ราดำ

พบใน มะม่วง ทุเรียน ลองกอง และอีก 6 ชนิด

เชื้อสาเหตุ
Capnodium sp., Meliola sp., Fumago sp. และอีก 1 ชนิด
แพร่ระบาดทาง
เจริญบนน้ำหวานของแมลงปากดูด, เพลี้ยแป้ง, เพลี้ยหอยอ่อน, เพลี้ยจักจั่นมะม่วง และอื่น ๆ
พืชที่พบบ่อย (9 ชนิด)
มะม่วง ทุเรียน ลองกอง ลำไย มันสำปะหลัง ส้ม มะนาว กล้วยไม้ ไม้ประดับ
อัปเดตล่าสุด
11 พ.ย. 2569
ใบมะม่วงสีเขียวมีคราบราดำสีดำคล้ายเขม่าปกคลุมผิวใบด้านบน และมีเพลี้ยหอยสีน้ำตาลเกาะตามกิ่ง
9 ชนิดพืชที่พบโรคนี้
📌

สรุปสั้น (TL;DR)

อ่าน 30 วินาที
  • 1 ราดำ คือเชื้อราสีดำ เช่น *Capnodium* sp. ที่ขึ้นบนน้ำหวานของแมลงปากดูด อยู่บนผิวพืช ไม่ได้เจาะเข้าเนื้อเยื่อ
  • 2 ต้นเหตุคือเพลี้ยแป้ง เพลี้ยหอยอ่อน เพลี้ยจักจั่นมะม่วง เพลี้ยอ่อน แมลงหวี่ขาว และมดที่คอยดูแลแมลง
  • 3 ผลเสีย: บังแสง ใบร่วงเร็ว ในมะม่วงและลองกองทำให้ดอกร่วง ไม่ติดผล ผลอ่อนร่วง
  • 4 วิธีแก้: คุมแมลงและมดก่อน แล้วพ่นน้ำเปล่าล้างคราบ ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
  • 5 ราดำใช้ยาอะไร: ส่วนใหญ่คือสารฆ่าแมลงต้นเหตุ เช่น ไทอะมีทอกแซม 25% WG 2.5 ก./น้ำ 20 ล. ในมะม่วง สลับกลุ่ม IRAC
  • 6 ผลไม้ที่มีราดำกินได้ ล้างด้วยน้ำอุ่นกับสบู่อ่อน ๆ ก่อน (UC IPM)

📋 ภาพรวมโรค

ราดำ หรือโรคราดำ (sooty mould) คือเชื้อราสีดำที่ขึ้นเป็นแผ่นคล้ายเขม่าบนใบ กิ่ง ช่อดอก และผล โดยเจริญอยู่บนน้ำหวานเหนียว ๆ ที่แมลงปากดูดอย่างเพลี้ยแป้ง เพลี้ยหอย และเพลี้ยอ่อนขับถ่ายไว้ ราดำกลุ่มที่ขึ้นบนน้ำหวาน (เช่น Capnodium) ไม่ได้เข้าไปทำลายเนื้อเยื่อพืชโดยตรง แต่บังแสงจนใบสังเคราะห์แสงได้น้อยลง และในมะม่วงกับลองกองทำให้ดอกและผลอ่อนร่วงได้

🍯
น้ำหวาน
อาหารของราดำ
🐛
6 กลุ่ม
แมลงขับน้ำหวานตาม UC IPM
🥭
ช่วงที่พบคำเตือน (ธ.ค.–ก.พ.)
ราดำมะม่วง
🚿
น้ำเปล่า
ล้างคราบตามคำแนะนำ กวก.

หัวใจของการแก้ราดำจึงอยู่ที่การจัดการแมลงต้นเหตุและมดที่คอยดูแลแมลงเหล่านั้น แล้วค่อยล้างคราบดำออก บทความนี้รวบรวมข้อมูลจากคำเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร และเอกสารของ UC IPM และ UF/IFAS ครอบคลุมราดำมะม่วง โรคราดำในทุเรียน ลองกอง ส้มและมะนาว กล้วยไม้และไม้ประดับ พร้อมคำตอบว่าราดำใช้ยาอะไร

🖤 ราดำคืออะไร ลักษณะและวิธีสังเกต

ราดำคือกลุ่มเชื้อราที่เจริญบนผิวพืชซึ่งมีน้ำหวานของแมลงเคลือบอยู่ เห็นเป็นคราบหรือแผ่นสีดำคล้ายเขม่าควัน UC IPM อธิบายว่าราดำไม่ได้ติดเชื้อเข้าไปในพืช แต่ขึ้นบนชิ้นส่วนพืชและพื้นผิวอื่นที่มีน้ำหวานสะสม

เพราะราดำต้องการน้ำหวานเป็นอาหาร มันจึงขึ้นได้แม้บนสิ่งที่ไม่ใช่พืช เช่น เฟอร์นิเจอร์สนาม พื้นปูน หรือรถที่จอดใต้ต้นไม้ ถ้าเห็นคราบดำบนใบพร้อมกับผิวใบเหนียวมือ ให้สงสัยราดำก่อนโรคชนิดอื่น

ชื่อไทย ราดำ, โรคราดำ
ชื่อภาษาอังกฤษ Sooty mould (sooty mold)
เชื้อที่กรมวิชาการเกษตรระบุในไทย Capnodium sp. และ Meliola sp. (มะม่วง ลองกอง)
สกุลที่พบบ่อยในต่างประเทศ Capnodium, Fumago, Scorias (UC IPM)
อาหารของเชื้อ น้ำหวาน (honeydew) ที่แมลงปากดูดขับถ่ายออกมา
ส่วนที่พบ ใบ กิ่ง ช่อดอก ช่อผล ผล และพื้นผิวใต้ต้นไม้
ความเสียหาย ทางอ้อม บังแสง ใบแก่และร่วงเร็ว ดอกและผลอ่อนร่วง ผลด้อยคุณภาพ
ต้นเหตุที่ต้องจัดการ แมลงปากดูดที่ขับน้ำหวาน และมดที่คอยดูแลแมลง

