
พริกขี้หนู
Capsicum frutescens L. (บางแหล่ง/บางพันธุ์จัดเป็น Capsicum annuum L.)
ให้ดินชื้นสม่ำเสมอ ไม่ให้น้ำขัง (รายละเอียดดูหน้าต้นพริก)
แดดจัดแสงแดดโดยตรง
ง่ายเหมาะสำหรับมือใหม่
อากาศร้อน กลางคืนเกิน 30°C ดอกอาจไม่พัฒนา (FAO)
ราว 30–120 ซม. (ขี้หนูสวนพื้นเมืองราว 45–75 ซม.)
ปานกลาง
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- พริกขี้หนู (bird's eye chili) พริกผลเล็กวงศ์ Solanaceae กรมวิชาการเกษตรใช้ชื่อ *Capsicum frutescens* L. แต่บางแหล่งจัดบางพันธุ์เป็น *C. annuum*
- พริกขี้หนูสวน = กลุ่มผลเล็กที่สุด ราว 2–4 ซม. ผลชี้ขึ้น เผ็ดและหอมกว่าพริกขี้หนูเม็ดใหญ่ ต้นอยู่ได้ 2–3 ปี
- เม็ดใหญ่: จินดา (~51,000 SHU) ห้วยสีทน ศก.1 (~78,000 SHU) หัวเรือ (~87,000 SHU) ยาว 4–8 ซม. นิยมทำพริกแห้ง
- ความเผ็ด ราว 20,000–220,000+ SHU ตามพันธุ์ อากาศร้อนเผ็ดขึ้น ผลรุ่นแรกเผ็ดสุด
- พันธุ์ขี้หนูสวนรับรอง: กวก. กาญจนบุรี 1 เผ็ดมากเป็นพิเศษ ปลูกกลางแจ้งได้ เก็บเมล็ดต่อได้ เก็บแรก 128 วันหลังย้ายกล้า
- ชอบแดดเต็มวัน ปลูกในกระถางได้ ปักหลักค้ำ กิ่งหักง่าย สรรพคุณพื้นบ้าน: ช่วยเจริญอาหาร ขับลม (ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์)
🛒 ซื้อพริกขี้หนู — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ข้อมูลทั่วไป
พริกขี้หนู คือพริกผลเล็กในสกุล Capsicum วงศ์ Solanaceae ผลยาวราว 2–8 ซม. ตามพันธุ์ ปลายแหลม ส่วนใหญ่ชี้ขึ้นฟ้า ดิบสีเขียว สุกสีแดง และเผ็ดจัดกว่าพริกผลใหญ่ กรมวิชาการเกษตรใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ Capsicum frutescens L. และชื่อสามัญ bird pepper ส่วนพริกขี้หนูสวนคือพริกขี้หนูกลุ่มผลเล็กที่สุด ซึ่งคนไทยรู้จักว่าเผ็ดและหอมเป็นพิเศษ
หน้านี้เน้นเฉพาะเรื่องของพริกขี้หนู ทั้งความต่างระหว่างพริกขี้หนูกับพริกขี้หนูสวน พันธุ์ที่นิยม (จินดา ห้วยสีทน ยอดสน หัวเรือ) ความเผ็ดกี่สโควิลล์ ชื่อวิทยาศาสตร์ที่แหล่งข้อมูลยังเห็นไม่ตรงกัน การเก็บผลเขียวหรือแดง การทำพริกขี้หนูแห้ง และสรรพคุณตามภูมิปัญญา ส่วนวิธีปลูกพริกทั่วไปแบบละเอียดอ่านได้ที่หน้าต้นพริก
🌶️ พริกขี้หนูคืออะไร และพริกขี้หนูภาษาอังกฤษเรียกว่าอะไร
พริกขี้หนูคือพริกผลเล็กรสเผ็ดจัด ภาษาอังกฤษเรียกว่า bird’s eye chili, bird chilli หรือ bird pepper ในสิงคโปร์และมาเลเซียเรียก chilli padi ส่วนต่างประเทศมักเรียกพริกชนิดนี้ที่ใช้ในอาหารไทยว่า Thai chili วิกิพีเดียอธิบายว่าชื่อไทย “พริกขี้หนู” มาจากรูปผลที่เล็กเหมือนมูลหนู
