ราดำ
พบใน มะม่วง ทุเรียน ลองกอง และอีก 6 ชนิด
- เชื้อสาเหตุ
- Capnodium sp., Meliola sp., Fumago sp. และอีก 1 ชนิด
- แพร่ระบาดทาง
- เจริญบนน้ำหวานของแมลงปากดูด, เพลี้ยแป้ง, เพลี้ยหอยอ่อน, เพลี้ยจักจั่นมะม่วง และอื่น ๆ
- พืชที่พบบ่อย (9 ชนิด)
- มะม่วง ทุเรียน ลองกอง ลำไย มันสำปะหลัง ส้ม มะนาว กล้วยไม้ ไม้ประดับ
- อัปเดตล่าสุด
- 11 พ.ย. 2569
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ราดำ คือเชื้อราสีดำ เช่น *Capnodium* sp. ที่ขึ้นบนน้ำหวานของแมลงปากดูด อยู่บนผิวพืช ไม่ได้เจาะเข้าเนื้อเยื่อ
- ต้นเหตุคือเพลี้ยแป้ง เพลี้ยหอยอ่อน เพลี้ยจักจั่นมะม่วง เพลี้ยอ่อน แมลงหวี่ขาว และมดที่คอยดูแลแมลง
- ผลเสีย: บังแสง ใบร่วงเร็ว ในมะม่วงและลองกองทำให้ดอกร่วง ไม่ติดผล ผลอ่อนร่วง
- วิธีแก้: คุมแมลงและมดก่อน แล้วพ่นน้ำเปล่าล้างคราบ ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
- ราดำใช้ยาอะไร: ส่วนใหญ่คือสารฆ่าแมลงต้นเหตุ เช่น ไทอะมีทอกแซม 25% WG 2.5 ก./น้ำ 20 ล. ในมะม่วง สลับกลุ่ม IRAC
- ผลไม้ที่มีราดำกินได้ ล้างด้วยน้ำอุ่นกับสบู่อ่อน ๆ ก่อน (UC IPM)
📋 ภาพรวมโรค
ราดำ หรือโรคราดำ (sooty mould) คือเชื้อราสีดำที่ขึ้นเป็นแผ่นคล้ายเขม่าบนใบ กิ่ง ช่อดอก และผล โดยเจริญอยู่บนน้ำหวานเหนียว ๆ ที่แมลงปากดูดอย่างเพลี้ยแป้ง เพลี้ยหอย และเพลี้ยอ่อนขับถ่ายไว้ ราดำกลุ่มที่ขึ้นบนน้ำหวาน (เช่น Capnodium) ไม่ได้เข้าไปทำลายเนื้อเยื่อพืชโดยตรง แต่บังแสงจนใบสังเคราะห์แสงได้น้อยลง และในมะม่วงกับลองกองทำให้ดอกและผลอ่อนร่วงได้
หัวใจของการแก้ราดำจึงอยู่ที่การจัดการแมลงต้นเหตุและมดที่คอยดูแลแมลงเหล่านั้น แล้วค่อยล้างคราบดำออก บทความนี้รวบรวมข้อมูลจากคำเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร และเอกสารของ UC IPM และ UF/IFAS ครอบคลุมราดำมะม่วง โรคราดำในทุเรียน ลองกอง ส้มและมะนาว กล้วยไม้และไม้ประดับ พร้อมคำตอบว่าราดำใช้ยาอะไร
🖤 ราดำคืออะไร ลักษณะและวิธีสังเกต
ราดำคือกลุ่มเชื้อราที่เจริญบนผิวพืชซึ่งมีน้ำหวานของแมลงเคลือบอยู่ เห็นเป็นคราบหรือแผ่นสีดำคล้ายเขม่าควัน UC IPM อธิบายว่าราดำไม่ได้ติดเชื้อเข้าไปในพืช แต่ขึ้นบนชิ้นส่วนพืชและพื้นผิวอื่นที่มีน้ำหวานสะสม
เพราะราดำต้องการน้ำหวานเป็นอาหาร มันจึงขึ้นได้แม้บนสิ่งที่ไม่ใช่พืช เช่น เฟอร์นิเจอร์สนาม พื้นปูน หรือรถที่จอดใต้ต้นไม้ ถ้าเห็นคราบดำบนใบพร้อมกับผิวใบเหนียวมือ ให้สงสัยราดำก่อนโรคชนิดอื่น
หมายเหตุเรื่องชื่อ: หน้านี้พูดถึงราดำบนพืชเท่านั้น คำว่า “เชื้อราดำ” ในข่าวสุขภาพหมายถึงโรคติดเชื้อรามิวคอร์ไมโคซิส (mucormycosis) ในคน ซึ่งเป็นคนละเรื่องกัน ส่วนคราบดำในห้องน้ำที่คนค้นหากันมากก็ไม่ใช่ราดำที่เกิดจากน้ำหวานของแมลงในบทความนี้
❓ ราดำเกิดจากอะไร แมลงตัวไหนเป็นต้นเหตุ
ราดำเกิดจากเชื้อราที่ขึ้นบนน้ำหวานของแมลงปากดูด ถ้าไม่มีน้ำหวาน ราดำก็แทบไม่มีอาหาร คำเตือนของกรมวิชาการเกษตรเขียนไว้ตรง ๆ ว่าเชื้อราเจริญบนสารเหนียวที่แมลงปากดูดขับถ่ายไว้ และโรคมักพบเมื่อแมลงกลุ่มนี้ระบาด
