ต้นแตงกวาขึ้นค้างตาข่ายในแปลงผัก มีผลแตงกวาสีเขียวห้อยอยู่หลายผล
ไม้กระถางปลอดภัยต่อสัตว์เลี้ยง

ต้นแตงกวา

Cucumis sativus L.

ชื่อสามัญแตงกวา, แตงร้าน, แตงกวาญี่ปุ่น, แตงกวายุโรป, แตงกวาหนาม, Cucumber, Garden cucumber
วงศ์Cucurbitaceae
ถิ่นกำเนิดเทือกเขาหิมาลัยถึงจีนตอนใต้และภาคเหนือของไทย (POWO) ปลูกได้ทุกภาค
การรดน้ำ

รดตอนเช้าให้ดินชื้นสม่ำเสมอ ช่วงออกดอกเว้น 2–3 วันแต่ไม่ให้ดินแห้ง กระถางอาจต้องรดทุกวันช่วงร้อน งดรดตอนเย็น

แสงแดด

แดดจัดแสงแดดโดยตรง

ความยาก

ง่ายเหมาะสำหรับมือใหม่

อุณหภูมิ

เหมาะราว 18–24°C (สวพส.) ร้อนจัดดอกร่วง ต่ำกว่า 10°C ชะงัก

ความสูง

ไม้เถา เลื้อยหรือเกาะค้างยาวได้ราว 5 เมตร ในค้างนิยมตัดยอดที่ราว 2 เมตร

การเจริญเติบโต

เร็ว

📌

สรุปสั้น (TL;DR)

อ่าน 30 วินาที
  • 1 ต้นแตงกวา (Cucumber) คือ *Cucumis sativus* L. วงศ์ Cucurbitaceae ไม้เถาอายุปีเดียว ถิ่นกำเนิดหิมาลัยถึงจีนตอนใต้และภาคเหนือของไทย
  • 2 ชอบแดดเต็มวัน อย่างน้อย 6 ชม. ดินร่วนปนทราย ระบายน้ำดี pH 5.5–6.5 ร้อนจัดช่วงออกดอกทำให้ดอกร่วง
  • 3 ระยะปลูก (กรมส่งเสริมการเกษตร): หลุม 40–50 ซม. แถว 80–90 ซม. 2 แถว/แปลงกว้าง 1 ม. หยอด 2–3 เมล็ด ถอนเหลือ 1–2 ต้น ทำค้างที่ 7–10 วัน
  • 4 ปลูกไม่มีค้างได้ แต่ผลงอและเน่าง่ายกว่า ค้างช่วยให้ผลตรงและลดโรคทางใบ
  • 5 เริ่มเก็บผลราว 25–40 วัน ตามพันธุ์ เก็บต่อเนื่องราว 30 วัน แตงกวาญี่ปุ่นเก็บหลังดอกบาน 3–5 วัน
  • 6 แตงกวาขมเกิดจากคิวเคอร์บิทาซิน เมื่อต้นเครียดจากร้อนแห้งหรือน้ำไม่สม่ำเสมอ ตัดขั้วและปอกเปลือกช่วยได้
  • 7 ศัตรูหลัก: ราน้ำค้าง เพลี้ยไฟฝ้าย ใบด่างไวรัส ด้วงเต่าแตง แมลงวันแตง · ASPCA: ไม่เป็นพิษต่อสุนัขและแมว

🛒 ซื้อต้นแตงกวา — ส่งตรงจากเกษตรกร

สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง

🌿

ยังไม่มีร้านขายต้นแตงกวาในตลาดตอนนี้

ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้

🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้

ข้อมูลทั่วไป

ต้นแตงกวา คือพืชผักเถาเลื้อยอายุสั้นชื่อวิทยาศาสตร์ Cucumis sativus L. วงศ์แตง (Cucurbitaceae) เลื้อยและเกาะค้างด้วยมือเกาะ ดอกสีเหลือง แยกเป็นดอกตัวผู้กับดอกตัวเมียบนต้นเดียวกัน ปลูกง่าย โตเร็ว และเริ่มเก็บผลได้ภายในราว 1 เดือนหลังปลูก จึงเป็นผักที่ทั้งคนปลูกหลังบ้านและเกษตรกรนิยม

