
ต้นพริก
Capsicum spp. (C. annuum L., C. frutescens L.; พริกจินดา/ห้วยสีทน แหล่งจัดชนิดไม่ตรงกัน)
กล้ารดเช้า–เย็น ต้นในแปลงทุก 3–5 วัน กระถางรดเมื่อผิวดินแห้ง 2–3 ซม. อย่าให้ขาดน้ำหน้าแล้ง
แดดจัดแสงแดดโดยตรง
ง่ายเหมาะสำหรับมือใหม่
20–30°C (พริกหวาน 18–27°C) เกิน 33°C ดอกร่วง
ราว 0.5–1.5 เมตร ตามชนิด (พริกจินดา 45–60 ซม.)
เร็ว
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ต้นพริก คือพืชสกุล *Capsicum* วงศ์ Solanaceae (วงศ์มะเขือเทศ) ที่ปลูกมากคือ *C. annuum* (หนุ่ม หยวก พริกหวาน) และ *C. frutescens* (ขี้หนูสวน/พื้นเมือง) ส่วนจินดาแหล่งจัดชนิดไม่ตรงกัน ไม่ใช่พริกไทย
- ชอบแดดเต็มวัน อย่างน้อย 6 ชม. อุณหภูมิเหมาะ 20–30°C เกิน 33°C ดอกร่วง ดินร่วนปนทราย pH 6.0–6.5
- เพาะกล้า ในถาด ย้ายปลูกอายุ 30–45 วัน ระยะปลูกแปลง 50 × 100 ซม. (~3,200 ต้น/ไร่) กระถางอย่างน้อย ~19 ลิตร 1–2 ต้น
- ปุ๋ย (กรมส่งเสริมการเกษตร): 21-0-0 ที่ 15 วัน, 15-15-15 ที่ 25 วัน, 13-13-21 ที่ 40 และ 55 วัน รดน้ำทุก 3–5 วัน
- พริกใบหงิก เกิดจากเพลี้ยไฟ (ขอบใบม้วนขึ้น ช่วงแล้ง) ไรขาว (ขอบใบม้วนลง ช่วงฝน) หรือไวรัสที่แมลงเป็นพาหะ
- เก็บผลได้เมื่อต้นอายุราว 70–110 วัน (คำแนะนำ 7/2564: ผลใหญ่ ~90 วัน ผลเล็ก ~110 วัน เก็บทุก 7–10 วัน ให้ผล 6–12 เดือน; ข้อมูลกรมฯ 2567: 70–90 วัน ทุก 5–7 วัน ~6 เดือน)
- เก็บเมล็ดได้เฉพาะพันธุ์ผสมเปิด/พื้นเมือง ปลูกห่างพันธุ์อื่น เก็บผลสุก ตากแห้ง เก็บที่เย็นแห้ง พันธุ์ลูกผสม F1 ไม่ควรเก็บเมล็ด
🛒 ซื้อต้นพริก — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ยังไม่มีร้านขายต้นพริกในตลาดตอนนี้
ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้
🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้ข้อมูลทั่วไป
ต้นพริก คือพืชผักสวนครัวในสกุล Capsicum วงศ์ Solanaceae (วงศ์เดียวกับมะเขือเทศและมะเขือ) เป็นไม้พุ่มเตี้ย ใบเรียงสลับ ดอกเล็กสีขาว ผลดิบสีเขียวและสุกเป็นสีแดง ใช้ปรุงอาหารไทยแทบทุกเมนู ปลูกง่ายทั้งในกระถางหลังบ้านและในแปลงเชิงการค้า และเริ่มเก็บผลได้เมื่อต้นอายุราว 70–110 วัน แล้วแต่ชนิด
บทความนี้รวมทุกเรื่องที่คนปลูกพริกต้องรู้ ตั้งแต่สายพันธุ์พริกขี้หนู พริกจินดา พริกชี้ฟ้า พริกหยวก พริกกะเหรี่ยง และพริกหวาน การเพาะกล้า ปลูกพริกในกระถาง ระยะปลูกแปลงใหญ่ ปุ๋ยตามอายุ การให้น้ำ อาการพริกใบหงิก โรคและแมลง จนถึงการเก็บเมล็ดไว้ปลูกต่อ ข้อมูลหลักอ้างอิงคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร งานวิจัยของกรมวิชาการเกษตร และแหล่งพฤกษศาสตร์ต่างประเทศ
🌶️ ต้นพริกคืออะไร ข้อมูลพื้นฐาน
ต้นพริกเป็นพืชในสกุล Capsicum ที่มีถิ่นกำเนิดในเขตร้อนของทวีปอเมริกา โดยเฉพาะอเมริกาใต้ ตามข้อมูลของ NC State Extension ฐานข้อมูลพืชของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าพริกอยู่วงศ์เดียวกับมะเขือเทศ มะเขือ มันฝรั่ง ยาสูบ และพิทูเนีย ในไทยปลูกได้ทุกภาค และกรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าประเทศไทยผลิตพริกได้เฉลี่ยราว 2 แสนตันต่อปี