น้ำหวานคือของเหลวหวานเหนียวที่แมลงขับออกมาขณะดูดน้ำเลี้ยงจากท่ออาหารของพืช ทั้งตัวอ่อนและตัวเต็มวัยขับน้ำหวานได้ น้ำหวานหยดลงบนใบและผลที่อยู่ด้านล่าง ราดำจึงมักหนาที่สุดบนใบชั้นล่างใต้กลุ่มแมลง
มีข้อยกเว้นที่ควรรู้ UF/IFAS ระบุว่า เพลี้ยหอยเกราะ (armored scale) ไม่ขับน้ำหวาน เพราะดูดกินเซลล์ใบแทนท่ออาหาร ดังนั้นถ้าเห็นราดำบนต้นที่มีเพลี้ยหอย มักเป็นเพลี้ยหอยอ่อน (soft scale) หรือมีแมลงชนิดอื่นร่วมอยู่ด้วย
ลองใช้ผ้าเปียกเช็ดคราบดำออกจากใบสักใบ ถ้าภายในไม่กี่วันใบเดิมกลับมาเหนียวอีก แปลว่ายังมีแมลงขับน้ำหวานอยู่บนกิ่งหรือยอดเหนือจุดนั้น ให้มองหาปุยขาวของเพลี้ยแป้ง ตุ่มนูนของเพลี้ยหอย หรือกลุ่มเพลี้ยอ่อนใต้ใบอ่อน
🐜 มดกับราดำ ทำไมเห็นมดก่อนเห็นราดำ

มดกินน้ำหวานของแมลงปากดูด และคอยปกป้องแมลงเหล่านั้นจากตัวห้ำตัวเบียน ถ้าเห็นมดเดินขึ้นลงต้นเป็นแถว ให้สงสัยว่าด้านบนมีแมลงขับน้ำหวาน และอีกไม่นานราดำจะตามมา
UC IPM อธิบายว่าเมื่อลดมดลงได้ ตัวห้ำและตัวเบียนจะกลับมาช่วยกดจำนวนแมลงต้นเหตุ ในทุเรียน กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่ามดดำเป็นตัวคาบเพลี้ยแป้งไปยังส่วนต่าง ๆ ของต้น ส่วน UF/IFAS ระบุว่าในกล้วยไม้ มดจะปกป้องแหล่งน้ำหวานของมันและอาจย้ายเพลี้ยแป้งไปต้นใหม่ด้วย
วิธีตัดทางมดที่มีแหล่งอ้างอิง
- แถบกาวเหนียวรอบลำต้น กันมดปีนขึ้นไปดูแลแมลง (UC IPM)
- ตัดกิ่งที่พาดสิ่งปลูกสร้างหรือต้นอื่น เพื่อไม่ให้มดมีทางอ้อมขึ้นต้น (UC IPM)
- เหยื่อกำจัดมด วางตามทางเดินมด (UC IPM)
- ผ้าชุบสารพันตามกิ่ง ในทุเรียน กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำผ้าชุบคาร์บาริลพันไว้ตามกิ่งเพื่อกันมดคาบเพลี้ยแป้ง (อ้างจากข่าว Posttoday ปี 2563 ดูอัตราในตารางสาร)
🥭 ราดำมะม่วง อาการ ช่วงระบาด และวิธีกำจัด
ราดำมะม่วงเป็นโรคที่กรมวิชาการเกษตรออกคำเตือนซ้ำทุกปีในช่วงมะม่วงแทงช่อดอกจนถึงพัฒนาผล เชื้อสาเหตุคือ Capnodium sp. และ Meliola sp. และแมลงที่เกี่ยวข้องคือเพลี้ยจักจั่นมะม่วง เพลี้ยหอย และเพลี้ยแป้ง
คำเตือนภัยที่เราตรวจพบออกในช่วงวันที่ 10–23 ธันวาคม 2568, 7–20 มกราคม 2569 และ 21 มกราคม–3 กุมภาพันธ์ 2569 ซึ่งเป็นช่วงที่มะม่วงกำลังแทงช่อดอกถึงติดผล คำเตือนเหล่านี้ออกในช่วงที่พยากรณ์ว่าอากาศเย็นตอนเช้า
อาการราดำมะม่วง
- คราบราสีดำบนใบ กิ่ง ช่อดอก หรือผล
- ดอกบานช้าหรือบานผิดปกติ ดอกเหี่ยวและร่วง บางครั้งไม่ติดผล
- ผลอ่อนเหี่ยวและหลุดร่วง
- มีเพลี้ยจักจั่นกระโดดหนีเมื่อเขย่าช่อดอก หรือพบเพลี้ยหอยและเพลี้ยแป้งตามกิ่งและขั้วผล
CABI Plantwise ระบุว่าเพลี้ยจักจั่นมะม่วง (Idioscopus nitidulus) ทำให้ดอกย่อยเป็นสีน้ำตาลและแห้ง ความเสียหายหลักเกิดช่วงออกดอก และราดำขึ้นบนน้ำหวานที่มันขับออกมา ความเสียหายของช่อดอกมะม่วงจึงมักมาจากทั้งแมลงและราดำพร้อมกัน