หมายเหตุเรื่องชื่อ: หน้านี้พูดถึงราดำบนพืชเท่านั้น คำว่า “เชื้อราดำ” ในข่าวสุขภาพหมายถึงโรคติดเชื้อรามิวคอร์ไมโคซิส (mucormycosis) ในคน ซึ่งเป็นคนละเรื่องกัน ส่วนคราบดำในห้องน้ำที่คนค้นหากันมากก็ไม่ใช่ราดำที่เกิดจากน้ำหวานของแมลงในบทความนี้

❓ ราดำเกิดจากอะไร แมลงตัวไหนเป็นต้นเหตุ

ราดำเกิดจากเชื้อราที่ขึ้นบนน้ำหวานของแมลงปากดูด ถ้าไม่มีน้ำหวาน ราดำก็แทบไม่มีอาหาร คำเตือนของกรมวิชาการเกษตรเขียนไว้ตรง ๆ ว่าเชื้อราเจริญบนสารเหนียวที่แมลงปากดูดขับถ่ายไว้ และโรคมักพบเมื่อแมลงกลุ่มนี้ระบาด

น้ำหวานคือของเหลวหวานเหนียวที่แมลงขับออกมาขณะดูดน้ำเลี้ยงจากท่ออาหารของพืช ทั้งตัวอ่อนและตัวเต็มวัยขับน้ำหวานได้ น้ำหวานหยดลงบนใบและผลที่อยู่ด้านล่าง ราดำจึงมักหนาที่สุดบนใบชั้นล่างใต้กลุ่มแมลง

แผนภาพการเกิดราดำ แมลงปากดูดขับน้ำหวาน ราดำขึ้นบนน้ำหวาน บังแสงใบ และมีมดกินน้ำหวานและปกป้องแมลง
ภาพที่ 1: ราดำเป็นปลายทางของปัญหาแมลงปากดูด ต้นเหตุจริงคือแมลงที่ขับน้ำหวาน
แมลงที่ขับน้ำหวาน พืชที่มีเอกสารระบุ แหล่งข้อมูล
เพลี้ยแป้ง มะม่วง ทุเรียน ลองกอง มันสำปะหลัง กล้วยไม้ กรมวิชาการเกษตร, กรมส่งเสริมการเกษตร, UF/IFAS
เพลี้ยหอย (ชนิดเพลี้ยหอยอ่อน) มะม่วง ลองกอง ส้ม กล้วยไม้ กรมวิชาการเกษตร, UC IPM, UF/IFAS
เพลี้ยจักจั่นมะม่วง มะม่วง กรมวิชาการเกษตร, CABI Plantwise
เพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน ทุเรียน (ตัวอ่อนขับสารเหนียวสีขาวคลุมใบ) กรมวิชาการเกษตร
แมลงหวี่ขาว มันสำปะหลัง กล้วยไม้ opsmoac สตูล, UF/IFAS
เพลี้ยอ่อน เพลี้ยจักจั่น เพลี้ยไก่แจ้ (psyllid) ไม้ประดับและไม้ผลทั่วไป UC IPM

มีข้อยกเว้นที่ควรรู้ UF/IFAS ระบุว่า เพลี้ยหอยเกราะ (armored scale) ไม่ขับน้ำหวาน เพราะดูดกินเซลล์ใบแทนท่ออาหาร ดังนั้นถ้าเห็นราดำบนต้นที่มีเพลี้ยหอย มักเป็นเพลี้ยหอยอ่อน (soft scale) หรือมีแมลงชนิดอื่นร่วมอยู่ด้วย

💡 ราดำบอกตำแหน่งแมลงได้
ลองใช้ผ้าเปียกเช็ดคราบดำออกจากใบสักใบ ถ้าภายในไม่กี่วันใบเดิมกลับมาเหนียวอีก แปลว่ายังมีแมลงขับน้ำหวานอยู่บนกิ่งหรือยอดเหนือจุดนั้น ให้มองหาปุยขาวของเพลี้ยแป้ง ตุ่มนูนของเพลี้ยหอย หรือกลุ่มเพลี้ยอ่อนใต้ใบอ่อน

🐜 มดกับราดำ ทำไมเห็นมดก่อนเห็นราดำ

มดเดินอยู่ท่ามกลางเพลี้ยหอยอ่อนบนกิ่งมะนาว และใบด้านล่างเริ่มมีคราบราดำ
มดกินน้ำหวานและปกป้องเพลี้ยหอย ถ้าเห็นมดเดินเป็นแถว ให้สงสัยว่าราดำกำลังจะตามมา

มดกินน้ำหวานของแมลงปากดูด และคอยปกป้องแมลงเหล่านั้นจากตัวห้ำตัวเบียน ถ้าเห็นมดเดินขึ้นลงต้นเป็นแถว ให้สงสัยว่าด้านบนมีแมลงขับน้ำหวาน และอีกไม่นานราดำจะตามมา

UC IPM อธิบายว่าเมื่อลดมดลงได้ ตัวห้ำและตัวเบียนจะกลับมาช่วยกดจำนวนแมลงต้นเหตุ ในทุเรียน กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่ามดดำเป็นตัวคาบเพลี้ยแป้งไปยังส่วนต่าง ๆ ของต้น ส่วน UF/IFAS ระบุว่าในกล้วยไม้ มดจะปกป้องแหล่งน้ำหวานของมันและอาจย้ายเพลี้ยแป้งไปต้นใหม่ด้วย

วิธีตัดทางมดที่มีแหล่งอ้างอิง

  • แถบกาวเหนียวรอบลำต้น กันมดปีนขึ้นไปดูแลแมลง (UC IPM)
  • ตัดกิ่งที่พาดสิ่งปลูกสร้างหรือต้นอื่น เพื่อไม่ให้มดมีทางอ้อมขึ้นต้น (UC IPM)
  • เหยื่อกำจัดมด วางตามทางเดินมด (UC IPM)
  • ผ้าชุบสารพันตามกิ่ง ในทุเรียน กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำผ้าชุบคาร์บาริลพันไว้ตามกิ่งเพื่อกันมดคาบเพลี้ยแป้ง (อ้างจากข่าว Posttoday ปี 2563 ดูอัตราในตารางสาร)