☀️
แดดเต็มวัน
อย่างน้อย 6 ชม./วัน
📏
40–50 × 80–90 ซม.
ระยะปลูกแบบค้าง
⏱️
25–40 วัน
อายุเริ่มเก็บผล
🐾
ไม่เป็นพิษ
ต่อสุนัขและแมว (ASPCA)

บทความนี้รวบรวมวิธีปลูกแตงกวาตั้งแต่เตรียมดิน หยอดเมล็ด ทำค้าง ปลูกในกระถาง ใส่ปุ๋ยตามอายุ การให้น้ำ ไปจนถึงการปลูกแตงกวาญี่ปุ่น การเก็บผล ปัญหาแตงกวาขม โรคและแมลง และการเก็บเมล็ดไว้ปลูกต่อ โดยอ้างอิงข้อมูลจากกรมส่งเสริมการเกษตร กรมวิชาการเกษตร สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (สวพส.) และมหาวิทยาลัยทั้งในและต่างประเทศ

🥒 ต้นแตงกวาคืออะไร แตงกวาภาษาอังกฤษเรียกว่าอะไร

แตงกวาภาษาอังกฤษเรียกว่า Cucumber เป็นพืชในสกุล Cucumis สกุลเดียวกับแตงไทยและเมลอน ฐานข้อมูล POWO ของสวนพฤกษศาสตร์คิวระบุถิ่นกำเนิดตั้งแต่เทือกเขาหิมาลัยถึงจีนตอนใต้และภาคเหนือของไทย แปลว่าแตงกวาไม่ใช่พืชต่างถิ่นไกลตัวเลย และในไทยยังมีแตงกวาพันธุ์พื้นเมืองหลายสายพันธุ์ปลูกกันตามท้องถิ่น

ชื่อไทย แตงกวา (ต้นแตงกวา)
ชื่อภาษาอังกฤษ Cucumber, Garden cucumber (ภาษาญี่ปุ่นเรียก kyuri)
ชื่อวิทยาศาสตร์ Cucumis sativus L.
วงศ์ Cucurbitaceae (วงศ์แตง เดียวกับแตงโม ฟักทอง บวบ)
ถิ่นกำเนิด เทือกเขาหิมาลัยถึงจีนตอนใต้ (ยูนนาน กุ้ยโจว กวางสี) และภาคเหนือของไทย (POWO)
ลักษณะต้น ไม้เถาล้มลุกอายุปีเดียว ลำต้นเป็นเหลี่ยม มีขนสาก เลื้อยหรือเกาะค้างได้ยาวราว 5 เมตร
ใบ ใบเดี่ยว รูปสามเหลี่ยมถึงรูปไข่ แยกเป็นแฉก 3–7 แฉก ผิวใบมีขน
ดอก สีเหลือง 5 กลีบ ดอกแยกเพศอยู่บนต้นเดียวกัน ดอกตัวผู้ออกเป็นกลุ่ม ดอกตัวเมียออกเดี่ยว
ผล ทรงกลมรีถึงทรงกระบอก ผลอ่อนมีตุ่มหนาม เนื้อสีเขียวอ่อน เมล็ดแบนสีขาวจำนวนมาก
แสง แดดจัดตลอดวัน อย่างน้อย 6 ชั่วโมง
ดิน ร่วนปนทราย ระบายน้ำดี pH 5.5–6.5 ไม่มีน้ำขัง
เริ่มเก็บผล ราว 25–40 วันหลังปลูก ตามพันธุ์และแหล่งข้อมูล
ความปลอดภัยต่อสัตว์เลี้ยง ASPCA ระบุว่าไม่เป็นพิษต่อสุนัข แมว และม้า

