ายช่วงบ่ายแก่ถึงเย็น
- หลังย้าย: รดน้ำเช้าเย็นจนกล้าตั้งตัว แล้วลดเหลือวันละครั้ง
ย้ายกล้ามะเขือตอนบ่ายแก่ถึงเย็น และงดน้ำบางส่วน 3–5 วันก่อนย้ายเพื่อฝึกกล้า ตามคำแนะนำการปลูกผักทั่วไปของ ม.ราชมงคลล้านนา กล้าที่ผ่านการฝึกจะเหี่ยวน้อยกว่าเมื่อเจอแดดวันแรก
🪴 การปลูกมะเขือเปราะในกระถาง ปลูกยังไงให้ติดผล

ปลูกได้ ใช้กระถางใบใหญ่ที่มีรูระบายน้ำ ปลูกกระถางละ 1 ต้น วางกลางแจ้งที่ได้แดดอย่างน้อย 6 ชั่วโมง งานวิจัยของ ม.เกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน ปลูกมะเขือในกระถางขนาด 10 นิ้วกระถางละต้นจนติดผลได้ ส่วน UF/IFAS ระบุว่าพันธุ์ต้นเตี้ยเหมาะกับการปลูกในภาชนะ
- กระถาง: อย่างน้อย 10 นิ้ว ยิ่งใหญ่ยิ่งดีเพราะมะเขือเป็นพืชรากลึก มีรูระบายน้ำ
- ดินปลูก: ดินร่วนผสมปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก โปร่ง ระบายน้ำดี
- ต้นกล้า: ย้ายกล้าอายุ 30–40 วันลงกระถาง กระถางละ 1 ต้น
- แสง: แดด 6–10 ชั่วโมง ระเบียงทิศใต้หรือลานบ้านที่โล่ง
- น้ำ: ดินในกระถางแห้งเร็วกว่าดินแปลง รดให้ดินชื้นสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ
- ค้ำต้น: เมื่อติดผลดก กิ่งอาจหักหรือต้นล้ม ใช้ไม้หลักหรือโครงค้ำแบบที่ใช้กับมะเขือเทศ (UGA)
- ปุ๋ย: ใส่ทีละน้อยแต่สม่ำเสมอ ช่วงออกดอกติดผลใช้สูตรเสมอหรือสูตรโพแทสเซียมสูง
เลือกพันธุ์ที่ต้นเตี้ยและผลเล็กสำหรับกระถาง รายงานของกรมวิชาการเกษตรพบว่ามะเขือเปราะกลุ่มผลกลมเล็กมีต้นเตี้ย ออกดอกติดผลเร็ว และติดผลดก (สายพันธุ์ที่ดกที่สุดในแปลงทดลองได้ราว 324 ผลต่อต้น)
🚜 ปลูกมะเขือยาวขาย และระยะปลูกมะเขือในแปลง
แปลงปลูกขายนิยมยกร่องสูงราว 30 ซม. และใช้ระยะต้นราว 70–80 ซม. ระยะแถว 90–100 ซม. ระยะที่ใช้ในงานวิจัยไทยต่างกันตามพันธุ์และระบบปลูก ตารางนี้รวมระยะจากแหล่งที่เปิดอ่านได้ พร้อมจำนวนต้นต่อไร่ที่คำนวณจาก 1 ไร่ = 1,600 ตร.ม.
เตรียมแปลงสำหรับปลูกขาย
ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพการเกษตร จ.สุพรรณบุรี แนะนำให้ไถลึก 30–40 ซม. ตากดิน 7–10 วัน ใส่ปูนขาว 100–300 กก./ไร่ ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก 2,000 กก./ไร่ และปุ๋ยรองพื้น 15-15-15 ราว 30 กก./ไร่ แล้วยกร่องสูงราว 30 ซม. กว้าง 120 ซม.
