
ต้นมะละกอ
Carica papaya L.
หลังย้ายปลูกรดทุกวัน จากนั้นดินทรายวันเว้นวัน ดินร่วนทุก 3–4 วัน ห้ามแฉะ
แดดจัดแสงแดดโดยตรง
ง่ายเหมาะสำหรับมือใหม่
ราว 21–30°C
ราว 2–10 เมตร (พันธุ์เตี้ยอย่างปากช่อง 1 ติดผลแรกที่ราว 70–80 ซม.)
เร็ว
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ต้นมะละกอ คือ *Carica papaya* L. วงศ์ Caricaceae ภาษาอังกฤษ Papaya ลำต้นอ่อนกลวง ไม่มีเนื้อไม้แท้ สูง 2–10 ม. อายุสั้น
- 3 เพศ: ตัวผู้ช่อดอกยาวห้อยราว 25–120 ซม. / ตัวเมียผลกลม / กะเทยผลยาวเนื้อหนา (ตลาดต้องการ) รู้เพศได้เมื่อออกดอก จึงปลูกหลุมละ 3 ต้น
- พันธุ์: กินดิบ แขกนวล / กินสุก แขกดำ ฮอลแลนด์ เรดเลดี้ ปากช่อง 1
- ระยะปลูก 2–2.5 × 2.5–3 ม. (ราว 213–320 ต้น/ไร่) หลุม 50 × 50 × 50 ซม. ชอบแดดจัด ≥5 ชม./วัน ห้ามน้ำขัง
- ปุ๋ย 15-15-15 100 ก./ต้น/เดือน (1–6 เดือน) แล้ว 13-13-21 200 ก./ต้น เก็บผลดิบได้ 4–6 เดือน หลังย้ายปลูก
- โรคจุดวงแหวน (ใบด่าง) จากไวรัสที่เพลี้ยอ่อนพาไป รักษาไม่ได้ ต้องป้องกันและถอนทำลาย
- ปลูกในกระถางได้ ใช้ต้นตอนยอดจากต้นกะเทยหรือพันธุ์เตี้ย วางกลางแดด
🛒 ซื้อต้นมะละกอ — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ยังไม่มีร้านขายต้นมะละกอในตลาดตอนนี้
ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้
🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้ข้อมูลทั่วไป
ต้นมะละกอ คือพืชให้ผลเขตร้อน ชื่อวิทยาศาสตร์ Carica papaya L. วงศ์ Caricaceae ลำต้นเดี่ยวตั้งตรง เนื้ออ่อนกลวง ไม่มีเนื้อไม้แท้ สูงราว 2–10 เมตร ใบใหญ่แฉกลึกรวมกันที่ยอด และติดผลตามลำต้นใต้ใบ ปลูกง่าย โตเร็ว เก็บผลดิบได้ในไม่กี่เดือน คนไทยกินทั้งมะละกอดิบในส้มตำและมะละกอสุกเป็นผลไม้
บทความนี้รวมเรื่องที่คนปลูกมะละกอต้องรู้ ตั้งแต่วิธีดูต้นตัวผู้ ตัวเมีย และกะเทย พันธุ์แขกดำ แขกนวล ฮอลแลนด์ เรดเลดี้ ปากช่อง 1 ระยะปลูกและจำนวนต้นต่อไร่ ปุ๋ยตามอายุ โรคจุดวงแหวน (ใบด่าง) ศัตรูมะละกอ การเก็บเกี่ยว ผลผลิตต่อไร่ ไปจนถึงการปลูกมะละกอในกระถาง ข้อมูลอ้างอิงจากกรมวิชาการเกษตร สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และมหาวิทยาลัย
🌿 ต้นมะละกอคืออะไร ข้อมูลพื้นฐาน
มะละกอเป็นพืชจากเขตร้อนของทวีปอเมริกา สสวท. ระบุว่ามีถิ่นกำเนิดในอเมริกากลางและเข้ามาในไทยตั้งแต่สมัยอยุธยา ปัจจุบันเป็นพืชเศรษฐกิจที่ปลูกทั่วประเทศ ตารางนี้สรุปข้อมูลสำคัญไว้ในที่เดียว
🏷️ มะละกอ ภาษาอังกฤษ ชื่อวิทยาศาสตร์ และมะละกอภาษาถิ่น 4 ภาค
มะละกอภาษาอังกฤษคือ Papaya บางแห่งเรียก Pawpaw หรือ Tree melon ส่วนชื่อวิทยาศาสตร์คือ Carica papaya L. อยู่วงศ์ Caricaceae คนไทยแต่ละภาคเรียกมะละกอต่างกันไป ตามตารางนี้
คำว่า “แตงต้น” และชื่ออังกฤษ “Tree melon” สะท้อนลักษณะเดียวกัน คือผลอวบน้ำคล้ายแตงแต่ห้อยอยู่บนต้นสูง ถ้าจะค้นข้อมูลภาษาอังกฤษเพิ่ม ให้ใช้ชื่อวิทยาศาสตร์ Carica papaya จะได้ผลตรงที่สุด
🌳 ลักษณะต้นมะละกอ เป็นต้นไม้จริงไหม ใบ ดอก ผล
