ต้นมะเขือพวงมีผลกลมเล็กสีเขียวออกเป็นพวงและดอกสีขาวในสวนหลังบ้าน

มะเขือพวง

Solanum torvum Sw.

ชื่อสามัญมะเขือพวง, มะแคว้ง, หมากแข้ง, มะเขือละคร, ลูกแว้ง, มะแว้งช้าง, เขือพวง, Turkey berry, Pea eggplant, Devil's fig, Susumber
วงศ์Solanaceae (วงศ์มะเขือ)
ถิ่นกำเนิดหมู่เกาะแอนทิลลีส (แคริบเบียน) ตาม NParks แพร่กระจายทั่วเขตร้อนและกึ่งร้อน รวมถึงไทย
การรดน้ำ

ให้น้ำปานกลาง ดินชื้นสม่ำเสมอแต่ไม่ขัง

แสงแดด

แดดจัดแสงแดดโดยตรง

ความยาก

ง่ายเหมาะสำหรับมือใหม่

อุณหภูมิ

ชอบอากาศร้อนชื้น ไม่ทนน้ำค้างแข็ง

ความสูง

ราว 1–3 เมตร (บางต้นสูงถึงราว 5 เมตร)

การเจริญเติบโต

เร็ว

📌

สรุปสั้น (TL;DR)

อ่าน 30 วินาที
  • 1 มะเขือพวง คือ *Solanum torvum* Sw. วงศ์ Solanaceae คนละชนิดกับมะเขือเปราะ ภาษาอังกฤษ Turkey berry / Pea eggplant
  • 2 ไม้พุ่มอายุหลายปี สูงราว 1–3 ม. กิ่งมีหนามโค้ง ดอกสีขาวเป็นช่อ ผลกลม ≈1–1.2 ซม. มีเมล็ด 300–400 เมล็ด/ผล
  • 3 ชื่อท้องถิ่น: เหนือ มะแคว้ง อีสาน หมากแข้ง / มะเขือละคร ใต้ ลูกแว้ง / มะแว้งช้าง
  • 4 ชอบแดด (แดดเต็มวันถึงรำไร) ดินระบายน้ำดี ฝนหนักทำให้ติดผลน้อย มีพันธุ์ไร้หนามขายเป็นเมล็ดพันธุ์การค้า
  • 5 ใช้เป็นต้นตอต่อกิ่งมะเขือและมะเขือเทศ งานวิจัยพบว่าช่วยต้านโรคเหี่ยวเขียว
  • 6 สรรพคุณส่วนใหญ่เป็นการใช้แบบดั้งเดิมและผลในสัตว์ทดลอง การศึกษาในผู้ป่วยเบาหวาน 30 คนไม่พบการเปลี่ยนแปลงของน้ำตาลและไขมัน (ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์)

🛒 ซื้อมะเขือพวง — ส่งตรงจากเกษตรกร

สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง

🌿

ยังไม่มีร้านขายมะเขือพวงในตลาดตอนนี้

ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้

🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้

ข้อมูลทั่วไป

มะเขือพวง คือพืชวงศ์มะเขือชื่อวิทยาศาสตร์ Solanum torvum Sw. เป็นไม้พุ่มอายุหลายปี สูงราว 1–3 เมตร กิ่งมีหนาม ออกผลกลมเล็กสีเขียวขนาดราวเมล็ดถั่วเป็นพวง คนไทยกินผลอ่อนทั้งสดกับน้ำพริกและใส่แกง และเกษตรกรยังใช้ต้นมะเขือพวงเป็นต้นตอสำหรับต่อกิ่งมะเขือชนิดอื่น

☀️
แดดเต็มวัน–รำไร
ความต้องการแสง
🫛
1–1.2 ซม.
ขนาดผล
🌳
1–3 ม.
ไม้พุ่มอายุหลายปี
🔗
ต้นตอ
ต้านโรคเหี่ยวเขียว

หน้านี้เน้นเฉพาะเรื่องของมะเขือพวง ทั้งลักษณะ ดอก พันธุ์ไร้หนาม การใช้เป็นต้นตอ สรรพคุณตามการใช้แบบดั้งเดิม ข้อควรระวัง และวิธีกิน ส่วนพื้นฐานการปลูกมะเขือทุกชนิดอ่านต่อได้ที่หน้าต้นมะเขือ

🫛 มะเขือพวงคืออะไร ชื่อวิทยาศาสตร์ และมะเขือพวงภาษาอังกฤษ

มะเขือพวงมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Solanum torvum Sw. อยู่ในวงศ์ Solanaceae ภาษาอังกฤษเรียกได้หลายชื่อ ที่พบบ่อยคือ Turkey berry และ Pea eggplant (มะเขือขนาดเม็ดถั่ว) นอกจากนี้ยังมีชื่อ Devil’s fig, Platebrush และ Susumber ส่วนในจาเมกาเรียกว่า susumba หรือ gully beans

แม้จะชื่อมะเขือเหมือนกัน แต่มะเขือพวงเป็นคนละชนิดกับมะเขือเปราะ มะเขือยาว และมะเขือม่วง ซึ่งเป็น Solanum melongena ฐานข้อมูล NParks ของสิงคโปร์ระบุว่าถิ่นกำเนิดดั้งเดิมของมะเขือพวงคือหมู่เกาะแอนทิลลีสในทะเลแคริบเบียน ปัจจุบันพบทั่วเขตร้อนและกึ่งร้อน ทั้งปากีสถาน อินเดีย มาเลเซีย จีน ฟิลิปปินส์ เม็กซิโก และไทย ซึ่งปลูกได้แทบทุกพื้นที่และออกผลได้ทั้งปี