ผลผลิตต่อไร่
มะเขือยาวลูกผสมพันธุ์ทอร์นาโดคาดผลผลิตราว 5,000–7,000 กก./ไร่ ตามข้อมูลศูนย์ฯ สุพรรณบุรี และในงานต่อกิ่งของกรมวิชาการเกษตร มะเขือยาวที่ไม่ต่อกิ่งกับที่ต่อบนต้นตอมะเขือพวงให้ผลผลิตใกล้เคียงกันราว 5,900 กก./ไร่ ส่วนต้นที่ต่อบนต้นตอมะเขือเปราะให้ผลผลิตต่ำสุดราว 3,400 กก./ไร่ ตัวเลขเหล่านี้มาจากแปลงทดลองและแปรตามพันธุ์ ดิน และการดูแล
ปลูกมะเขือซ้ำที่เดิมต่อเนื่องเพิ่มความเสี่ยงโรค ประกาศเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรแนะนำว่าแปลงที่เป็นโรคใบหงิกเหลือง ควรเก็บซากพืชออกไปทำลายนอกแปลงและไม่ปลูกมะเขือซ้ำที่เดิม และไม่ควรปลูกพืชอาศัยของโรค เช่น พืชตระกูลแตง ถั่ว พริก ยาสูบ และงา ไว้ใกล้แปลงมะเขือ
🧪 ปุ๋ยและการให้น้ำต้นมะเขือ
มะเขือต้องการปุ๋ยไนโตรเจนช่วงต้นโต และปุ๋ยสูตรเสมอหรือสูตรที่มีฟอสฟอรัส-โพแทสเซียมสูงช่วงออกดอกติดผล ตารางนี้รวมคำแนะนำจาก สป.กษ. ปทุมธานี ศูนย์ฯ สุพรรณบุรี และตารางปุ๋ยที่ใช้ในแปลงทดลองของกรมวิชาการเกษตร (ซึ่งเป็นตารางของงานทดลอง ไม่ใช่คำแนะนำทางการ) อัตราเป็นต่อไร่สำหรับแปลงปลูก
ถ้าปลูกในกระถางหรือแปลงเล็ก ให้แบ่งปุ๋ยตามพื้นที่จริงแทนการกะด้วยตา อ่านหลักการเลือกสูตรได้ที่ หลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้ หรือใช้เครื่องคำนวณปุ๋ยของเว็บไซต์คำนวณปริมาณแม่ปุ๋ยตามพื้นที่
การให้น้ำ
University of Georgia แนะนำให้มะเขือได้น้ำราว 1–2 นิ้ว (ราว 25–50 มม.) ต่อสัปดาห์ และให้น้ำซึมลึกราว 15 ซม. ระบบน้ำหยดช่วยได้มาก UF/IFAS แนะนำให้ดินชื้นสม่ำเสมอ คลุมโคนต้นช่วยเก็บความชื้น และระบุว่ามะเขือใช้น้ำน้อยกว่ามะเขือเทศ ในแปลงปลูกไทย ช่วงหลังย้ายกล้ารดเช้าเย็นจนต้นตั้งตัว แล้วลดเหลือวันละครั้ง
⏱️ ปลูกมะเขือกี่วันเก็บได้ และวิธีเก็บเกี่ยว
ราว 60–75 วันหลังย้ายกล้า ตามข้อมูล สป.กษ. ปทุมธานี (นับรวมช่วงเพาะกล้าอีก 30–40 วัน) University of Maryland ให้ช่วง 55–80 วันหลังย้ายปลูก และ University of Georgia ระบุ 64–80 วันตามพันธุ์ มะเขือยาวพันธุ์ทอร์นาโดเริ่มเก็บได้ราว 60–70 วันหลังปลูก
เก็บผลแบบไหนดี
- เก็บตอนผิวผลยังมันวาวและบีบแล้วรู้สึกแน่น ผลที่ผิวด้าน เมล็ดสีน้ำตาล และเนื้อเหนียวคือแก่เกินไป (UGA, Iowa State, UMD)
- ใช้กรรไกรหรือมีดคมตัดขั้ว อย่าบิดดึงจากกิ่ง และให้ก้านผลติดไปกับผล
- ทยอยเก็บสม่ำเสมอ ต้นจะติดผลต่อเนื่อง ศูนย์ฯ สุพรรณบุรีจึงแบ่งใส่ปุ๋ยทุก 20 วันในช่วงเก็บผล
- ผลที่เก็บแล้วเก็บรักษาได้ราว 1 สัปดาห์ที่ 7–10°C ความชื้นราว 90% (UMD)