ต้นมะละกอไม่ใช่ไม้ยืนต้นเนื้อแข็งแท้ แม้จะสูงได้ถึง 10 เมตร UF/IFAS เรียกว่า “พืชคล้ายต้นไม้ขนาดยักษ์” ที่ไม่มีเนื้อไม้ ส่วนฐานข้อมูล ICRAF เรียกว่า “พืชล้มลุกรูปต้นไม้” ลำต้นกลวง มีเนื้อเยื่อฟองน้ำและเส้นใย ทุกส่วนมียางสีขาว
ลำต้นและราก
ลำต้นเดี่ยวไม่แตกกิ่ง เส้นผ่านศูนย์กลางราว 10–30 ซม. มีรอยแผลใบเก่าเรียงรอบต้นชัดเจน ลำต้นอ่อนจึงหักง่ายเมื่อเจอลมแรง ต้นที่ติดผลดกอาจล้มทั้งต้น ระบบรากมีทั้งรากแก้วและรากแขนง และรากไวต่อน้ำขังมาก น้ำท่วมเพียงช่วงสั้นก็ทำให้ต้นตายได้
ใบมะละกอ
ใบมะละกอเป็นใบเดี่ยวขนาดใหญ่ แฉกลึกแบบฝ่ามือ กว้างราว 25–75 ซม. ก้านใบกลวงยาวได้ถึงราว 1 เมตร ใบออกเรียงเวียนรวมกันที่ยอดเป็นทรงร่ม ใบแต่ละใบอยู่ได้ราว 6–8 เดือนแล้วร่วงไป แบบบันทึกพันธุ์ของกรมวิชาการเกษตรใช้จำนวนแฉกใบ (3–11 แฉก) สีก้านใบ และความยาวก้านใบเป็นลักษณะแยกพันธุ์ เช่น พันธุ์โกโก้มีจุดสีม่วงบนต้นอ่อนและก้านใบสีม่วง
ดอกและผลมะละกอ
ดอกมะละกอเป็นรูปแตร สีขาวอมเหลือง มีกลิ่นหอม ออกตามซอกใบ และแยกได้ 3 เพศ (อ่านวิธีดูในหัวข้อถัดไป) ผลห้อยเป็นกลุ่มตามลำต้นใต้ใบ ผลดิบสีเขียว สุกแล้วผิวเหลืองถึงส้ม เนื้อสีเหลือง ส้ม หรือแดงตามพันธุ์ และมีเมล็ดสีดำจำนวนมากในโพรงกลางผล UF/IFAS ระบุว่าต้นที่ได้รับการดูแลดีอาจเริ่มออกดอกได้ราว 4 เดือนหลังปลูก
⚥ ต้นมะละกอตัวผู้ ตัวเมีย กะเทย ดูยังไง

ดูเพศต้นมะละกอได้จากดอกเท่านั้น ต้นตัวผู้มีช่อดอกยาวห้อยราว 25–120 ซม. ต้นตัวเมียมีดอกใหญ่ช่อสั้นไม่มีเกสรตัวผู้และให้ผลกลม ส่วนต้นกะเทย (สมบูรณ์เพศ) มีดอกที่มีทั้งเกสรตัวผู้และตัวเมีย ให้ผลยาวเนื้อหนาที่ตลาดต้องการ ก่อนออกดอกจึงแยกเพศด้วยตาไม่ได้
ดอกกะเทยมี 3 แบบ และผลบิดเบี้ยว
ดอกกะเทยยังแบ่งย่อยได้อีก สป.กษ. หนองคาย อธิบายว่าแบบ elongata ให้ผลยาวทรงกระบอกที่ตลาดรับซื้อ แบบ pentandria ให้ผลกลมเป็นพู คล้ายลูกทุเรียน และแบบ intermediate ให้ผลมีรอยแผลและรูปทรงเบี้ยว สองแบบหลังตลาดไม่ต้องการ ควรปลิดทิ้งตั้งแต่ผลยังเล็ก UF/IFAS ยังระบุว่าเพศของต้นบางต้นแปรเปลี่ยนได้ตามอุณหภูมิ ความยาวกลางวัน และความชื้นในดิน และต้นตัวผู้ที่มีดอกกะเทยปนอาจติดผลทรงลูกแพร์คุณภาพต่ำได้บ้าง
ทำไมปลูกหลุมละ 3 ต้น
เพศของมะละกอถูกกำหนดทางพันธุกรรมจากต้นพ่อแม่ เมล็ดจากต้นกะเทยที่ผสมตัวเองจะได้ต้นกะเทยต่อต้นตัวเมียราว 2 : 1 ในทางทฤษฎี (ข้อมูลการผลิตเมล็ดในฐานข้อมูลพันธุ์พืช กรมวิชาการเกษตร) แต่ในแปลงจริงอาจต่างไป งานของศูนย์วิจัยพืชสวนศรีสะเกษนับต้นกล้าแขกดำศรีสะเกษ 50 ต้นได้ตัวเมีย 20 ต้นและกะเทย 30 ต้น (ตัวเมีย : กะเทย = 2 : 3) เพราะยังรู้เพศไม่ได้จนกว่าจะออกดอก สวนการค้าจึงปลูกหลุมละ 3 ต้น แล้วเหลือต้นกะเทยไว้หลุมละ 1 ต้นเมื่อต้นเริ่มออกดอก
🍈 พันธุ์มะละกอยอดนิยม: แขกดำ แขกนวล ฮอลแลนด์ เรดเลดี้ ปากช่อง 1

มะละกอในไทยแบ่งตามการใช้ได้ 2 กลุ่มใหญ่ คือ พันธุ์กินดิบ สำหรับส้มตำ เช่น แขกนวล และพันธุ์กินสุก เช่น แขกดำ ฮอลแลนด์ เรดเลดี้ ตารางนี้สรุปข้อมูลจากกรมวิชาการเกษตรและ สป.กษ.
