ต้นมะเขือเปราะในแปลงผักหลังบ้าน ติดผลกลมสีเขียวลายขาวหลายลูก

มะเขือเปราะ

Solanum melongena L.

ชื่อสามัญมะเขือเปราะ, มะเขือคางกบ, มะเขือลาย, มะเขือกรอบ, มะเขือเจ้าพระยา, Thai eggplant, Thai round eggplant
วงศ์Solanaceae
ถิ่นกำเนิดพันธุ์ปลูกผลกลมของมะเขือ (Solanum melongena) ปลูกแพร่หลายในไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
การรดน้ำ

ให้ดินชื้นสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ ดินในกระถางแห้งเร็วกว่าแปลง

แสงแดด

แดดจัดแสงแดดโดยตรง

ความยาก

ง่ายเหมาะสำหรับมือใหม่

อุณหภูมิ

อากาศอบอุ่นถึงร้อน กลางวันร้อนเกินราว 32°C อาจออกดอกไม่ดี

ความสูง

ราว 27–74 ซม. ตามพันธุ์ (แปลงประเมินกรมวิชาการเกษตร) พันธุ์ลูกเล็กเตี้ยที่สุด

การเจริญเติบโต

เร็ว

📌

สรุปสั้น (TL;DR)

อ่าน 30 วินาที
  • 1 มะเขือเปราะ คือมะเขือผลกลมเนื้อกรอบ ชนิด *Solanum melongena* L. วงศ์ Solanaceae ภาษาอังกฤษเรียก Thai eggplant
  • 2 ชื่อ *S. xanthocarpum* / "yellow-berried nightshade" ที่พบในบางเว็บ เป็นมะเขือป่าอีกชนิด (*S. virginianum*)
  • 3 กรมวิชาการเกษตรแบ่งมะเขือผลสั้นเป็น 4 แบบ: กลมใหญ่ กลมเล็ก (ต้นเตี้ย ติดผลดก) ผลรี และผลแป้นมีร่อง มีทั้งสีเขียวลาย ม่วง และขาว
  • 4 พันธุ์ที่พบในงานวิจัยไทย: เจ้าพระยา (ผสมเปิด ผลขาวอมเขียว กว้างราว 5 ซม.) และคางกบ (เขียวลายขาว)
  • 5 กินดิบได้ กรอบ หวานอมขม ดิบ 100 ก. ให้ราว 35 kcal วิตามินซีราว 69 มก.
  • 6 ดอกแรกบานราว 20–25 วันหลังย้ายกล้า เก็บผลตอนผิวมันและแน่น ผลเหลืองคือแก่เกิน
  • 7 โทษ: มีโซลานีน กินพอประมาณ ล้างให้สะอาด สรรพคุณพื้นบ้านไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

🛒 ซื้อมะเขือเปราะ — ส่งตรงจากเกษตรกร

สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง

🌿

ยังไม่มีร้านขายมะเขือเปราะในตลาดตอนนี้

ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้

🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้

ข้อมูลทั่วไป

มะเขือเปราะ คือมะเขือผลกลมเนื้อแน่นกรอบในชนิด Solanum melongena L. วงศ์ Solanaceae ที่คนไทยกินทั้งดิบกับน้ำพริกและใส่แกง ผลมีขนาดราวลูกกอล์ฟถึงผลมะนาว สีเขียวลายขาว ขาวอมเขียว ม่วง หรือขาว แล้วแต่พันธุ์

☀️
6–8 ชม./วัน
แดดที่ต้องการ
🟢
≈ 5 ซม.
ผลเจ้าพระยา
🌼
20–25 วัน
ย้ายกล้าถึงดอกแรก
🥗
35 kcal
ต่อ 100 กรัม (ดิบ)

หน้านี้เน้นเฉพาะเรื่องของมะเขือเปราะ ทั้งชื่อภาษาอังกฤษ ชื่อวิทยาศาสตร์ที่มักเขียนสับสน แบบสีและขนาดผล พันธุ์อย่างเจ้าพระยาและคางกบ กินดิบได้ไหม คุณค่าทางโภชนาการ ประโยชน์ โทษ เมนู และกี่วันออกผล ส่วนพื้นฐานการปลูกมะเขือทุกชนิด อ่านที่หน้าต้นมะเขือ

🟢 มะเขือเปราะคืออะไร ต่างจากมะเขือชนิดอื่นอย่างไร

มะเขือเปราะเป็นพันธุ์ผลสั้นผลกลมของมะเขือ (Solanum melongena) ชนิดเดียวกับมะเขือยาวและมะเขือม่วง ต่างกันที่รูปทรงผล ขนาด และเนื้อสัมผัส ส่วนมะเขือพวงเป็นคนละชนิด (S. torvum) ผลเล็กกว่ามากและออกเป็นพวง