เพราะพริกเป็นญาติใกล้ชิดกับมะเขือเทศ คำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตรจึงให้เลี่ยงการปลูกพริกในที่ที่เพิ่งปลูกพืชวงศ์เดียวกัน เช่น ยาสูบ มะเขือ มะเขือเทศ และมันฝรั่ง เพื่อตัดวงจรโรคและแมลงที่สะสมในดิน
🍃 ลักษณะต้นพริก ใบ ดอก และผล

ต้นพริกเป็นพุ่มเตี้ยแตกกิ่งมาก ใบเขียวเป็นมัน ดอกสีขาวเล็ก ๆ ออกตามข้อ และผลเปลี่ยนจากเขียวเป็นแดงเมื่อสุก จุดที่ใช้แยกกลุ่มพริกได้ง่ายที่สุดคือทิศทางของผล พริกขี้หนูส่วนใหญ่ผลชี้ขึ้น ส่วนพริกหยวกผลห้อยลง และพริกชี้ฟ้าผลยาวมักห้อยหรือเอียงลง
ลำต้นและทรงพุ่ม
สป.กษ. บุรีรัมย์บรรยายพริกชี้ฟ้าว่าเป็นไม้ล้มลุกสูง 0.5–1.5 เมตร พริกจินดามีทรงพุ่มกว้าง 50–60 ซม. ต้นสูง 45–60 ซม. ส่วนพริกขี้หนูสวนเป็นไม้พุ่มตั้งตรงสูงราว 1–4 ฟุต ฐานข้อมูล NParks ของสิงคโปร์ระบุว่า C. frutescens เป็นไม้พุ่มสูงสุดราว 1–1.5 เมตร
ใบพริก
ใบเดี่ยวเรียงสลับ รูปไข่ถึงรูปใบหอก ผิวเกลี้ยงเป็นมัน ขอบใบเรียบ NC State Extension ระบุขนาดใบราว 3–6 นิ้ว (ประมาณ 7.5–15 ซม.) ใบที่หงิก ม้วน หรือด่าง เป็นสัญญาณของแมลงปากดูดหรือโรคไวรัส (ดูหัวข้อพริกใบหงิก)
ดอกพริก
คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยอธิบายดอกพริกขี้หนูว่ามีกลีบเลี้ยงสีเขียว 5 กลีบเชื่อมเป็นรูปถ้วย กลีบดอก 5 กลีบเชื่อมกันเป็นรูปกงล้อ เกสรเพศผู้ 5 อันติดที่โคนหลอดกลีบดอก และรังไข่อยู่เหนือวงกลีบ ดอกพริกชี้ฟ้ามีเส้นผ่านศูนย์กลาง 1–1.5 ซม. ห้อยลง ดอกพริกผสมตัวเองได้ดี แต่แมลงก็พาเกสรข้ามต้นได้เช่นกัน
ผลพริก
ผลเป็นแบบเบอร์รี่ ภายในกลวงและมีเมล็ดแบนสีนวลติดอยู่กับไส้ พริกชี้ฟ้าผลรูปทรงกระบอกยาว 6–9 ซม. ปลายเรียวแหลมมักโค้ง พริกจินดาผลเล็กเรียวยาวชี้ขึ้น ส่วนพริกขี้หนูสวนของ C. frutescens ผลเล็กปลายแหลม ตั้งชี้ขึ้นจนสุก ความเผ็ดมาจากสารกลุ่มแคปไซซินอยด์ ซึ่งมีแคปไซซินเป็นตัวหลัก
🌈 สายพันธุ์พริกที่นิยมปลูก: พริกขี้หนู พริกจินดา พริกชี้ฟ้า พริกหยวก พริกหวาน

พริกที่ปลูกในไทยแบ่งคร่าว ๆ เป็นพริกขี้หนู (ผลเล็ก) และพริกใหญ่ (ผลใหญ่) ตารางนี้สรุปจาก สป.กษ. บุรีรัมย์ กรมส่งเสริมการเกษตร และฐานข้อมูลกรมวิชาการเกษตร ชื่อวิทยาศาสตร์ใส่เฉพาะที่แหล่งระบุไว้
พริกขี้หนูสวน กับพริกขี้หนูลูกผสม
พริกขี้หนูสวนเป็นพริกผลเล็กที่เผ็ดมาก สป.กษ. บุรีรัมย์ระบุว่ามีทั้งพันธุ์พื้นเมืองและพันธุ์ลูกผสม และความเผ็ดเปลี่ยนตามสภาพอากาศของแต่ละท้องถิ่น ส่วนพริกขี้หนูลูกผสมเชิงการค้า เช่น ซูเปอร์ฮอต ให้ผลดก สม่ำเสมอ และเก็บได้เร็ว แต่เก็บเมล็ดไปปลูกต่อไม่ได้ผลเหมือนเดิม (ดูหัวข้อเก็บเมล็ดพันธุ์)
พริกกะเหรี่ยง และพริกจินดา
พริกกะเหรี่ยงนิยมปลูกตามแนวชายแดนจังหวัดกาญจนบุรี ลำต้นใหญ่ แตกแขนงดี ทนสภาพแวดล้อม และให้ผลต่อเนื่องนาน โรงงานซอสนิยมนำไปผสมกับพริกหนุ่มเขียวเพื่อเพิ่มความเผ็ดและกลิ่น ส่วนพริกจินดาเป็นพริกขี้หนูผลใหญ่ที่ปลูกมากในภาคอีสาน ตากแห้งแล้วสีสวยกรอบ ตำง่าย กรมส่งเสริมการเกษตรมีพันธุ์ศรีสะเกษ 1 (พริกจินดา) ผลยาวราว 3 ซม. และพริกขี้หนูหัวเรือ ศก.13 ผลยาวราว 7–8 ซม.