🥭 ราดำมะม่วง อาการ ช่วงระบาด และวิธีกำจัด

ราดำมะม่วงเป็นโรคที่กรมวิชาการเกษตรออกคำเตือนซ้ำทุกปีในช่วงมะม่วงแทงช่อดอกจนถึงพัฒนาผล เชื้อสาเหตุคือ Capnodium sp. และ Meliola sp. และแมลงที่เกี่ยวข้องคือเพลี้ยจักจั่นมะม่วง เพลี้ยหอย และเพลี้ยแป้ง

คำเตือนภัยที่เราตรวจพบออกในช่วงวันที่ 10–23 ธันวาคม 2568, 7–20 มกราคม 2569 และ 21 มกราคม–3 กุมภาพันธ์ 2569 ซึ่งเป็นช่วงที่มะม่วงกำลังแทงช่อดอกถึงติดผล คำเตือนเหล่านี้ออกในช่วงที่พยากรณ์ว่าอากาศเย็นตอนเช้า

อาการราดำมะม่วง

  • คราบราสีดำบนใบ กิ่ง ช่อดอก หรือผล
  • ดอกบานช้าหรือบานผิดปกติ ดอกเหี่ยวและร่วง บางครั้งไม่ติดผล
  • ผลอ่อนเหี่ยวและหลุดร่วง
  • มีเพลี้ยจักจั่นกระโดดหนีเมื่อเขย่าช่อดอก หรือพบเพลี้ยหอยและเพลี้ยแป้งตามกิ่งและขั้วผล

CABI Plantwise ระบุว่าเพลี้ยจักจั่นมะม่วง (Idioscopus nitidulus) ทำให้ดอกย่อยเป็นสีน้ำตาลและแห้ง ความเสียหายหลักเกิดช่วงออกดอก และราดำขึ้นบนน้ำหวานที่มันขับออกมา ความเสียหายของช่อดอกมะม่วงจึงมักมาจากทั้งแมลงและราดำพร้อมกัน

ราดำมะม่วงกำจัดอย่างไร (ตามคำเตือนของกรมวิชาการเกษตร)

  1. พ่นน้ำเปล่า ล้างสารเหนียวที่แมลงขับไว้และคราบราดำ เพื่อลดปริมาณเชื้อ
  2. กำจัดแมลงต้นเหตุ เลือกสารตามชนิดแมลงที่พบ ทั้งเพลี้ยจักจั่นมะม่วง เพลี้ยหอย และเพลี้ยแป้ง (อัตราอยู่ในหัวข้อราดำใช้ยาอะไร)

🔎 ราดำต่างจากแอนแทรคโนสที่ช่อดอกและผลมะม่วงอย่างไร

ราดำเป็นคราบดำบนผิวที่ล้างออกได้และมีแมลงหรือน้ำหวานอยู่ใกล้ ๆ ส่วนแอนแทรคโนสเป็นแผลที่เชื้อเข้าทำลายเนื้อเยื่อ จะเห็นเป็นจุดหรือขีดสีน้ำตาลแดงที่ก้านช่อ แผลยุบตัวบนผล และมีเมือกสีส้มเมื่ออากาศชื้น

สองโรคนี้มักพบในช่วงเดียวกันคือช่วงแทงช่อดอกถึงติดผลอ่อน และทำให้ช่อดอกดูดำและแห้งได้ทั้งคู่ การแยกให้ถูกจึงสำคัญ เพราะการจัดการต่างกัน ราดำต้องคุมแมลง ส่วนแอนแทรคโนสต้องใช้สารป้องกันกำจัดเชื้อราและตัดแต่งส่วนที่เป็นโรค

จุดสังเกต ราดำ แอนแทรคโนส (Colletotrichum gloeosporioides)
ลักษณะ คราบหรือแผ่นดำบาง ๆ คล้ายเขม่าบนผิว จุดช้ำน้ำ แผลสีน้ำตาลดำ ลามและยุบตัว
ที่ช่อดอก ช่อดอกมีคราบดำ ดอกเหี่ยวและร่วง จุดหรือขีดสีน้ำตาลแดงบนก้านช่อ ช่อแห้ง ดอกร่วงก่อนติดผล
ที่ผล คราบดำบนผิว ผลอ่อนอาจร่วง จุดดำที่ลามเป็นแอ่ง ผลเน่า บางครั้งมีเมือกสีส้ม
สิ่งที่พบร่วม ผิวเหนียว แมลงปากดูด มด ความชื้นสูง ไม่ต้องมีแมลง
ล้างด้วยน้ำ คราบหลุดออกได้บางส่วน แผลยังอยู่เพราะเป็นเนื้อเยื่อที่ถูกทำลาย
การจัดการหลัก คุมแมลงและมด ล้างคราบ ตัดแต่ง ทำทรงพุ่มโปร่ง พ่นสารป้องกันกำจัดเชื้อรา

ข้อสังเกตเรื่องเชื้อ Meliola: เชื้อในอันดับ Meliolales เป็นราแบบ black mildew ที่เป็นปรสิตแท้ของพืช สร้างอวัยวะดูดอาหาร (haustoria) เข้าไปในเซลล์พืช (Flessa และคณะ 2021) จึงต่างจากราดำกลุ่ม Capnodium ที่อาศัยน้ำหวานบนผิวพืช แต่คำเตือนของกรมวิชาการเกษตรรวมทั้ง Capnodium และ Meliola ไว้ใต้ชื่อโรคราดำ และแนะนำการจัดการแบบเดียวกัน คือล้างคราบและคุมแมลงปากดูด

อีกโรคที่ชื่อคล้ายกันคือโรคราเขม่าดำของข้าวโพด (Ustilago maydis) ซึ่งเป็นปุ่มปมที่แตกออกเป็นผงสปอร์สีดำ ไม่เกี่ยวกับน้ำหวานของแมลงและจัดการต่างกันโดยสิ้นเชิง