ชื่อไทย มะเขือพวง (ชื่อท้องถิ่นดูหัวข้อถัดไป)
ชื่อภาษาอังกฤษ Turkey berry, Pea eggplant, Devil’s fig, Platebrush, Susumber
ชื่อวิทยาศาสตร์ Solanum torvum Sw.
วงศ์ Solanaceae (วงศ์มะเขือ)
ถิ่นกำเนิด หมู่เกาะแอนทิลลีส (แคริบเบียน) ตาม NParks แพร่กระจายทั่วเขตร้อน
ลักษณะเด่น ไม้พุ่มอายุหลายปี สูงราว 1–3 เมตร กิ่งมีหนาม ผลกลมเล็กราว 1–1.2 ซม. ออกเป็นพวง
ส่วนที่กิน ผลอ่อนสีเขียว กินสดหรือปรุงสุก
การใช้ทางการเกษตร ใช้เป็นต้นตอต่อกิ่งมะเขือและมะเขือเทศ

🗺️ มะเขือพวง ภาษาเหนือ ภาษาอีสาน ภาษาใต้ และชื่อท้องถิ่น

มะเขือพวงภาษาเหนือเรียก “มะแคว้ง” ภาษาอีสานเรียก “หมากแข้ง” หรือ “มะเขือละคร” ส่วนภาษาใต้เรียก “ลูกแว้ง” หรือ “มะแว้งช้าง” ชื่อเหล่านี้รวบรวมไว้ในบทความทบทวนวิชาการของภาควิชาเภสัชวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ ม.มหิดล ซึ่งยังระบุชื่อเรียกในภาคใต้อื่น ๆ เช่น เขือน้อย เขือพวง และเขือเทศ

ภาค / กลุ่ม ชื่อเรียกมะเขือพวง หมายเหตุ
ภาคกลาง มะเขือพวง ชื่อที่ใช้ทั่วไป
ภาคเหนือ มะแคว้ง ตามบทความทบทวนของ ม.มหิดล
ภาคอีสาน หมากแข้ง, มะเขือละคร ตามบทความทบทวนของ ม.มหิดล
ภาคใต้ ลูกแว้ง, มะแว้งช้าง, เขือน้อย, เขือพวง, เขือเทศ ตามบทความทบทวนของ ม.มหิดล ชื่อคล้ายมะแว้ง ควรดูรูปต้นและผลประกอบ
💡 ซื้อพันธุ์ให้ถูกชนิด
ชื่อพื้นบ้านอย่าง “มะแว้งช้าง” หรือ “มะแคว้ง” อาจทำให้สับสนกับมะแว้งชนิดอื่น เวลาซื้อเมล็ดหรือต้นกล้า ให้ดูชื่อวิทยาศาสตร์ Solanum torvum บนซอง หรือดูว่าต้นเป็นไม้พุ่มสูง ใบใหญ่ขอบเป็นพู และผลกลมเล็กออกเป็นพวง

🌿 ลักษณะต้นมะเขือพวง ใบ หนาม และผล

พวงผลมะเขือพวงสีเขียวกลมเล็กติดอยู่บนกิ่ง
ผลมะเขือพวงกลมเล็กราว 1 ซม. ออกเป็นพวงตามซอกใบ

ต้นมะเขือพวงเป็นไม้พุ่มแผ่กว้าง สูงราว 2–3 เมตร ใบใหญ่ขอบเป็นพู กิ่งและใบมีหนามโค้ง ผลกลมเล็กออกเป็นพวง ข้อมูลจาก Plants of Hawaii บันทึกว่าบางต้นสูงถึงราว 4.5–5 เมตร และ Thai Food Master ระบุว่าบางครั้งสูงได้ถึง 5 เมตร ส่วนบทความทบทวนของ ม.มหิดลระบุ 1–3 เมตร

ส่วนต่าง ๆ ของต้นมะเขือพวง ใบกว้างขอบเป็นพู หนามโค้งบนกิ่ง ช่อดอกสีขาว และผลกลมเล็กออกเป็นพวง พร้อมขนาดโดยประมาณ
ภาพที่ 1: ส่วนต่าง ๆ ของต้นมะเขือพวงและขนาดโดยประมาณ สรุปจาก NParks สิงคโปร์ Plants of Hawaii Thai Food Master และบทความทบทวนของ ม.มหิดล (ภาพประกอบ ไม่ใช่สัดส่วนจริง)

ใบและหนาม

ใบเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปไข่กว้างถึงรูปรี ยาวราว 10–15 ซม. กว้าง 8–10 ซม. ก้านใบยาว 2–5 ซม. ขอบใบเป็นพูกว้าง ใบของต้นอ่อนจะเว้าเป็นพูลึกกว่าใบต้นแก่ ผิวใบทั้งสองด้านมีขนรูปดาว ด้านล่างขนแน่นกว่า (Plants of Hawaii) ส่วนเดลินิวส์ระบุขนาดใบกว้าง 5–20 ซม. ยาว 7–25 ซม. ซึ่งกว้างกว่าแหล่งแรก แสดงว่าขนาดใบแปรผันได้มาก

หนามมีลักษณะโค้งเล็กน้อย แบนด้านข้าง ยาวราว 3–7 มม. พบบนกิ่ง บนผิวใบ และเส้นกลางใบ และจะห่างลงเมื่อกิ่งแก่ บทความของ ม.มหิดลบรรยายว่าหนามบนลำต้นสั้น หนา สีเหลืองอมแดง

ผลมะเขือพวง

ผลเป็นผลสดชนิดเบอร์รี กลม ผิวเรียบ เส้นผ่านศูนย์กลางราว 1.0–1.15 ซม. (NParks) หรือ 1.0–1.2 ซม. (เดลินิวส์) ออกเป็นช่อตามซอกใบ ช่อหนึ่งมีตั้งแต่ไม่กี่ผลถึงราว 10 ผล ผลอ่อนสีเขียว เมื่อสุกเต็มที่เปลี่ยนเป็นสีเหลืองหม่นและอมน้ำตาล เนื้อผลบาง ภายในมีเมล็ดแบนสีน้ำตาลราว 300–400 เมล็ดต่อผล กลีบเลี้ยงติดอยู่ที่ขั้วผล