พริกหวาน พริกใหญ่ และพริกฝรั่ง
พริกหวานหรือ bell pepper อยู่ในชนิด C. annuum เดียวกับพริกหนุ่มและพริกหยวก ฐานข้อมูลชื่อพืชของมหาวิทยาลัยเมลเบิร์นจัดไว้ในกลุ่ม var. grossum ส่วนคำว่า พริกใหญ่ ใช้เรียกกลุ่มพริกผลใหญ่ เช่น สป.กษ. บุรีรัมย์จัดพริกเหลืองไว้ในกลุ่มพริกใหญ่ และกรมส่งเสริมการเกษตรแยกอายุเก็บเกี่ยวของพริกผลใหญ่กับพริกผลเล็กไว้คนละค่า ส่วนคำว่า “พริกฝรั่ง” ที่คนค้นหา มักใช้เรียกพริกผลใหญ่ทรงระฆังแบบพริกหวาน พริกหวานต้องการอากาศเย็นกว่าพริกเผ็ด กรมส่งเสริมการเกษตรระบุอุณหภูมิ 18–27°C และพื้นที่สูงจากระดับน้ำทะเล 500 เมตรขึ้นไป การปลูกต้นพริกหวานในพื้นราบที่ร้อนจึงมักติดผลไม่ดีเท่าพริกขี้หนู
☀️ ต้นพริกชอบแดดไหม สภาพอากาศและดินที่เหมาะ
ต้นพริกชอบแดด ควรได้แดดตรงอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวัน ตามคำแนะนำของ NC State Extension และ NParks ระบุว่าพริกขี้หนูต้องการแดดเต็มวัน แต่ความร้อนจัดก็มีผลเสีย กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าถ้าอุณหภูมิเกิน 33°C ดอกพริกอาจร่วง และเกิน 35°C ผลอ่อนอาจร่วง
อากาศร้อน แห้ง และแดดจัดยังเป็นช่วงที่เพลี้ยไฟพริกระบาดหนัก ตามประกาศเตือนของ สป.กษ. ยะลา ต้นที่ปลูกกลางแจ้งในหน้าแล้งจึงต้องได้น้ำสม่ำเสมอและหมั่นดูยอดอ่อน ส่วนฤดูฝนที่ชื้นจะเจอไรขาวและโรคกุ้งแห้งมากขึ้น
🌱 การเพาะเมล็ดพริกและการเพาะกล้า
พริกขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด นิยมเพาะในถาดหลุมแล้วย้ายกล้าอายุ 30–45 วันลงแปลง ตามคำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตร เมล็ดพริก 1 กรัมมีราว 230–260 เมล็ด แปลง 1 ไร่ใช้เมล็ดราว 100 กรัม และใช้ต้นกล้า 3,200–3,500 ต้น
- เลือกเมล็ด: ซื้อจากแหล่งที่เชื่อถือได้ เลือกพันธุ์ที่ต้านทานโรค ถ้าอยากเก็บเมล็ดปลูกต่อให้ใช้พันธุ์ผสมเปิด เช่น ยอดสน
- ลดเชื้อโรคติดเมล็ด: แช่น้ำอุ่น 50°C นาน 30 นาที แล้วผึ่งให้แห้งก่อนเพาะ
- วัสดุเพาะ: พีทมอส หรือผสมเอง ดินร่วน 1 ส่วน + ปุ๋ยคอก/ปุ๋ยหมัก 1 ส่วน หรือแกลบดำ 1 + ปุ๋ยคอก 1 + ขุยมะพร้าว 1 ส่วน
- หยอดเมล็ด: หลุมละ 1 เมล็ด กลบหนาราว 1 ซม. คลุมถาดด้วยผ้าหรือพลาสติกจนเมล็ดงอกพ้นดิน คู่มือ มข. ระบุว่าเมล็ดงอกราว 5–7 วัน
- รดน้ำ: วันละ 2 ครั้งเช้า–เย็น เมื่อกล้ามีใบจริง 4–5 ใบ ลดเหลือวันละครั้งหรือ 2–3 วันครั้ง
- ให้ปุ๋ยกล้า: อายุ 15–20 วัน รดปุ๋ย 15-15-15 อัตรา 100 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร แล้วรดน้ำเปล่าล้างใบตาม
- ก่อนย้ายปลูก: งดน้ำกล้า 1–2 วัน และวางกล้ากลางแดด 2–3 วันให้ต้นแกร่ง
คู่มือปลูกพริกปลอดภัยของมหาวิทยาลัยขอนแก่นเตือนว่าอย่าเลี้ยงกล้าในถาดนานเกิน 1 เดือน เพราะรากจะขดวนในหลุม ต้นจะแคระและโตช้าหลังย้าย ถ้ายังเตรียมแปลงไม่ทัน ให้ย้ายกล้าลงถุงเพาะชำก่อน
🪴 ปลูกพริกในกระถางยังไง ให้ติดผลดก

ปลูกพริกในกระถางได้ดี ใช้กระถางขนาดอย่างน้อยราว 5 แกลลอน (ประมาณ 19 ลิตร) ปลูก 1–2 ต้นต่อกระถาง ตามคำแนะนำของ NC A&T Extension วางในจุดที่ได้แดดอย่างน้อย 6 ชั่วโมง ใช้ดินโปร่งระบายน้ำดี และกระถางต้องมีรูระบายน้ำ