ข้อมูลลักษณะต้นในตารางสรุปจากฐานข้อมูลผักไทยของ JIRCAS, Britannica และ สวพส. แตงกวาและมะเขือเทศเป็นผักกินผลเหมือนกันแต่คนละวงศ์ จึงใช้ปลูกหมุนเวียนกันได้

🌼 ลักษณะต้นแตงกวา ดอกตัวผู้ ดอกตัวเมีย และการผสมเกสร

ดอกตัวเมียของต้นแตงกวามีผลจิ๋วใต้กลีบดอก เทียบกับดอกตัวผู้ที่ไม่มีผล
ดอกตัวเมียมีผลแตงกวาจิ๋วอยู่ใต้กลีบ ส่วนดอกตัวผู้ไม่มี

ต้นแตงกวามีดอกตัวผู้และดอกตัวเมียแยกกันแต่อยู่บนต้นเดียวกัน ดอกตัวผู้ออกเป็นกลุ่ม ส่วนดอกตัวเมียออกเดี่ยวและมีผลแตงกวาจิ๋วอยู่ใต้กลีบดอก ผลจะโตได้ก็ต่อเมื่อมีผึ้งหรือแมลงพาเกสรจากดอกตัวผู้มาที่ดอกตัวเมีย

ลำต้น ใบ และมือเกาะ

ลำต้นเป็นเหลี่ยม มีขนสากมือ อวบน้ำ ใบมีขนและแยกเป็นแฉกปลายแหลม Britannica อธิบายว่าแตงกวาใช้มือเกาะพันหลักหรือค้างเพื่อไต่ขึ้นที่สูง แนวทางตรวจสอบพันธุ์ของกรมวิชาการเกษตรแบ่งแตงกวาเป็นพันธุ์เลื้อย (ทอดเถายาวต่อเนื่อง) และพันธุ์ไม่เลื้อย (ต้นหยุดยืดเร็ว) ถ้าเป็นพันธุ์เลื้อยต้องเตรียมค้างหรือพื้นที่ให้เถาเดินตั้งแต่ก่อนปลูก

ดอกตัวผู้และดอกตัวเมียต่างกันอย่างไร

วิธีดูง่ายที่สุดตามเอกสารของ NDSU Extension คือดูที่โคนดอก ดอกตัวเมียมีรังไข่บวมเป็นผลเล็ก ๆ ส่วนดอกตัวผู้ไม่มี NDSU ยังระบุว่าแตงกวาหลายพันธุ์ออกดอกรุ่นแรกเป็นดอกตัวผู้ทั้งหมด ดอกตัวเมียจะตามมาในรุ่นถัดไป คนปลูกครั้งแรกที่เห็นดอกบานเต็มต้นแต่ไม่ติดผลในสัปดาห์แรก จึงไม่จำเป็นต้องรีบโทษปุ๋ยหรือโรค

ดอกตัวผู้และดอกตัวเมียของต้นแตงกวา ดอกตัวผู้ออกเป็นกลุ่มและไม่มีผลเล็กใต้ดอก ดอกตัวเมียออกเดี่ยวและมีรังไข่บวมเป็นผลแตงกวาจิ๋วอยู่ใต้กลีบดอก
ภาพที่ 1: วิธีแยกดอกตัวผู้กับดอกตัวเมียของแตงกวา (ข้อมูลจาก สวพส. และ NDSU Extension) ภาพวาดอธิบาย ไม่ได้ย่อส่วนตามจริง