🌳 โรคราดำในทุเรียน มาจากเพลี้ยแป้งและเพลี้ยไก่แจ้

โรคราดำในทุเรียนส่วนใหญ่ตามมาจากเพลี้ยแป้ง Planococcus minor และ Planococcus lilacinus กรมส่งเสริมการเกษตรอธิบายว่าเพลี้ยแป้งขับน้ำหวานออกมาเป็นสาเหตุให้ราดำที่มีอยู่ในธรรมชาติเข้าทำลายซ้ำ โดยมีมดดำคาบเพลี้ยไปทั่วต้น

เพลี้ยแป้งทุเรียนดูดกินกิ่ง ช่อดอก ผลอ่อน และผลแก่ ราดำจึงพบได้ทั้งบนใบและบนผล อีกแมลงหนึ่งคือเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน (Allocaridara malayensis) รายงานของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าตัวอ่อนขับสารเหนียวสีขาวออกมาปกคลุมใบอ่อน และเป็นสาเหตุให้เกิดเชื้อราตามบริเวณนั้น นอกจากนี้ยังทำให้ใบอ่อนเป็นจุดเหลือง หงิกงอ และถ้าทำลายตอนใบยังเล็กมาก ใบจะแห้งและร่วง

วิธีจัดการราดำในทุเรียน

  • สำรวจสวนสม่ำเสมอ ถ้าพบเพลี้ยแป้งเล็กน้อยบนกิ่ง ให้ตัดส่วนที่ถูกทำลายทิ้ง (กรมส่งเสริมการเกษตร)
  • ผลที่มีเพลี้ยไม่มาก ใช้แปรงปัดหรือฉีดน้ำล้าง หรือใช้ไวท์ออยล์ (อัตราอ้างจากข่าว Posttoday ปี 2563 ดูในตารางสาร)
  • พันผ้าชุบสารไว้ตามกิ่งเพื่อกันมดดำคาบเพลี้ยไปทั่วต้น
  • ปล่อยหรืออนุรักษ์ตัวห้ำ เช่น ด้วงเต่าและแมลงช้างปีกใส
  • ช่วงทุเรียนแตกใบอ่อน ให้ดูใต้ใบอ่อนหาตัวอ่อนเพลี้ยไก่แจ้ที่มีสารเหนียวสีขาวคลุม

รายงานปี 2555 ของกรมวิชาการเกษตรที่จันทบุรีพบว่าสารกลุ่มนีโอนิโคตินอยด์ (ไทอะมีทอกแซม ไดโนทีฟูแรน อิมิดาโคลพริด) ลดเพลี้ยไก่แจ้ได้ดีที่สุดเพราะเป็นสารดูดซึม และไม่พบอาการเป็นพิษต่อยอดอ่อนทุเรียน แต่รายงานนี้ไม่ได้วัดผลต่อราดำโดยตรง อัตราในงานนี้เป็นอัตราในงานทดลอง ไม่ใช่คำแนะนำทั่วไป จึงให้ใช้ตามอัตราบนฉลาก

🍇 ราดำในลองกอง ลำไย และมันสำปะหลัง

ลองกองเป็นไม้ผลอีกชนิดที่กรมวิชาการเกษตรเตือนเรื่องราดำบ่อย โดยเฉพาะช่วงติดผลถึงเก็บผลผลิต (คำเตือนเดือนพฤษภาคม–มิถุนายน) เชื้อคือ Capnodium sp. และ Meliola sp. ขึ้นบนน้ำหวานของเพลี้ยหอยและเพลี้ยแป้ง

อาการในลองกองคือคราบราสีดำบนช่อดอกและช่อผล ดอกผิดปกติ เหี่ยวและร่วง บางครั้งไม่ติดผล ถ้าเกิดกับผลอ่อน ผลจะเหี่ยวและร่วง คำแนะนำมี 3 ส่วน คือพ่นน้ำเปล่าล้างคราบราดำ พ่นสารป้องกันกำจัดโรคบนช่อผล และกำจัดแมลงปากดูด พร้อมข้อควรระวังว่าไม่ควรพ่นสารช่วงดอกบานและช่วงเริ่มติดผลอ่อน และควรหยุดพ่นอย่างน้อย 7 วันก่อนเก็บผลผลิต

ลำไย: การสำรวจของกรมวิชาการเกษตรพบเพลี้ยแป้งหลายชนิดบนผลลำไย เช่น Planococcus lilacinus และ Ferrisia virgata ในเชียงใหม่ เชียงราย ลำพูน และจันทบุรี (ไม่พบ C. hispidus และ P. lichi ซึ่งเป็นศัตรูกักกัน) เพลี้ยแป้งเป็นแมลงขับน้ำหวานกลุ่มเดียวกับที่ทำให้เกิดราดำในพืชอื่น แต่เราไม่พบคำเตือนของหน่วยงานรัฐที่ระบุอัตราสารสำหรับราดำลำไยโดยตรง แนวทางที่ใช้ได้คือหลักเดียวกัน คุมเพลี้ยแป้งและมด แล้วล้างคราบ ส่วนสารให้เลือกที่ฉลากระบุใช้กับลำไยและใช้ตามอัตราบนฉลาก

มันสำปะหลัง: เอกสารของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าน้ำหวานของเพลี้ยแป้งทำให้ราดำเจริญอย่างรวดเร็ว ปกคลุมใบ ยอด และกิ่ง จนพืชสังเคราะห์แสงได้ไม่เต็มที่ และแมลงหวี่ขาวยาสูบที่ดูดกินใต้ใบก็ถ่ายมูลหวานทำให้เกิดราดำเช่นกัน ราดำในมันสำปะหลังจึงแก้ที่เพลี้ยแป้งและแมลงหวี่ขาว รายละเอียดดูที่หน้าเพลี้ยแป้ง