ชื่อไทย มะเขือเปราะ (ชื่อเรียกตามพันธุ์/ลักษณะ เช่น มะเขือคางกบ มะเขือลาย มะเขือกรอบ มะเขือเจ้าพระยา)
ชื่อภาษาอังกฤษ Thai eggplant, Thai round eggplant, Thai egg plant
ชื่อวิทยาศาสตร์ Solanum melongena L. (ตามกรมวิชาการเกษตรและวิทยานิพนธ์ ม.สงขลานครินทร์)
วงศ์ Solanaceae (วงศ์เดียวกับพริกและมะเขือเทศ)
ขนาดผล ขนาดราวลูกกอล์ฟ (Wikipedia) พันธุ์เจ้าพระยากว้างเฉลี่ยราว 5 ซม. ยาว 4.5 ซม. / พันธุ์ลูกเล็กในแปลง กวก. กว้างเพียงราว 2–2.5 ซม.
สีผลที่ใช้กิน เขียวลายขาว ขาวอมเขียว ม่วง ขาว หรือเหลืองนวล ตามพันธุ์ ผลแก่จัดเปลี่ยนเป็นเหลืองถึงเหลืองส้ม
ดอก กลีบดอก 5 แฉก สีม่วงหรือขาวครีมตามพันธุ์ ส่วนใหญ่ออกดอกเดี่ยว พันธุ์ลูกเล็กมีหลายดอกต่อช่อ (มากกว่า 3 ดอกต่อช่อ ในแปลง กวก.)
ความสูงต้น ราว 27–74 ซม. ในแปลงประเมิน 17 สายพันธุ์ของกรมวิชาการเกษตร
เนื้อสัมผัส ดิบ: แน่น กรอบ หวานเล็กน้อย ติดขมนิด ๆ / สุก: นิ่มลงและหวานขึ้น
การกิน กินดิบกับน้ำพริก ยำ / ใส่แกงเขียวหวาน แกงไตปลา แกงเผ็ด ผัด และดอง

สมกับชื่อ เนื้อดิบของมะเขือเปราะกรอบแน่น วิทยานิพนธ์ของ ม.สงขลานครินทร์บรรยายมะเขือเปราะพันธุ์เจ้าพระยาว่า “รสชาติดี เนื้อกรอบ” และระบุว่ามะเขือเปราะนิยมกินทั้งสดและปรุงสุกทั่วเอเชีย ส่วนวารสารวิทยาศาสตร์บูรพาจัดมะเขือเปราะ มะเขือเจ้าพระยา มะเขือไข่เต่า มะเขือจาน มะเขือตอแหล มะเขือยาว และมะเขือม่วง ไว้ในชนิด Solanum melongena เดียวกัน

🔤 มะเขือเปราะ ภาษาอังกฤษ ชื่อวิทยาศาสตร์ และชื่อเรียกอื่น

มะเขือเปราะ ภาษาอังกฤษเรียกว่า Thai eggplant หรือ Thai round eggplant ส่วนชื่อวิทยาศาสตร์ที่หน่วยงานไทยใช้คือ Solanum melongena L. แต่ในเว็บไซต์และฐานข้อมูลบางแห่งยังพบชื่ออื่นปนอยู่ จึงควรรู้ที่มาของความสับสนนี้

ชื่อที่พบ ใช้ที่ไหน ข้อเท็จจริง
Thai eggplant / Thai round eggplant Wikipedia, ฐานข้อมูลชื่อพืช ม.เมลเบิร์น ชื่อสามัญที่ใช้กันมากที่สุด ม.เมลเบิร์นให้คำแปลว่า round Thai eggplant, small round brinjal
Solanum melongena L. กรมวิชาการเกษตร (รายงาน 2561), วิทยานิพนธ์ ม.สงขลานครินทร์ 2 เล่ม ชื่อที่หน้านี้ใช้ ทุกสายพันธุ์ผลสั้นในแปลงประเมินของกรมวิชาการเกษตรระบุเป็นชนิดนี้
Solanum xanthocarpum ฐานข้อมูลอาหารหมักของ JIRCAS (มะเขือเปราะดอง) ฐานข้อมูล ม.เมลเบิร์นบันทึก S. xanthocarpum คู่กับชื่อ “yellow-berried nightshade” และจับคู่กับ S. virginianum L. ซึ่งเป็นมะเขือป่าอีกชนิด
Yellow berried nightshade ชื่ออังกฤษของรายการ “มะเขือเปราะ ดิบ” ในข้อมูลโภชนาการที่อ้างฐานข้อมูลของ ม.มหิดล เป็นชื่อสามัญของ S. virginianum ไม่ใช่มะเขือเปราะที่ปลูกเป็นผัก

ฐานข้อมูลชื่อพืชหลายภาษาของ University of Melbourne รวบรวมไว้ว่าพจนานุกรมไทยบางเล่มจับชื่อ “มะเขือเปราะ” ไว้กับถึง 3 ชนิด คือ S. melongena, S. aculeatissimum และ S. xanthocarpum และเตือนเองว่ารายการเหล่านี้ “เชื่อถือได้น้อย” ข้อสรุปที่ปลอดภัยคือ มะเขือเปราะที่ขายในตลาดและปลูกเป็นผักคือ Solanum melongena ตามที่กรมวิชาการเกษตรใช้ ส่วนตารางชื่อวิทยาศาสตร์ของมะเขือทุกชนิดดูได้ที่หน้าต้นมะเขือ

มะเขือเปราะ ภาษาเหนือ และชื่อท้องถิ่น

ในแปลงรวบรวมพันธุ์ของกรมวิชาการเกษตร มะเขือผลสั้นมีชื่อท้องถิ่นหลายชื่อ เช่น มะเขือลาย มะเขือคางกบ มะเขือก้านกบ มะเขือกรอบ มะเขือขาวพวง มะเขือตอแหล มะเขือพม่า และมะเขือมันลูกกลม ส่วนชื่อเรียกมะเขือเปราะในภาษาเหนือ (คำเมือง) เรายังไม่พบในเอกสารของหน่วยงานหรือมหาวิทยาลัยที่เปิดอ่านได้ จึงไม่ขอระบุชื่อที่ยังยืนยันไม่ได้

🎨 มะเขือเปราะมีกี่แบบ: สีม่วง สีขาว ลูกเล็ก และผลยาว

มะเขือเปราะหลายแบบ สีเขียวลายขาว สีม่วง สีขาว และมะเขือเปราะลูกเล็ก วางเทียบกัน
มะเขือเปราะมีทั้งผลกลมใหญ่ ลูกเล็ก สีเขียวลาย ม่วง และขาว