Thai PBS สรุปว่าพริกไม่ใช่พืชพื้นเมืองของไทยหรือเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่เดินทางมากับการค้าหลังยุคโคลัมบัส และเข้าสู่เอเชียในศตวรรษที่ 16 ก่อนหน้านั้นอาหารเอเชียได้ความเผ็ดร้อนจากพริกไทย ขิง ข่า และตะไคร้ แต่ทุกวันนี้พริกขี้หนูกลายเป็นวัตถุดิบที่ขาดไม่ได้ในครัวไทย
🧬 พริกขี้หนู ชื่อวิทยาศาสตร์: Capsicum frutescens หรือ Capsicum annuum
แหล่งข้อมูลไทยส่วนใหญ่ เช่น กรมวิชาการเกษตร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ สสวท. ใช้ชื่อ Capsicum frutescens L. สำหรับพริกขี้หนู แต่ก็มีแหล่งที่ใช้ C. annuum L. เพราะพริกที่คนไทยเรียกว่า “ขี้หนู” ไม่ได้มาจากชนิดเดียว เอกสารของ มทร.ล้านนาระบุว่าพริกขี้หนูกระจายอยู่ได้ถึง 3 ชนิด คือ C. annuum, C. frutescens และ C. chinense
สรุปแบบใช้งานได้คือ พริกขี้หนูสวนผลเล็กที่ผลตั้งชี้ขึ้นมักถูกจัดเป็น C. frutescens ส่วนพริกขี้หนูเม็ดใหญ่ที่ปรับปรุงพันธุ์แล้ว เช่น จินดาและหัวเรือ งานวิจัยบางชิ้นจัดเป็น C. annuum ซึ่งเป็นชนิดเดียวกับพริกชี้ฟ้าและพริกหยวก ถ้าต้องอ้างชื่อวิทยาศาสตร์ในงานเขียน ควรระบุชื่อพันธุ์ควบคู่และบอกว่าอ้างจากแหล่งใด
🍃 ลักษณะต้นพริกขี้หนู ใบ ดอก และผล
ต้นพริกขี้หนูเป็นไม้พุ่มเล็ก สูงราว 30–120 ซม. ใบเรียบเป็นมัน ดอกสีขาวอมเขียว และผลเล็กปลายแหลมที่ตั้งชี้ขึ้น จุดที่ใช้แยกพริกขี้หนูจากพริกผลใหญ่ได้เร็วที่สุดคือทิศของผล NParks ระบุว่าผล C. frutescens ตั้งชี้ขึ้นจนสุก ขณะที่พริกชี้ฟ้าและพริกหยวกผลยาวห้อยหรือเอียงลง
เอกสารของ ม.ราชภัฏพิบูลสงครามยังบันทึกว่าผลอ่อนตั้งชี้ขึ้น แต่ผลแก่บางต้นจะห้อยลงตามน้ำหนัก ดังนั้นต้นที่ผลดกมาก ๆ อาจเห็นผลเอนลงบ้าง ซึ่งต่างจากพริกผลใหญ่ที่ผลห้อยลงตั้งแต่ยังอ่อน ภาพรวมของลักษณะพริกทุกชนิดดูได้ที่หน้าต้นพริก
🌿 พริกขี้หนูสวนคืออะไร ต่างจากพริกขี้หนูทั่วไปอย่างไร

พริกขี้หนูสวนคือพริกขี้หนูกลุ่มผลเล็กที่สุด ผลสั้นราว 2–4 ซม. เผ็ดจัดและมีกลิ่นหอม ส่วนคำว่า “พริกขี้หนู” ในตลาดยังรวมพริกขี้หนูเม็ดใหญ่ เช่น จินดา ห้วยสีทน และหัวเรือ ที่ผลยาวกว่า สื่อสุขภาพ PPTV บรรยายว่าพริกขี้หนูสวนผลเล็กกว่า เผ็ดกว่า และหอมกว่าพริกขี้หนูทั่วไป ขณะที่ สป.กษ. บุรีรัมย์ระบุว่าความเผ็ดของขี้หนูสวนเปลี่ยนได้ตามสภาพอากาศและอุณหภูมิของท้องถิ่น
พริกขี้หนู กับ พริกขี้หนูสวน ต่างกันตรงไหน
เอกสาร มทร.ล้านนาจัดพริกขี้หนูสวนไว้ในกลุ่ม “พริกผลเล็ก” ร่วมกับพริกขี้นกและพริกตุ้ม ซึ่งผลมีเส้นผ่านศูนย์กลางราว 0.3–1.5 ซม. และอธิบายว่า C. frutescens เป็นไม้กึ่งพุ่มอายุ 2–3 ปี ต่างจาก C. annuum ที่เป็นพืชล้มลุกอายุสั้น ข้อนี้อธิบายได้ว่าทำไมขี้หนูสวนหลังบ้านจึงเก็บกินได้นานหลายปี