🍋 ราดำในส้มและมะนาว

ในส้มและพืชตระกูลส้ม ราดำมักมาจากเพลี้ยหอยอ่อนที่ขับน้ำหวานจำนวนมาก UF/IFAS ระบุว่าราดำคลุมทั้งใบและผล ทำให้ต้นสังเคราะห์แสงได้น้อยลง ในสวนที่ต้นโตแล้วทำให้ต้นโทรม กิ่งแห้งตาย และผลผลิตหรือคุณภาพผลลดลง

ต้นเล็กเสี่ยงกว่า UF/IFAS เตือนว่าในต้นอ่อนและต้นในเรือนเพาะชำ เพลี้ยหอยอ่อนร่วมกับน้ำหวานที่สะสมบางครั้งทำให้ต้นตายได้ ใครปลูกมะนาวในกระถางหรือต้นเล็ก จึงควรพลิกดูใต้ใบและกิ่งหาตุ่มเพลี้ยหอยเป็นประจำ

UC IPM ระบุว่าในสวนส้ม ราดำทำให้ผลถูกลดเกรดตอนคัดบรรจุ และใช้เกณฑ์สำหรับเพลี้ยหอย citricola scale ในแคลิฟอร์เนีย (สุ่มนับช่วงเมษายน–พฤษภาคม) ว่าถ้าพบเพลี้ยหอยเฉลี่ยมากกว่า 1 ตัวต่อกิ่งร่วมกับมีราดำมาก อาจต้องพ่นสารทันที แต่ถ้ายังเห็นเพลี้ยหอยโดยที่ราดำยังไม่เป็นปัญหา ให้เลื่อนการพ่นออกไปก่อน เกณฑ์นี้ใช้เฉพาะแมลงชนิดนั้นในแคลิฟอร์เนีย ในไทยใช้เป็นแนวทางคร่าว ๆ เท่านั้น ผลไม้ที่มีคราบดำขายได้ราคาต่ำกว่า ลองเทียบราคาผลไม้ตามเกรดได้ที่หน้าราคาผักผลไม้วันนี้

🌸 ราดำในกล้วยไม้และไม้ประดับ

ใบกล้วยไม้มีคราบราดำและเพลี้ยหอยอ่อนสีน้ำตาลเกาะอยู่ใต้ใบ
ในกล้วยไม้ ราดำเป็นสัญญาณว่ามีเพลี้ยหอยอ่อน เพลี้ยแป้ง หรือแมลงหวี่ขาวระบาดอยู่

ในกล้วยไม้ ราดำเป็นสัญญาณเตือนว่ามีแมลงขับน้ำหวานกำลังระบาด UF/IFAS ระบุว่าราดำบนน้ำหวานของเพลี้ยหอยอ่อน “อาจเป็นธงแดงของการระบาดที่ยังดำเนินอยู่” และชั้นราดำหนา ๆ ลดการสังเคราะห์แสงและทำให้ต้นขายได้ยากขึ้น

แมลงในกล้วยไม้ ขับน้ำหวาน / ทำให้เกิดราดำ ข้อสังเกตจาก UF/IFAS
เพลี้ยหอยอ่อน (soft scale) เช่น เพลี้ยหอยสีน้ำตาล ใช่ ดูคราบน้ำหวานมันวาว ราดำ และมด
เพลี้ยหอยเกราะ (armored scale) ไม่ขับน้ำหวาน ยาดูดซึมได้ผลน้อย เพราะดูดกินเซลล์ใบ ไม่ใช่ท่ออาหาร
เพลี้ยแป้ง ใช่ มดปกป้องและอาจย้ายเพลี้ยไปต้นใหม่
แมลงหวี่ขาว ใช่ (บางชนิด) ราดำและมดเป็นสัญญาณของการระบาด

สำหรับผู้ปลูกที่บ้าน UF/IFAS แนะนำให้สำรวจบ่อย อาจทุกสัปดาห์ และจัดการเฉพาะจุดที่พบ น้ำมันและสบู่มีผลระยะสั้นแบบ “โดนตัวไหนก็ได้ผลตัวนั้น” จึงต้องพ่นซ้ำราว 3 ครั้ง ห่างกัน 5–7 วัน เพื่อเก็บแมลงที่ออกมาจากที่หลบ และถ้ามีผึ้งมาตอมดอกกล้วยไม้ ให้หลีกเลี่ยงสารดูดซึมกลุ่มนีโอนิโคตินอยด์

⚖️ ราดำทำให้ต้นตายไหม และผลที่มีราดำกินได้ไหม

โดยทั่วไปราดำไม่ได้ฆ่าต้นไม้โดยตรง เพราะราดำกลุ่มที่ขึ้นบนน้ำหวานไม่ได้เข้าไปในเนื้อเยื่อพืช แต่ถ้าคราบหนาจนบังแสง ต้นจะโตช้า ใบแก่และร่วงก่อนเวลา และในต้นอ่อนที่มีเพลี้ยหอยระบาดหนัก UF/IFAS ระบุว่าบางครั้งต้นตายได้ ความเสียหายจริงจึงมาจากแมลงต้นเหตุรวมกับราดำ

สำหรับไม้ผล ความเสียหายที่หนักที่สุดคือช่วงออกดอก กรมวิชาการเกษตรระบุว่าราดำในมะม่วงและลองกองทำให้ดอกร่วง ไม่ติดผล และผลอ่อนร่วง ส่วนผลที่โตแล้วจะสกปรกและถูกลดเกรด

ผลไม้ที่มีราดำกินได้ไหม UC IPM ระบุว่าผลไม้และผักที่มีราดำยังกินได้ ให้ล้างคราบออกด้วยน้ำอุ่นกับสบู่อ่อน ๆ ก่อน แต่ถ้าสวนเพิ่งพ่นสารฆ่าแมลง ให้ยึดระยะปลอดภัยก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลากของสารนั้นด้วย

🚿 วิธีกำจัดราดำแบบไม่ใช้สาร และการล้างคราบดำ

การฉีดน้ำเปล่าล้างคราบราดำออกจากใบมะม่วงในสวน
พ่นน้ำเปล่าล้างสารเหนียวและคราบราดำ ช่วยลดปริมาณเชื้อตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร (ภาพประกอบ)