ราดำมะม่วงกำจัดอย่างไร (ตามคำเตือนของกรมวิชาการเกษตร)
- พ่นน้ำเปล่า ล้างสารเหนียวที่แมลงขับไว้และคราบราดำ เพื่อลดปริมาณเชื้อ
- กำจัดแมลงต้นเหตุ เลือกสารตามชนิดแมลงที่พบ ทั้งเพลี้ยจักจั่นมะม่วง เพลี้ยหอย และเพลี้ยแป้ง (อัตราอยู่ในหัวข้อราดำใช้ยาอะไร)
🔎 ราดำต่างจากแอนแทรคโนสที่ช่อดอกและผลมะม่วงอย่างไร
ราดำเป็นคราบดำบนผิวที่ล้างออกได้และมีแมลงหรือน้ำหวานอยู่ใกล้ ๆ ส่วนแอนแทรคโนสเป็นแผลที่เชื้อเข้าทำลายเนื้อเยื่อ จะเห็นเป็นจุดหรือขีดสีน้ำตาลแดงที่ก้านช่อ แผลยุบตัวบนผล และมีเมือกสีส้มเมื่ออากาศชื้น
สองโรคนี้มักพบในช่วงเดียวกันคือช่วงแทงช่อดอกถึงติดผลอ่อน และทำให้ช่อดอกดูดำและแห้งได้ทั้งคู่ การแยกให้ถูกจึงสำคัญ เพราะการจัดการต่างกัน ราดำต้องคุมแมลง ส่วนแอนแทรคโนสต้องใช้สารป้องกันกำจัดเชื้อราและตัดแต่งส่วนที่เป็นโรค
ข้อสังเกตเรื่องเชื้อ Meliola: เชื้อในอันดับ Meliolales เป็นราแบบ black mildew ที่เป็นปรสิตแท้ของพืช สร้างอวัยวะดูดอาหาร (haustoria) เข้าไปในเซลล์พืช (Flessa และคณะ 2021) จึงต่างจากราดำกลุ่ม Capnodium ที่อาศัยน้ำหวานบนผิวพืช แต่คำเตือนของกรมวิชาการเกษตรรวมทั้ง Capnodium และ Meliola ไว้ใต้ชื่อโรคราดำ และแนะนำการจัดการแบบเดียวกัน คือล้างคราบและคุมแมลงปากดูด
อีกโรคที่ชื่อคล้ายกันคือโรคราเขม่าดำของข้าวโพด (Ustilago maydis) ซึ่งเป็นปุ่มปมที่แตกออกเป็นผงสปอร์สีดำ ไม่เกี่ยวกับน้ำหวานของแมลงและจัดการต่างกันโดยสิ้นเชิง
🌳 โรคราดำในทุเรียน มาจากเพลี้ยแป้งและเพลี้ยไก่แจ้
โรคราดำในทุเรียนส่วนใหญ่ตามมาจากเพลี้ยแป้ง Planococcus minor และ Planococcus lilacinus กรมส่งเสริมการเกษตรอธิบายว่าเพลี้ยแป้งขับน้ำหวานออกมาเป็นสาเหตุให้ราดำที่มีอยู่ในธรรมชาติเข้าทำลายซ้ำ โดยมีมดดำคาบเพลี้ยไปทั่วต้น
เพลี้ยแป้งทุเรียนดูดกินกิ่ง ช่อดอก ผลอ่อน และผลแก่ ราดำจึงพบได้ทั้งบนใบและบนผล อีกแมลงหนึ่งคือเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน (Allocaridara malayensis) รายงานของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าตัวอ่อนขับสารเหนียวสีขาวออกมาปกคลุมใบอ่อน และเป็นสาเหตุให้เกิดเชื้อราตามบริเวณนั้น นอกจากนี้ยังทำให้ใบอ่อนเป็นจุดเหลือง หงิกงอ และถ้าทำลายตอนใบยังเล็กมาก ใบจะแห้งและร่วง
วิธีจัดการราดำในทุเรียน
- สำรวจสวนสม่ำเสมอ ถ้าพบเพลี้ยแป้งเล็กน้อยบนกิ่ง ให้ตัดส่วนที่ถูกทำลายทิ้ง (กรมส่งเสริมการเกษตร)
- ผลที่มีเพลี้ยไม่มาก ใช้แปรงปัดหรือฉีดน้ำล้าง หรือใช้ไวท์ออยล์ (อัตราอ้างจากข่าว Posttoday ปี 2563 ดูในตารางสาร)
- พันผ้าชุบสารไว้ตามกิ่งเพื่อกันมดดำคาบเพลี้ยไปทั่วต้น
- ปล่อยหรืออนุรักษ์ตัวห้ำ เช่น ด้วงเต่าและแมลงช้างปีกใส
- ช่วงทุเรียนแตกใบอ่อน ให้ดูใต้ใบอ่อนหาตัวอ่อนเพลี้ยไก่แจ้ที่มีสารเหนียวสีขาวคลุม