พันธุ์ที่ออกดอกตัวเมียมาก และพันธุ์ไม่ต้องผสมเกสร

แนวทางตรวจสอบพันธุ์ของกรมวิชาการเกษตรแยกแตงกวาตามการแสดงเพศดอก เช่น ดอกแยกเพศร่วมต้น (แบบทั่วไป) และต้นเพศเมีย (gynoecious) รวมถึงลักษณะ “ติดผลโดยไม่ผสมเกสร” (parthenocarpy) บทความของ มทร.ล้านนาเสริมว่าแตงกวาพันธุ์โรงเรือนมักติดผลได้เองโดยไม่ต้องผสมเกสรและไม่มีเมล็ด ส่วน NC State Extension เตือนว่าพันธุ์ที่ออกแต่ดอกตัวเมียต้องปลูกคู่กับต้นที่มีดอกตัวผู้ ยกเว้นพันธุ์ไร้เมล็ด อ่านฉลากซองเมล็ดให้ดีก่อนปลูก

💡 ช่วยผสมเกสรด้วยพู่กัน
ถ้ามีดอกตัวเมียแต่ผลไม่โต NDSU แนะนำให้ช่วยผสมด้วยมือในช่วงเช้า ใช้พู่กันสะอาดแตะละอองเกสรจากดอกตัวผู้ที่บานแล้ว ไปป้ายที่ยอดเกสรตัวเมียของดอกตัวเมียที่บานวันเดียวกัน และในระยะยาวให้ปลูกไม้ดอกล่อผึ้งไว้รอบแปลง

🍏 แตงกวาเป็นผักหรือผลไม้

ทางพฤกษศาสตร์แตงกวาเป็น “ผล” (fruit) เพราะเจริญมาจากรังไข่ของดอกและมีเมล็ดอยู่ข้างใน Britannica และ NC State Extension จัดผลแตงกวาเป็นผลแบบ pepo ซึ่งเป็นผลแบบเบอร์รี่ชนิดหนึ่งที่มีเปลือกนอกหุ้ม แต่ในทางอาหารและการเกษตร แตงกวาถูกจัดเป็น “ผัก” เพราะกินแบบผักสด ใส่สลัด ทำผักจิ้ม หรือดอง ไม่ได้กินแบบผลไม้หวาน

มุมมอง แตงกวาจัดเป็น เหตุผล
พฤกษศาสตร์ ผล (pepo) เกิดจากรังไข่ของดอกตัวเมีย มีเมล็ดอยู่ภายใน
การเกษตรไทย พืชผัก กรมส่งเสริมการเกษตรจัดแตงกวาไว้ในกลุ่มพืชผัก ปลูกเป็นผักหลังนา
การกิน ผัก รสไม่หวาน กินคู่กับอาหารคาว ผักจิ้ม สลัด หรือดอง

ตรรกะเดียวกันนี้ใช้กับมะเขือเทศ พริก และฟักทองด้วย ทั้งหมดเป็น “ผล” ในทางพฤกษศาสตร์ แต่เรียกเป็นผักในครัว

🌈 ชนิดของแตงกวา: แตงกวาไทย แตงร้าน แตงกวาญี่ปุ่น แตงกวาจีน แตงกวาดอย

แตงกวาทุกแบบที่ขายในไทยเป็นชนิดเดียวกันคือ Cucumis sativus ต่างกันที่ขนาด ผิว และการใช้ บทความของ มทร.ล้านนาแบ่งตามความยาวผลไว้ชัดเจน ดังตารางด้านล่าง