🌼 ดอกมะเขือพวง หน้าตาเป็นอย่างไร ออกดอกเมื่อไร

ดอกมะเขือพวงสีขาวเกสรสีเหลืองออกเป็นช่อแน่น
ดอกมะเขือพวงเป็นดอกเล็กสีขาว ออกเป็นช่อแน่นตามซอกใบ

ดอกมะเขือพวงเป็นดอกเล็กสีขาว ออกเป็นช่อแน่นแบบแตกแขนงตามซอกใบและปลายกิ่ง แต่ละดอกมีกลีบดอก 5 แฉก กว้างราว 2.5 ซม. เกสรเพศผู้ 5 อันมีอับเรณูสีเหลือง ซึ่งเปิดออกทางรูเล็ก ๆ ที่ปลาย (Plants of Hawaii)

  • จำนวนดอกต่อช่อ: Plants of Hawaii ระบุช่อละ 50–100 ดอก ส่วนเดลินิวส์ระบุ 10–20 ดอก จำนวนจึงต่างกันตามต้นและช่วงเวลา
  • ช่วงออกดอก: NParks ระบุว่าออกดอกได้ตลอดปีในสิงคโปร์ ซึ่งสอดคล้องกับบทความ ม.มหิดลที่ระบุว่าในไทยมะเขือพวงออกผลได้ทั้งปี
  • สีดอก: สีขาวทั้งช่อ ร่วมกับผลกลมเล็กเป็นพวง ใช้ช่วยจำแนกมะเขือพวงได้ง่าย

ดอกที่ติดผลดีต้องได้แดดและอากาศไม่แฉะเกินไป NParks ระบุว่าฝนตกหนักทำให้ติดผลน้อยลง ช่วงกลางฤดูฝนจึงอาจเห็นต้นมีดอกมากแต่ได้พวงผลไม่มาก

⚖️ มะเขือพวงต่างจากมะเขือเปราะและมะเขือขมอย่างไร (มะเขือพวงขม)

มะเขือพวงคือ S. torvum เป็นไม้พุ่มยืนต้นหลายปี ผลเล็กเท่าเม็ดถั่วออกเป็นพวง ส่วนมะเขือเปราะคือ S. melongena และมะเขือขมคือ S. aethiopicum ตามการจำแนกในรายงานเชื้อพันธุกรรมมะเขือของกรมวิชาการเกษตร ทั้งสามจึงเป็นคนละชนิดกันแม้อยู่สกุลเดียวกัน

ลักษณะ มะเขือพวง มะเขือเปราะ มะเขือขม
ชื่อวิทยาศาสตร์ Solanum torvum Solanum melongena Solanum aethiopicum
ทรงต้น ไม้พุ่มอายุหลายปี สูง 1–3 ม. ผักกินผล ปลูกเป็นรอบ (ดูหน้ามะเขือเปราะ) มะเขือพื้นบ้านที่ กวก. รวบรวมเชื้อพันธุ์
ผล กลมเล็ก ≈ 1–1.2 ซม. ออกเป็นพวงละหลายผล ผลใหญ่กว่า ไม่ออกเป็นพวงแน่นแบบมะเขือพวง คนละชนิดกับมะเขือพวง
ดอก สีขาว ช่อแน่น ดูหน้ามะเขือเปราะ –
การใช้เด่น กินผลอ่อน และใช้เป็นต้นตอ ผักกินสดและใส่แกง ผักพื้นบ้าน

เรื่อง “มะเขือพวงขม”: คำนี้มีคนค้นหา แต่เราไม่พบเอกสารราชการหรือมหาวิทยาลัยที่ระบุพันธุ์ชื่อ “มะเขือพวงขม” โดยตรง คนที่ค้นอาจหมายถึงรสชาติของผลมะเขือพวงเอง หรืออาจสับสนกับมะเขือขม ซึ่งเป็นคนละชนิด (S. aethiopicum) ดูรายละเอียดมะเขือชนิดอื่น ๆ เพิ่มเติมได้ที่หน้าต้นมะเขือ

🌵 มะเขือพวงไร้หนาม มีจริงไหม ต่างจากพันธุ์ทั่วไปอย่างไร

กิ่งมะเขือพวงที่มีหนามโค้งบนลำต้นและก้านใบ
มะเขือพวงพันธุ์ทั่วไปมีหนามโค้งบนกิ่งและก้านใบ ส่วนพันธุ์ไร้หนามกิ่งเรียบ

มีจริง ในตลาดมีเมล็ดพันธุ์การค้าที่ขายในชื่อ “มะเขือพวงไร้หนาม” เช่น พันธุ์พวงมณีของตราศรแดง ซึ่งข้อมูลบนซองระบุว่าโตไว ปลูกง่าย และเริ่มเก็บผลได้ราว 45–60 วัน (ตัวเลขจากผู้ผลิตเมล็ด ไม่ใช่ผลทดสอบของหน่วยงานราชการ)

จุดที่ควรรู้คือ มะเขือพวงชนิดดั้งเดิมมีหนามโค้งตามกิ่งและใบ แต่หนามจะห่างลงเมื่อกิ่งแก่ (NParks, Plants of Hawaii) ต้นที่ดูหนามน้อยจึงอาจเป็นเพราะอายุกิ่งก็ได้ ถ้าต้องการต้นไร้หนามจริงควรซื้อเมล็ดที่ระบุพันธุ์ชัดเจน