🐛 โรคและแมลงศัตรูมะเขือ
ศัตรูสำคัญของมะเขือในไทยคือหนอนเจาะผลมะเขือ แมลงหวี่ขาวยาสูบ และโรคใบหงิกเหลือง ซึ่งกรมวิชาการเกษตรออกประกาศเตือนภัยซ้ำทุกปี รองลงมาคือเพลี้ยไฟ เพลี้ยแป้ง เพลี้ยอ่อน และโรคเหี่ยวเขียว
ประกาศเตือนภัยยังแนะนำให้กำจัดวัชพืชในและรอบแปลง เช่น สาบแร้งสาบกา กะเม็ง หญ้ายาง และลำโพง ซึ่งเป็นแหล่งอาศัยของไวรัสและแมลงหวี่ขาว ถ้าจำเป็นต้องใช้สารเคมี ให้ใช้ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตรและอ่านฉลากทุกครั้ง บทความนี้จึงไม่ระบุชื่อและอัตราสาร
มะเขือเปราะและมะเขือพวงมักกินสด ถ้าพ่นสารเคมีต้องเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลาก ล้างผลให้สะอาดก่อนกิน และสำหรับสวนหลังบ้าน ให้เริ่มจากวิธีเด็ดยอดและผลที่ถูกหนอนเจาะทิ้ง ถอนต้นที่เป็นใบหงิกเหลือง และกำจัดวัชพืชรอบแปลงก่อน
🌰 การเก็บเมล็ดพันธุ์มะเขือ และการขยายพันธุ์

มะเขือขยายพันธุ์ด้วยเมล็ดเป็นหลัก เก็บเมล็ดเองได้จากพันธุ์ผสมเปิด โดยปล่อยผลให้แก่บนต้นจนเป็นสีเหลืองส้ม ราว 52–55 วันหลังดอกบาน ตามงานวิจัยเมล็ดพันธุ์มะเขือเปราะของ ม.สงขลานครินทร์
- เลือกพันธุ์: เก็บจากพันธุ์ผสมเปิดเท่านั้น เมล็ดจากพันธุ์ลูกผสม (F1 หรือ hybrid) ปลูกแล้วลักษณะมักไม่เหมือนต้นแม่ (University of Illinois Extension)
- แยกต้น: มะเขือผสมตัวเองเป็นหลักแต่ผสมข้ามได้ราว 1–10% UC Master Gardeners แนะนำระยะแยกราว 50 ฟุต (ราว 15 เมตร) ถ้าปลูกหลายพันธุ์ใกล้กัน
- ปล่อยผลแก่บนต้น: ผลมะเขือเปราะคางกบที่เป็นสีเหลืองส้มมีจุดน้ำตาล (ราว 52 วันหลังดอกบาน) ให้เมล็ดที่น้ำหนักแห้ง ความงอก และความแข็งแรงสูงสุด ส่วนพันธุ์เจ้าพระยาถึงระยะสุกแก่ทางสรีรวิทยาที่ผลสีเหลืองส้ม ราว 55 วันหลังดอกบาน
- ถ้าเก็บผลเร็วไป: ผลที่เก็บตอนเหลืองส้มยังพักผลต่อในตะกร้าที่อุณหภูมิห้องได้ราว 5–10 วัน ผลที่เป็นจุดน้ำตาลแล้วไม่ต้องพัก และเน่าภายในราว 5 วัน
- แยกและผึ่งเมล็ด: แยกเมล็ดออกจากเนื้อ แล้วผึ่งในร่มที่อุณหภูมิห้องราว 48 ชั่วโมง ในงานวิจัยความชื้นเมล็ดลดเหลือราว 4–6%
- เก็บรักษา: ใส่ภาชนะปิดสนิทในที่แห้งและเย็น UC Master Gardeners ระบุว่าเมล็ดมะเขือมีอายุเก็บได้ราว 6 ปี
ผลมะเขือ 1 ผลมีเมล็ดหลักพันเมล็ด (คางกบราว 1,500 เมล็ด เจ้าพระยาราว 1,000–1,100 เมล็ด) ปล่อยผลแก่บนต้นที่แข็งแรงและตรงพันธุ์เพียง 2–3 ผลก็พอสำหรับปลูกรอบหน้าในบ้าน
ต่อกิ่งมะเขือบนต้นตอมะเขือพวง