กลุ่ม ขนาดผล ลักษณะเด่น ที่มา
แตงกวา (แตงกวาไทย) ยาว 5–10 ซม. หนัก 40–100 ก. ผลสั้น เปลือกเขียวอ่อนถึงเขียวลาย ใช้เป็นผักจิ้มและผักแกล้ม มทร.ล้านนา
แตงกลาง ยาว 10–15 ซม. ขนาดระหว่างแตงกวากับแตงร้าน มทร.ล้านนา
แตงร้าน ยาว 15–20 ซม. หนักกว่า 200 ก. ผลใหญ่และหนักกว่าแตงกวาไทยชัดเจน มทร.ล้านนา
แตงกวาญี่ปุ่น มทร.ล้านนา: ยาวกว่า 20 ซม. / สวพส.: เกรด 1 ยาว 15–20 ซม. กว้าง 2.5–3 ซม. (สองแหล่งต่างกัน) ผลเรียวยาว สีเขียวเข้ม ผิวเป็นร่องหรือตุ่ม เนื้อกรอบ ไส้เล็ก มทร.ล้านนา, สวพส.
แตงกวายุโรป เกรด 1 ยาว ≥20 ซม. กว้าง 2.5–3.5 ซม. ผิวเรียบเป็นร่อง ไม่มีหนามเมื่อแก่ ไม่มีเมล็ด ปลูกในโรงเรือน สวพส.
แตงกวาหนาม ผลเล็ก เกรด 1 กว้าง 1–1.5 ซม. ผลอ่อนมีหนามสั้นที่หลุดเมื่อผลแก่ สวพส.
แตงกวาพื้นเมือง (เช่นที่เรียกแตงกวาดอย) หลากหลาย มีหลายสายพันธุ์ตามท้องถิ่น บางพันธุ์ผลเปรี้ยว นิยมหว่านพร้อมข้าวไร่ต้นฤดูฝน JIRCAS

แตงกวาจีน และแตงกวาดอย

แตงกวาจีนและแตงกวาดอยเป็นชื่อเรียกในตลาดและร้านเมล็ดพันธุ์ ไม่มีนิยามทางวิชาการที่ชัดเจน โดยทั่วไปยังเป็น Cucumis sativus ชนิดเดียวกัน ฐานข้อมูล JIRCAS บันทึกว่ากลุ่มชาติพันธุ์ในหลายภาคของไทยปลูกแตงกวาพันธุ์พื้นเมืองไว้หลายสายพันธุ์ บางพื้นที่หว่านเมล็ดพร้อมข้าวไร่ช่วงต้นฤดูฝน และผลจะออกสู่ตลาดท้องถิ่นช่วงปลายฝน ถ้าซื้อเมล็ดที่ใช้ชื่อเหล่านี้ ให้ดูขนาดผลและอายุเก็บเกี่ยวบนซองเป็นหลัก

พันธุ์การค้า

ในแปลงการค้า เกษตรกรมักใช้พันธุ์ลูกผสมที่ผลสม่ำเสมอ เช่น บทความของเจียไต๋ระบุพันธุ์ที่เก็บได้ราว 28–35 วัน ผลยาว 10–13 ซม. และงานทดสอบพันธุ์ที่จังหวัดน่าน (2560) เปรียบเทียบพันธุ์การค้า 15 พันธุ์ พบว่าผลผลิตต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ พันธุ์ที่ดีที่สุดในการทดลองให้ราว 3,860 กก./ไร่ กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้เลือกพันธุ์ผลสั้น อายุเก็บเกี่ยวสั้น และเป็นที่ต้องการของตลาดในพื้นที่

☀️ ต้นแตงกวาชอบแดดไหม อากาศและดินที่เหมาะ

ต้นแตงกวาชอบแดด กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้ปลูกในที่โล่งที่ได้แดดตลอดวัน และ NC State Extension ระบุว่าต้องการแดดตรงอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวัน แต่ร้อนจัดเกินไปก็ไม่ดี ช่วงออกดอกถ้าอากาศร้อนมาก ดอกจะร่วงและผลผลิตลดลง

แสง แดดตลอดวัน อย่างน้อย 6 ชั่วโมง ที่ร่มทำให้เถายืด ดอกน้อย
อุณหภูมิ สวพส. ระบุ 18–24°C เหมาะที่สุด (สำหรับแตงกวาญี่ปุ่น) ต่ำกว่า 10°C ต้นชะงัก (กรมส่งเสริมการเกษตร)
อากาศร้อนจัด ดอกร่วง และ สวพส. ระบุว่าอาจมีแต่ดอกตัวผู้ ผสมไม่ติด
ความชื้นอากาศ ชอบอากาศไม่ชื้นมาก ความชื้นสูงเสี่ยงโรคราน้ำค้าง
ดิน ร่วนปนทราย อินทรียวัตถุสูง ระบายน้ำดี ไม่ชื้นแฉะ pH 5.5–6.5
น้ำ 560–640 ลูกบาศก์เมตรต่อไร่ต่อฤดูปลูก (กรมส่งเสริมการเกษตร)
ฤดูปลูก ปลูกได้เกือบทั้งปี เจียไต๋แนะนำบางพันธุ์ช่วง ต.ค.–ก.พ. และพันธุ์ทนร้อนช่วง มี.ค.–พ.ค.