วิธีกำจัดราดำที่ได้ผลและปลอดภัยที่สุดคือฉีดน้ำล้างคราบควบคู่กับคุมแมลงและมด กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้พ่นน้ำเปล่าล้างสารเหนียวและคราบราดำเพื่อลดปริมาณเชื้อ และ UC IPM ระบุว่าการฉีดน้ำแรงยังช่วยไล่แมลงต้นเหตุออกไปได้บางส่วน

แผนภาพ 6 ขั้นตอนจัดการราดำ หาแมลงต้นเหตุ ตัดทางมด ตัดแต่งกิ่ง ฉีดน้ำล้าง คุมแมลงด้วยสารเมื่อจำเป็น และติดตามผล
ภาพที่ 2: ลำดับการจัดการราดำ ใช้สารกับแมลงเมื่อจำเป็น และล้างคราบดำออกด้วยน้ำ
  • ฉีดน้ำแรงหรือน้ำสบู่ UC IPM ระบุว่าราดำบนพื้นผิวล้างออกได้ด้วยสายน้ำแรงหรือน้ำผสมสบู่ ในสวนใช้น้ำเปล่าตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
  • ตัดแต่งส่วนที่แมลงระบาดหนัก ทั้งใน UC IPM และในคำแนะนำทุเรียนของกรมส่งเสริมการเกษตร
  • จัดการมด ด้วยแถบกาว เหยื่อมด และตัดกิ่งที่เป็นสะพานให้มด
  • อนุรักษ์ศัตรูธรรมชาติ ด้วงเต่าและแมลงช้างปีกใสช่วยกินเพลี้ย เมื่อมดลดลง ตัวห้ำตัวเบียนจะทำงานได้ดีขึ้น
  • ให้น้ำและปุ๋ยพอดี UC IPM แนะนำให้ดูแลต้นให้แข็งแรงโดยไม่เร่งให้แตกยอดอ่อนมากเกินไป ถ้าไม่แน่ใจว่าใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมากไปหรือไม่ ลองคำนวณด้วยเครื่องมือคำนวณปุ๋ย

อย่าคาดหวังว่าราดำจะหายในวันเดียว UC IPM ระบุว่าเมื่อแมลงที่ขับน้ำหวานลดลง ราดำจะ “ค่อย ๆ ลดลง” และกำจัดให้หมดสิ้นได้ยาก การล้างซ้ำหลังคุมแมลงได้แล้วจึงช่วยให้ใบกลับมารับแสงได้เร็วขึ้น

💡 ล้างให้ถูกทิศ
ฉีดน้ำจากด้านบนลงล่าง เริ่มจากยอดและกิ่งที่มีแมลง แล้วไล่ลงมาที่ใบชั้นล่างซึ่งมักมีคราบหนาที่สุด ในไม้กระถางให้ยกออกมาล้างนอกบ้าน เพราะน้ำหวานและราดำทำให้พื้นและผนังเปื้อนได้เช่นกัน

🧪 ราดำใช้ยาอะไร สารที่กรมวิชาการเกษตรระบุ

ราดำส่วนใหญ่ไม่ต้องใช้ยากำจัดเชื้อรา ยาที่ได้ผลคือสารฆ่าแมลงที่ตรงกับชนิดแมลงต้นเหตุ ในมะม่วง กรมวิชาการเกษตรระบุไทอะมีทอกแซมและไดโนทีฟูแรน (กลุ่ม 4A) สำหรับเพลี้ยแป้ง ไทอะมีทอกแซม อิมิดาโคลพริด และสารอื่นอีกหลายกลุ่มสำหรับเพลี้ยจักจั่นมะม่วง และมาลาไทออน (กลุ่ม 1B) สำหรับเพลี้ยหอยในมะม่วง สารป้องกันกำจัดเชื้อรามีระบุเฉพาะในลองกอง คือเบโนมิล

ตารางนี้รวมเฉพาะสารและอัตราที่คำเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรระบุไว้สำหรับพืชนั้น ส่วนอัตราทุเรียนเป็นคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตรที่อ้างจากข่าว Posttoday ปี 2563 ซึ่งไม่ระบุ % ของสูตรกลุ่ม IRAC/FRAC อ้างตามตารางของ CropLife Australia และ FRAC