  • ข้อดีของพันธุ์ไร้หนาม: เก็บผลง่าย มือไม่โดนหนามข่วน เหมาะปลูกริมรั้วบ้านหรือที่มีเด็กเดินผ่าน
  • ข้อควรคิด: ถ้าจะใช้เป็นต้นตอ งานวิจัยเรื่องต้านทานโรคเหี่ยวทดสอบกับมะเขือพวงพื้นเมือง เรายังไม่พบข้อมูลว่าพันธุ์ไร้หนามต้านทานได้เท่ากันหรือไม่
  • เก็บเมล็ดเอง: ข้อมูลบนซองไม่ได้ระบุว่าเป็นพันธุ์ลูกผสมหรือพันธุ์ผสมเปิด จึงยังไม่แน่ว่าเมล็ดรุ่นถัดไปจะยังไร้หนาม

☀️ ต้นมะเขือพวง ชอบแดดไหม ดินและน้ำแบบไหน

ชอบแดด ต้นมะเขือพวงโตดีในที่แดดเต็มวันถึงแดดรำไร ตามข้อมูลของ NParks และ Top Tropicals ดินควรร่วนซุย ระบายน้ำดี หรือดินร่วนอุดมสมบูรณ์ ให้น้ำปานกลางให้ดินชื้นสม่ำเสมอ แต่ไม่แฉะ เพราะน้ำมากเกินไปทำให้รากเน่าและต้นแคระ

แสง แดดเต็มวันถึงแดดรำไร (ติดผลดีเมื่อได้แดดมาก)
ดิน ร่วน ระบายน้ำดี ผสมปุ๋ยหมักหรืออินทรียวัตถุ
น้ำ ปานกลาง ดินชื้นแต่ไม่ขัง
อากาศ ชอบร้อนชื้น ไม่ทนน้ำค้างแข็ง พบได้ถึงความสูงราว 1,600 เมตรจากระดับน้ำทะเล (PROSEA) ชอบที่ชื้นแต่ไม่แฉะเกินไป
ข้อจำกัด ฝนตกหนักทำให้ติดผลน้อย

เรื่องดิน ปุ๋ย และการให้น้ำแบบละเอียดใช้หลักเดียวกับมะเขืออื่น อ่านได้ที่วิธีปลูกมะเขือทั่วไป การเพาะกล้า ระยะปลูก ปุ๋ย และน้ำ และหลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้

🌱 ปลูกมะเขือพวง จุดที่ต่างจากการปลูกมะเขือทั่วไป

ปลูกมะเขือพวงได้ทั้งจากเมล็ดและจากกิ่งปักชำ (NParks) จุดที่ต่างจากมะเขือเปราะคือมะเขือพวงเป็นไม้พุ่มอายุหลายปี ต้นเดียวเก็บผลได้ต่อเนื่องนาน จึงควรเลือกจุดปลูกถาวรที่มีพื้นที่ให้ทรงพุ่มแผ่ได้ 2–3 เมตร

เพาะเมล็ดหรือปักชำ

  • เพาะเมล็ด: ผักวงศ์มะเขือนิยมเพาะกล้าแล้วย้ายปลูกเมื่อกล้าอายุ 25–40 วันหรือมีใบจริง 3–5 ใบ (ม.ราชมงคลล้านนา) เมล็ดเก็บได้จากผลสุกสีเหลือง เพราะผลหนึ่งมีเมล็ดหลายร้อยเมล็ด
  • ปักชำ: ใช้กิ่งจากต้นที่ให้ผลดก ได้ต้นที่ลักษณะเหมือนต้นแม่ ดูหลักการได้ที่วิธีปักชำกิ่ง
  • ซื้อเมล็ดพันธุ์การค้า: บางซองแนะนำให้หยอด 1–2 เมล็ดต่อหลุม แล้วถอนแยกให้เหลือหลุมละต้นเมื่อกล้าอายุราว 25–28 วัน

ดูแลหลังปลูก

Top Tropicals แนะนำให้ผสมอินทรียวัตถุลงดิน และตัดแต่งเพื่อคุมทรงพุ่ม พร้อมตัดกิ่งแห้งหรือกิ่งเสียทิ้ง ใช้เครื่องคำนวณปุ๋ยช่วยคำนวณปริมาณปุ๋ยตามจำนวนต้นได้ ส่วนรอบการให้ปุ๋ยและน้ำแบบมะเขือทั่วไปอยู่ในหน้าต้นมะเขือ

⚠️ ต้นงอกเองได้ง่าย
Plants of Hawaii จัดมะเขือพวงเป็นพืชที่มีความเสี่ยงสูงต่อการรุกรานในฮาวาย (คะแนนประเมิน 24) เพราะนกกินผลแล้วกระจายเมล็ด และต้นยังแพร่ทางลำต้นได้ NParks ก็ระบุว่าพบขึ้นเองตามริมถนนและที่ดินรกร้าง ถ้าปลูกในบ้าน ควรเก็บผลสุกที่ร่วงและถอนต้นกล้าที่งอกเองนอกแปลง

🔗 มะเขือพวงเป็นต้นตอ ต่อกิ่งมะเขือและมะเขือเทศ

มะเขือพวงนิยมใช้เป็นต้นตอเพราะต้นแข็งแรงและมีงานวิจัยว่าช่วยต้านทานโรคเหี่ยวเขียว งานวิจัยในอินโดนีเซีย (Arwiyanto และคณะ 2015 ตีพิมพ์ใน Acta Horticulturae) นำมะเขือและมะเขือเทศไปเสียบยอดบนต้นตอมะเขือพวงพื้นเมือง แล้วปลูกเชื้อแบคทีเรีย Ralstonia solanacearum สายพันธุ์รุนแรง

กลุ่มทดลอง ผลหลังปลูกเชื้อ
มะเขือ / มะเขือเทศ ที่ต่อบนต้นตอมะเขือพวง ไม่แสดงอาการเหี่ยวตลอด 1 เดือน (มีเชื้อในต้นแต่ปริมาณต่ำกว่า)
มะเขือไม่ต่อกิ่ง เริ่มเหี่ยวในสัปดาห์แรก ดัชนีโรค 29 และขึ้นถึง 96.4 ในวันที่ 30
มะเขือเทศไม่ต่อกิ่ง เหี่ยวรุนแรงตั้งแต่สัปดาห์แรก (ดัชนีโรค 51.2) และเหี่ยวทั้งหมดในวันที่ 30