รายงานของกรมวิชาการเกษตรแบ่งมะเขือผลสั้น 17 สายพันธุ์ที่รวบรวมได้เป็น 4 แบบตามรูปทรงผล คือ ผลกลมใหญ่ขนาดราวผลมะนาว ผลกลมเล็กขนาดราวไข่มุก ผลรีมันวาว และผลแป้นมีร่อง โดยรายงานใช้ชื่อมะเขือเปราะกับแบบที่ 1 และ 2 เรียกแบบที่ 3 ว่ามะเขือไข่เต่า และแบบที่ 4 ว่ามะเขือจาน

มะเขือผลสั้น 4 แบบ ตามรายงานกรมวิชาการเกษตร ผลกลมใหญ่ขนาดมะนาว ผลกลมเล็กขนาดไข่มุก ผลรีมันวาว และผลแป้นมีร่อง
ภาพที่ 1: กลุ่มรูปทรงผลของมะเขือผลสั้นจากแปลงประเมินเชื้อพันธุกรรม ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรพิจิตร กรมวิชาการเกษตร (รายงาน 2561)
แบบ / สี ตัวอย่างในแปลง กวก. ลักษณะที่วัดได้
มะเขือเปราะม่วง S35 มะเขือเปราะม่วง, S58 มะเขือกรอบสีม่วง S35 ผลกว้าง 4.0 ซม. ยาว 3.57 ซม. ผลสุกสีม่วงด่าง ดอกสีม่วง ให้ผลผลิตสูงสุดในแปลงราว 2.9 กก./ต้น
มะเขือเปราะสีขาว S83 มะเขือขาว, S82 มะเขือกรอบขาว ผลสีขาวนวล S83 ราว 66 ผล/ต้น ผลผลิตราว 2.2 กก./ต้น
มะเขือเปราะลูกเล็ก S42 มะเขือกรอบเวียดนาม, S18 มะเขือขาวกรอบขาวพวง, S71 มะเขือตอแหล ผลกว้างราว 2–2.5 ซม. ต้นเตี้ย 27–50 ซม. ออกดอกเร็ว ติดผลดก S42 ได้ราว 324 ผล/ต้น
มะเขือเปราะลาย (เขียวลายขาว) S41 มะเขือลาย/คางกบ, S43 มะเขือลาย ผลกลมใหญ่ ให้ผลผลิตราว 2.7 กก./ต้น ออกดอกเร็วกว่าเพื่อน
ผลรี / ผลยาวเล็กน้อย S28 มะเขือเปราะลายรี, S36 มะเขือไข่เต่าขาว ผลยาวกว่ากว้าง ผิวมัน รสหวาน กรอบ S28 ได้ราว 157 ผล/ต้น
ผลแป้นมีร่อง S38 มะเขือก้านกบ, S62 มะเขือพม่า ผิวบาง เนื้อหลวม ติดผลน้อย (ราว 20–29 ผล/ต้น)

ตัวเลขทั้งหมดเป็นค่าเฉลี่ยจากแปลงประเมินที่พิจิตร ปี 2560–2561 ซึ่งรายงานระบุว่าเจอน้ำท่วม ต้นจึงออกดอกช้ากว่าปกติ (ราว 97–121 วัน) ใช้เทียบระหว่างพันธุ์ได้ แต่ไม่ใช่ตัวเลขที่ปลูกเองแล้วจะได้เท่ากัน

คนที่ค้นหา “มะเขือเปราะยาว” หรือ “มะเขือเปราะสีม่วง” มักเจอทั้งมะเขือเปราะผลรีกับมะเขือม่วงผลยาว ถ้าผลยาวเรียวเกิน 10 ซม. ขึ้นไปจะเป็นกลุ่มมะเขือยาวมากกว่า ฐานข้อมูล ม.เมลเบิร์นยังรวบรวมพันธุ์ต่างประเทศที่มาจากมะเขือเปราะ เช่น Thai Round Green (ราว 5 ซม. หนัก 40–80 กรัม) Thai Yellow Egg และ Lao Purple Stripe

🏷️ มะเขือเปราะพันธุ์ไหนดี: เจ้าพระยา คางกบ หยาดทิพย์ และพันธุ์ลูกผสม

ไม่มีพันธุ์ไหนดีที่สุดสำหรับทุกคน ถ้าอยากเก็บเมล็ดไว้ปลูกต่อ เลือกพันธุ์ผสมเปิดอย่างเจ้าพระยาหรือคางกบ ถ้าเน้นผลดกสม่ำเสมอเพื่อขาย พันธุ์ลูกผสม F1 ของบริษัทเมล็ดพันธุ์เป็นอีกทางเลือก ตารางนี้สรุปเฉพาะข้อมูลที่หาได้จากแหล่งที่เปิดอ่าน