สารออกฤทธิ์ กลุ่ม IRAC / FRAC พืช / แมลงเป้าหมาย อัตรา (ต่อน้ำ 20 ลิตร)
ฟลูไพราดิฟูโรน (flupyradifurone) 20% SL IRAC 4D มะม่วง: เพลี้ยจักจั่นมะม่วง 20 มล. ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
ไดโนทีฟูแรน (dinotefuran) 10% SL IRAC 4A มะม่วง: เพลี้ยจักจั่นมะม่วง 10 มล. ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
แลมบ์ดา-ไซฮาโลทริน (lambda-cyhalothrin) 2.5% EC IRAC 3A มะม่วง: เพลี้ยจักจั่นมะม่วง 20 มล. ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
อิมิดาโคลพริด (imidacloprid) 70% WG IRAC 4A มะม่วง: เพลี้ยจักจั่นมะม่วง 5 กรัม ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
ไพมีโทรซีน (pymetrozine) 50% WG IRAC 9B มะม่วง: เพลี้ยจักจั่นมะม่วง 10 กรัม ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
บูโพรเฟซิน (buprofezin) 40% SC IRAC 16 มะม่วง: เพลี้ยจักจั่นมะม่วง 10 มล. ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
ฟลอนิคามิด (flonicamid) 50% WG IRAC 29 มะม่วง: เพลี้ยจักจั่นมะม่วง 4 กรัม ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
ไทอะมีทอกแซม (thiamethoxam) 25% WG IRAC 4A มะม่วง: เพลี้ยจักจั่นมะม่วง และเพลี้ยแป้ง 2.5 กรัม ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
อะเซตามิพริด (acetamiprid) 20% SP IRAC 4A มะม่วง: เพลี้ยจักจั่นมะม่วง 3 กรัม ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
มาลาไทออน (malathion) 83% EC IRAC 1B มะม่วง: เพลี้ยหอย 30 มล. ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
ไดโนทีฟูแรน (dinotefuran) 10% WP IRAC 4A มะม่วง: เพลี้ยแป้ง 10 กรัม ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
เบโนมิล (benomyl) 50% WP FRAC 1 (MBC) ลองกอง: พ่นช่อผลทุก 14 วัน 6–12 กรัม ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
คาร์บาริล (carbaryl) 85% WP IRAC 1A ลองกอง: เพลี้ยหอย เพลี้ยแป้ง 60 กรัม ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
ไดโนทีฟูแรน (dinotefuran) 10% WP IRAC 4A ลองกอง: เพลี้ยหอย เพลี้ยแป้ง 20 กรัม ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
อิมิดาโคลพริด (imidacloprid) 70% WG IRAC 4A ลองกอง: เพลี้ยหอย เพลี้ยแป้ง 4 กรัม ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
ไทอะมีทอกแซม (thiamethoxam) 25% WG IRAC 4A ลองกอง: เพลี้ยหอย เพลี้ยแป้ง 4 กรัม ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
ไวท์ออยล์ (white oil) UNM (กลุ่มน้ำมันปิโตรเลียม) ทุเรียน: เพลี้ยแป้งจำนวนน้อยบนผล 20 มล. ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร (อ้างจากข่าว Posttoday ปี 2563 ไม่ระบุ % ของสูตร)
คาร์บาริล (carbaryl) IRAC 1A ทุเรียน: ชุบผ้าพันไว้ตามกิ่งกันมด 10 กรัม ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร (อ้างจากข่าว Posttoday ปี 2563 ไม่ระบุ % ของสูตร)
ส้ม มะนาว ลำไย กล้วยไม้ ไม้ประดับ ตามสารที่เลือก เลือกสารที่ฉลากระบุพืชและแมลงนั้น ใช้ตามอัตราบนฉลาก

อัตรามะม่วงมาจากคำเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรช่วง ธ.ค. 2568–ก.พ. 2569 อัตราลองกองมาจากคำเตือนช่วง มิ.ย. 2568 และ พ.ค.–มิ.ย. 2569 อัตรามะม่วงกับลองกองต่างกันแม้เป็นสารเดียวกัน ให้ใช้อัตราของพืชนั้น ไวท์ออยล์ใน IRAC อยู่กลุ่มน้ำมันปิโตรเลียม (UNM) ควรดูชนิดน้ำมันบนฉลาก

เบโนมิลเป็นสารป้องกันกำจัดเชื้อรากลุ่ม FRAC 1 (methyl benzimidazole carbamates) ซึ่งออกฤทธิ์ยับยั้งการสร้างเบตาทูบูลินระหว่างการแบ่งเซลล์ของเชื้อรา ใช้ร่วมกับการล้างคราบและคุมแมลงตามคำเตือนลองกองเสมอ ไม่ใช่ใช้แทนกัน ก่อนซื้อให้ตรวจว่าสารยังขึ้นทะเบียนใช้กับพืชของเราอยู่

⚠️ ความปลอดภัยในการใช้สารเคมี

  • อ่านฉลากทุกครั้ง ใช้เฉพาะสารที่ขึ้นทะเบียนในไทยสำหรับพืชนั้น และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามที่ฉลากกำหนด คำเตือนลองกองของกรมวิชาการเกษตรระบุให้หยุดพ่นอย่างน้อย 7 วันก่อนเก็บผลผลิต
  • ไม่ควรพ่นสารช่วงดอกบานและระยะเริ่มติดผลอ่อน (คำเตือนลองกอง) และหลีกเลี่ยงสารดูดซึมกับต้นที่มีผึ้งมาตอมดอก
  • สวมถุงมือ หน้ากาก แว่นตา และเสื้อแขนยาวขณะผสมและพ่นสาร ล้างมือและอาบน้ำหลังพ่น
  • พ่นเฉพาะต้นหรือจุดที่พบแมลง การพ่นทั้งสวนโดยไม่มีแมลงไม่ช่วยลดราดำ

🔁 สลับกลุ่มสาร ป้องกันแมลงต้นเหตุดื้อยา

ถ้าใช้สารกลุ่มเดียวกันซ้ำ ๆ แมลงต้นเหตุจะดื้อยาและราดำจะกลับมาเรื่อย ๆ หลักทั่วไปคือสลับกลุ่ม IRAC ระหว่างรุ่นของแมลง และนับสารที่มีเลขกลุ่มเดียวกันเป็นสารตัวเดียว

  • กลุ่ม 4A ได้แก่ ไทอะมีทอกแซม อิมิดาโคลพริด ไดโนทีฟูแรน และอะเซตามิพริด เปลี่ยนชื่อสารในกลุ่มนี้ไม่นับว่าสลับกลุ่ม
  • ฟลูไพราดิฟูโรน (4D) อยู่กลุ่มหลัก 4 เดียวกับกลุ่ม 4A IRAC ระบุว่าสารต่างกลุ่มย่อยมีโอกาสดื้อข้ามสูงกว่าต่างกลุ่ม ควรสลับระหว่างกลุ่มย่อยเฉพาะเมื่อไม่มีทางเลือกอื่น
  • ตัวเลือกจากกลุ่มอื่นในคำเตือนมะม่วง ได้แก่ แลมบ์ดา-ไซฮาโลทริน (3A) ไพมีโทรซีน (9B) บูโพรเฟซิน (16) และฟลอนิคามิด (29)
  • คาร์บาริล (1A) กับมาลาไทออน (1B) อยู่ในกลุ่ม 1 เดียวกัน ยับยั้งเอนไซม์อะเซทิลโคลีนเอสเทอเรสเหมือนกัน
  • หลักทั่วไป: ไวท์ออยล์ (UNM) ออกฤทธิ์ทางกายภาพ ใช้แทรกระหว่างรอบได้เมื่อฉลากระบุพืชนั้น