ผู้วิจัยสรุปว่าความต้านทานโรคเหี่ยวของต้นที่ต่อกิ่งขึ้นอยู่กับต้นตอ ส่วนในไทย กรมวิชาการเกษตรเคยทดลองต่อกิ่งมะเขือยาวบนต้นตอมะเขือพวง อ่านขั้นตอนต่อกิ่งมะเขือยาวบนต้นตอมะเขือพวงและผลผลิตที่ได้ในหน้าต้นมะเขือ

💡 ใช้ต้นตอมะเขือพวงในแปลงที่เคยเป็นโรคเหี่ยว
ถ้าแปลงเคยมีปัญหามะเขือหรือมะเขือเทศเหี่ยวตายยกแปลง ลองเพาะต้นมะเขือพวงไว้เป็นต้นตอ เพราะในงานทดลองความต้านทานโรคเหี่ยวมาจากต้นตอ แต่ต้นที่ต่อกิ่งก็ยังติดเชื้อได้ในปริมาณต่ำ จึงยังต้องจัดการแปลงให้สะอาดและระบายน้ำดีควบคู่ไปด้วย

🧺 เก็บมะเขือพวงตอนไหน ผลอ่อน ผลแก่ และผลสุก

เก็บผลอ่อนสีเขียวที่ยังนุ่มไปกิน NParks ระบุว่าผลที่นำมากินคือผลอ่อนที่ยังไม่แก่ จะกินสด ปรุงสุก หรือใส่แกงก็ได้ ส่วนผลที่ปล่อยไว้บนต้นจนเปลี่ยนเป็นสีเหลืองคือผลสุก ใช้เก็บเมล็ดไปเพาะต่อ

ระยะผลมะเขือพวง ผลอ่อนสีเขียวสำหรับกิน ผลแก่เต็มที่สีเขียวเข้ม และผลสุกสีเหลืองสำหรับเก็บเมล็ด
ภาพที่ 2: ระยะผลมะเขือพวงกับการใช้ประโยชน์ สรุปจาก NParks สิงคโปร์ Plants of Hawaii และ Thai Food Master
  • ตัดทั้งพวง: ผลออกเป็นช่อ เก็บทีละพวงด้วยกรรไกรจะเร็วกว่าเด็ดทีละผลและไม่ช้ำกิ่ง
  • ใส่ถุงมือ: พันธุ์ที่มีหนามมีหนามโค้งบนกิ่งและใบ
  • เก็บสม่ำเสมอ: ต้นออกดอกได้ทั้งปี การเก็บผลอ่อนออกเรื่อย ๆ ช่วยลดผลสุกที่ร่วงแล้วงอกเป็นต้นใหม่รอบแปลง

🐛 โรคมะเขือพวงและปัญหาที่พบบ่อย

มะเขือพวงเป็นมะเขือที่ทนโรคเหี่ยวเขียวได้ดี ปัญหาที่ผู้ปลูกเจอบ่อยกว่าคือรากเน่าจากน้ำขังและติดผลน้อยช่วงฝนชุก เรายังไม่พบเอกสารของหน่วยงานไทยที่รวบรวมโรคและแมลงของมะเขือพวงโดยเฉพาะ ตารางนี้จึงสรุปเฉพาะสิ่งที่แหล่งข้อมูลระบุไว้

ปัญหา สาเหตุ แนวทาง
รากเน่า ต้นแคระ ให้น้ำมากเกินไป ดินแฉะ (Top Tropicals) ยกแปลงหรือใช้ดินระบายน้ำดี รดเมื่อหน้าดินเริ่มแห้ง
ติดผลน้อย ฝนตกหนัก (NParks) ปลูกในที่โล่ง แดดดี ช่วงฝนชุกอาจได้ผลน้อยตามธรรมชาติ
โรคเหี่ยวเขียว แบคทีเรีย Ralstonia solanacearum มะเขือพวงพื้นเมืองต้านทานสูงในงานทดลอง จึงนิยมใช้เป็นต้นตอ
ต้นงอกเองเกลื่อน ผลสุกร่วง นกกระจายเมล็ด เก็บผลสุก ถอนต้นกล้าที่ไม่ต้องการ
ศัตรูมะเขือทั่วไป หนอน เพลี้ย แมลงหวี่ขาว ที่พบในแปลงมะเขือ ดูอาการและวิธีจัดการในโรคและแมลงศัตรูมะเขือ

🥗 คุณค่าทางโภชนาการของมะเขือพวง

ผลมะเขือพวงสดมีน้ำราว 86% มีใยอาหารราว 4% และมีแร่ธาตุอย่างเหล็กและแคลเซียม ตัวเลขด้านล่างมาจากบทความทบทวนวิชาการของ ม.มหิดล ซึ่งรวบรวมผลวิเคราะห์ผลสดไว้

องค์ประกอบในผลสด ปริมาณ
ความชื้น 86.23%
คาร์โบไฮเดรต 7.03%
ใยอาหาร 3.993%
โปรตีน 2.322%
ไขมัน 0.278%
แร่ธาตุ เหล็ก แมงกานีส แคลเซียม ทองแดง สังกะสี
วิตามิน วิตามินเอ และวิตามินซี
สารสำคัญ สเตียรอยด์อัลคาลอยด์กลุ่มโซลาโซดีน (เช่น โซลามาร์จีน โซลาโซนีน) ฟีนอลิก ฟลาโวนอยด์ ซาโปนิน