ในเมืองไทยที่ร้อนเกือบทั้งปี พันธุ์การค้าบางพันธุ์จึงแนะนำให้ปลูกช่วง ต.ค.–ก.พ. ที่อากาศเย็นกว่า ส่วนหน้าร้อนให้เลือกพันธุ์ที่ระบุว่าทนร้อน รดน้ำสม่ำเสมอ และคลุมโคนต้นเพื่อลดความร้อนของดิน

🧑‍🌾 การเตรียมดินปลูกแตงกวา

การเตรียมดินปลูกแตงกวาเน้น 3 เรื่อง คือ ไถตากดินฆ่าเชื้อ ใส่อินทรียวัตถุให้ดินร่วน และยกแปลงให้น้ำไม่ขัง เพราะรากแตงกวาไม่ชอบดินแฉะ และโรคหลายชนิดเริ่มจากดินที่ชื้นเกินไป

  1. ไถและตากดิน: สวพส. ไถลึกราว 25 ซม. ตากดิน 7–14 วันเพื่อลดเชื้อโรคและไข่แมลง เจียไต๋ตากดิน 7–10 วัน
  2. ปรับ pH: มทร.ล้านนาแนะนำให้ใส่ปูน 100–200 กก./ไร่ ถ้าดิน pH ต่ำกว่า 5.5 ใส่อย่างน้อย 1 สัปดาห์ก่อนปลูก เป้าหมายคือ pH 5.5–6.5
  3. อินทรียวัตถุ: ปุ๋ยคอก 500–1,000 กก./ไร่ ตามเจียไต๋ สวพส. ใส่ปุ๋ยหมัก 200 กรัมต่อหลุมสำหรับแตงกวาญี่ปุ่น
  4. ปุ๋ยรองพื้น: เจียไต๋ใช้ 15-15-15 อัตรา 20–25 กก./ไร่ ส่วนกรมส่งเสริมการเกษตรใส่ 15-15-15 ปริมาณปลายช้อนชาคลุกดินในหลุมพร้อมปุ๋ยคอก
  5. ยกแปลง: สูง 20–30 ซม. กว้าง 1–1.2 ม. เว้นทางเดินราว 50 ซม. ทำร่องระบายน้ำรอบแปลง
  6. คลุมแปลง: ถ้าใช้พลาสติกคลุมแปลง วางสายน้ำหยดและทดสอบก่อนคลุม เจาะหลุมกว้างราว 7 ซม.

ถ้าไม่แน่ใจเรื่องปริมาณปุ๋ยรองพื้นสำหรับพื้นที่ของตัวเอง ลองใช้เครื่องคำนวณปุ๋ยช่วยแปลงอัตราเป็นกิโลกรัมต่อพื้นที่จริงได้

⚠️ อย่าปลูกพืชตระกูลแตงซ้ำที่เดิม
อย่าปลูกแตงกวาซ้ำในแปลงที่เพิ่งปลูกพืชตระกูลแตง เช่น แตงโม ฟักทอง บวบ หรือมะระ ประกาศเตือนภัยของ สป.กษ. ฉะเชิงเทราแนะนำให้ปลูกพืชอื่นหมุนเวียน และเก็บซากต้นที่เป็นโรคออกไปทำลายนอกแปลง เพื่อตัดวงจรโรคราน้ำค้างและไวรัส