ราคาพริกขี้หนูสวนขึ้นลงตามฤดู
ฐานข้อมูลกรมวิชาการเกษตรระบุว่าผลผลิตพริกขี้หนูสวนฤดูฝนที่มากเกินไปทำให้ราคาช่วงต่อมาตกต่ำ ขณะที่ค่าจ้างเก็บพริกต่อกิโลกรัมกลับสูงขึ้น ราคาจึงขึ้นลงตามฤดูชัดเจน ติดตามราคาล่าสุดได้ที่ ราคาพริกวันนี้
ถ้าซื้อพริกขี้หนูสวนจากตลาดไปเพาะเมล็ด ให้เลือกผลสุกแดงจัดจากต้นที่ไม่ใช่พันธุ์ลูกผสม เพราะพันธุ์พื้นเมืองอย่างกาญจนบุรี 1 กรมวิชาการเกษตรระบุว่าเก็บเมล็ดไปปลูกต่อได้ ส่วนลูกผสม F1 รุ่นลูกจะไม่เหมือนต้นแม่
🏷️ พริกขี้หนูสวน พันธุ์ไหนดี
พันธุ์ขี้หนูสวนที่มีข้อมูลรับรองจากกรมวิชาการเกษตรคือ “กวก. กาญจนบุรี 1” ซึ่งคัดจากพริกผลเล็กพื้นเมืองที่ศูนย์วิจัยพืชสวนกาญจนบุรีตั้งแต่ปี 2539 และรับรองพันธุ์ในปี 2559 จุดเด่นคือเผ็ดมากเป็นพิเศษ หอมเล็กน้อย ปลูกกลางแจ้งได้โดยไม่ต้องพรางแสง และเก็บเมล็ดไว้ปลูกต่อได้
เลือกตามเป้าหมาย: ถ้าอยากได้ขี้หนูสวนเผ็ดหอมไว้กินในบ้านและเก็บเมล็ดต่อเอง ให้ใช้พันธุ์ผสมเปิดหรือพันธุ์พื้นเมืองอย่างกาญจนบุรี 1 ถ้าปลูกขายเน้นผลผลิตเร็วและสม่ำเสมอ ลูกผสมเชิงการค้าเก็บได้เร็วกว่า แต่ผลมักใหญ่กว่าขี้หนูสวนที่ตลาดต้องการ
เอกสารพันธุ์กาญจนบุรี 1 ระบุว่าแปลงเก็บเมล็ดพันธุ์ควรอยู่ห่างพริกพันธุ์อื่นอย่างน้อย 200 เมตร เพราะพริกผสมข้ามกันได้ ถ้าปลูกขี้หนูสวนติดกับพริกชี้ฟ้าหรือพริกเม็ดใหญ่ในสวนบ้าน เมล็ดรุ่นต่อไปอาจได้ผลยาวขึ้นหรือเผ็ดน้อยลง
🔴 พริกขี้หนูเม็ดใหญ่ และพริกขี้หนูจินดา ห้วยสีทน หัวเรือ ยอดสน

พริกขี้หนูเม็ดใหญ่ (พริกขี้หนูผลใหญ่) คือกลุ่มพริกขี้หนูที่ผลยาวราว 4–8 ซม. ปลูกเป็นการค้ามากในภาคอีสาน ฐานข้อมูลกรมวิชาการเกษตรระบุแหล่งปลูกหลัก เช่น ชัยภูมิ ศรีสะเกษ อุบลราชธานี นครพนม และให้ข้อมูลว่าปี 2562 มีพื้นที่เก็บเกี่ยวพริกขี้หนูผลใหญ่ราว 1.46 แสนไร่ ส่วนพริกขี้หนูผลเล็กราว 1.77 แสนไร่
ข้อมูลจินดาและยอดสนมาจาก สป.กษ. บุรีรัมย์ หัวเรือจากเอกสาร มทร.ล้านนา ศรีสะเกษ 4 จากเอกสารพันธุ์แนะนำของกรมวิชาการเกษตร ส่วนค่า SHU มาจากงานวิจัยของ ม.เกษตรศาสตร์ มทร.ล้านนายังบันทึกพันธุ์พื้นเมืองของพริกขี้หนูอีกหลายชื่อ เช่น เดือยไก่ บางช้าง บ้านแพ้ว พิชัย สุโขทัย ตากฟ้า และเลย
ถ้าต้องการพริกเม็ดยาวที่เผ็ดน้อยกว่านี้มาก ให้ดูที่พริกชี้ฟ้า ซึ่งเป็นพริกผลใหญ่ห้อยลง และถ้าต้องการพริกเนื้อหนาเกือบไม่เผ็ดสำหรับผัดหรือยัดไส้ ดูที่พริกหยวก
🔥 พริกขี้หนูเผ็ดเท่าไหร่ กี่สโควิลล์ (Scoville)