พันธุ์ ประเภท / ผู้พัฒนา ข้อมูลเด่น แหล่งข้อมูล
เจ้าพระยา ผสมเปิด บริษัท เจียไต๋ ผลกลม ผิวลายมันวาว กว้างเฉลี่ย 5.07 ซม. ยาว 4.50 ซม. ขั้วเขียวสด รสดี เนื้อกรอบ ดอกเดี่ยวสีขาวครีมห้อยลง วิทยานิพนธ์ ม.สงขลานครินทร์
คางกบ ก้านยาว พันธุ์ของบริษัท ที เอส เอ จำกัด ผลอ่อนเขียวเข้มลายขาว ทรงหยดน้ำ ก้านยาว แก่แล้วกลม ดอกสีม่วง ผลดก เก็บได้นาน นิยมกินสด วิทยานิพนธ์ ม.สงขลานครินทร์
หยาดทิพย์ ลูกผสม F1 ตราศรแดง หน้าสินค้าระบุระยะเก็บเกี่ยว 45–60 วัน โตไว ทนโรค (ข้อมูลผู้ขาย) หน้าสินค้า HomePro
หยาดดารา (สีม่วง) ตราศรแดง มะเขือเปราะสีม่วง กรอบ ติดผลดก ระยะเก็บเกี่ยว 70 วัน (ข้อมูลผู้ขาย) หน้าสินค้า HomePro
เคอร์มิตขั้วยาว 59 ลูกผสม F1 ตราศรแดง ผลใหญ่ทรงหยดน้ำ ขั้วยาว ระยะเก็บเกี่ยว 65–70 วัน (ข้อมูลผู้ขาย) หน้าสินค้า HomePro
Kermit F1 ลูกผสม (ต่างประเทศ) ผลกลมเล็กสีขาว ไหล่และลายสีเขียวเข้ม 3–5 ซม. หนัก 40–60 กรัม ราว 60 วัน ฐานข้อมูล ม.เมลเบิร์น

“ระยะเก็บเกี่ยว” บนซองเมล็ดของแต่ละบริษัทนับไม่เหมือนกัน บางรายนับจากย้ายกล้า บางรายไม่ได้ระบุ จึงใช้เปรียบเทียบคร่าว ๆ เท่านั้น ในงานวิจัยของกรมวิชาการเกษตรยังมีพันธุ์ มะเขือเปราะพันธุ์พิจิตร 1 (DOAVG 00007) ผลกลมใหญ่ ให้ผลผลิตราว 2.6 กก./ต้นในแปลงประเมิน และรายงานการเก็บรักษาผลของกรมวิชาการเกษตรอีกชิ้นใช้พันธุ์ “น้ำหยด” จากกาญจนบุรี

💡 อยากเก็บเมล็ดเอง เลือกพันธุ์ผสมเปิด
ซองเมล็ดที่เขียนว่า F1 หรือ “ลูกผสม” ปลูกแล้วเก็บเมล็ดไปปลูกต่อ ต้นรุ่นลูกมักไม่เหมือนต้นแม่ ถ้าตั้งใจเก็บเมล็ดเอง ให้เริ่มจากพันธุ์ผสมเปิดอย่างเจ้าพระยา แล้วดูวิธีเก็บเมล็ดในหัวข้อการเก็บเมล็ดพันธุ์มะเขือ

🥢 มะเขือเปราะ กินดิบได้ไหม กินดิบหรือสุกดีกว่า

มะเขือเปราะดิบผ่าซีกวางคู่ถ้วยน้ำพริกบนโต๊ะไม้
มะเขือเปราะกินดิบเป็นผักจิ้มน้ำพริก เนื้อกรอบสีขาวนวล

กินดิบได้ และเป็นวิธีกินที่คนไทยคุ้นเคยที่สุด Wikipedia ระบุว่ามะเขือเปราะกินดิบในยำและกับน้ำพริก และ HDmall ระบุว่ากินได้ทั้งดิบและสุก เนื้อดิบแน่น กรอบ หวานเล็กน้อยติดขม เมื่อต้มจะนิ่มลงและหวานขึ้น

วิธีกิน รสและเนื้อ เหมาะกับ
ดิบ กรอบ แน่น หวานอมขมนิด ๆ จิ้มน้ำพริก ยำ ผักเคียงลาบ ส้มตำ
ลวก / ต้ม นิ่มลง หวานขึ้น ผักจิ้มสำหรับคนที่ไม่ชอบรสขม
ใส่แกง ดูดซับน้ำแกง เนื้อนุ่ม แกงเขียวหวาน แกงเผ็ด แกงไตปลา แกงป่า
ดอง เค็มอมเปรี้ยว สีเขียวอ่อน กินกับน้ำพริก

คำตอบว่า “กินดิบหรือสุกดีกว่า” ขึ้นกับความชอบมากกว่าข้อเท็จจริงทางโภชนาการ HDmall ให้ข้อสังเกตว่าสารอาหารส่วนหนึ่งละลายอยู่ในน้ำต้ม จึงกินน้ำแกงด้วยได้ และ PPTV (อ้างข้อมูลสำนักการแพทย์ กทม.) แนะนำให้ล้างให้สะอาดแล้วกินทั้งเปลือก ไม่ต้องปอก สิ่งที่สำคัญกว่าคือมะเขือเปราะมักกินดิบ จึงต้องล้างให้สะอาดทุกครั้ง โดยเฉพาะถ้าซื้อจากแปลงที่อาจใช้สารเคมี

🥗 คุณค่าทางโภชนาการของมะเขือเปราะ

มะเขือเปราะดิบ 100 กรัมให้พลังงานราว 35 กิโลแคลอรี มีน้ำเกือบ 90% และมีวิตามินซีกับวิตามินเอค่อนข้างสูงเมื่อเทียบกับพลังงานที่ได้ ตัวเลขด้านล่างมาจากหน้าข้อมูลโภชนาการของ HDmall ที่อ้าง Thai Food Composition Database ของสถาบันโภชนาการ ม.มหิดล

สารอาหาร (มะเขือเปราะดิบ 100 ก.) ปริมาณ
พลังงาน 35 กิโลแคลอรี
น้ำ 89.9 กรัม
โปรตีน 3.4 กรัม
ไขมัน 0.6 กรัม
คาร์โบไฮเดรต 5.9 กรัม
ใยอาหาร 1.2 กรัม
น้ำตาล 5.0 กรัม
แคลเซียม 26 มิลลิกรัม
เหล็ก 1.2 มิลลิกรัม
วิตามินเอ 415 ไมโครกรัม
วิตามินซี 69.3 มิลลิกรัม
โซเดียม 70 มิลลิกรัม