นอกจากเพาะเมล็ด มะเขือยาวยังต่อกิ่งได้ งานวิจัยของศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรปทุมธานี กรมวิชาการเกษตร เพาะต้นตอแล้วย้ายลงถุงราว 30 วัน ต่อกิ่งเมื่อต้นตออายุราว 45 วัน โดยใช้ยอดจากกล้ามะเขือยาวอายุ 25 วัน ต้นที่ต่อบนต้นตอมะเขือพวงให้ผลผลิตไม่ต่างจากต้นไม่ต่อกิ่ง รายงานยังอ้างงานอื่นที่ชี้ว่าต้นตอมะเขือพวงอาจช่วยเรื่องโรคเหี่ยวเขียว แต่ในงานนี้ไม่ได้วัดการเกิดโรค
🥗 มะเขือเปราะ กินดิบได้ไหม ประโยชน์ สรรพคุณ และโทษ
กินดิบได้ มะเขือเปราะเป็นผักที่คนไทยกินสดกับน้ำพริกและในยำ Wikipedia หน้า Thai eggplant ระบุการกินดิบในยำและกับน้ำพริก และ HDmall ระบุว่ากินได้ทั้งสุกและดิบ ส่วนมะเขือพวงคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดลระบุว่าไม่มีอันตรายและใช้เป็นอาหารมานาน ด้านอาหาร มะเขือเปราะใช้ในแกงเขียวหวาน แกงไตปลา และน้ำพริก ส่วนมะเขือม่วงนิยมชุบแป้งทอด
มะเขือ สรรพคุณตามการใช้แบบดั้งเดิม
- มะเขือพวง: ตำรายาไทยใช้ผลขับเสมหะ แก้ไอ และใช้ทั้งต้นขับปัสสาวะ ช่วยย่อย (คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล)
- มะเขือ (S. melongena): POWO บันทึกการใช้ยาต้มหรือเถ้าในการแพทย์พื้นบ้านของหลายประเทศ เช่น เบาหวาน บิด และปวดฟัน
- มะเขือเปราะ: HDmall รวบรวมสรรพคุณตามตำราแพทย์แผนไทย เช่น แก้ไอ แก้เจ็บคอ แต่บทความไม่ได้ผูกแต่ละข้อกับงานวิจัยในคน
คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดลระบุชัดว่าข้อมูลว่ามะเขือพวงลดน้ำตาลหรือลดความดันยังไม่มีการทดลองในคนรองรับ มีแต่งานในสัตว์ทดลอง และบางงานพบว่าสารสกัดน้ำจากผลทำให้ความดันของหนูที่ความดันสูงเพิ่มขึ้น ผู้ที่มีโรคประจำตัวจึงควรระวัง ข้อมูลส่วนนี้เป็นการใช้แบบดั้งเดิม ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
มะเขือเปราะ ประโยชน์ โทษ ที่ควรรู้
มะเขือทุกชนิดอยู่ในวงศ์ Solanaceae ซึ่งมีสารกลุ่มโซลานีน HDmall เตือนว่าการกินมะเขือเปราะมากเกินไปอาจได้รับโซลานีนมากเกิน จึงควรกินพอประมาณ และฐานข้อมูล POWO ยังจัด Solanum melongena ไว้ในกลุ่มพืชที่มีบันทึกการเป็นพิษด้วย ส่วนที่กินกันตามปกติคือผลอ่อน ไม่ใช่ใบหรือลำต้น
ใบและต้นมะเขือไม่ใช่ส่วนที่ใช้กิน ASPCA จัดพืชสกุล Solanum (กลุ่ม nightshade) ว่าเป็นพิษต่อสุนัข แมว และม้า จากสารโซลานีนและซาโปนิน อาการที่ระบุ เช่น น้ำลายไหลมาก เบื่ออาหาร ระบบทางเดินอาหารผิดปกติรุนแรง ท้องเสีย ซึม รูม่านตาขยาย และหัวใจเต้นช้า แม้หน้าดังกล่าวไม่ได้ระบุมะเขือโดยตรง ก็ควรกันสัตว์เลี้ยงไม่ให้กัดกินใบและต้นมะเขือ
📅 ปฏิทินดูแลต้นมะเขือรอบการปลูก