พริกขี้หนูไทยที่มีผลวัดจริงเผ็ดราว 20,000–90,000 SHU และพริกขี้หนูเลยพันธุ์เกษตรกรเฉลี่ยสูงถึงราว 220,000 SHU วิกิพีเดียให้ช่วงของ bird’s eye chili ไว้ราว 50,000–100,000 SHU ซึ่งเผ็ดกว่าฮาลาเปโญ แต่เผ็ดน้อยกว่าฮาบาเนโร
งานวิจัยใน Kasetsart Journal (2551) วัดสารแคปไซซินและไดไฮโดรแคปไซซินในผลสุกของพริกไทย 10 พันธุ์ แล้วแปลงเป็นหน่วยสโกวิลล์ สายพันธุ์ C. frutescens มีค่าตั้งแต่ราว 20,250 (K05) ถึง 80,805 SHU (K07) ขณะที่จินดาราว 51,255 และหัวเรือราว 87,135 SHU ส่วนพริกขี้หนูเลยในรายงานกรมวิชาการเกษตรบางสายวัดได้ถึงราว 275,000 SHU จึงเห็นว่าชื่อ “ขี้หนู” ครอบคลุมช่วงความเผ็ดที่กว้างมาก
อะไรทำให้พริกขี้หนูเผ็ดมากหรือน้อย
- พันธุ์: ปริมาณแคปไซซินถูกควบคุมด้วยพันธุกรรมเป็นหลัก
- สภาพปลูก: งานวิจัยเดียวกันระบุว่าสภาพแวดล้อมมีผลอย่างมีนัยสำคัญ และมีรายงานว่าอุณหภูมิสูงเพิ่มความเผ็ด ตรงกับที่ สป.กษ. บุรีรัมย์บอกว่าความเผ็ดของขี้หนูสวนเปลี่ยนตามอากาศท้องถิ่น
- รุ่นที่เก็บ: ผลรุ่นแรกเผ็ดที่สุด แล้วลดลงในรุ่นถัดไป ผู้วิจัยสันนิษฐานว่าเกิดจากต้นแก่และผลที่ติดมากแย่งอาหารกัน
- ส่วนของผล: มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืนระบุว่าสารแคปไซซินอยู่ในไส้พริก ส่วนเมล็ดที่ติดอยู่รอบไส้ก็มีรสเผ็ด
Thai PBS อธิบายว่าแคปไซซินจับกับตัวรับ TRPV1 ในเซลล์ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม จึงรู้สึกแสบร้อน แต่นกไม่รู้สึกเผ็ด นกจึงกินผลพริกและช่วยกระจายเมล็ดได้ ซึ่งเข้ากับชื่อภาษาอังกฤษ bird pepper และข้อมูลของ NParks ที่ระบุว่าต้นพริกขี้หนูดึงดูดนก
🎨 พริกขี้หนูแดง พริกขี้หนูเขียว พริกขี้หนูขาว และพริกขี้หนูป่า
พริกขี้หนูแดงคือผลสุกเต็มที่ ส่วนพริกขี้หนูเขียวคือผลที่แก่แต่ยังไม่เปลี่ยนสี ทั้งสองมาจากต้นเดียวกัน สีของผลแต่ละพันธุ์อาจต่างกันเล็กน้อย เช่น พันธุ์ศรีสะเกษ 4 ผลอ่อนเหลืองอมเขียว ผลแก่ส้มแดง และผลสุกแดง
NParks ระบุว่าผลสุกของ C. frutescens อาจเป็นแดง ส้ม หรือม่วงได้ตามสายพันธุ์ และมีสายพันธุ์ไม้ประดับที่ผลหลายสีชี้ขึ้นเป็นพุ่ม ส่วนวิกิพีเดียกล่าวถึงพริกขี้หนูไม้ประดับแบบไทยที่ผลเปลี่ยนสีจากเขียว เหลือง ส้ม จนแดง และเผ็ดน้อยกว่าเล็กน้อย
☀️ ต้นพริกขี้หนูชอบแดดไหม และจุดปลูกที่ต่างจากพริกชนิดอื่น
ต้นพริกขี้หนูชอบแดดเต็มวัน NParks จัดไว้ในกลุ่ม full sun ต้องการน้ำปานกลาง ปลูกง่าย และพันธุ์กาญจนบุรี 1 ของกรมวิชาการเกษตรระบุชัดว่าปลูกกลางแจ้งได้โดยไม่ต้องพรางแสง แต่ข้อมูลของ FAO ระบุว่าถ้าอุณหภูมิกลางคืนเกิน 30°C ดอกอาจไม่พัฒนา และคืนที่เย็นลงถึงราว 15°C ช่วยการติดผล