หมายเหตุ: บทความสุขภาพของ HDmall อีกหน้าหนึ่งให้พลังงานราว 39 กิโลแคลอรีและวิตามินซีราว 24 มิลลิกรัมต่อ 100 กรัม ตัวเลขต่างกันได้ตามพันธุ์ ตัวอย่าง และวิธีวิเคราะห์ บทความนี้ใช้ค่าจากฐานข้อมูลของ ม.มหิดลเป็นหลัก

💚 มะเขือเปราะ ประโยชน์ และสรรพคุณตามภูมิปัญญา

ประโยชน์ที่ชัดเจนที่สุดคือเป็นผักพลังงานต่ำ น้ำมาก มีใยอาหาร วิตามินซี และวิตามินเอ กินคู่น้ำพริกได้ปริมาณผักมากโดยไม่เพิ่มพลังงานเท่าไร ส่วนสรรพคุณอื่นส่วนใหญ่มาจากตำราพื้นบ้านและงานในห้องทดลอง ยังไม่ใช่ผลที่พิสูจน์ในคน

มะเขือเปราะ สรรพคุณตามตำราพื้นบ้าน

  • ราก: HDmall รวบรวมว่าตำราพื้นบ้านใช้รากต้มแก้เจ็บคอ ไอ หอบ และขับปัสสาวะ วารสารวิทยาศาสตร์บูรพาก็อ้างการใช้รากแก้ปวดฟัน ไอ และไข้
  • ผล: ตำราพื้นบ้านถือว่ามีฤทธิ์เย็น ใช้แก้ไข้ ช่วยย่อย ช่วยการขับถ่าย (HDmall)
  • ใบ: ใช้ต้มน้ำดื่มแก้ร้อนใน หรือตำพอกแผลตามภูมิปัญญา (HDmall)
  • เปลือก: PPTV อ้างข้อมูลสำนักการแพทย์ กทม. ว่ามีสารพฤกษเคมีอยู่ที่เปลือก จึงแนะนำให้กินทั้งเปลือก

เรื่องลดน้ำตาลในเลือด ลดคอเลสเตอรอล และต้านเชื้อแบคทีเรีย ข้อมูลที่ HDmall และวิทยานิพนธ์ ม.สงขลานครินทร์อ้างเป็นงานในสัตว์ทดลองและในห้องปฏิบัติการ บางชิ้นใช้ทั้งต้นหรือสารสกัด ไม่ใช่การกินผลเป็นอาหาร จึงยังสรุปไม่ได้ว่ากินมะเขือเปราะแล้วรักษาโรคได้ ข้อมูลส่วนนี้เป็นการใช้ตามภูมิปัญญา ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือกินยาอยู่ควรปรึกษาแพทย์

⚠️ มะเขือเปราะ โทษ และข้อควรระวัง

กินเป็นผักในปริมาณปกติถือว่าปลอดภัย แต่ไม่ควรกินมากเกินไปต่อเนื่อง เพราะมะเขืออยู่ในวงศ์ Solanaceae ที่มีสารกลุ่มโซลานีน HDmall และ PPTV (อ้างสำนักการแพทย์ กทม.) เตือนว่าการกินมากหรือกินนาน ๆ อาจทำให้ได้รับโซลานีนมากเกิน

  • กินมากเกินไป: HDmall ระบุอาการที่อาจพบจากโซลานีน เช่น คลื่นไส้ อาเจียน เวียนศีรษะ ส่วนเรื่องโซลานีนสะสมที่ข้อจนปวดข้อ เป็นคำอธิบายที่สื่อสุขภาพใช้ แต่ไม่ได้อ้างงานวิจัยประกอบ
  • ช่วงไอหรือเจ็บคอ: วารสารวิทยาศาสตร์บูรพาระบุว่ามะเขือขื่น (ซึ่งวารสารฉบับนั้นจัดไว้ในชนิด S. melongena) ไม่ควรกินตอนไอเพราะอาจระคายคอ คนที่รู้สึกคันคอเวลากินมะเขือดิบจึงควรเลี่ยงช่วงนั้น
  • ผลแก่เกิน: ผลที่เปลี่ยนเป็นสีเหลือง เปลือกแข็ง เมล็ดแก่ ไม่ใช่ระยะที่กินกัน ใช้เก็บเมล็ดพันธุ์
  • สารเคมีตกค้าง: มะเขือเปราะกินดิบเป็นหลัก ล้างให้สะอาดก่อนกินทุกครั้ง
⚠️ ผลกินได้ ใบและต้นไม่ใช่ของกิน
กินเฉพาะผลอ่อนที่ใช้เป็นผัก ส่วนใบและต้นไม่ใช่ส่วนที่ใช้กินเป็นอาหาร ข้อมูลการใช้รากและใบเป็นยาพื้นบ้านไม่มีขนาดที่ปลอดภัยรับรอง ผู้ตั้งครรภ์ เด็ก และผู้ป่วยโรคเรื้อรังควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และควรกันสัตว์เลี้ยงไม่ให้กัดกินใบและต้นมะเขือ (ดูรายละเอียดที่หน้าต้นมะเขือ)

🍲 มะเขือเปราะทำอะไรได้บ้าง: เมนูและน้ำพริกมะเขือเปราะ

มะเขือเปราะใช้ได้ทั้งผักจิ้ม แกง ผัด และดอง เมนูที่แหล่งข้อมูลกล่าวถึงซ้ำกันมากที่สุดคือแกงเขียวหวาน แกงไตปลา และกินกับน้ำพริก วิทยานิพนธ์พันธุ์เจ้าพระยาระบุว่าคนไทยนิยมใส่มะเขือเปราะในแกงเผ็ดเพราะเนื้อกรอบรสดี