ใยอาหารราว 4% ถือว่าค่อนข้างสูงสำหรับผัก ผลเล็ก ๆ ที่มีเมล็ดจำนวนมากนี้จึงเป็นแหล่งใยอาหารที่ดีเมื่อกินเป็นผักในมื้ออาหาร

💊 มะเขือพวง สรรพคุณ ประโยชน์ ตามการใช้แบบดั้งเดิม

ตำราพื้นบ้านใช้มะเขือพวงหลายส่วน แต่หลักฐานส่วนใหญ่ยังมาจากหลอดทดลองและสัตว์ทดลอง ไม่ใช่การทดลองในคน ข้อมูลด้านล่างเป็นการใช้แบบดั้งเดิมและผลงานวิจัยที่รวบรวมไว้ ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

มะเขือพวงมีสรรพคุณอะไรบ้าง (การใช้แบบดั้งเดิม)

ส่วนที่ใช้ การใช้แบบดั้งเดิม แหล่งข้อมูล
ลำต้นและราก ตำราจีนใช้กับประจำเดือนไม่สม่ำเสมอ อาการบวมน้ำ และไอ บทความทบทวน ม.มหิดล
ใบ ตำราจีนใช้ห้ามเลือด บทความทบทวน ม.มหิดล
ราก มาเลเซียใช้พอกส้นเท้าแตก จีนเชื่อว่าช่วยกระจายเลือดคั่ง NParks
เมล็ด มาเลเซียเผาเมล็ดใช้ควันบรรเทาปวดฟัน NParks
ผล อินเดียกินแก้ปวดท้อง มีรายงานการใช้กับตับโตและม้ามโต NParks, บทความทบทวน ม.มหิดล

มะเขือพวงดิบ สรรพคุณ และสิ่งที่งานวิจัยพบ

คนที่ค้นเรื่องมะเขือพวงดิบมักอยากรู้ว่าผลสดช่วยอะไร บทความทบทวนของ ม.มหิดลรวบรวมงานวิจัยที่ทดสอบสารสกัดจากผล ใบ และราก ดังนี้

  • ต้านเชื้อจุลชีพ: สารสกัดจากผลยับยั้งเชื้อรา Candida albicans ในหลอดทดลอง สารจากรากและส่วนเหนือดินยับยั้งแบคทีเรียบางชนิด
  • ต้านไวรัสเริม (HSV-1): สาร torvanol A, solasonine และ torvoside H ออกฤทธิ์ในเซลล์เพาะเลี้ยง
  • ต้านอนุมูลอิสระและต้านอักเสบ: พบในหลอดทดลองและสัตว์ทดลอง
  • น้ำตาลและความดัน: สารสกัดผลลดน้ำตาลและความดันในหนูทดลอง
  • ไขมันในเลือด: สารสกัดน้ำจากผลขนาดหนึ่งลดคอเลสเตอรอลในหนูที่กินอาหารไขมันสูง แต่ขนาดที่สูงขึ้นกลับมีแนวโน้มทำให้คอเลสเตอรอลเพิ่ม

ผลในคน: บทความทบทวนพบการศึกษาทางคลินิกเพียงชิ้นเดียว คือให้ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 จำนวน 30 คนกินผงผลมะเขือพวงร่วมกับยาเดิมนาน 1 เดือน ผลคือระดับน้ำตาลและไขมันในเลือดไม่เปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ ผู้เขียนจึงสรุปว่ายังต้องศึกษาในคนเพิ่ม ข้อความในสื่อที่บอกว่ามะเขือพวงรักษาเบาหวานหรือความดันได้จึงยังไม่มีหลักฐานในคนรองรับ

เรื่อง “มะเขือพวง สรรพคุณ 20 ข้อ”: บทความบางแห่งรวบรวมเป็นรายการยาว แต่หลายข้อไม่ได้ระบุแหล่งที่มา เราจึงเลือกเขียนเฉพาะข้อที่มีแหล่งอ้างอิงชัดเจนตามตารางและรายการด้านบน

🍵 ชามะเขือพวง และมะเขือพวงต้ม สรรพคุณ

ชามะเขือพวงและน้ำต้มมะเขือพวงเป็นการใช้แบบพื้นบ้าน ยังไม่มีงานวิจัยในคนที่ยืนยันประโยชน์ของเครื่องดื่มนี้โดยตรง HDmall อธิบายวิธีทำแบบชาวบ้านไว้ เช่น นำผลมาตากแห้งร่วมกับใบเตย คั่วไฟอ่อนแล้วชง หรือนำผลสดไปคั่ว ทุบ แล้วต้มกรองเอาน้ำ

สำหรับมะเขือพวงต้ม ตำราพื้นบ้านและอายุรเวทที่ HDmall อ้างถึงใช้น้ำต้มผลกับอาการตับโต ม้ามโต และขับพยาธิ ซึ่งตรงกับที่บทความทบทวนของ ม.มหิดลรวบรวมว่ามีรายงานการใช้กับตับโตและม้ามโต แต่ทั้งหมดเป็นการใช้แบบดั้งเดิม การศึกษาในคนชิ้นเดียวที่มี (ผงผลแห้ง) ไม่พบการเปลี่ยนแปลงของน้ำตาลและไขมันในเลือด

⚠️ ดื่มเป็นประจำควรถามแพทย์ก่อน
ศูนย์ข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล อธิบายหลักทั่วไปว่าอาหารหรือสมุนไพรที่กินในปริมาณปกติแบบอาหารมักไม่รบกวนยามากนัก แต่ถ้ากินมากกว่าปกติ หรือกินเป็นผลิตภัณฑ์เข้มข้นทุกวัน อาจเกิดปัญหากับยาเบาหวานและยาลดความดันได้ ผู้ที่ใช้ยาประจำจึงควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนดื่มชาหรือน้ำต้มมะเขือพวงเป็นประจำ ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