🌱 วิธีการปลูกแตงกวา: หยอดเมล็ดหรือเพาะกล้า

วิธีการปลูกแตงกวามี 2 แบบ คือหยอดเมล็ดลงหลุมโดยตรง ซึ่งกรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำ 2–3 เมล็ดต่อหลุมแล้วถอนเหลือ 1–2 ต้น และเพาะกล้าในถาดหลุมแล้วย้ายปลูก ซึ่งเจียไต๋ระบุว่าทำให้ต้นโตสม่ำเสมอและควบคุมการใช้เมล็ดได้ดีกว่า

เรื่อง หยอดเมล็ดโดยตรง เพาะกล้าแล้วย้ายปลูก
จำนวนเมล็ด 2–3 เมล็ด/หลุม ถอนเหลือ 1–2 ต้น (งานทดลองกรมวิชาการเกษตรใช้ 3–5 เมล็ด/หลุม) 1 เมล็ด/หลุมถาด
อายุย้ายปลูก – ราว 9–12 วัน หรือมีใบจริง 1–2 ใบ (มทร.ล้านนา) สวพส. ย้ายเมื่อ 10–14 วัน
ข้อดี ทำง่าย รากไม่กระทบกระเทือน ต้นสม่ำเสมอ ประหยัดเมล็ด เลี่ยงแมลงช่วงต้นอ่อน
ข้อควรระวัง ใช้เมล็ดมากกว่า ต้องถอนแยก พืชวงศ์แตงไม่ทนการย้ายปลูก อย่าปล่อยกล้าแก่ในถาด
เมล็ดต่อไร่ ตารางต้นทุนต่อไร่ของกรมส่งเสริมการเกษตรระบุเมล็ด 1 กระป๋อง (500 ก.) ไม่ใช่อัตราหยอดที่กำหนด ใช้น้อยกว่า ตามจำนวนหลุมจริง

ขั้นตอนเพาะกล้าแตงกวา

  1. ลดเชื้อโรคติดเมล็ด: ประกาศเตือนโรคราน้ำค้างแนะนำแช่เมล็ดในน้ำอุ่นราว 50°C นาน 20–30 นาที (สวพส. ใช้ 50–55°C สำหรับแตงกวาญี่ปุ่น)
  2. วัสดุเพาะ: ดินดำ ปุ๋ยหมัก และขุยมะพร้าว อัตรา 1:1:1 (มทร.ล้านนา)
  3. หยอดเมล็ด: ลึกราว 1 ซม. คลุมด้วยกระดาษหนังสือพิมพ์ แล้วเปิดออกเมื่อเมล็ดงอก ราว 3 วัน
  4. รดน้ำ: วันละ 2 ครั้ง ช่วง 8–9 น. และ 15–16 น.
  5. ก่อนย้าย 3–5 วัน: ลดน้ำ ให้เฉพาะตอนเช้า ให้กล้าแกร่ง แล้วย้ายปลูกช่วงบ่ายแก่ถึงเย็น
💡 เพาะกล้าให้พอดีวันย้าย
กล้าแตงกวาโตเร็วมาก ใบจริงขึ้นภายในราว 7–10 วัน และรากพืชวงศ์แตงไม่ชอบถูกรบกวน ถ้ายังเตรียมแปลงไม่เสร็จ ให้เลื่อนวันเพาะออกไปแทนการปล่อยกล้าค้างถาด หรือหยอดเมล็ดลงหลุมจริงไปเลย

🪜 การปลูกแตงกวาแบบค้าง และปลูกแตงกวาไม่มีค้างได้ไหม

ปลูกแตงกวาไม่มีค้างได้ งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าการทำค้างเป็นทางเลือก นิยมกับแตงกวาที่ปลูกเพื่อดอง แต่ผลที่วางบนดินมักงอและเน่าง่ายกว่า ส่วนการปลูกแตงกวาแบบค้าง NC State Extension ระบุว่าช่วยให้อากาศถ่ายเท ลดโรค และได้ผลตรงสวยกว่า