มะเขือ 1 รอบปลูกเริ่มจากเพาะกล้าราว 1 เดือน ย้ายปลูก แล้วเก็บผลต่อเนื่องหลายเดือน ปฏิทินนี้เรียงงานแต่ละช่วงจากแหล่งอ้างอิงในบทความ นับวันจากวันย้ายกล้า
📚 แหล่งอ้างอิง
- กรมวิชาการเกษตร: รายงานวิจัย การรวบรวมและประเมินลักษณะทางสัณฐานวิทยาของเชื้อพันธุกรรมมะเขือ (2561)
- กรมวิชาการเกษตร: รายงานวิจัย การต่อกิ่งมะเขือยาวบนต้นตอมะเขือพื้นเมืองในระบบเกษตรอินทรีย์ (2560)
- กรมวิชาการเกษตร (สำนักคุ้มครองพันธุ์พืช): เอกสารลักษณะพืช มะเขือยาว
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดปทุมธานี: ภูมิปัญญาการปลูกผักตระกูลพริก-มะเขือ
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดปทุมธานี: เตือนภัยการเกษตร มะเขือเปราะ (กรมวิชาการเกษตร, 24 มิ.ย.–7 ก.ค. 2569)
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดชลบุรี: เตือนภัยการเกษตร 4–17 มี.ค. 2569 (แมลงหวี่ขาวยาสูบ โรคใบหงิกเหลืองมะเขือ)
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดปทุมธานี: เตือนภัยการเกษตร 6–19 ส.ค. 2568 (โรคเหี่ยว Ralstonia พืชอาศัย)
- มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา: ปลูกผักช่วงโควิด-19 ตอนที่ 4 การเตรียมดิน ระยะปลูก และการย้ายกล้า
- มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน: การประเมินความทนเค็มของเชื้อพันธุกรรมมะเขือในโรงเรือน (วารสารเกษตรพระจอมเกล้า 2562)
- มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์: วิทยานิพนธ์ คุณภาพเมล็ดพันธุ์มะเขือเปราะคางกบพันธุ์ก้านยาว (ฝนทิพย์ ทองนุ้ย, 2558)
- มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์: วิทยานิพนธ์ คุณภาพเมล็ดพันธุ์มะเขือเปราะพันธุ์เจ้าพระยา (ศิรินภา ยกแก้ว, 2558)
- คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (สมุนไพรในชีวิตประจำวัน): มะเขือพวง Solanum torvum
- สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติฯ (Thailand BIF): มะเขือเครือ Sechium edule
- สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติฯ (Thailand BIF): มะเขือเครือ Solanum seaforthianum
- กรมอนามัย: เอกสารความรู้ ฟักแม้ว (มะเขือเครือ) ชาโยเต้
- GotoKnow (วัชรินทร์ เขจรวงศ์ อ้างศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพการเกษตร จ.สุพรรณบุรี): การปลูกมะเขือยาว
- Royal Botanic Gardens, Kew (POWO): Solanum melongena L.
- ASPCA Animal Poison Control: Nightshade (Solanum spp.)