รายงานปี 2555 ของกรมวิชาการเกษตรที่จันทบุรีพบว่าสารกลุ่มนีโอนิโคตินอยด์ (ไทอะมีทอกแซม ไดโนทีฟูแรน อิมิดาโคลพริด) ลดเพลี้ยไก่แจ้ได้ดีที่สุดเพราะเป็นสารดูดซึม และไม่พบอาการเป็นพิษต่อยอดอ่อนทุเรียน แต่รายงานนี้ไม่ได้วัดผลต่อราดำโดยตรง อัตราในงานนี้เป็นอัตราในงานทดลอง ไม่ใช่คำแนะนำทั่วไป จึงให้ใช้ตามอัตราบนฉลาก
🍇 ราดำในลองกอง ลำไย และมันสำปะหลัง
ลองกองเป็นไม้ผลอีกชนิดที่กรมวิชาการเกษตรเตือนเรื่องราดำบ่อย โดยเฉพาะช่วงติดผลถึงเก็บผลผลิต (คำเตือนเดือนพฤษภาคม–มิถุนายน) เชื้อคือ Capnodium sp. และ Meliola sp. ขึ้นบนน้ำหวานของเพลี้ยหอยและเพลี้ยแป้ง
อาการในลองกองคือคราบราสีดำบนช่อดอกและช่อผล ดอกผิดปกติ เหี่ยวและร่วง บางครั้งไม่ติดผล ถ้าเกิดกับผลอ่อน ผลจะเหี่ยวและร่วง คำแนะนำมี 3 ส่วน คือพ่นน้ำเปล่าล้างคราบราดำ พ่นสารป้องกันกำจัดโรคบนช่อผล และกำจัดแมลงปากดูด พร้อมข้อควรระวังว่าไม่ควรพ่นสารช่วงดอกบานและช่วงเริ่มติดผลอ่อน และควรหยุดพ่นอย่างน้อย 7 วันก่อนเก็บผลผลิต
ลำไย: การสำรวจของกรมวิชาการเกษตรพบเพลี้ยแป้งหลายชนิดบนผลลำไย เช่น Planococcus lilacinus และ Ferrisia virgata ในเชียงใหม่ เชียงราย ลำพูน และจันทบุรี (ไม่พบ C. hispidus และ P. lichi ซึ่งเป็นศัตรูกักกัน) เพลี้ยแป้งเป็นแมลงขับน้ำหวานกลุ่มเดียวกับที่ทำให้เกิดราดำในพืชอื่น แต่เราไม่พบคำเตือนของหน่วยงานรัฐที่ระบุอัตราสารสำหรับราดำลำไยโดยตรง แนวทางที่ใช้ได้คือหลักเดียวกัน คุมเพลี้ยแป้งและมด แล้วล้างคราบ ส่วนสารให้เลือกที่ฉลากระบุใช้กับลำไยและใช้ตามอัตราบนฉลาก
มันสำปะหลัง: เอกสารของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าน้ำหวานของเพลี้ยแป้งทำให้ราดำเจริญอย่างรวดเร็ว ปกคลุมใบ ยอด และกิ่ง จนพืชสังเคราะห์แสงได้ไม่เต็มที่ และแมลงหวี่ขาวยาสูบที่ดูดกินใต้ใบก็ถ่ายมูลหวานทำให้เกิดราดำเช่นกัน ราดำในมันสำปะหลังจึงแก้ที่เพลี้ยแป้งและแมลงหวี่ขาว รายละเอียดดูที่หน้าเพลี้ยแป้ง
🍋 ราดำในส้มและมะนาว
ในส้มและพืชตระกูลส้ม ราดำมักมาจากเพลี้ยหอยอ่อนที่ขับน้ำหวานจำนวนมาก UF/IFAS ระบุว่าราดำคลุมทั้งใบและผล ทำให้ต้นสังเคราะห์แสงได้น้อยลง ในสวนที่ต้นโตแล้วทำให้ต้นโทรม กิ่งแห้งตาย และผลผลิตหรือคุณภาพผลลดลง
ต้นเล็กเสี่ยงกว่า UF/IFAS เตือนว่าในต้นอ่อนและต้นในเรือนเพาะชำ เพลี้ยหอยอ่อนร่วมกับน้ำหวานที่สะสมบางครั้งทำให้ต้นตายได้ ใครปลูกมะนาวในกระถางหรือต้นเล็ก จึงควรพลิกดูใต้ใบและกิ่งหาตุ่มเพลี้ยหอยเป็นประจำ
UC IPM ระบุว่าในสวนส้ม ราดำทำให้ผลถูกลดเกรดตอนคัดบรรจุ และใช้เกณฑ์สำหรับเพลี้ยหอย citricola scale ในแคลิฟอร์เนีย (สุ่มนับช่วงเมษายน–พฤษภาคม) ว่าถ้าพบเพลี้ยหอยเฉลี่ยมากกว่า 1 ตัวต่อกิ่งร่วมกับมีราดำมาก อาจต้องพ่นสารทันที แต่ถ้ายังเห็นเพลี้ยหอยโดยที่ราดำยังไม่เป็นปัญหา ให้เลื่อนการพ่นออกไปก่อน เกณฑ์นี้ใช้เฉพาะแมลงชนิดนั้นในแคลิฟอร์เนีย ในไทยใช้เป็นแนวทางคร่าว ๆ เท่านั้น ผลไม้ที่มีคราบดำขายได้ราคาต่ำกว่า ลองเทียบราคาผลไม้ตามเกรดได้ที่หน้าราคาผักผลไม้วันนี้
🌸 ราดำในกล้วยไม้และไม้ประดับ