🛡️ วิธีป้องกันราดำระยะยาว

การป้องกันราดำระยะยาวคือไม่ปล่อยให้แมลงขับน้ำหวานเพิ่มจำนวน และไม่ปล่อยให้มดดูแลแมลง เมื่อไม่มีน้ำหวานใหม่ ราดำก็ไม่มีอาหาร

  • สำรวจช่วงเสี่ยงอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง มะม่วงช่วงแทงช่อดอกถึงพัฒนาผล ลองกองช่วงติดผลถึงเก็บเกี่ยว ทุเรียนช่วงแตกใบอ่อนและช่วงติดผล
  • ดูสัญญาณเตือนล่วงหน้า ได้แก่ ใบเหนียว มดเดินเป็นแถว ปุยขาว ตุ่มเพลี้ยหอย และเพลี้ยจักจั่นกระโดดออกจากช่อดอก
  • ตรวจต้นกล้าและไม้กระถางใหม่ก่อนนำเข้าสวนหรือวางรวมกับต้นอื่น
  • ตัดแต่งกิ่งให้ทรงพุ่มโปร่ง ตัดกิ่งที่เป็นสะพานให้มด และกำจัดวัชพืชรอบโคนต้น
  • ให้ปุ๋ยและน้ำพอดี ไม่เร่งให้แตกยอดอ่อนมากเกินจำเป็น
  • อนุรักษ์ด้วงเต่าและแมลงช้างปีกใส พ่นสารเฉพาะจุดเมื่อจำเป็น

📚 แหล่งอ้างอิง

🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?

เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ

ลงขายต้นไม้ฟรี ไม่มีค่าธรรมเนียม

❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

+ ราดำเกิดจากอะไร

ราดำเกิดจากเชื้อราสีดำ เช่น Capnodium ที่เจริญบนน้ำหวานเหนียวซึ่งแมลงปากดูดขับถ่ายไว้ แมลงต้นเหตุได้แก่ เพลี้ยแป้ง เพลี้ยหอยอ่อน เพลี้ยจักจั่นมะม่วง เพลี้ยอ่อน และแมลงหวี่ขาว ถ้าไม่มีน้ำหวาน ราดำก็แทบไม่มีอาหาร จึงต้องจัดการแมลงก่อน

+ ราดำใช้ยาอะไร

ส่วนใหญ่ใช้สารฆ่าแมลงต้นเหตุ ไม่ใช่ยาฆ่าเชื้อรา ในมะม่วง กรมวิชาการเกษตรแนะนำเช่น ไทอะมีทอกแซม 25% WG 2.5 กรัม หรืออิมิดาโคลพริด 70% WG 5 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตรสำหรับเพลี้ยจักจั่น และมาลาไทออน 83% EC 30 มล. ต่อน้ำ 20 ลิตรสำหรับเพลี้ยหอย ส่วนลองกองมีเบโนมิล 50% WP 6–12 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร พืชอื่นให้ใช้ตามอัตราบนฉลาก

+ ราดำมะม่วงกำจัดอย่างไร

กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้พ่นน้ำเปล่าล้างสารเหนียวและคราบราดำ แล้วกำจัดแมลงต้นเหตุ ได้แก่ เพลี้ยจักจั่นมะม่วง เพลี้ยหอย และเพลี้ยแป้ง ด้วยสารที่ตรงชนิดแมลง ควรสำรวจตั้งแต่ช่วงแทงช่อดอก เพราะราดำทำให้ดอกร่วงและผลอ่อนร่วงได้

+ ราดำทำให้ต้นตายไหม

ราดำกลุ่มที่ขึ้นบนน้ำหวานไม่ได้เข้าไปทำลายเนื้อเยื่อพืชโดยตรง แต่บังแสงจนต้นโตช้า ใบร่วงเร็ว และทำให้ดอกกับผลอ่อนร่วง ต้นใหญ่จึงมักไม่ตาย แต่ต้นอ่อนที่มีเพลี้ยหอยระบาดหนักร่วมกับน้ำหวานสะสม บางครั้งตายได้ตามข้อมูลของ UF/IFAS

+ ผลไม้ที่มีราดำกินได้ไหม

UC IPM ระบุว่าผลไม้และผักที่มีราดำยังกินได้ ให้ล้างคราบดำออกด้วยน้ำอุ่นกับสบู่อ่อน ๆ ก่อน และถ้าเพิ่งพ่นสารฆ่าแมลง ให้รอให้พ้นระยะปลอดภัยก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลาก

🔍 อาการของโรค

ตรวจสอบว่าพืชของคุณมีอาการเหล่านี้หรือไม่

ที่ใบ: คราบหรือแผ่นสีดำคล้ายเขม่าบนผิวใบ ผิวใบเหนียว ใบแก่และร่วงเร็ว
ที่ช่อดอก: คราบดำบนช่อดอก ดอกบานช้า บานผิดปกติ เหี่ยวและร่วง บางครั้งไม่ติดผล (มะม่วง ลองกอง)
ที่ผล: คราบดำบนผิวผล ผลอ่อนเหี่ยวและร่วง ผลโตแล้วสกปรกและถูกลดเกรด
ที่กิ่ง: คราบดำตามกิ่ง มักพบกลุ่มเพลี้ยแป้ง เพลี้ยหอย หรือมดอยู่ใกล้ ๆ
ที่ใบอ่อนทุเรียน: สารเหนียวสีขาวของตัวอ่อนเพลี้ยไก่แจ้คลุมใบ ใบหงิก และมีเชื้อราขึ้นตาม
ทั้งต้น: ต้นโตช้าเพราะใบรับแสงน้อย ต้นอ่อนที่เพลี้ยหอยระบาดหนักอาจตาย

🛒 สินค้าแนะนำสำหรับรักษาโรค

⚡ ผลิตภัณฑ์คุณภาพที่แนะนำสำหรับการรักษาและป้องกัน