- Wikipedia (สำเนา IPFS): Thai eggplant
- University of Maryland Extension: Growing Eggplant in the Home Garden
- University of Georgia Extension: Home Garden Eggplant (C1028)
- Iowa State University Extension: Growing Eggplant in the Home Garden
- University of Florida IFAS Gardening Solutions: Eggplant
- USDA GRIN-Global (Australian Grains Genebank): Solanum virginianum L. (syn. S. xanthocarpum)
- UC Master Gardeners Monterey Bay: Seed Saving chart
- University of Illinois Extension: How to Save Seeds
- HDmall (ทีมแพทย์แผนไทยประยุกต์): มะเขือเปราะ Thai egg plant
- เดลินิวส์: มะเขือม่วง
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ต้นมะเขือชอบแดดไหม
ต้นมะเขือชอบแดดจัด University of Maryland Extension ระบุว่ามะเขือต้องได้แดดตรงอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวัน และชอบ 8–10 ชั่วโมง ถ้าปลูกในที่ร่มหรือแดดรำไรต้นจะยืดและติดผลน้อย จึงควรวางกระถางหรือทำแปลงในที่โล่งกลางแจ้ง ดินระบายน้ำดี
ปลูกมะเขือกี่วันเก็บได้
มะเขือเริ่มเก็บผลได้ราว 60–75 วันหลังย้ายกล้า ตามข้อมูลสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดปทุมธานี โดยต้องเพาะกล้าก่อนอีกราว 30–40 วัน มะเขือยาวพันธุ์ทอร์นาโดเริ่มเก็บได้ราว 60–70 วันหลังปลูก และเก็บผลที่อายุราว 7–10 วันหลังดอกบาน หลังจากนั้นทยอยเก็บได้ต่อเนื่อง
มะเขือเปราะกินดิบได้ไหม
กินดิบได้ มะเขือเปราะเป็นผักที่คนไทยกินสดกับน้ำพริกและใส่ยำ HDmall ระบุว่ากินได้ทั้งสุกและดิบ แต่มะเขืออยู่ในวงศ์ที่มีสารโซลานีน จึงควรกินพอประมาณ ล้างผลให้สะอาดก่อนกิน และกินเฉพาะผล ไม่ใช่ใบหรือลำต้น
ปลูกมะเขือเปราะในกระถางยังไง
ใช้กระถางใบใหญ่อย่างน้อย 10 นิ้วที่มีรูระบายน้ำ ปลูกกระถางละ 1 ต้นด้วยกล้าอายุ 30–40 วัน ใช้ดินร่วนผสมปุ๋ยคอก วางกลางแจ้งที่ได้แดด 6–10 ชั่วโมง รดน้ำให้ดินชื้นสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ ใส่ปุ๋ยทีละน้อยช่วงออกดอกติดผล และค้ำกิ่งเมื่อติดผลดก พันธุ์ต้นเตี้ยผลเล็กเหมาะกับกระถางที่สุด
มะเขือมีกี่ชนิด
มะเขือที่ปลูกเป็นผักในไทยแบ่งได้กว้าง ๆ 4 กลุ่ม คือ มะเขือเปราะ (ผลกลม) มะเขือยาว (ผลยาว สีเขียว ม่วง หรือขาว) มะเขือม่วง และมะเขือพวง สามกลุ่มแรกเป็นชนิดเดียวกันคือ Solanum melongena ส่วนมะเขือพวงคือ Solanum torvum นอกจากนี้ยังมีมะเขือพื้นบ้าน เช่น มะเขือขื่นและมะเขือขม ที่เป็นชนิดอื่นในสกุลเดียวกัน
รูปภาพเพิ่มเติม
ปลูกต่อได้เลย
ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายต้นมะเขือ
ไม้กระถางมะเขือพวง
Solanum torvum Sw.
ไม้กระถางมะเขือเปราะ
Solanum melongena L.
ไม้ผลมะเขือเทศ
Solanum lycopersicum
ไม้กลางแจ้ง