สำหรับปลูกพริกในกระถางหน้าบ้าน พริกขี้หนูและพริกจินดาเหมาะที่สุดเพราะทรงพุ่มเล็ก ส่วนสูตรเปลี่ยนจากปุ๋ยสูตรเสมอไปเป็นสูตรตัวท้ายสูงเมื่อเริ่มออกดอก เป็นหลักเดียวกับที่ใช้ในแปลง อ่านเพิ่มที่ หลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้ ถ้าปลูกผักสวนครัวในกระถางหลายชนิด เช่น พริก มะเขือเทศ หรือมะนาว ให้วางกระถางพริกไว้ด้านที่ได้แดดมากที่สุด
กระถางเล็กมีดินน้อย จึงแห้งเร็ว ทั้งที่พริกต้องการน้ำสม่ำเสมอ และกรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าอุณหภูมิเกิน 33°C ทำให้ดอกร่วง ใช้กระถางใหญ่ คลุมผิวดินด้วยฟางหรือใบไม้แห้ง และตรวจความชื้นดินทุกวันช่วงหน้าร้อน
🚜 การปลูกพริกแปลงใหญ่ ระยะปลูก และจำนวนต้นต่อไร่
ระยะปลูกพริกที่กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำคือ ระหว่างต้น 50 ซม. ระหว่างแถว 100 ซม. บนแปลงยกสูง 25–30 ซม. กว้าง 120 ซม. ระยะนี้ได้ราว 3,200 ต้นต่อไร่ ตามเอกสารผลิตเมล็ดพันธุ์ของ สป.กษ. สตูล
ขั้นตอนเตรียมแปลงและปลูก
- ไถพรวน ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก 800–1,000 กก./ไร่ ตากดิน 7–14 วัน
- ถ้าดินเป็นกรด ใส่ปูนขาว 100–200 กก./ไร่ (กรมส่งเสริมการเกษตร) ปรับตามผลตรวจ pH
- ยกแปลงสูง 25–30 ซม. กว้าง 120 ซม. วางแนวแปลงตะวันออก–ตะวันตก มีร่องระบายน้ำ
- ขุดหลุมราว 25 × 25 × 30 ซม. รองก้นหลุมด้วย 15-15-15 อัตรารวม 50 กก./ไร่ ก่อนปลูก 2–3 วัน
- คลุมแปลงด้วยพลาสติก ฟางข้าว เปลือกข้าวโพด หรือหญ้าคา เพื่อลดวัชพืชและเก็บความชื้น
- ย้ายกล้าลงหลุม รดน้ำให้ชุ่มทันทีหลังปลูก
คู่มือของ สป.กษ. สตูลเตือนว่ารากพริกอยู่ใกล้ผิวดิน การกำจัดวัชพืชจึงควรทำตั้งแต่ต้นยังเล็ก และการคลุมแปลงช่วยลดงานส่วนนี้ได้มาก
🧪 การใส่ปุ๋ยพริก ตามอายุหลังย้ายปลูก
กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก 1,000–3,000 กก./ไร่ ตอนเตรียมดิน แล้วโรยปุ๋ยเคมีข้างต้น 4 ครั้ง เริ่มจากไนโตรเจนช่วงต้นเล็ก แล้วเปลี่ยนเป็นสูตรตัวท้ายสูงช่วงออกดอกติดผล
แหล่งอื่นใช้หลักเดียวกันแต่ตัวเลขต่างกันเล็กน้อย เช่น ข้อมูลกรมส่งเสริมการเกษตรที่เผยแพร่ปี 2567 ใช้ 12-24-12 อัตรา 25 กก./ไร่ ที่อายุ 15–20 วัน ส่วน สป.กษ. สตูลใส่ 15-15-15 ช่วงเริ่มออกดอก 13-13-21 ช่วงติดผลเล็ก และ 13-13-21 อัตรา 30 กก./ไร่ ทุกเดือนตลอดช่วงเก็บผล สำหรับต้นที่เก็บผลได้หลายเดือน การเติมปุ๋ยตามรอบเก็บแบบนี้ช่วยให้ต้นไม่โทรม คำนวณแม่ปุ๋ยเองได้ที่ เครื่องคำนวณปุ๋ย
สำหรับกระถาง 1–2 ต้น ตัวเลข กก./ไร่ ใช้ตรง ๆ ไม่ได้ ใช้หลักการแทน: ต้นเล็กเน้นสูตรเสมอหรือไนโตรเจน พอเริ่มมีดอกเปลี่ยนเป็นสูตรตัวท้ายสูง (เช่น 13-13-21) โรยห่างโคนราว 1 คืบ แล้วรดน้ำตาม ตามที่คู่มือ มข. แนะนำ
💧 การให้น้ำต้นพริก
พริกต้องการน้ำสม่ำเสมอตั้งแต่ปลูกจนเก็บเกี่ยว แต่ไม่ชอบน้ำขัง กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้น้ำทุก 3–5 วันในแปลง ขึ้นกับสภาพอากาศและความชื้นดิน ช่วงย้ายปลูกใหม่ สป.กษ. สตูลให้น้ำทุกวัน แล้วค่อยเว้นระยะเมื่อต้นตั้งตัว