เรื่องที่ใช้กับพริกทุกชนิด เช่น การเพาะกล้า ระยะปลูกแปลง สูตรปุ๋ยตามอายุ และการให้น้ำ อ่านได้ที่ วิธีปลูกพริกทั่วไป (เพาะกล้า ระยะปลูก ปุ๋ยตามอายุ โรคและแมลง) ส่วนนี้สรุปเฉพาะจุดที่ต่างสำหรับพริกขี้หนู:
- ต้นอยู่ได้หลายปี: ขี้หนูสวน (C. frutescens) อยู่ได้ราว 2–3 ปีตาม FAO และ มทร.ล้านนา ต่างจากพริกผลใหญ่ที่ปลูกเป็นรอบ จึงคุ้มที่จะตัดแต่งกิ่งแห้งและเติมปุ๋ยต่อเนื่อง
- ทรงพุ่มกึ่งเลื้อย: พันธุ์กาญจนบุรี 1 สูงและกว้างราว 75 ซม. เอกสารกรมฯ แนะนำให้เว้นระยะกว้างขึ้นและทำค้าง/ปักหลักค้ำ
- ใบอ่อนดึงดูดแมลง: มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืนระบุว่าขี้หนูสวนขึ้นง่ายแต่ดูแลยาก เพราะแมลงหลายชนิดชอบใบอ่อน ควรตรวจยอดสม่ำเสมอ ดูอาการพริกใบหงิกและวิธีแยกสาเหตุ
- ไม่ชอบน้ำขัง: ม.ราชภัฏพิบูลสงครามระบุว่าพริกขี้หนูชอบดินร่วนระบายน้ำดี และพันธุ์ศรีสะเกษ 4 ไม่เหมาะกับแปลงน้ำขัง
- โรคสำคัญ: มทร.ล้านนาระบุโรคกุ้งแห้ง (แอนแทรคโนส) ว่าทำให้ผลผลิตลดลงได้มากกว่าครึ่ง รวมถึงโรคเหี่ยว รากปม และใบหงิกใบด่างจากไวรัส
🪴 ปลูกพริกขี้หนูในกระถาง ให้เก็บกินได้ทั้งปี

พริกขี้หนูเป็นพริกที่เหมาะปลูกในกระถางที่สุดชนิดหนึ่ง เพราะทรงพุ่มเล็ก NParks ระบุว่าใช้ปลูกในภาชนะได้ และขี้หนูสวนพื้นเมืองสูงเพียงราว 45–75 ซม. ใช้กระถางที่มีรูระบายน้ำ วางในจุดที่ได้แดดเต็มวัน และใช้ดินร่วนโปร่ง ขนาดกระถางและวิธีผสมดินดูได้ในหัวข้อปลูกพริกในกระถางของหน้าต้นพริก
- เพาะเมล็ดจากผลสุกแดง: NParks ระบุว่าเมล็ด C. frutescens ใช้เวลางอก 13–30 วัน ช้ากว่าที่หลายคนคาด อย่าเพิ่งรื้อถาดเพาะ
- ย้ายลงกระถาง 1 ต้นต่อใบ: ขี้หนูสวนแตกกิ่งกว้าง ถ้าปลูกหลายต้นในกระถางเดียวกิ่งจะเบียดกัน
- ปักหลักไม้ไผ่ตั้งแต่ต้นเล็ก: กิ่งพริกขี้หนูอ่อนและหักง่ายเมื่อผลดก
- ให้ปุ๋ยน้อยแต่บ่อย: ช่วงต้นเล็กใช้สูตรเสมอ เมื่อเริ่มติดดอกค่อยเปลี่ยนเป็นสูตรตัวท้ายสูง หลักการอ่านที่ หลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้ และคำนวณสูตรได้ที่ เครื่องคำนวณปุ๋ย
- เก็บผลสม่ำเสมอ: งานวิจัยของ ม.เกษตรศาสตร์พบว่าผลที่ติดมากแย่งอาหารกัน การเก็บผลออกเรื่อย ๆ จึงช่วยให้ต้นไม่โทรมเร็ว
พริกขี้หนูในกระถางอยู่ได้หลายปี เมื่อผ่านรอบให้ผลแล้วต้นเริ่มโทรม ให้ตัดกิ่งแห้งและกิ่งที่ไม่ติดผลออก เติมดินใหม่หรือปุ๋ยหมัก แล้วรอยอดใหม่ แต่ถ้าใบเริ่มด่างเหลือง ใบเล็กบิด และต้นแคระทั้งต้น อาจเป็นโรคไวรัส ควรเพาะต้นใหม่จากเมล็ดแทน
⏱️ ปลูกพริกขี้หนูกี่วันเก็บได้ เก็บผลเขียวหรือผลแดงดี