ในกล้วยไม้ ราดำเป็นสัญญาณเตือนว่ามีแมลงขับน้ำหวานกำลังระบาด UF/IFAS ระบุว่าราดำบนน้ำหวานของเพลี้ยหอยอ่อน “อาจเป็นธงแดงของการระบาดที่ยังดำเนินอยู่” และชั้นราดำหนา ๆ ลดการสังเคราะห์แสงและทำให้ต้นขายได้ยากขึ้น
สำหรับผู้ปลูกที่บ้าน UF/IFAS แนะนำให้สำรวจบ่อย อาจทุกสัปดาห์ และจัดการเฉพาะจุดที่พบ น้ำมันและสบู่มีผลระยะสั้นแบบ “โดนตัวไหนก็ได้ผลตัวนั้น” จึงต้องพ่นซ้ำราว 3 ครั้ง ห่างกัน 5–7 วัน เพื่อเก็บแมลงที่ออกมาจากที่หลบ และถ้ามีผึ้งมาตอมดอกกล้วยไม้ ให้หลีกเลี่ยงสารดูดซึมกลุ่มนีโอนิโคตินอยด์
⚖️ ราดำทำให้ต้นตายไหม และผลที่มีราดำกินได้ไหม
โดยทั่วไปราดำไม่ได้ฆ่าต้นไม้โดยตรง เพราะราดำกลุ่มที่ขึ้นบนน้ำหวานไม่ได้เข้าไปในเนื้อเยื่อพืช แต่ถ้าคราบหนาจนบังแสง ต้นจะโตช้า ใบแก่และร่วงก่อนเวลา และในต้นอ่อนที่มีเพลี้ยหอยระบาดหนัก UF/IFAS ระบุว่าบางครั้งต้นตายได้ ความเสียหายจริงจึงมาจากแมลงต้นเหตุรวมกับราดำ
สำหรับไม้ผล ความเสียหายที่หนักที่สุดคือช่วงออกดอก กรมวิชาการเกษตรระบุว่าราดำในมะม่วงและลองกองทำให้ดอกร่วง ไม่ติดผล และผลอ่อนร่วง ส่วนผลที่โตแล้วจะสกปรกและถูกลดเกรด
ผลไม้ที่มีราดำกินได้ไหม UC IPM ระบุว่าผลไม้และผักที่มีราดำยังกินได้ ให้ล้างคราบออกด้วยน้ำอุ่นกับสบู่อ่อน ๆ ก่อน แต่ถ้าสวนเพิ่งพ่นสารฆ่าแมลง ให้ยึดระยะปลอดภัยก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลากของสารนั้นด้วย
🚿 วิธีกำจัดราดำแบบไม่ใช้สาร และการล้างคราบดำ

วิธีกำจัดราดำที่ได้ผลและปลอดภัยที่สุดคือฉีดน้ำล้างคราบควบคู่กับคุมแมลงและมด กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้พ่นน้ำเปล่าล้างสารเหนียวและคราบราดำเพื่อลดปริมาณเชื้อ และ UC IPM ระบุว่าการฉีดน้ำแรงยังช่วยไล่แมลงต้นเหตุออกไปได้บางส่วน
- ฉีดน้ำแรงหรือน้ำสบู่ UC IPM ระบุว่าราดำบนพื้นผิวล้างออกได้ด้วยสายน้ำแรงหรือน้ำผสมสบู่ ในสวนใช้น้ำเปล่าตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
- ตัดแต่งส่วนที่แมลงระบาดหนัก ทั้งใน UC IPM และในคำแนะนำทุเรียนของกรมส่งเสริมการเกษตร
- จัดการมด ด้วยแถบกาว เหยื่อมด และตัดกิ่งที่เป็นสะพานให้มด
- อนุรักษ์ศัตรูธรรมชาติ ด้วงเต่าและแมลงช้างปีกใสช่วยกินเพลี้ย เมื่อมดลดลง ตัวห้ำตัวเบียนจะทำงานได้ดีขึ้น
- ให้น้ำและปุ๋ยพอดี UC IPM แนะนำให้ดูแลต้นให้แข็งแรงโดยไม่เร่งให้แตกยอดอ่อนมากเกินไป ถ้าไม่แน่ใจว่าใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมากไปหรือไม่ ลองคำนวณด้วยเครื่องมือคำนวณปุ๋ย
อย่าคาดหวังว่าราดำจะหายในวันเดียว UC IPM ระบุว่าเมื่อแมลงที่ขับน้ำหวานลดลง ราดำจะ “ค่อย ๆ ลดลง” และกำจัดให้หมดสิ้นได้ยาก การล้างซ้ำหลังคุมแมลงได้แล้วจึงช่วยให้ใบกลับมารับแสงได้เร็วขึ้น
ฉีดน้ำจากด้านบนลงล่าง เริ่มจากยอดและกิ่งที่มีแมลง แล้วไล่ลงมาที่ใบชั้นล่างซึ่งมักมีคราบหนาที่สุด ในไม้กระถางให้ยกออกมาล้างนอกบ้าน เพราะน้ำหวานและราดำทำให้พื้นและผนังเปื้อนได้เช่นกัน