ตารางนี้สรุปจากคู่มือปลูกพริกปลอดภัยของมหาวิทยาลัยขอนแก่น ส่วนในกระถาง ให้ใช้นิ้วจิ้มดินลึกราว 2–3 ซม. ถ้าแห้งจึงรดจนน้ำไหลออกก้นกระถาง และอย่าให้มีน้ำขังในจานรองกระถาง
อย่าให้ต้นพริกขาดน้ำในหน้าแล้ง ประกาศเตือนของ สป.กษ. ยะลาระบุว่าเพลี้ยไฟพริกระบาดในสภาพร้อน ความชื้นต่ำ และแดดจัด ความเสียหายในช่วงแล้งอาจเกิน 80% และกรมส่งเสริมการเกษตรให้ “อย่าให้พืชขาดน้ำ” เป็นวิธีป้องกันข้อแรก
✂️ การตัดแต่งกิ่งแขนงใต้ง่ามแรก
การปลิดกิ่งแขนงใต้ง่ามแรกทำให้ทรงพุ่มโปร่ง อากาศถ่ายเท พ่นสารทั่วถึง และเก็บผลง่าย ตามคำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตร ควรทำตั้งแต่กิ่งยังสั้น เพราะแผลใหญ่จะเป็นทางให้เชื้อโรคเข้า
- พริกผลใหญ่: ง่ามแรกอยู่ราวข้อที่ 9 ปลิดกิ่งแขนงใต้ง่ามแรกออกให้หมดตั้งแต่ยาวไม่เกิน 10–15 ซม.
- พริกผลเล็ก: ง่ามแรกอยู่ราวข้อที่ 12–15 เก็บแขนงใหญ่ใต้ง่ามแรกไว้ได้ 1–2 แขนง ปลิดแขนงเล็กออก
- ดอกแรก: คู่มือ มข. ระบุว่าดอกแรกเกิดที่ง่ามแรกราว 20 วันหลังปลูก และแนะนำให้ปลิดกิ่ง ใบ และดอกที่อยู่ใต้ง่ามแรกออก
🍂 ต้นพริกใบหงิกเกิดจากอะไร (พริกใบหงิก)

ต้นพริกใบหงิกเกิดได้จาก 3 สาเหตุหลัก คือ เพลี้ยไฟ ไรขาว และโรคไวรัส ซึ่งคู่มือ มข. ระบุว่ามีเพลี้ยอ่อน แมลงหวี่ขาว และเพลี้ยไฟเป็นพาหะ (คำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตรระบุเพลี้ยอ่อนเป็นพาหะโรคใบด่าง และแมลงหวี่ขาวเป็นพาหะไวรัส) ดูรูปใบช่วยแยกได้: เพลี้ยไฟทำให้ขอบใบม้วนขึ้น ไรขาวทำให้ขอบใบม้วนลง ส่วนไวรัสทำให้ใบด่าง
อาการเพลี้ยไฟกับไรขาวคล้ายกันมาก วิธีดูง่ายที่สุดคือดูทิศทางการม้วนของขอบใบตามภาพที่ 2 และดูช่วงฤดู ถ้าแล้งร้อนมักเป็นเพลี้ยไฟ ถ้าชื้นฝนชุกมักเป็นไรขาว ส่วนต้นที่ใบด่างเหลือง ใบเล็ก และต้นแคระทั้งต้น มักเป็นไวรัส ซึ่งรักษาไม่หาย ต้องถอนทิ้งเพื่อไม่ให้แมลงพาไปต้นอื่น ถ้าพบแมลงตัวขาวเป็นปุยแป้งเกาะตามยอดหรือโคน ซึ่งไม่ใช่ศัตรูหลักในคำแนะนำพริก ดูวิธีจัดการที่ เพลี้ยแป้ง
ถ้าต้องใช้สารเคมี ให้ใช้เฉพาะสารที่ขึ้นทะเบียนสำหรับพริก ทำตามฉลากเรื่องอัตราและระยะหยุดพ่นก่อนเก็บเกี่ยว (คู่มือ มข. ระบุ 15–20 วันหลังพ่น) และพ่นสลับกลุ่มสารเพื่อลดการดื้อยา หากระบาดรุนแรงให้ปรึกษาสำนักงานเกษตรอำเภอ เพราะพริกเป็นผักที่กินสดบ่อย สารตกค้างเป็นปัญหาสำคัญ
🐛 โรคพริกและแมลงศัตรูอื่น ๆ ที่ควรรู้
นอกจากอาการใบหงิก โรคที่ทำให้ผลพริกเสียหายมากที่สุดคือโรคกุ้งแห้งหรือแอนแทรคโนส ส่วนโรคที่ทำให้ต้นตายทั้งต้นคือโรคเหี่ยวเขียวและโรครากเน่าโคนเน่า ตารางนี้สรุปจากคำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตร 7/2564
งานวิจัยของศูนย์วิจัยพืชสวนศรีสะเกษ กรมวิชาการเกษตร ยังพบว่าแมลงวันผลไม้ Bactrocera latifrons เป็นศัตรูหลักของพริกเหลือง และการเก็บผลที่ถูกทำลายออกทุกสัปดาห์ร่วมกับเหยื่อโปรตีนลดหนอนในผลได้ดีกว่าการพ่นสารแบบเดิมของเกษตรกร
⏱️ ต้นพริกปลูกกี่วันเก็บได้ และการเก็บเกี่ยว