กลุ่มเมนู ตัวอย่าง เกร็ดจากแหล่งข้อมูล
ผักจิ้ม / ผักเคียง น้ำพริกต่าง ๆ ลาบ ส้มตำ กินดิบกับน้ำพริก (Wikipedia)
แกง แกงเขียวหวาน แกงเผ็ด แกงไตปลา แกงป่า เนื้อนิ่มลงและดูดรสน้ำแกง (Wikipedia)
ผัด ผัดเผ็ด HDmall กล่าวถึงเมนูผัดเผ็ด
ยำ / พล่า ยำมะเขือเปราะ พล่าเนื้อ Wikipedia กล่าวถึงยำและพล่า
ดอง มะเขือเปราะดอง JIRCAS บันทึกวิธีดองแบบครัวเรือน กินกับน้ำพริก
อาหารประเทศเพื่อนบ้าน ตึกปรอฮก (กัมพูชา) พินักเบ็ต (ฟิลิปปินส์) Wikipedia

น้ำพริกมะเขือเปราะ และมะเขือเปราะดอง

มะเขือเปราะเป็นทั้งผักจิ้มน้ำพริกและวัตถุดิบในน้ำพริกบางสูตร แต่เราไม่พบสูตรน้ำพริกมะเขือเปราะจากแหล่งอ้างอิงที่เปิดได้ จึงไม่ใส่สัดส่วนไว้ ส่วนมะเขือเปราะดอง ฐานข้อมูลอาหารหมักของ JIRCAS บันทึกวิธีแบบครัวเรือนไว้คร่าว ๆ คือผ่าผลเป็นแฉกโดยไม่ให้ขาดจากกัน แช่ในน้ำซาวข้าวผสมเกลือ น้ำตาล และน้ำส้มสายชู ปิดฝาแล้วตากแดดให้หมักราว 2 วัน ได้มะเขือดองสีเขียวอ่อน รสเค็มอมเปรี้ยว และเก็บได้ราว 7 วัน

💡 หั่นแล้วไม่ให้ดำเร็ว
รอยตัดของมะเขือเปราะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลได้เร็ว งานวิจัยของกรมวิชาการเกษตรกับมะเขือเปราะตัดขั้วพบว่าการจุ่มน้ำเย็น 15°C ช่วยให้รอยตัดคงสีอ่อนและเนื้อแน่นได้ดีกว่ากรรมวิธีอื่น ในครัวจึงควรหั่นมะเขือเปราะตอนใกล้ใช้ หรือพักในน้ำเย็นระหว่างเตรียม

⏱️ มะเขือเปราะกี่วันออกผล และเก็บตอนไหนดี

ผลมะเขือเปราะระยะต่าง ๆ จากสีขาวอมเขียวถึงเหลืองส้ม
สีผลมะเขือเปราะเปลี่ยนจากขาวอมเขียวเป็นเหลืองส้มเมื่อแก่ ผลที่กินสดคือระยะแรก

มะเขือเปราะเริ่มออกดอกราว 20–25 วันหลังย้ายกล้า (ราว 50–55 วันหลังเพาะเมล็ด) ตามแปลงทดลองของ ม.สงขลานครินทร์ แล้วจึงติดผลและทยอยเก็บได้ต่อเนื่อง ส่วนช่วงเริ่มเก็บผลของมะเขือทั่วไปอยู่ราว 60–75 วันหลังย้ายกล้า ตามที่สรุปไว้ในหน้าต้นมะเขือ

สีผลมะเขือเปราะพันธุ์เจ้าพระยาหลังดอกบาน ขาวอมเขียว 28 วัน เหลืองอมเขียว 34 วัน เหลือง 40 วัน เหลืองส้ม 55 วัน ส้มอมเทา 64 วัน
ภาพที่ 2: ลำดับสีผลมะเขือเปราะพันธุ์เจ้าพระยาหลังดอกบาน จากวิทยานิพนธ์ ม.สงขลานครินทร์ (ตัวเลขเป็นค่าในแปลงทดลอง แปรตามพันธุ์และฤดู)
เหตุการณ์ เจ้าพระยา คางกบ ก้านยาว
ดอกแรกบาน ราว 20 วันหลังย้ายกล้า (ราว 50 วันหลังเพาะ) ราว 25 วันหลังย้ายกล้า (ราว 55 วันหลังเพาะ)
ดอกบาน บานช่วงเช้า บานราว 06.00 น. หุบบางส่วนตอนบ่าย ออกดอกต่อเนื่องราว 60 วัน
การติดผลในแปลงทดลอง ราว 62% เฉลี่ย 16 ผล/ต้น ราว 82% เฉลี่ย 30 ผล/ต้น
ผลแก่สำหรับเก็บเมล็ด สีเหลืองส้ม ราว 55 วันหลังดอกบาน สีเหลืองส้มมีจุดน้ำตาล ราว 52 วันหลังดอกบาน
เมล็ดต่อผล ราว 1,000–1,100 เมล็ด ราว 1,500 เมล็ด

เก็บผลมะเขือเปราะตอนไหน

  • เก็บตอนผลยังเป็นสีของพันธุ์ (เขียว ขาวอมเขียว หรือม่วง) ผิวมันวาว บีบแล้วแน่น University of Minnesota Extension แนะนำหลักเดียวกันสำหรับมะเขือทุกชนิด
  • คู่มือ Thai eggplant ของโครงการ SARE (สหรัฐฯ) เก็บเมื่อผลส่วนใหญ่เขียวอ่อน ก้นผลขาว เส้นผ่านศูนย์กลางราว 2–3 นิ้ว (5–7.5 ซม.) และแน่นเมื่อบีบเบา ๆ
  • ถ้าผลเริ่มเหลือง แปลว่าแก่เกินกินสดแล้ว (ในเจ้าพระยา สีเหลืองอมเขียวพบราว 34 วันหลังดอกบาน)
  • ใช้กรรไกรตัดที่ก้านผล อย่าบิดดึง เพราะกิ่งมะเขือเปราะที่ติดผลดกหักง่าย