มะละกอแขกนวลกับแขกดำต่างกันอย่างไร
ต่างกันที่การใช้เป็นหลัก แขกนวลเป็นพันธุ์กินดิบที่นิยมที่สุดสำหรับส้มตำ ผิวผลเรียบสีเขียวอมเหลือง เนื้อดิบหนากรอบ ส่วนแขกดำผิวผลสีเขียวเข้มหนา เนื้อสุกสีแดงแน่นและหวานกว่า (แขกดำศรีสะเกษราว 12.5 บริกซ์ เทียบแขกนวลราว 10.5 บริกซ์) จึงขายได้ทั้งผลสุกและผลดิบขนาดเล็ก ในแปลงทดลองของกรมวิชาการเกษตร แขกนวลให้ผลผลิตต่อไร่สูงกว่าแขกดำในหลายแปลง
มะละกอฮอลแลนด์และเรดเลดี้
สองพันธุ์นี้อยู่ในกลุ่มผลใหญ่ที่หนักเกิน 1 กก. เหมาะกินสุก กรมวิชาการเกษตรรับรองฮอลแลนด์พันธุ์ศรีสะเกษและศรีสะเกษ 1 ในปี 2562 (หลังจากรับรองแขกดำศรีสะเกษเมื่อปี 2540) ส่วนเรดเลดี้ ผู้เขียนบล็อกของ UF/IFAS Extension Charlotte County ระบุว่าปลูกได้ผลดีที่สุดและหาซื้อง่าย เพราะต้นกะเทยผสมเกสรตัวเองได้ แต่ต้นที่เพาะจากเมล็ดยังแยกเป็นกะเทยและตัวเมีย (ราว 2 : 1 ในทางทฤษฎี) จึงควรปลูก 2–3 ต้นแล้วเก็บต้นกะเทยไว้ เมล็ดลูกผสมจากบริษัทให้ผลดีเฉพาะรุ่นแรก ถ้าเก็บเมล็ดไปปลูกต่อ รสชาติ สี ขนาด และความหนาเนื้อจะเปลี่ยนไป
🥗 มะละกอเป็นผักหรือผลไม้ มะละกอดิบกับมะละกอสุก
ในทางพฤกษศาสตร์ มะละกอเป็นผลไม้ เพราะผลเจริญมาจากรังไข่ของดอกและมีเมล็ดอยู่ข้างใน กรมวิชาการเกษตรก็จัดมะละกอไว้ในกลุ่ม “ไม้ผล” แต่ในครัว มะละกอดิบถูกใช้แบบผัก ทั้งส้มตำ แกงส้ม และผัด จึงมีคนเรียกว่าผักได้ตามการใช้งาน
ข้อมูลกรมวิชาการเกษตรระบุว่าตลาดในประเทศต้องการมะละกอดิบราว 80,000 ตันต่อปี ผลสุกราว 50,000 ตัน และส่งโรงงานอีกอย่างน้อย 70,000 ตัน ราว 98% บริโภคในประเทศ ผู้บริโภคผลสุกชอบเนื้อแดงมากกว่าเนื้อเหลือง และต้องการเนื้อหวานที่ไม่เละ
💚 มะละกอ ประโยชน์ และสรรพคุณตามภูมิปัญญา
มะละกอมีประโยชน์มากกว่าเป็นอาหาร ยางจากผลดิบมีเอนไซม์ปาเปน (papain) ที่ใช้ในอุตสาหกรรม เมล็ดและต้นยังมีการใช้ในบางท้องถิ่น ข้อมูลด้านล่างรวบรวมจากฐานข้อมูล ICRAF, NParks สิงคโปร์ และหน่วยงานเกษตรไทย
- อาหาร: ผลดิบทำส้มตำ แกง ผัด ผลสุกกินสด ทำแยม เยลลี่ น้ำผลไม้ และแปรรูปทั้งผลไม้แช่อิ่มและบรรจุกระป๋อง
- เอนไซม์ปาเปน: ได้จากยางผลดิบ ใช้หมักเนื้อให้นุ่ม ทำให้เบียร์ไม่ขุ่นเมื่อแช่เย็น และใช้ในยาช่วยย่อย หมากฝรั่ง แชมพู และเครื่องสำอาง
- เมล็ด: บางประเทศบดเมล็ดใช้แทนพริกไทยดำ
- ไม้ประดับ: NParks ระบุว่าปลูกในภาชนะได้ ดอกหอม และดึงดูดนก