ต้นพริกเริ่มเก็บผลได้เมื่ออายุราว 70–110 วัน คำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตร 7/2564 ระบุว่าพริกผลใหญ่เก็บได้เมื่ออายุราว 90 วัน พริกผลเล็กราว 110 วัน เก็บได้ทุก 7–10 วัน และให้ผลราว 6–12 เดือนตามการดูแล ส่วนข้อมูลที่กรมฯ เผยแพร่ปี 2567 ระบุอายุ 70–90 วัน เก็บทุก 5–7 วัน นานราว 6 เดือน
เก็บผลพริกอย่างไรให้ต้นให้ผลนาน
- เก็บทีละผลพร้อมขั้ว ช่วงเช้าหรือเย็น เพื่อรักษาคุณภาพ
- เลือกระยะได้ 3 ระยะ คือ เขียว ก้ามปู (เริ่มเปลี่ยนสี) และแดง ตามการใช้งาน
- เก็บผลสม่ำเสมอทุก 7–10 วัน (คำแนะนำ 7/2564) หรือ 5–7 วัน (ข้อมูลกรมฯ 2567) ช่วงแรกได้น้อย แล้วเพิ่มขึ้นจนต้นเริ่มแก่จึงลดลง
- หลังเก็บวางในที่ร่ม อากาศถ่ายเท ไม่กองทับ คัดผลเน่าออก เก็บรักษาที่ 5–10°C ความชื้นสัมพัทธ์ 85–95%
- ถ้าจะตากแห้ง สป.กษ. สตูลระบุว่าพริกสด 10 กก. ได้พริกแห้งราว 3.2–4.3 กก. ตามพันธุ์
สำหรับแปลงการค้า ผลผลิตต่อไร่ต่างกันมากตามพันธุ์และการจัดการ เช่น งานวิจัยกรมวิชาการเกษตรได้พริกยอดสนสดสูงสุดราว 1.58 ตัน/ไร่ ส่วนพันธุ์หัวเรือ ศก.13 ให้ผลสดราว 1.74 ตัน/ไร่ ตามข้อมูล สป.กษ. สตูล
📆 ต้นพริกอายุกี่ปี ปลูกครั้งเดียวเก็บได้นานแค่ไหน
ต้นพริกเป็นไม้พุ่มอายุหลายปีแบบอายุสั้น ฐานข้อมูล Ecocrop ของ FAO ระบุว่า C. frutescens (กลุ่มพริกขี้หนู) อยู่ได้ราว 2–3 ปี และ NParks จัดเป็นไม้อายุหลายปีในเขตร้อน แต่ในแปลงการค้า กรมส่งเสริมการเกษตรระบุช่วงให้ผลราว 6–12 เดือน แล้วจึงรื้อปลูกใหม่
เหตุผลที่แปลงการค้าไม่เก็บต้นไว้นานคือผลผลิตลดลงเมื่อต้นแก่ และโรคสะสมมากขึ้น คู่มือ มข. ยังแนะนำไม่ให้ปลูกซ้ำที่เดิมเกิน 3 ปีติดกัน ส่วนพริกขี้หนูในกระถางหรือรั้วบ้านที่ดูแลดี ตัดแต่งกิ่งแห้ง เติมปุ๋ย และไม่เป็นโรค มักให้ผลต่อได้นานกว่ารอบแปลงการค้า แต่เมื่อต้นแคระ ใบด่าง หรือติดผลน้อยลงชัดเจน การเพาะต้นใหม่จะได้ผลดีกว่า
🫘 การเก็บเมล็ดพันธุ์พริกไว้ปลูกต่อ
เก็บเมล็ดพริกปลูกต่อได้ ถ้าเป็นพันธุ์ผสมเปิดหรือพันธุ์พื้นเมือง เช่น ยอดสน ส่วนพันธุ์ลูกผสม (F1) กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าเก็บเมล็ดไว้ปลูกต่อไม่ได้ เพราะรุ่นลูกจะไม่เหมือนต้นแม่ (NMSU อธิบายว่าต้นรุ่นถัดไปมีลักษณะแตกต่างกันและส่วนใหญ่ด้อยกว่า)
- แยกต้นพันธุ์: ดอกพริกผสมตัวเองได้ แต่แมลงพาเกสรข้ามต้นได้ พริกชนิดเดียวกันผสมข้ามกันง่าย แปลงผลิตเมล็ดของ สป.กษ. สตูลจึงปลูกห่างแปลงพริกพันธุ์อื่นอย่างน้อย 200 เมตร ปลูกในบ้านจำนวนน้อยอาจคลุมดอกด้วยถุงตาข่ายก่อนบาน
- คัดต้นผิดปกติ: ตรวจ 3 ช่วง คือก่อนดอกบาน ช่วงดอกบานถึงติดผลอ่อน และช่วงผลแก่ ถอนต้นผิดพันธุ์หรือเป็นโรคทิ้งทันที
- เก็บผลสุกเต็มที่: เก็บเมื่อผลแดงเกิน 50% ถ้ายังมีผลเขียวปนให้บ่มในที่ร่ม 2–3 วัน
- แยกเมล็ด: ตากพริกจนแห้งกรอบแล้วกะเทาะเมล็ด หรือผ่าผลสด ขูดเมล็ดออกจากไส้ เลือกเมล็ดสีงาช้างหรือเหลืองอ่อน ทิ้งเมล็ดสีเข้ม และควรใส่ถุงมือกันแคปไซซิน
- ตากให้แห้ง: เมล็ดที่แห้งพอจะหักดังเปาะเมื่อลองงอ (NMSU)
- ทดสอบความงอก: สป.กษ. สตูลกำหนดว่าเมล็ดพันธุ์ควรงอกมากกว่า 70%