เรื่องการเก็บรักษา งานของกรมวิชาการเกษตรกับมะเขือเปราะตัดขั้วเพื่อส่งออก เก็บที่ 15°C ได้นาน 20 วันเมื่อจุ่มน้ำเย็นและห่อฟิล์ม PE คู่มือ SARE เก็บผลที่ล้างและผึ่งแห้งแล้วในภาชนะมีฝาปิด ในห้องเย็นราว 10°C (50°F)

🪴 ปลูกมะเขือเปราะ: จุดที่ต่างจากมะเขือชนิดอื่น

ต้นมะเขือเปราะลูกเล็กปลูกในกระถางวางกลางแดดที่ระเบียงบ้าน
มะเขือเปราะพันธุ์ลูกเล็กต้นเตี้ยเหมาะกับการปลูกในกระถาง

ต้นมะเขือเปราะปลูกแบบเดียวกับมะเขือทั่วไป คือเพาะกล้าแล้วย้ายปลูกในที่แดดจัด ขั้นตอนเพาะกล้า ระยะปลูก ปุ๋ย และน้ำ อ่านที่วิธีปลูกมะเขือทั่วไป (เพาะกล้า ระยะปลูก ปุ๋ย น้ำ) หัวข้อนี้สรุปเฉพาะจุดที่ควรรู้เมื่อปลูกมะเขือเปราะ

  • แดด: Alabama Cooperative Extension แนะนำแดดเต็มวัน 6–8 ชั่วโมง
  • เลือกพันธุ์ตามพื้นที่: ปลูกในกระถางเลือกกลุ่มลูกเล็กต้นเตี้ย (ในแปลง กวก. สูงเพียง 27–50 ซม. แต่ติดผล 160–320 ผลต่อต้น) ปลูกในแปลงเลือกกลุ่มผลกลมใหญ่ที่ให้น้ำหนักผลมากกว่า
  • กระถาง: Alabama Extension ปลูกมะเขือ 2 ต้นต่อภาชนะขนาด 5 แกลลอน (ราว 19 ลิตร) ที่มีรูระบายน้ำ ส่วนหน้าต้นมะเขือใช้หลักกระถางอย่างน้อย 10 นิ้ว ปลูกกระถางละ 1 ต้น ตามงานวิจัย ม.เกษตรศาสตร์ ทั้งสองแบบใช้ได้ ขึ้นกับขนาดภาชนะ
  • เมล็ด: หน้าสินค้าเมล็ดคางกบของเจียไต๋แนะนำให้แช่เมล็ด 6–8 ชั่วโมงก่อนหว่าน แล้วกลบดินบาง ๆ และรดน้ำให้ชื้น
  • ระยะปลูกในงานวิจัย: แปลงผลิตเมล็ดเจ้าพระยาของ ม.สงขลานครินทร์ใช้ 80 × 80 ซม.
  • อากาศ: University of Minnesota Extension ระบุว่ามะเขือออกดอกไม่ดีเมื่อกลางวันร้อนเกิน 90°F (ราว 32°C) ช่วงร้อนจัดอาจติดผลน้อยลงชั่วคราว
  • ปุ๋ย: ใช้แนวเดียวกับมะเขือทั่วไป ดูหลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้ หรือคำนวณด้วยเครื่องคำนวณปุ๋ย
💡 ทยอยเก็บบ่อย ๆ
มะเขือเปราะคางกบในแปลงทดลองออกดอกต่อเนื่องราว 60 วัน จึงทยอยเก็บผลได้หลายรอบ University of Minnesota Extension ระบุว่าผลที่ปล่อยค้างต้นเกินระยะจะเสียคุณภาพ ควรเดินเก็บผลที่ได้ขนาดทุกไม่กี่วัน และปล่อยให้แก่ค้างต้นเฉพาะผลที่ตั้งใจเก็บเมล็ด

🐛 ศัตรูที่ต้องระวังในแปลงมะเขือเปราะ

ศัตรูที่กรมวิชาการเกษตรประกาศเตือนสำหรับมะเขือเปราะโดยตรงคือหนอนเจาะผลมะเขือ แมลงหวี่ขาวยาสูบ และโรคใบหงิกเหลือง ซึ่งทำให้ผลเป็นรูขายไม่ได้ หรือต้นแคระไม่ติดผล