- ภูมิปัญญาพื้นบ้าน: มีการใช้ยางมะละกอบรรเทาอาการปวดฟันตามความเชื่อพื้นบ้าน (NParks) ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
ฐานข้อมูลอันตรกิริยาระหว่างสมุนไพรกับยาของ ม.มหิดล ระบุว่าการกินมะละกอเป็นอาหารถือว่าปลอดภัย แต่ควรระวังการกินปริมาณมาก สารสกัดเข้มข้น หรือใช้ต่อเนื่องนาน โดยมีรายงานเกี่ยวกับยาบางชนิด เช่น วาร์ฟาริน ผู้ที่ใช้ยาประจำควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
ฐานข้อมูล NTBG ระบุว่ายางสดจากมะละกอทำให้ผิวหนังของคนเก็บผลระคายเคืองได้ และบางคนแพ้ปาเปน เวลาเก็บหรือปอกผลดิบจำนวนมากควรสวมถุงมือ และล้างมือหลังสัมผัสยาง
☀️ ต้นมะละกอชอบแดดไหม สภาพอากาศและดินที่เหมาะ
ต้นมะละกอชอบแดดจัด ข้อมูลกรมวิชาการเกษตรระบุว่าต้องการแสงแดดอย่างน้อยราว 5 ชั่วโมงต่อวัน และ UF/IFAS แนะนำให้ปลูกกลางแจ้งรับแดดเต็มวัน ต้นในร่มจะยืดสูง ลำต้นเล็ก และติดผลน้อย
จุดอ่อนที่สุดของมะละกอคือน้ำขัง ICRAF ระบุว่ารากไวต่อน้ำขังมากจนน้ำท่วมช่วงสั้นก็ทำให้ต้นตาย UF/IFAS แนะนำให้ทำโคกดินสูงราว 0.6–0.9 เมตร กว้างราว 1.2–3 เมตรในที่ที่น้ำใต้ดินตื้นหรือมีน้ำท่วมหลังฝนตกหนัก
📏 การปลูกมะละกอ: ระยะปลูก และ 1 ไร่ปลูกมะละกอกี่ต้น
กรมวิชาการเกษตรใช้ระยะปลูกมะละกอ 2–2.5 × 2.5–3 เมตร หลุมละ 1 ต้น คิดเป็นราว 213–320 ต้นต่อไร่ ระยะ 2.5 × 2.5 เมตรได้ราว 256 ต้นต่อไร่ ซึ่งเป็นระยะที่ใช้ในแปลงทดลองของศูนย์วิจัยพืชสวนศรีสะเกษ
ตัวเลขจำนวนต้นคำนวณจาก 1 ไร่ = 1,600 ตร.ม. หารด้วยพื้นที่ต่อต้น ยังไม่หักทางเดินหรือร่องน้ำ ถ้าปลูกในบ้าน UF/IFAS แนะนำให้เว้นระยะจากต้นไม้อื่น ตัวบ้าน และสายไฟอย่างน้อยราว 2–3 เมตร
🪴 ขั้นตอนการปลูกมะละกอ ตั้งแต่เพาะเมล็ดถึงลงหลุม
การปลูกมะละกอแบบสวนการค้าเริ่มจากเพาะกล้า ย้ายปลูกเมื่อกล้าอายุราว 45 วัน ลงหลุมขนาด 50 × 50 × 50 ซม. หลุมละ 3 ต้น แล้วเลือกเหลือต้นกะเทย 1 ต้นเมื่อออกดอก วิธีนี้ใช้ได้ทั้งมะละกอแขกนวล แขกดำ และฮอลแลนด์
- เตรียมเมล็ด: ใช้เมล็ดจากแหล่งที่เชื่อถือได้ เมล็ดเก็บเองต้องมาจากต้นกะเทยที่ตรงพันธุ์ ล้างเมือกออกแล้วผึ่งในที่ร่มให้แห้ง
- เพาะกล้า: หยอดเมล็ดในถุงหรือถาดเพาะ ภาชนะละ 2–4 เมล็ด เมล็ดงอกใน 2–3 สัปดาห์ เลี้ยงกล้าในโรงเรือนกันแมลงเพื่อลดโรคใบด่าง
- เตรียมแปลง: ไถพรวน กำจัดวัชพืช ที่ลุ่มให้ยกร่องหรือทำโคก วางแนวปลูกตามระยะ 2–2.5 × 2.5–3 ม.