พริกขี้หนูเริ่มให้ผลรุ่นแรกราว 80–100 วันหลังย้ายกล้าตาม FAO แต่ขึ้นกับพันธุ์มาก ลูกผสมอย่างซูเปอร์ฮอตเก็บได้ที่ 60–65 วัน จินดาราว 90 วันหลังย้ายกล้า ศรีสะเกษ 4 เก็บครั้งแรกที่ 92 วัน ส่วนขี้หนูสวนพันธุ์กาญจนบุรี 1 ใช้เวลานานกว่า คือ 128 วันหลังย้ายกล้า
เลือกระยะเก็บตามการใช้
- ผลเขียวแก่: ขายสดและใช้ปรุงอาหาร รายงานกรมวิชาการเกษตรในอีสานพบว่าเกษตรกรบางแปลงเก็บพริกเขียวทุก 2 สัปดาห์ ได้ถึง 11 รุ่นต่อฤดู
- ผลแดง: ใช้ตากแห้งและเก็บเมล็ด งานวิจัยพริกหัวเรือพบว่าผลเริ่มเปลี่ยนสีราว 50 วันหลังดอกบาน และเมล็ดคุณภาพดีที่สุดเมื่อผลแดงที่ราว 55 วันหลังดอกบาน
- เก็บพร้อมขั้ว: เด็ดทีละผลพร้อมขั้วช่วงเช้าหรือเย็น วิธีเก็บและเก็บรักษาทั่วไปดูที่หน้าต้นพริก
🌞 พริกขี้หนูแห้ง: พันธุ์ที่เหมาะ และสดกี่กิโลได้แห้งกี่กิโล

พริกขี้หนูแห้งทำจากผลสุกแดงที่ตากหรืออบจนกรอบ พันธุ์ที่ สป.กษ. บุรีรัมย์ระบุว่าเหมาะทำพริกแห้ง ได้แก่ จินดา (สีสวย) ห้วยสีทน (แห้งแล้วแดงเข้มเป็นมัน ผิวเรียบ) และยอดสน (แห้งแล้วแดงวาว ป่นแล้วหอม) พริกห้วยสีทนสด 1 กิโลกรัมตากแล้วเหลือพริกแห้งราว 0.43 กิโลกรัม
รายงานกรมวิชาการเกษตรเรื่องพริกขี้หนูเลยให้ผลผลิตสดจากแปลงศรีสะเกษปี 2553 คือ ศก.59-1-2 ราว 1,467 และ ศก.40-2-2 ราว 1,347 กก.ต่อไร่ ส่วนผลผลิตแห้งเฉลี่ยปี 2554 ของสองสายนี้ราว 284 และ 305 กก.ต่อไร่ตามลำดับ ตัวเลขมาจากคนละปี เมื่อนำมาเทียบกันคร่าว ๆ น้ำหนักแห้งอยู่ราวหนึ่งในห้าของน้ำหนักสด ตัวเลขนี้ต่างกันตามพันธุ์และความชื้นของผล จึงใช้เพื่อประมาณการเท่านั้น
- เลือกผลสุกแดงทั้งผล ไม่มีแผลช้ำ เพราะโรคกุ้งแห้งทำให้ผลมีแผลยุบและเน่าระหว่างตาก
- ตากบนตะแกรงหรือแผ่นที่อากาศผ่านได้ กลับผลบ่อย ๆ ให้แห้งทั่ว
- เก็บในภาชนะแห้งปิดสนิท พ้นความชื้น ถ้าจะเก็บเมล็ดปลูกต่อ ให้ใช้พริกแห้งจากพันธุ์ผสมเปิดเท่านั้น
ราคาพริกขี้หนูแห้งเทียบพริกสดเปลี่ยนตามฤดูและแหล่ง ดูข้อมูลล่าสุดได้ที่ ราคาพริกวันนี้
🍲 พริกขี้หนูใช้ทำอะไรได้บ้างในครัวไทย
พริกขี้หนูใช้ได้ทั้งผลสด ผลแห้ง และแปรรูป ฐานข้อมูลกรมวิชาการเกษตรระบุการใช้ตั้งแต่น้ำพริก พริกแกง ซอสพริก พริกดอง น้ำมันพริก ไปจนถึงแต่งรสขนมขบเคี้ยวและบะหมี่กึ่งสำเร็จรูป และสารสกัดอย่างโอลีโอเรซินกับแคปไซซินที่ใช้ในยาและอาหารเสริม
พริกขี้หนูสวนที่มีกลิ่นหอมเหมาะกับเมนูกินสดที่ได้กลิ่นพริกชัด เช่น น้ำปลาพริก ส่วนพริกเม็ดใหญ่อย่างจินดา ห้วยสีทน และยอดสน เอกสาร สป.กษ. บุรีรัมย์ระบุว่านิยมทำพริกแห้ง พริกป่น และซอส
💊 พริกขี้หนู สรรพคุณ ประโยชน์ และข้อควรระวัง