ศัตรู อาการที่สังเกตได้ วิธีจัดการโดยไม่ใช้สาร
หนอนเจาะผลมะเขือ ยอดเหี่ยว เห็นชัดเวลาแดดจัด มีรูเจาะห่างจากยอดไม่เกินราว 10 ซม. ผลเป็นรู ระบาดรุนแรงเสียหายถึง 50% เด็ดยอดและผลที่ถูกทำลายไปทำลายทิ้ง ทั้งที่เห็นและไม่เห็นตัวหนอน
แมลงหวี่ขาวยาสูบ ดูดน้ำเลี้ยงใต้ใบ เป็นพาหะไวรัสใบหงิกเหลือง ตรวจใต้ใบสม่ำเสมอ กำจัดวัชพืชที่เป็นแหล่งอาศัย
โรคใบหงิกเหลือง ใบยอดหงิก ย่น เหลือง ขอบใบม้วน ด่างเขียวเข้มสลับอ่อน ต้นแคระ ผลเล็กบิดเบี้ยว ใช้พันธุ์ต้านทานและกล้าปลอดโรค ถอนต้นเป็นโรคไปทำลายนอกแปลง ไม่ปลูกมะเขือซ้ำที่เดิม
เพลี้ยและแมลงปากดูดอื่น ใบหงิก ต้นชะงัก ดูวิธีสังเกตและจัดการเพลี้ยแป้ง
⚠️ มะเขือเปราะกินดิบ ระวังสารตกค้าง
ประกาศเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรแนะนำไม่ให้ปลูกพืชอาศัยของโรคใบหงิกเหลือง เช่น พืชตระกูลแตง ถั่ว พริก ขึ้นฉ่าย ยาสูบ และงา ไว้ใกล้แปลงมะเขือ และให้หมุนเวียนปลูกพืชอื่นหลังเก็บเกี่ยว ถ้าจำเป็นต้องใช้สารเคมี ให้ใช้ตามคำแนะนำกรมวิชาการเกษตรและเว้นระยะก่อนเก็บตามฉลาก เพราะมะเขือเปราะมักกินดิบ

🛒 เลือกซื้อมะเขือเปราะให้ได้ลูกกรอบ และราคามะเขือเปราะ

เลือกผลที่ผิวมันวาว ขั้วยังเขียวสด บีบแล้วแน่น และสีตรงตามพันธุ์ ผลที่ผิวด้าน เริ่มเหลือง หรือขั้วแห้งคือแก่หรือเก็บไว้นาน ส่วนผลที่มีรูเล็ก ๆ อาจมีหนอนเจาะผลอยู่ข้างใน

  • ขั้วเขียวสดเป็นจุดที่วิทยานิพนธ์พันธุ์เจ้าพระยาใช้บรรยายผลที่มีคุณภาพ
  • ผลที่ผิวด้านและเนื้อเหนียวคือแก่เกิน ตามหลักของ University of Minnesota Extension ที่ให้เก็บตอนผิวมันและเนื้อแน่น

ราคามะเขือเปราะขึ้นลงตามฤดูและตลาด บทความนี้จึงไม่ใส่ตัวเลขราคา ติดตามได้ที่หน้าราคามะเขือวันนี้ และถ้าสนใจมะเขือชนิดอื่น อ่านต่อได้ที่มะเขือพวง มะเขือยาว และภาพรวมมะเขือทุกชนิดที่หน้าต้นมะเขือ

📚 แหล่งอ้างอิง

🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?

เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ

ลงขายต้นไม้ฟรี ไม่มีค่าธรรมเนียม

❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

+ มะเขือเปราะชอบแดดไหม

มะเขือเปราะชอบแดดจัด Alabama Cooperative Extension แนะนำให้ปลูกมะเขือในที่แดดเต็มวัน 6–8 ชั่วโมง ปลูกในกระถางก็ควรวางกลางแจ้งที่โล่ง และใช้ดินที่ระบายน้ำดี

+ มะเขือเปราะกินดิบได้ไหม

กินดิบได้ และเป็นวิธีกินที่นิยมที่สุด คนไทยกินมะเขือเปราะดิบกับน้ำพริกและในยำ เนื้อดิบกรอบ หวานอมขมเล็กน้อย ส่วนเมื่อต้มจะนิ่มและหวานขึ้น ควรล้างให้สะอาดก่อนกินและกินพอประมาณ เพราะมะเขือมีสารกลุ่มโซลานีน

+ มะเขือเปราะ ภาษาอังกฤษเรียกว่าอะไร

มะเขือเปราะภาษาอังกฤษเรียกว่า Thai eggplant หรือ Thai round eggplant ชื่อวิทยาศาสตร์ที่กรมวิชาการเกษตรใช้คือ Solanum melongena L. ส่วนชื่อ Solanum xanthocarpum หรือ yellow-berried nightshade ที่พบในบางแหล่งเป็นชื่อของมะเขือป่าอีกชนิดหนึ่ง (S. virginianum)

+ มะเขือเปราะกี่วันออกผล

ในแปลงทดลองของ ม.สงขลานครินทร์ มะเขือเปราะพันธุ์เจ้าพระยาออกดอกแรกราว 20 วันหลังย้ายกล้า (ราว 50 วันหลังเพาะเมล็ด) และพันธุ์คางกบราว 25 วันหลังย้ายกล้า จากนั้นติดผลและทยอยเก็บได้ต่อเนื่อง มะเขือทั่วไปเริ่มเก็บผลราว 60–75 วันหลังย้ายกล้า ตัวเลขจริงขึ้นกับพันธุ์และฤดู

+ มะเขือเปราะมีโทษไหม

กินเป็นผักในปริมาณปกติไม่ถือว่าเป็นอันตราย แต่มะเขืออยู่ในวงศ์ที่มีสารโซลานีน สื่อสุขภาพที่อ้างสำนักการแพทย์ กทม. เตือนว่าการกินมากหรือกินนาน ๆ อาจได้รับโซลานีนมากเกิน จึงควรกินพอประมาณ ล้างให้สะอาด และกินเฉพาะผลอ่อน ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

แชร์หน้านี้ให้เพื่อน
Facebook LINE X

📚 แหล่งอ้างอิง

กรมวิชาการเกษตร, สป.กษ. ปทุมธานี, ม.สงขลานครินทร์, วารสารวิทยาศาสตร์บูรพา, University of Melbourne, JIRCAS, Alabama Extension, University of Minnesota Extension, SARE, Wikipedia, ฐานข้อมูลโภชนาการ ม.มหิดล (ผ่าน HDmall)

ความคิดเห็นและคำถาม