- ขุดหลุมและรองก้นหลุม: หลุม 50 × 50 × 50 ซม. ใส่ปุ๋ยคอกราว 10 กก. คลุกดินบน และปุ๋ย 15-15-15 ราว 20 กรัมต่อหลุม บางแปลงใส่หินฟอสเฟต 150–200 กรัมรองก้นหลุมด้วย
- ย้ายปลูก: ย้ายกล้าอายุราว 45 วัน (สูงราว 15–30 ซม.) หลุมละ 3 ต้น รดน้ำทุกวันช่วงแรกหลังย้ายปลูก
- เลือกต้น: เมื่อต้นออกดอก (ต้นอายุราว 6–7 เดือนในงานของศูนย์ฯ ศรีสะเกษ) ให้เก็บต้นกะเทยไว้หลุมละ 1 ต้น ตัดต้นอื่นทิ้ง
- ดูแลแปลง: กำจัดวัชพืชสม่ำเสมอ โดยเฉพาะช่วงตั้งตัว และปลิดผลรูปทรงผิดปกติตั้งแต่ยังเล็ก
ต้นมะละกอที่ติดผลดกมักล้มเมื่อเจอลมแรง เพราะลำต้นไม่มีเนื้อไม้ เลือกแปลงที่มีแนวกันลม หรือปักหลักค้ำต้นที่ติดผลหนัก และอย่ารดน้ำจนดินแฉะ เพราะรากเน่าง่าย (ข้อมูล UF/IFAS และ ICRAF)
🧪 ปุ๋ยมะละกอตามอายุ และการให้น้ำ
มะละกอโตเร็วและตอบสนองต่อปุ๋ยดี กรมวิชาการเกษตรแนะนำปุ๋ย 15-15-15 อัตรา 100 กรัมต่อต้นทุกเดือนในช่วง 1–6 เดือนแรก แล้วเปลี่ยนเป็น 13-13-21 อัตรา 200 กรัมต่อต้นเมื่อต้นเริ่มติดผล ร่วมกับปุ๋ยอินทรีย์
ปุ๋ยสูตรที่มีโพแทสเซียมสูงอย่าง 13-13-21 ใช้ช่วงติดผลเพื่อบำรุงคุณภาพผล อ่านหลักเลือกสูตรปุ๋ยเพิ่มได้ที่ หลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้ หรือคำนวณปริมาณแม่ปุ๋ยตามจำนวนต้นด้วย เครื่องคำนวณปุ๋ย
การให้น้ำมะละกอ
มะละกอต้องการน้ำสม่ำเสมอ แต่รากเน่าง่ายถ้าดินแฉะ สวนในไทยนิยมใช้มินิสปริงเกลอร์หรือสายยาง รดทุกวันช่วงหลังย้ายปลูก แล้วให้ตามสภาพดิน UF/IFAS แนะนำว่าดินทรายระบายน้ำเร็วให้น้ำวันเว้นวันหรือทุกวันช่วงร้อนแล้ง ส่วนดินร่วนให้ทุก 3–4 วัน และลดน้ำในช่วงอากาศเย็น
🦠 โรคจุดวงแหวน (ใบด่าง) และศัตรูมะละกอ

โรคจุดวงแหวน หรือโรคใบด่างมะละกอ (Papaya ringspot virus, PRSV) คือโรคที่สำคัญที่สุดของมะละกอในไทย เกิดจากไวรัสที่มีเพลี้ยอ่อนเป็นพาหะ ยังไม่มีสารใดรักษาต้นที่เป็นโรคให้หายได้ การจัดการจึงเน้นป้องกันและถอนทำลายต้นที่เป็นโรค
อาการโรคจุดวงแหวน
- ใบด่างเป็นลายเขียวอ่อนสลับเขียวเข้ม เส้นใบซีด ใบบิดเบี้ยว หงิก และเล็กลง
- ก้านใบและลำต้นส่วนบนมีขีดช้ำคล้ายรอยน้ำมัน ต้นแคระแกร็น
- ผลมีจุดวงแหวนบนผิว ผลเล็กและติดน้อย ดอกและผลร่วง ความหวานลดลงได้ถึง 50% หรือมากกว่า
- อาการรุนแรงขึ้นในช่วงอากาศเย็น ต้นที่ติดเชื้อตั้งแต่ยังเล็กมักไม่ให้ผลผลิตที่ขายได้
การแพร่ระบาดและการป้องกัน
ไวรัสแพร่ทางน้ำเลี้ยงพืช (เช่น ติดไปกับมีดตัดแต่ง) และโดยเพลี้ยอ่อน เช่น Myzus persicae และ Aphis gossypii แบบไม่คงทน คือเพลี้ยดูดต้นเป็นโรคแล้วไปดูดต้นปกติก็แพร่โรคได้ทันที กรมวิชาการเกษตรระบุว่าไวรัสไม่ติดไปกับเมล็ด แต่กล้าที่ติดเชื้อจากแปลงเพาะนำโรคเข้าแปลงใหม่ได้ สายพันธุ์ P ของไวรัสเข้าทำลายทั้งมะละกอและพืชตระกูลแตง
- เพาะกล้าในโรงเรือนหรือกรงตาข่ายกันแมลง