🧪 ราดำใช้ยาอะไร สารที่กรมวิชาการเกษตรระบุ
ราดำส่วนใหญ่ไม่ต้องใช้ยากำจัดเชื้อรา ยาที่ได้ผลคือสารฆ่าแมลงที่ตรงกับชนิดแมลงต้นเหตุ ในมะม่วง กรมวิชาการเกษตรระบุไทอะมีทอกแซมและไดโนทีฟูแรน (กลุ่ม 4A) สำหรับเพลี้ยแป้ง ไทอะมีทอกแซม อิมิดาโคลพริด และสารอื่นอีกหลายกลุ่มสำหรับเพลี้ยจักจั่นมะม่วง และมาลาไทออน (กลุ่ม 1B) สำหรับเพลี้ยหอยในมะม่วง สารป้องกันกำจัดเชื้อรามีระบุเฉพาะในลองกอง คือเบโนมิล
ตารางนี้รวมเฉพาะสารและอัตราที่คำเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรระบุไว้สำหรับพืชนั้น ส่วนอัตราทุเรียนเป็นคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตรที่อ้างจากข่าว Posttoday ปี 2563 ซึ่งไม่ระบุ % ของสูตรกลุ่ม IRAC/FRAC อ้างตามตารางของ CropLife Australia และ FRAC
อัตรามะม่วงมาจากคำเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรช่วง ธ.ค. 2568–ก.พ. 2569 อัตราลองกองมาจากคำเตือนช่วง มิ.ย. 2568 และ พ.ค.–มิ.ย. 2569 อัตรามะม่วงกับลองกองต่างกันแม้เป็นสารเดียวกัน ให้ใช้อัตราของพืชนั้น ไวท์ออยล์ใน IRAC อยู่กลุ่มน้ำมันปิโตรเลียม (UNM) ควรดูชนิดน้ำมันบนฉลาก
เบโนมิลเป็นสารป้องกันกำจัดเชื้อรากลุ่ม FRAC 1 (methyl benzimidazole carbamates) ซึ่งออกฤทธิ์ยับยั้งการสร้างเบตาทูบูลินระหว่างการแบ่งเซลล์ของเชื้อรา ใช้ร่วมกับการล้างคราบและคุมแมลงตามคำเตือนลองกองเสมอ ไม่ใช่ใช้แทนกัน ก่อนซื้อให้ตรวจว่าสารยังขึ้นทะเบียนใช้กับพืชของเราอยู่
- อ่านฉลากทุกครั้ง ใช้เฉพาะสารที่ขึ้นทะเบียนในไทยสำหรับพืชนั้น และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามที่ฉลากกำหนด คำเตือนลองกองของกรมวิชาการเกษตรระบุให้หยุดพ่นอย่างน้อย 7 วันก่อนเก็บผลผลิต
- ไม่ควรพ่นสารช่วงดอกบานและระยะเริ่มติดผลอ่อน (คำเตือนลองกอง) และหลีกเลี่ยงสารดูดซึมกับต้นที่มีผึ้งมาตอมดอก
- สวมถุงมือ หน้ากาก แว่นตา และเสื้อแขนยาวขณะผสมและพ่นสาร ล้างมือและอาบน้ำหลังพ่น
- พ่นเฉพาะต้นหรือจุดที่พบแมลง การพ่นทั้งสวนโดยไม่มีแมลงไม่ช่วยลดราดำ
🔁 สลับกลุ่มสาร ป้องกันแมลงต้นเหตุดื้อยา
ถ้าใช้สารกลุ่มเดียวกันซ้ำ ๆ แมลงต้นเหตุจะดื้อยาและราดำจะกลับมาเรื่อย ๆ หลักทั่วไปคือสลับกลุ่ม IRAC ระหว่างรุ่นของแมลง และนับสารที่มีเลขกลุ่มเดียวกันเป็นสารตัวเดียว
- กลุ่ม 4A ได้แก่ ไทอะมีทอกแซม อิมิดาโคลพริด ไดโนทีฟูแรน และอะเซตามิพริด เปลี่ยนชื่อสารในกลุ่มนี้ไม่นับว่าสลับกลุ่ม
- ฟลูไพราดิฟูโรน (4D) อยู่กลุ่มหลัก 4 เดียวกับกลุ่ม 4A IRAC ระบุว่าสารต่างกลุ่มย่อยมีโอกาสดื้อข้ามสูงกว่าต่างกลุ่ม ควรสลับระหว่างกลุ่มย่อยเฉพาะเมื่อไม่มีทางเลือกอื่น
- ตัวเลือกจากกลุ่มอื่นในคำเตือนมะม่วง ได้แก่ แลมบ์ดา-ไซฮาโลทริน (3A) ไพมีโทรซีน (9B) บูโพรเฟซิน (16) และฟลอนิคามิด (29)
- คาร์บาริล (1A) กับมาลาไทออน (1B) อยู่ในกลุ่ม 1 เดียวกัน ยับยั้งเอนไซม์อะเซทิลโคลีนเอสเทอเรสเหมือนกัน