- เก็บรักษา: ใส่ภาชนะแห้งปิดสนิท เก็บในที่เย็นและแห้ง (สตูล: 4–15°C ความชื้นสัมพัทธ์ต่ำกว่า 60%) ในบ้านใช้ขวดแก้วปิดฝาเก็บในตู้เย็นได้
สป.กษ. สตูลระบุว่าพริกแห้ง 1 กก. ให้เมล็ดพันธุ์ราว 280–300 กรัม และเมล็ดพริก 1 กรัมมีราว 230–260 เมล็ด (กรมส่งเสริมการเกษตร) ถ้าปลูกในบ้าน พริกแห้งแค่ไม่กี่ผลก็ได้เมล็ดพอปลูกหลายสิบต้น เมื่อจะเปิดขวดที่เก็บในตู้เย็น ให้รอจนขวดหายเย็นก่อน เพื่อไม่ให้ไอน้ำเกาะเมล็ด
🔥 พริก สรรพคุณ ความเผ็ด และข้อควรรู้
ความเผ็ดของพริกมาจากสารกลุ่มแคปไซซินอยด์ ซึ่งมีแคปไซซินเป็นสารหลัก ตามรายงานของคณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล สีแดงส้มของผลมาจากแคปแซนทิน และฐานข้อมูลกรมวิชาการเกษตรระบุว่าพริกขี้หนูเป็นแหล่งวิตามินเอและวิตามินซี
- การใช้ตามภูมิปัญญา: บทความปริทัศน์ในวารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มข. ระบุว่าพริกถูกใช้ทั้งปรุงอาหารและการแพทย์แผนโบราณมานาน
- ใช้ภายนอก: เอกสารของคณะเภสัชศาสตร์ มหิดลทบทวนว่าแคปไซซินถูกใช้ทาภายนอกเพื่อบรรเทาอาการปวด เช่น ปวดปลายประสาทและปวดข้อ
- งานวิจัยเบื้องต้น: มีการศึกษาผลต่อการใช้พลังงานและความอยากอาหาร แต่ส่วนใหญ่เป็นการศึกษาขนาดเล็กหรือในสัตว์ทดลอง
- อุตสาหกรรม: สารสกัดพริก เช่น โอลีโอเรซินและแคปไซซิน ใช้ในสีผสมอาหาร แต่งกลิ่นรส ยา และอาหารเสริม (กรมวิชาการเกษตร)
ข้อมูลข้างต้นเป็นความรู้ทั่วไปและการใช้ตามภูมิปัญญา ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผู้มีโรคประจำตัวหรือปัญหาระบบทางเดินอาหารควรปรึกษาแพทย์ก่อนกินพริกในปริมาณมาก
ใส่ถุงมือเมื่อผ่าพริกเผ็ดหรือแกะเมล็ด และอย่าเอามือถูตาหรือหน้า เพราะน้ำมันแคปไซซินทำให้แสบร้อน (NMSU) วางกระถางพริกให้พ้นมือเด็กเล็ก NC State Extension จัดพริกเป็นพืชที่ควรระวังสำหรับเด็ก
📅 ปฏิทินปลูกพริก จากเมล็ดถึงเก็บผล
ภาพรวมรอบปลูกพริกหนึ่งรอบ ตั้งแต่เตรียมดินจนเก็บผล ตัวเลขวันเป็นค่าประมาณจากคำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตรและคู่มือ มข. ปรับตามพันธุ์และฤดู
📚 แหล่งอ้างอิง
- กรมส่งเสริมการเกษตร: คำแนะนำที่ 7/2564 เรื่อง พริก (เผยแพร่โดยสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดราชบุรี)
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดบุรีรัมย์: 10 สายพันธุ์พริก
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดสตูล: การผลิตเมล็ดพันธุ์พริก
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดยะลา: แจ้งเตือนเพลี้ยไฟพริก (ตามคำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตร)
- เดลินิวส์: กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำพริกพันธุ์ดีและวิธีปลูก (6 พ.ย. 2567)
- กรมวิชาการเกษตร: รายงานวิจัยเทคโนโลยีการผลิตพริก ศูนย์วิจัยพืชสวนศรีสะเกษ
- กรมวิชาการเกษตร: ประกาศคำขอรับรองพันธุ์พืชใหม่ พริก (Capsicum annuum L.) พ.ศ. 2551
- กรมวิชาการเกษตร (ฐานข้อมูลพืช): พริกขี้หนู Capsicum frutescens L.