- ปลูกข้าวโพดหรือข้าวฟ่างเป็นพืชกันชนรอบแปลงหนาแน่นก่อนย้ายปลูกราว 1 เดือน และใช้พลาสติกคลุมดินสีเงินช่วยไล่เพลี้ย (ITFNet)
- ไม่ปลูกมะละกอใกล้แปลงพืชตระกูลแตง
- ตรวจแปลงบ่อย ถอนและทำลายต้นที่แสดงอาการทันที เพราะพ่นยาฆ่าเพลี้ยหลังเห็นอาการแล้วมักช้าเกินไป
- เลือกพันธุ์ที่ทนโรคได้ดีกว่า งานทดสอบของกรมวิชาการเกษตรไม่พบพันธุ์ที่ต้านทานได้จริง แต่ปากช่อง และสายพันธุ์ MI, SK 003, SK 004 แสดงอาการน้อยที่สุด
- ในพื้นที่ระบาดหนัก ปลูกเป็นรอบสั้นแล้วรื้อปลูกใหม่ UF/IFAS แนะนำให้ปลูกใหม่ทุก 18–24 เดือน
ศัตรูมะละกออื่น ๆ
ใช้สารเคมีเฉพาะชนิดที่ขึ้นทะเบียนกับมะละกอ ใช้ตามอัตราบนฉลาก และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามที่ฉลากกำหนด โดยเฉพาะมะละกอดิบที่เก็บขายต่อเนื่องเกือบทุกสัปดาห์
⏱️ ปลูกมะละกอกี่เดือนได้ผล การเก็บเกี่ยว และผลผลิตต่อไร่
มะละกอเก็บผลดิบได้ราว 4–6 เดือนหลังย้ายปลูก ตามข้อมูลกรมวิชาการเกษตร ส่วนผลสุก UF/IFAS ระบุว่ามะละกอทั่วไปให้ผลราว 7–11 เดือนหลังปลูก
ดูยังไงว่ามะละกอพร้อมเก็บ
- ขายดิบ (ส้มตำ): เก็บตอนผลยังเขียว เช่น แขกดำผลหนักราว 500–750 กรัม
- ขายสุก: เก็บเมื่อผิวเริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลืองราว 1/10–1/3 ของผล ผลที่ปล่อยให้เปลี่ยนสีบนต้นนานขึ้นจะหวานกว่า
- หลังเก็บ: บ่มที่อุณหภูมิห้องจนสุกเหลืองส้มทั้งผล แล้วจึงแช่เย็น ผลสุกเก็บได้ราว 4–7 วัน
ผลผลิตมะละกอต่อไร่และต่อต้น
ผลผลิตต่างกันมากตามพันธุ์ พื้นที่ และโรคใบด่าง ในแปลงทดลองหลายจังหวัดของกรมวิชาการเกษตร แขกนวลสายพันธุ์คัดเลือกให้ผลผลิตราว 3,500–18,900 กก.ต่อไร่ และแขกดำราว 400–13,900 กก.ต่อไร่ ส่วนพันธุ์ปากช่อง 1 ให้ราว 30–40 กก.ต่อต้นต่อปี ICRAF ระบุว่าต้นหนึ่งให้ผลราว 30–150 ผลต่อปี และ UF/IFAS ประเมินว่าต้นที่ดูแลดีให้ผลราว 27–36 กก. (60–80 ปอนด์) ใน 12 เดือน ข้อมูลกรมวิชาการเกษตรปี 2562 ระบุว่าไทยปลูกมะละกอราว 57,524 ไร่ ผลผลิตรวมราว 87,498 ตัน
🏡 การปลูกมะละกอในกระถาง ปลูกได้ไหม

ปลูกมะละกอในกระถางได้ สป.กษ. สิงห์บุรีระบุว่ามะละกอปลูกได้ทั้งในกระถางและลงดิน เหมาะกับคนเมืองที่ไม่มีที่ดิน และ NParks สิงคโปร์จัดมะละกอเป็นพืชที่ปลูกในภาชนะได้ กุญแจสำคัญคือเลือกต้นเตี้ยที่เป็นต้นกะเทย ใช้ภาชนะใหญ่ที่ระบายน้ำดี และวางกลางแดดจัด
- เลือกต้น: ต้นที่ตอนยอดจากต้นกะเทยจะเตี้ยและรู้เพศแน่นอน หรือเลือกพันธุ์ที่ติดผลต่ำอย่างปากช่อง 1 (ผลแรกสูงจากดินราว 70–80 ซม.) ถ้าเพาะเมล็ดเอง ให้ปลูกหลายต้นแล้วเลือกต้นกะเทยไว้เมื่อออกดอก พันธุ์อย่างเรดเลดี้ก็ต้องปลูก 2–3 ต้นแล้วเลือกต้นกะเทยเช่นกัน
- ภาชนะ: ใช้กระถางใบใหญ่หรือวงบ่อที่มีรูระบายน้ำมาก ยิ่งใหญ่ยิ่งดีเพราะต้นต้องการน้ำและอาหารมาก (ไม่มีแหล่งทางการกำหนดขนาด)