⚠️ มะเขือพวง ข้อควรระวัง โทษ และใครไม่ควรกิน

กินมะเขือพวงเป็นผักในปริมาณปกติถือเป็นอาหารทั่วไป แต่ไม่ควรกินครั้งละมาก ๆ หรือกินเป็นยาเข้มข้นต่อเนื่อง เพราะผลมีสารสเตียรอยด์แอลคาลอยด์กลุ่มโซลาโซดีน (เช่น โซลาโซนีน โซลามาร์จีน) ตามบทความทบทวนของ ม.มหิดล และผลสดมียาง

มะเขือพวงโทษ ที่แหล่งข้อมูลระบุ

  • ระคายปากและคอ: ผลสดมียางมาก HDmall และเดลินิวส์ระบุว่าอาจระคายเคืองช่องปากและลำคอ
  • คำเตือนจากสื่อ: สื่อสุขภาพบางแห่ง (HDmall, เดลินิวส์) ระบุว่ามะเขือพวงมีโซลานีน และการกินมากอาจทำให้คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง หรือรบกวนสมดุลแคลเซียม ข้อนี้ไม่ได้อ้างงานวิจัยเฉพาะ ส่วนเอกสารวิชาการระบุสารกลุ่มโซลาโซดีน
  • ไขมันในเลือด: ในหนูทดลอง สารสกัดขนาดสูงมีแนวโน้มเพิ่มคอเลสเตอรอล (บทความทบทวน ม.มหิดล)
  • ความเป็นพิษเฉียบพลัน: งานในสัตว์ทดลองที่รวบรวมไว้ไม่พบพิษเฉียบพลันจากสารสกัดขนาดสูง แต่ยังไม่มีข้อมูลการใช้ระยะยาวในคน
  • สัตว์เลี้ยง: PROSEA ระบุว่าในออสเตรเลียมีข้อสงสัยว่ามะเขือพวงเป็นสาเหตุให้ปศุสัตว์เป็นพิษ และในปาปัวนิวกินีสงสัยว่าเป็นสาเหตุของโรคแคลเซียมสะสมในเนื้อเยื่อของวัว จึงไม่ควรปล่อยให้สัตว์กินต้นเป็นประจำ

ใครไม่ควรกินมะเขือพวง หรือควรกินน้อย

  • ผู้ที่มีอาการปวดข้อหรือมีปัญหาข้อและกระดูก: สื่อสุขภาพบางแห่ง (HDmall, เดลินิวส์) แนะนำให้เลี่ยงหรือกินน้อย
  • ผู้ที่ใช้ยาเบาหวาน ยาลดความดัน หรือยาประจำอื่น ถ้าจะกินในปริมาณมากหรือดื่มเป็นชาทุกวัน ควรถามแพทย์ก่อน
  • ผู้ที่กินผลสดแล้วระคายปากหรือคอ ให้เปลี่ยนมากินแบบปรุงสุก

มะเขือพวงควรกินวันละกี่ลูก

ไม่มีหน่วยงานใดกำหนดจำนวนลูกต่อวันไว้อย่างเป็นทางการ ให้กินแบบผักทั่วไปในมื้ออาหาร เช่น ใส่แกงหรือกินกับน้ำพริกในปริมาณพอดี ไม่ควรกินครั้งละมาก ๆ เพื่อหวังผลเป็นยา ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

🍲 มะเขือพวง กินสดหรือสุกดี น้ำพริกมะเขือพวง และเมนูยอดนิยม

มะเขือพวงสดทั้งพวงวางข้างถ้วยน้ำพริกบนโต๊ะไม้
ผลมะเขือพวงอ่อนกินสดกับน้ำพริกหรือใส่แกงได้

กินได้ทั้งสดและสุก NParks ระบุว่าผลอ่อนกินสด ปรุงเป็นผัก หรือใส่ในแกงได้ และ Thai Food Master ระบุว่าคนไทยกินผลสดกับน้ำพริกบางชนิดและใส่ในแกงบางอย่าง แต่ถ้ากินสดแล้วระคายคอ HDmall แนะนำให้กินแบบสุกเพราะยางจะลดลง และควรล้างผลให้สะอาดก่อนทุกครั้ง

วิธีกิน ลักษณะ เหมาะกับใคร
กินสด มียางมาก อาจระคายปากและคอ คนที่กินแล้วไม่ระคายคอ ล้างให้สะอาดก่อน
ใส่แกง นุ่มขึ้น ยางลดลง คนทั่วไป และคนที่กินสดแล้วระคายคอ
ใส่น้ำพริก ตำหรือบุบผลลงในน้ำพริก หรือกินเป็นผักเคียง เมนูพื้นบ้านที่นิยมในไทย

น้ำพริกมะเขือพวง เป็นวิธีกินที่คนไทยคุ้นเคย ผลเล็กของมะเขือพวงตำหรือบุบเข้ากับน้ำพริกได้ง่าย หรือจะกินเป็นผักเคียงกับน้ำพริกก็ได้ ส่วนในแกง ความร้อนช่วยให้ผลนุ่มลงและลดยาง นอกประเทศไทย ผลมะเขือพวงยังใช้ในอาหารลาว จาเมกา (ผัดกับปลาเค็ม) ไอวอรีโคสต์ และอินเดียตอนใต้ (Thai Food Master)

💡 เลือกและเตรียมมะเขือพวง
เลือกผลอ่อนสีเขียวที่ยังไม่เปลี่ยนเป็นสีเหลือง ล้างให้สะอาดก่อนกินหรือปรุงทุกครั้ง ถ้ากินสดแล้วรู้สึกระคายคอ ให้เปลี่ยนไปใส่แกงหรือปรุงสุกแทน