- หลักทั่วไป: ไวท์ออยล์ (UNM) ออกฤทธิ์ทางกายภาพ ใช้แทรกระหว่างรอบได้เมื่อฉลากระบุพืชนั้น
🛡️ วิธีป้องกันราดำระยะยาว
การป้องกันราดำระยะยาวคือไม่ปล่อยให้แมลงขับน้ำหวานเพิ่มจำนวน และไม่ปล่อยให้มดดูแลแมลง เมื่อไม่มีน้ำหวานใหม่ ราดำก็ไม่มีอาหาร
- สำรวจช่วงเสี่ยงอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง มะม่วงช่วงแทงช่อดอกถึงพัฒนาผล ลองกองช่วงติดผลถึงเก็บเกี่ยว ทุเรียนช่วงแตกใบอ่อนและช่วงติดผล
- ดูสัญญาณเตือนล่วงหน้า ได้แก่ ใบเหนียว มดเดินเป็นแถว ปุยขาว ตุ่มเพลี้ยหอย และเพลี้ยจักจั่นกระโดดออกจากช่อดอก
- ตรวจต้นกล้าและไม้กระถางใหม่ก่อนนำเข้าสวนหรือวางรวมกับต้นอื่น
- ตัดแต่งกิ่งให้ทรงพุ่มโปร่ง ตัดกิ่งที่เป็นสะพานให้มด และกำจัดวัชพืชรอบโคนต้น
- ให้ปุ๋ยและน้ำพอดี ไม่เร่งให้แตกยอดอ่อนมากเกินจำเป็น
- อนุรักษ์ด้วงเต่าและแมลงช้างปีกใส พ่นสารเฉพาะจุดเมื่อจำเป็น
📚 แหล่งอ้างอิง
- UC IPM Pest Notes: Sooty Mold (UC ANR Publication 74108)
- คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัยการเกษตร 10–23 ธ.ค. 2568 (โรคราดำมะม่วง)
- คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัยการเกษตร 7–20 ม.ค. 2569 (โรคราดำมะม่วง)
- คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัยการเกษตร 21 ม.ค.–3 ก.พ. 2569 (โรคราดำมะม่วง)
- คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัยการเกษตร 11–24 มิ.ย. 2568 (โรคราดำลองกอง)
- คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัยการเกษตร 13–26 พ.ค. 2569 (โรคราดำลองกอง)
- คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัยการเกษตร 10–23 มิ.ย. 2569 (โรคราดำลองกอง)
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดสตูล: ข้อมูลศัตรูมันสำปะหลัง (เพลี้ยแป้ง แมลงหวี่ขาวยาสูบ และราดำ)
- กรมวิชาการเกษตร: เอกสารเพลี้ยแป้งศัตรูมันสำปะหลัง
- Posttoday (3 เม.ย. 2563): กรมส่งเสริมการเกษตร เตือนเพลี้ยแป้งทุเรียน
- กรมวิชาการเกษตร: การคัดเลือกสารป้องกันกำจัดเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน Allocaridara malayensis (รายงานผลงานวิจัย 2555)
- กรมวิชาการเกษตร: สถานการณ์การแพร่กระจายของเพลี้ยแป้ง Cataenococcus hispidus และ Planococcus lichi ในลำไย
- Flessa et al. 2021: Meliolales (black mildews) — Mycological Progress 20:869–887
- IRAC: Mode of Action Classification — structures poster
- UC IPM: Citrus Pest Management Guidelines — Citricola Scale
- UF/IFAS EDIS IN1252: Citrus Pest Quick Guide — Brown Soft Scale
- UF/IFAS EDIS IN1433: Orchid Insect and Mite Pests in South Florida
- CABI PlantwisePlus Blog: 4 mango disorders that can affect yields (2022)
- สำนักงานเกษตรจังหวัดนครปฐม (ข้อมูลกรมวิชาการเกษตร): โรคแอนแทรคโนสมะม่วง