- วัสดุปลูก: ดินร่วนผสมปุ๋ยอินทรีย์ ระบายน้ำดี ห้ามน้ำขังก้นกระถาง
- ตำแหน่ง: แดดจัดอย่างน้อยราว 5 ชั่วโมงต่อวัน และพ้นแนวลมแรง
- ดูแล: รดน้ำเมื่อหน้าดินเริ่มแห้ง ใส่ปุ๋ยตามตารางด้านบนในอัตราที่ลดลงตามขนาดต้น ค้ำต้นเมื่อติดผลหนัก
สป.กษ. สิงห์บุรีอธิบายการตอนยอดมะละกอปลูกกระถาง: ผ่าลำต้นต้นแม่ที่ให้ผลดกราว 2 ใน 3 ของเนื้อต้น ใช้ไม้ขัดไว้ หุ้มขุยมะพร้าวชื้นมัดให้แน่น ราว 40 วันรากจะแข็งแรงจึงตัดไปปลูก เลือกตัดตอนเย็นหรือวันครึ้มเพราะยอดเหี่ยวเร็ว และกดดินเบา ๆ เพราะรากหักง่าย ใบใหม่แตกในราว 12 วัน หลักการคล้ายวิธีตอนกิ่งของไม้ผลทั่วไป
🌱 การขยายพันธุ์มะละกอ เพาะเมล็ด เก็บเมล็ดเอง และตอนยอด
มะละกอขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ดเป็นหลัก เมล็ดเก็บในสภาพแห้งที่อุณหภูมิราว 12°C ได้นานถึง 3 ปี และเมล็ด 1 กก. มีราว 20,000 เมล็ด นอกจากนี้ยังตอนยอดและเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อได้เพื่อให้ได้ต้นตรงพันธุ์
มะละกอไม่นิยมขยายพันธุ์ด้วยการปักชำกิ่งเหมือนไม้พุ่ม เพราะลำต้นไม่แตกกิ่งและเนื้ออ่อน การตอนยอดตามแบบ สป.กษ. สิงห์บุรี จึงเป็นทางเลือกของคนที่อยากได้ต้นตรงพันธุ์ในบ้าน
📅 ปฏิทินดูแลมะละกอตั้งแต่ปลูกจนเก็บผล
มะละกอเป็นพืชอายุสั้น ICRAF ระบุว่าอยู่ได้ราว 4–5 ปี แต่สวนการค้ามักรื้อปลูกใหม่เร็วกว่านั้นเพราะต้นสูงเก็บยากและโรคใบด่างสะสม ตารางนี้เรียงงานหลักตามอายุต้นจากข้อมูลในบทความ
📚 แหล่งอ้างอิง
- กรมวิชาการเกษตร: ฐานข้อมูลพันธุ์พืช มะละกอ (Carica papaya L.) ปุ๋ย ระยะปลูก โรคและแมลง
- กรมวิชาการเกษตร: ฐานข้อมูลพันธุ์พืช มะละกอฮอลแลนด์พันธุ์ศรีสะเกษ (สภาพอากาศที่เหมาะสม)
- กรมวิชาการเกษตร: โครงการวิจัยปรับปรุงพันธุ์มะละกอ (แขกนวล แขกดำ ฮอลแลนด์ ท่าพระ 3 และโรคจุดวงแหวน)
- ศูนย์วิจัยพืชสวนศรีสะเกษ กรมวิชาการเกษตร: รายงานวิจัยปรับปรุงพันธุ์มะละกอ ปี 2564
- ศูนย์วิจัยพืชสวนศรีสะเกษ กรมวิชาการเกษตร: การผลิตมะละกอจากต้นเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ (2562)
- สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร: การทดสอบความต้านทานโรคจุดวงแหวนในมะละกอ (2555)
- สำนักคุ้มครองพันธุ์พืช กรมวิชาการเกษตร: หลักเกณฑ์การตรวจสอบพันธุ์มะละกอ (แบบบันทึกลักษณะ)
- สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (สป.กษ.) หนองคาย: มะละกอ (ภูมิปัญญาท้องถิ่น)
- สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (สป.กษ.) สิงห์บุรี: การตอนยอดมะละกอปลูกในกระถาง
- จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (CUIR): วิทยานิพนธ์ บทที่ 2 ข้อมูลมะละกอ
- ม.มหิดล (ฐานข้อมูลสมุนไพร-ยา): มะละกอ Carica papaya L. ชื่อท้องถิ่นและอันตรกิริยากับยา