พริกขี้หนูเป็นแหล่งวิตามินเอและวิตามินซีตามฐานข้อมูลกรมวิชาการเกษตร และมีสารแคปไซซินที่ให้ความเผ็ด ในตำรับพื้นบ้านใช้พริกขี้หนูช่วยเจริญอาหาร ขับลม ขับเหงื่อ และขับเสมหะ ข้อมูลต่อไปนี้เป็นการใช้ตามภูมิปัญญา ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
สรรพคุณตามภูมิปัญญา
- ผล: PPTV อ้างข้อมูลกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกว่าพริกขี้หนูมีรสเผ็ดร้อน ใช้ขับลม ช่วยเจริญอาหาร ช่วยย่อย ขับเหงื่อ และขับเสมหะ
- ราก: หมอพื้นบ้านใช้รากตำกับน้ำมะนาวและเกลือ ป้ายคอเด็กเพื่อขับเสมหะ (PPTV) เอกสาร ม.ราชภัฏพิบูลสงครามบันทึกการใช้ทำนองเดียวกันสำหรับอาการเจ็บคอ
- ใช้ภายนอก: NParks ระบุการใช้เป็นขี้ผึ้งทาบรรเทาปวดกล้ามเนื้อ ข้อ และปวดฟัน มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืนระบุการใช้ผงพริกแห้งทาภายนอกลดปวดบวมและไขข้ออักเสบ
- ความเชื่อพื้นบ้านอื่น: เอกสารสมุนไพรบางแห่งกล่าวถึงการใช้กับโรคผิวหนังอย่างหิดและกลาก โดยไม่มีงานวิจัยทางคลินิกรองรับ
ประโยชน์ทางโภชนาการ
บทความสุขภาพของ HDmall ให้ตัวเลขพริกขี้หนู 100 กรัมว่ามีพลังงานราว 103 กิโลแคลอรี ใยอาหาร 6.5 กรัม วิตามินซี 70 มิลลิกรัม และวิตามินเอราว 11,050 IU แต่บทความไม่ได้ระบุว่าอ้างจากตารางใด จึงควรใช้เป็นตัวเลขคร่าว ๆ ในชีวิตจริงเรากินพริกขี้หนูครั้งละไม่กี่กรัม ปริมาณสารอาหารที่ได้จึงน้อยกว่านี้มาก
PPTV เตือนว่าผู้ที่เป็นโรคกระเพาะอาหารอักเสบ แผลในกระเพาะ ลำไส้อักเสบ และริดสีดวงทวาร ควรเลี่ยงพริกจัด และการกินมากอาจทำให้แสบร้อนกระเพาะ HDmall ระบุว่าแคปไซซินระคายเคืองทางเดินอาหารเมื่อกินมาก อาจทำให้ปวดแสบ กรดเกิน หรือท้องเสีย ใส่ถุงมือเวลาผ่าหรือแกะเมล็ดพริก และอย่าเอามือขยี้ตา ถ้าเผ็ดจนทนไม่ไหว นมช่วยลดความแสบร้อนได้ ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
✅ สรุป: เลือกพริกขี้หนูให้ตรงกับการใช้
ถ้าอยากได้ความเผ็ดหอมสำหรับกินสด เลือกพริกขี้หนูสวนผลเล็ก ถ้าจะทำพริกแห้งหรือพริกป่น เลือกพริกขี้หนูเม็ดใหญ่อย่างจินดา ห้วยสีทน หรือยอดสน พริกขี้หนูส่วนใหญ่จัดเป็น Capsicum frutescens แต่บางพันธุ์ถูกจัดเป็น C. annuum ความเผ็ดอยู่ราว 20,000 ถึงกว่า 200,000 SHU ตามพันธุ์และสภาพปลูก ต้นชอบแดดเต็มวัน ปลูกในกระถางได้ และขี้หนูสวนอยู่ได้หลายปี
อ่านวิธีปลูกพริกแบบครบทุกขั้นตอนได้ที่ต้นพริก เปรียบเทียบกับพริกผลใหญ่ได้ที่พริกชี้ฟ้าและพริกหยวก และติดตามราคาพริกวันนี้
📚 แหล่งอ้างอิง
- กรมวิชาการเกษตร (ฐานข้อมูลพืช): พริกขี้หนู Capsicum frutescens L. (bird pepper)
- กรมวิชาการเกษตร (ฐานข้อมูลพืช): พริกขี้หนูผลใหญ่ Capsicum frutescens L.