- กรมวิชาการเกษตร (ฐานข้อมูลพืช): พริกขี้หนูผลใหญ่ Capsicum frutescens L.
- กรมวิชาการเกษตร (ฐานข้อมูลพืช): พริกขี้หนูผลเล็ก พันธุ์ห้วยสีทน 1
- คู่มือการปลูกพริกปลอดภัย ตำบลทุ่งโป่ง จ.ขอนแก่น (มหาวิทยาลัยขอนแก่น / วช.)
- คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย: ดอกพริกขี้หนู Capsicum frutescens (webFLOWER)
- คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล: โครงการพิเศษ สารสกัดพริกกับการหลั่งกรดในกระเพาะ (2549)
- วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น: พริกและแคปไซซิน (2554)
- Kraikruan et al. (2008) Capsaicin and Dihydrocapsaicin Contents of Thai Chili Cultivars, Kasetsart J. (Nat. Sci.) 42: 611–616
- NParks Singapore, Flora & Fauna Web: Capsicum frutescens
- FAO Ecocrop: Capsicum frutescens
- NC State Extension Gardener Plant Toolbox: Capsicum (pepper)
- NC A&T Cooperative Extension: Growing Fruiting Vegetables in Containers
- New Mexico State University, Guide H-262: Vegetable Seed Saving for Home Gardeners
- University of Melbourne, Multilingual Plant Names: Capsicum annuum
- Royal Botanic Gardens, Kew (POWO): Piper nigrum L.
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ต้นพริกชอบแดดไหม
ต้นพริกชอบแดด ควรได้แดดตรงอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวันตามคำแนะนำของ NC State Extension อุณหภูมิที่เหมาะคือ 20–30°C ตามกรมส่งเสริมการเกษตร แต่ถ้าร้อนเกิน 33°C ดอกอาจร่วง และเกิน 35°C ผลอ่อนอาจร่วง จึงต้องให้น้ำสม่ำเสมอและคลุมดินช่วงหน้าร้อน
ต้นพริกปลูกกี่วันเก็บได้
คำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตร 7/2564 ระบุว่าพริกผลใหญ่เริ่มเก็บได้เมื่ออายุราว 90 วัน และพริกผลเล็ก (พริกขี้หนู) ราว 110 วัน เก็บได้ทุก 7–10 วัน ให้ผลราว 6–12 เดือน ส่วนพันธุ์ลูกผสมบางพันธุ์อย่างซูเปอร์ฮอตเก็บได้ที่ 60–65 วัน
ต้นพริกใบหงิกเกิดจากอะไร
พริกใบหงิกเกิดได้จากเพลี้ยไฟ ไรขาว และโรคไวรัสที่คู่มือ มข. ระบุว่ามีเพลี้ยอ่อน แมลงหวี่ขาว หรือเพลี้ยไฟเป็นพาหะ เพลี้ยไฟทำให้ขอบใบม้วนขึ้นและระบาดช่วงแล้ง ไรขาวทำให้ขอบใบม้วนลง ใบเรียวแหลม และระบาดช่วงฝน ส่วนไวรัสทำให้ใบด่างเหลือง ใบเล็กบิด ต้นแคระ ต้องถอนทิ้ง
ปลูกพริกในกระถางยังไง
ใช้กระถางขนาดอย่างน้อยราว 19 ลิตร (5 แกลลอน) ที่มีรูระบายน้ำ ปลูก 1–2 ต้น ใช้ดินร่วนผสมปุ๋ยหมัก วางในที่ได้แดดอย่างน้อย 6 ชั่วโมง รดน้ำให้ดินชื้นสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ ให้ปุ๋ยสูตรเสมอช่วงต้นเล็ก แล้วเปลี่ยนเป็นสูตรตัวท้ายสูงเมื่อเริ่มออกดอก
ต้นพริกอายุกี่ปี
ต้นพริกเป็นไม้พุ่มอายุหลายปีแบบอายุสั้น ฐานข้อมูล FAO Ecocrop ระบุว่าพริกขี้หนู (C. frutescens) อยู่ได้ราว 2–3 ปี แต่ในแปลงการค้า กรมส่งเสริมการเกษตรระบุช่วงให้ผลราว 6–12 เดือน แล้วรื้อปลูกใหม่ เพราะผลผลิตลดลงและโรคสะสมเมื่อต้นแก่
รูปภาพเพิ่มเติม
ปลูกต่อได้เลย
ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายต้นพริก
ไม้กระถางพริกชี้ฟ้า
Capsicum annuum var. acuminatum Fingerh. (บางแหล่งจัดใน C. frutescens)
ไม้กระถางพริกขี้หนู
Capsicum frutescens L. (บางแหล่ง/บางพันธุ์จัดเป็น Capsicum annuum L.)
ไม้กระถางพริกหยวก
Capsicum annuum L. (กลุ่มพริกหยวก)
ไม้ดอก