- ศูนย์ติดตามและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติด้านการเกษตร กระทรวงเกษตรฯ: โรคราเขม่าดำข้าวโพด (Ustilago maydis)
- CropLife Australia: Insecticide Mode of Action Table 2026 (ตามการจัดกลุ่มของ IRAC)
- FRAC Code List 2019 (สำเนาที่ ppqs.gov.in)
- ฐานเศรษฐกิจ (11 พ.ค. 2564): เชื้อราดำ มิวคอร์ไมโคซิส ในผู้ป่วยโควิด-19 อินเดีย
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ราดำเกิดจากอะไร
ราดำเกิดจากเชื้อราสีดำ เช่น Capnodium ที่เจริญบนน้ำหวานเหนียวซึ่งแมลงปากดูดขับถ่ายไว้ แมลงต้นเหตุได้แก่ เพลี้ยแป้ง เพลี้ยหอยอ่อน เพลี้ยจักจั่นมะม่วง เพลี้ยอ่อน และแมลงหวี่ขาว ถ้าไม่มีน้ำหวาน ราดำก็แทบไม่มีอาหาร จึงต้องจัดการแมลงก่อน
ราดำใช้ยาอะไร
ส่วนใหญ่ใช้สารฆ่าแมลงต้นเหตุ ไม่ใช่ยาฆ่าเชื้อรา ในมะม่วง กรมวิชาการเกษตรแนะนำเช่น ไทอะมีทอกแซม 25% WG 2.5 กรัม หรืออิมิดาโคลพริด 70% WG 5 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตรสำหรับเพลี้ยจักจั่น และมาลาไทออน 83% EC 30 มล. ต่อน้ำ 20 ลิตรสำหรับเพลี้ยหอย ส่วนลองกองมีเบโนมิล 50% WP 6–12 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร พืชอื่นให้ใช้ตามอัตราบนฉลาก
ราดำมะม่วงกำจัดอย่างไร
กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้พ่นน้ำเปล่าล้างสารเหนียวและคราบราดำ แล้วกำจัดแมลงต้นเหตุ ได้แก่ เพลี้ยจักจั่นมะม่วง เพลี้ยหอย และเพลี้ยแป้ง ด้วยสารที่ตรงชนิดแมลง ควรสำรวจตั้งแต่ช่วงแทงช่อดอก เพราะราดำทำให้ดอกร่วงและผลอ่อนร่วงได้
ราดำทำให้ต้นตายไหม
ราดำกลุ่มที่ขึ้นบนน้ำหวานไม่ได้เข้าไปทำลายเนื้อเยื่อพืชโดยตรง แต่บังแสงจนต้นโตช้า ใบร่วงเร็ว และทำให้ดอกกับผลอ่อนร่วง ต้นใหญ่จึงมักไม่ตาย แต่ต้นอ่อนที่มีเพลี้ยหอยระบาดหนักร่วมกับน้ำหวานสะสม บางครั้งตายได้ตามข้อมูลของ UF/IFAS
ผลไม้ที่มีราดำกินได้ไหม
UC IPM ระบุว่าผลไม้และผักที่มีราดำยังกินได้ ให้ล้างคราบดำออกด้วยน้ำอุ่นกับสบู่อ่อน ๆ ก่อน และถ้าเพิ่งพ่นสารฆ่าแมลง ให้รอให้พ้นระยะปลอดภัยก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลาก
🌱 พืชที่มักพบโรคนี้
โรคนี้มักพบในพืชดังต่อไปนี้
🔍 อาการของโรค
ตรวจสอบว่าพืชของคุณมีอาการเหล่านี้หรือไม่
ที่ใบ: คราบหรือแผ่นสีดำคล้ายเขม่าบนผิวใบ ผิวใบเหนียว ใบแก่และร่วงเร็ว
ที่ช่อดอก: คราบดำบนช่อดอก ดอกบานช้า บานผิดปกติ เหี่ยวและร่วง บางครั้งไม่ติดผล (มะม่วง ลองกอง)
ที่ผล: คราบดำบนผิวผล ผลอ่อนเหี่ยวและร่วง ผลโตแล้วสกปรกและถูกลดเกรด
ที่กิ่ง: คราบดำตามกิ่ง มักพบกลุ่มเพลี้ยแป้ง เพลี้ยหอย หรือมดอยู่ใกล้ ๆ
ที่ใบอ่อนทุเรียน: สารเหนียวสีขาวของตัวอ่อนเพลี้ยไก่แจ้คลุมใบ ใบหงิก และมีเชื้อราขึ้นตาม
ทั้งต้น: ต้นโตช้าเพราะใบรับแสงน้อย ต้นอ่อนที่เพลี้ยหอยระบาดหนักอาจตาย
🛒 สินค้าแนะนำสำหรับรักษาโรค
⚡ ผลิตภัณฑ์คุณภาพที่แนะนำสำหรับการรักษาและป้องกัน
📚 อ่านต่อ: โรคและแมลงที่เกี่ยวข้อง
📅 เผยแพร่ 11 พ.ย. 2026