- กรมวิชาการเกษตร (ฐานข้อมูลพืช): พริกขี้หนูผลเล็ก พันธุ์ห้วยสีทน 1
- กรมวิชาการเกษตร (พืชพันธุ์รับรอง): พริกขี้หนูผลเล็กพันธุ์ กวก. กาญจนบุรี 1
- กรมวิชาการเกษตร (พืชพันธุ์แนะนำ): พริกขี้หนูเลยพันธุ์ กวก. ศรีสะเกษ 4
- กรมวิชาการเกษตร (รายงานวิจัย 2554): การคัดเลือกพันธุ์พริกขี้หนูเลย (Capsicum chinense)
- กรมวิชาการเกษตร (รายงานวิจัย 2558): ทดสอบเทคโนโลยีการผลิตพริกในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง
- กรมวิชาการเกษตร (รายงานวิจัย 2562): ระยะสุกแก่ทางสรีรวิทยาของพริกหัวเรือ ศก.13 และ ศก.25
- Kraikruan et al. (2008) Capsaicin and Dihydrocapsaicin Contents of Thai Chili Cultivars, Kasetsart J. (Nat. Sci.) 42: 611–616
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดบุรีรัมย์: 10 สายพันธุ์พริก
- มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลล้านนา (2564): ความผูกพันของคนกับพริก ตอน พริกกะเหรี่ยงคีรีราษฎร์
- คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย: ดอกพริกขี้หนู Capsicum frutescens (webFLOWER)
- สสวท. (scimath.org): คลังภาพชีววิทยา พริกขี้หนู
- โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชฯ ม.ราชภัฏพิบูลสงคราม: พริกขี้หนู (เอกสารสมุนไพร)
- มูลนิธิเกษตรกรรมยั่งยืน (ประเทศไทย): พริกขี้หนูสวน
- NParks Singapore, Flora & Fauna Web: Capsicum frutescens
- FAO Ecocrop: Capsicum frutescens
- Wikipedia: Capsicum frutescens
- Wikipedia: Bird’s eye chili
- PPTV Online: “พริกขี้หนู” สรรพคุณทางยา (อ้างข้อมูลกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก)
- HDmall: พริกขี้หนู (Thai chili) ประโยชน์ โภชนาการ ข้อควรระวัง
- Thai PBS: “พริก” ทำไมจึงเผ็ด และมีต้นกำเนิดจากที่ไหน
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
พริกขี้หนูชอบแดดไหม
พริกขี้หนูชอบแดดเต็มวัน NParks จัดเป็นพืชที่ต้องการแดดจัดและน้ำปานกลาง และพันธุ์กาญจนบุรี 1 ของกรมวิชาการเกษตรปลูกกลางแจ้งได้โดยไม่ต้องพรางแสง แต่ FAO ระบุว่าถ้ากลางคืนร้อนเกิน 30°C ดอกอาจไม่พัฒนา จึงควรให้น้ำสม่ำเสมอในหน้าร้อน
พริกขี้หนูกับพริกขี้หนูสวนต่างกันอย่างไร
พริกขี้หนูสวนคือพริกขี้หนูกลุ่มผลเล็กที่สุด ยาวราว 2–4 ซม. ผลชี้ขึ้น เผ็ดจัดและมีกลิ่นหอม ส่วนคำว่าพริกขี้หนูในตลาดยังรวมพริกขี้หนูเม็ดใหญ่ เช่น จินดา ห้วยสีทน และหัวเรือ ที่ผลยาว 4–8 ซม. และนิยมทำพริกแห้ง ขี้หนูสวนมักถูกจัดเป็น Capsicum frutescens ที่ต้นอยู่ได้ 2–3 ปี
พริกขี้หนูเผ็ดกี่สโควิลล์
งานวิจัยของ ม.เกษตรศาสตร์วัดพริกขี้หนูไทยได้ราว 20,000–87,000 SHU เช่น จินดาราว 51,000 ห้วยสีทน ศก.1 ราว 78,000 และหัวเรือราว 87,000 SHU ส่วนพริกขี้หนูเลยพันธุ์เกษตรกรเฉลี่ยราว 220,000 SHU ตามกรมวิชาการเกษตร ความเผ็ดเปลี่ยนตามพันธุ์ อุณหภูมิ และรุ่นที่เก็บ
พริกขี้หนูชื่อวิทยาศาสตร์อะไร
กรมวิชาการเกษตร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ NParks ใช้ชื่อ Capsicum frutescens L. วงศ์ Solanaceae แต่บางแหล่งใช้ Capsicum annuum L. และงานวิจัยของ ม.เกษตรศาสตร์จัดพันธุ์จินดา ห้วยสีทน และหัวเรือเป็น C. annuum เพราะพริกที่คนไทยเรียกว่าขี้หนูมาจากได้หลายชนิด
ปลูกพริกขี้หนูกี่วันเก็บได้
ขึ้นกับพันธุ์ FAO ระบุว่าพริกขี้หนู (C. frutescens) ให้ผลแรกราว 80–100 วันหลังย้ายกล้า ลูกผสมอย่างซูเปอร์ฮอตเก็บได้ที่ 60–65 วัน จินดาราว 90 วัน ส่วนขี้หนูสวนพันธุ์กาญจนบุรี 1 เก็บครั้งแรกที่ 128 วันหลังย้ายกล้า และต้นขี้หนูสวนให้ผลต่อได้หลายปี
รูปภาพเพิ่มเติม
ปลูกต่อได้เลย
ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายพริกขี้หนู
ไม้กระถางต้นพริก
Capsicum spp. (C. annuum L., C. frutescens L.; พริกจินดา/ห้วยสีทน แหล่งจัดชนิดไม่ตรงกัน)
ไม้กระถางพริกชี้ฟ้า
Capsicum annuum var. acuminatum Fingerh. (บางแหล่งจัดใน C. frutescens)
ไม้กระถางพริกหยวก
Capsicum annuum L. (กลุ่มพริกหยวก)
ไม้ดอก