💰 ปลูกมะเขือพวง 1 ไร่ รายได้เท่าไร และดูราคามะเขือพวง

เรายังไม่พบข้อมูลรายได้ต่อไร่ของมะเขือพวงจากหน่วยงานราชการหรือมหาวิทยาลัย จึงไม่ใส่ตัวเลขรายได้ รายได้จริงขึ้นกับจำนวนต้นต่อไร่ ฤดูกาล (ฝนชุกติดผลน้อย) ค่าแรงเก็บผล และราคาตลาดในแต่ละช่วง ซึ่งขึ้นลงได้มาก

  • ข้อได้เปรียบ: ต้นอายุหลายปี ออกดอกออกผลได้ทั้งปี ไม่ต้องปลูกใหม่ทุกรอบเหมือนมะเขือเปราะ
  • ต้นทุนที่ต้องคิด: แรงงานเก็บผลทีละพวง (พันธุ์มีหนามเก็บช้ากว่า) ปุ๋ย น้ำ และการคุมทรงพุ่ม
  • ตรวจราคาก่อนลงทุน: ดูราคามะเขือพวงวันนี้ เพื่อเห็นแนวโน้มราคาก่อนวางแผนปลูก

ระยะปลูก การเตรียมแปลง และปุ๋ยสำหรับแปลงขายของมะเขือกลุ่มต่าง ๆ อ่านต่อได้ที่หน้าต้นมะเขือ

✅ สรุป: มะเขือพวงผักผลเล็กอายุยืน ใช้ได้ทั้งกินและเป็นต้นตอ

มะเขือพวง (Solanum torvum) เป็นไม้พุ่มวงศ์มะเขือ ภาษาอังกฤษเรียก Turkey berry หรือ Pea eggplant ภาษาเหนือเรียกมะแคว้ง อีสานเรียกหมากแข้ง ใต้เรียกลูกแว้ง ต้นชอบแดด ดินร่วนระบายน้ำดี ออกดอกสีขาวและผลกลมเล็กเป็นพวงได้ทั้งปี มีพันธุ์การค้าแบบไร้หนามให้เลือก และนิยมใช้เป็นต้นตอเพราะต้านทานโรคเหี่ยวเขียว ด้านสุขภาพ ผลมีใยอาหารและแร่ธาตุ สรรพคุณส่วนใหญ่ยังเป็นการใช้แบบดั้งเดิมและผลในสัตว์ทดลอง กินเป็นผักในปริมาณปกติ และถามแพทย์ก่อนใช้เป็นยาเข้มข้น อ่านภาพรวมมะเขือทุกชนิดที่ต้นมะเขือ และเทียบกับมะเขือเปราะ

📚 แหล่งอ้างอิง

🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?

เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ

ลงขายต้นไม้ฟรี ไม่มีค่าธรรมเนียม

❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

+ ต้นมะเขือพวงชอบแดดไหม

ต้นมะเขือพวงชอบแดด โตดีในที่แดดเต็มวันถึงแดดรำไร ตามข้อมูลของ NParks สิงคโปร์ ดินควรร่วนและระบายน้ำดี ให้น้ำปานกลางไม่ให้ขัง เพราะน้ำมากเกินไปทำให้รากเน่า และฝนตกหนักทำให้ติดผลน้อยลง

+ มะเขือพวงมีสรรพคุณอะไรบ้าง

ตามการใช้แบบดั้งเดิม ตำราจีนใช้ลำต้นและรากกับอาการบวมน้ำและไอ ใช้ใบห้ามเลือด และมีรายงานการใช้ผลกับตับโตและม้ามโต งานวิจัยในหลอดทดลองและสัตว์พบฤทธิ์ต้านเชื้อ ต้านอนุมูลอิสระ และลดน้ำตาล แต่การศึกษาในผู้ป่วยเบาหวาน 30 คนไม่พบการเปลี่ยนแปลงของน้ำตาลและไขมันในเลือด ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

+ ใครไม่ควรกินมะเขือพวง

สื่อสุขภาพบางแห่ง (HDmall, เดลินิวส์) ระบุว่าผู้ที่ปวดข้อหรือมีปัญหาข้อและกระดูกควรเลี่ยงหรือกินน้อยเพราะโซลานีน ส่วนเอกสารวิชาการระบุว่าผลมีสารกลุ่มโซลาโซดีน ผู้ที่ใช้ยาเบาหวานหรือยาลดความดันควรถามแพทย์ก่อนกินปริมาณมากหรือดื่มเป็นชาทุกวัน และคนที่กินผลสดแล้วระคายปากหรือคอควรกินแบบปรุงสุก ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

+ มะเขือพวงควรกินวันละกี่ลูก

ไม่มีหน่วยงานใดกำหนดจำนวนลูกต่อวันไว้อย่างเป็นทางการ ให้กินแบบผักทั่วไปในมื้ออาหาร เช่น ใส่แกงหรือกินกับน้ำพริกในปริมาณพอดี ไม่ควรกินครั้งละมาก ๆ เพื่อหวังผลเป็นยา ผู้มีโรคประจำตัวควรถามแพทย์ ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

+ มะเขือพวงกินสดหรือสุกดี

กินได้ทั้งสองแบบ ผลอ่อนกินสดกับน้ำพริกหรือใส่แกงได้ แต่ผลสดมียางที่อาจระคายปากและคอ ถ้ากินสดแล้วไม่สบายคอให้เปลี่ยนเป็นแบบปรุงสุก ซึ่งช่วยลดยาง และควรล้างผลให้สะอาดก่อนกินทุกครั้ง

แชร์หน้านี้ให้เพื่อน
Facebook LINE X

📚 แหล่งอ้างอิง

บทความทบทวนวิชาการ ม.มหิดล (วารสาร ม.อุบลราชธานี), NParks สิงคโปร์, Plants of Hawaii, Acta Horticulturae (FAO AGRIS), กรมวิชาการเกษตร, ม.ราชมงคลล้านนา, ศูนย์ข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล

ความคิดเห็นและคำถาม