- วารสารวิจัยเกษตร (Thai Agricultural Research Journal) ม.เกษตรศาสตร์: ยีน CpRDR6 กับไวรัสจุดวงแหวนมะละกอ
- สสวท. (IPST) คลังภาพชีววิทยา: มะละกอ
- University of Florida IFAS: Papaya Growing in the Florida Home Landscape (MG054)
- University of Florida IFAS Extension Charlotte County: Papaya – a giant arborescent plant
- World Agroforestry (ICRAF) Agroforestree Database: Carica papaya
- National Parks Board Singapore (Flora & Fauna Web): Carica papaya
- ITFNet (International Tropical Fruits Network): Papaya ringspot virus
- National Tropical Botanical Garden (NTBG) Tropical Plant Database: Carica papaya
- ไทยรัฐออนไลน์: คำศัพท์ภาษาใต้ (มะละกอ = ลอกอ)
- Wongnai: ภาษาอีสาน (บักหุ่ง = มะละกอ)
- Wongnai: สูตรอาหาร (ทางเหนือเรียกมะละกอว่า บ่าก๊วยเต๊ด)
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ต้นมะละกอชอบแดดไหม
ต้นมะละกอชอบแดดจัด ข้อมูลกรมวิชาการเกษตรระบุว่าต้องการแสงแดดอย่างน้อยราว 5 ชั่วโมงต่อวัน และ UF/IFAS แนะนำให้ปลูกกลางแจ้งรับแดดเต็มวัน ต้นที่อยู่ในร่มจะยืดสูง ลำต้นเล็ก และติดผลน้อย ทั้งต้นลงดินและต้นในกระถางควรวางในที่แดดจัดและพ้นลมแรง
ต้นมะละกอตัวผู้ ตัวเมีย กะเทย ดูยังไง
ดูได้จากดอกเมื่อต้นเริ่มออกดอกเท่านั้น ต้นตัวผู้มีช่อดอกยาวห้อยราว 25–120 ซม. และไม่ติดผลเชิงการค้า ต้นตัวเมียมีดอกใหญ่ช่อสั้นไม่มีเกสรตัวผู้และให้ผลกลม ส่วนต้นกะเทยมีดอกที่มีทั้งเกสรตัวผู้และตัวเมีย ให้ผลยาวเนื้อหนาที่ตลาดต้องการ สวนจึงปลูกหลุมละ 3 ต้นแล้วเก็บต้นกะเทยไว้ 1 ต้น
มะละกอแขกนวลกับแขกดำต่างกันอย่างไร
แขกนวลเป็นพันธุ์กินดิบหลักสำหรับส้มตำ ผิวเรียบสีเขียวอมเหลือง เนื้อดิบหนา ความหวานเมื่อสุกราว 10.5 บริกซ์ ส่วนแขกดำผิวเขียวเข้มหนา เนื้อสุกสีแดงแน่น หวานกว่า (แขกดำศรีสะเกษราว 12.5 บริกซ์) จึงขายได้ทั้งผลสุกและผลดิบขนาด 500–750 กรัม ตามข้อมูลกรมวิชาการเกษตรและ สป.กษ.
ปลูกมะละกอกี่เดือนได้ผล
มะละกอเก็บผลดิบได้ราว 4–6 เดือนหลังย้ายปลูกตามข้อมูลกรมวิชาการเกษตร ส่วนผลสุกใช้เวลาราว 7–11 เดือนหลังปลูก (UF/IFAS) ผลสุกควรเก็บเมื่อผิวเริ่มเหลืองราว 1/10–1/3 ของผลแล้วนำมาบ่มต่อ
ปลูกมะละกอในกระถางได้ไหม
ปลูกได้ สป.กษ. สิงห์บุรีระบุว่ามะละกอปลูกได้ทั้งในกระถางและลงดิน ควรใช้ต้นที่ตอนยอดจากต้นกะเทยเพราะต้นเตี้ยและรู้เพศแน่นอน ถ้าเพาะเมล็ด (เช่น เรดเลดี้) ให้ปลูก 2–3 ต้นแล้วเก็บต้นกะเทยไว้ ใช้กระถางใบใหญ่ระบายน้ำดี วางกลางแดดจัด และระวังอย่าให้น้ำขังเพราะรากเน่าง่าย
รูปภาพเพิ่มเติม
ปลูกต่อได้เลย
ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายต้นมะละกอ
ไม้ผลมะนาว
Citrus × aurantiifolia (Christm.) Swingle
ไม้ผลมะเขือเทศ
Solanum lycopersicum
ไม้ผลต้นมะม่วง
Mangifera indica L.
ไม้ผล