ผังแปลงปลูกแตงกวาแบบขึ้นค้าง แปลงกว้าง 1 เมตร ปลูก 2 แถว ระยะระหว่างหลุม 40 ถึง 50 เซนติเมตร ระหว่างแถว 80 ถึง 90 เซนติเมตร ค้างตาข่ายสูงราว 2 เมตร
ภาพที่ 2: ระยะปลูกและการทำค้างแตงกวา (สรุปจากกรมส่งเสริมการเกษตร สวพส. และเจียไต๋) ภาพวาดอธิบาย ระยะจริงปรับตามพันธุ์และพื้นที่
เรื่อง ปลูกแบบค้าง ปลูกไม่มีค้าง (ให้เลื้อยดิน)
ระยะปลูก ปลูกถี่ได้ (มทร.ล้านนา: ผักวงศ์แตงขึ้นค้างใช้ระยะถี่กว่าแบบเลื้อย) ต้องเว้นพื้นที่ให้เถาเดินมากกว่า
คุณภาพผล ผลตรง สีสม่ำเสมอ ไม่เปื้อนดิน ผลงอและเน่าง่ายเมื่อสัมผัสดินชื้น
โรคทางใบ ใบแห้งเร็ว อากาศถ่ายเทดี ใบทับกันแน่น ชื้นนาน เสี่ยงราน้ำค้าง
การเก็บผล มองเห็นผลง่าย เก็บสะดวก ต้องแหวกใบหา ผลหลุดรอดจนแก่
ต้นทุน ต้องลงทุนเสา ไม้ไผ่ หรือตาข่าย (ใช้ซ้ำได้หลายรุ่น) ต้นทุนต่ำ เหมาะพันธุ์ไม่เลื้อยหรือแปลงเล็ก
ความชื้นดิน แห้งเร็วกว่า ต้องรดน้ำสม่ำเสมอ ใบคลุมดิน เก็บความชื้นได้ดีกว่า

ระยะปลูกแตงกวาแบบค้าง

  • กรมส่งเสริมการเกษตร: ระหว่างหลุม 40–50 ซม. ระหว่างแถว 80–90 ซม. ปลูก 2 แถวในแปลงกว้าง 1 ม. ทำค้างพร้อมใส่ปุ๋ยครั้งแรกเมื่ออายุ 7–10 วัน ใช้ค้างตาข่าย
  • งานทดลองกรมวิชาการเกษตร: ระหว่างต้น 50 ซม. ระหว่างแถว 1 ม.
  • เจียไต๋: ระหว่างต้นราว 60 ซม. ระหว่างแถว 80–100 ซม. ทำค้างให้เสร็จภายใน 7–10 วันหลังย้ายกล้า ก่อนเถาเริ่มเลื้อย
  • สวพส. (แตงกวาญี่ปุ่น): หลุม 50 × 60 ซม. (หรือ 50 × 70 ซม.) เสาสูง 3 ม. ห่างกัน 50 ซม. ขึงตาข่ายตั้งแต่ 5 ซม. ถึง 200 ซม. จากพื้น

เอกสารที่อ่านไม่ได้ระบุจำนวนต้นต่อไร่ไว้ตรง ๆ จำนวนต้นจริงขึ้นกับความกว้างทางเดินและจำนวนต้นต่อหลุม สำหรับแปลงหลังบ้าน ใช้ไม้ไผ่ปักเป็นกระโจมหรือขึงตาข่ายกับรั้วก็ได้ ขอให้สูงราว 1.5–2 ม. และแข็งพอรับน้ำหนักเถาที่ติดผลเต็มต้น

🪴 ปลูกแตงกวาในกระถางและแปลงผักหลังบ้าน

ต้นแตงกวาปลูกในกระถางบนระเบียงบ้าน เลื้อยขึ้นกระโจมไม้ไผ่
ปลูกแตงกวาในกระถางที่มีรูระบายน้ำ ทำค้างไม้ไผ่ และวางรับแดดอย่างน้อย 6 ชั่วโมง

แตงกวาปลูกในกระถางได้ NC State Extension ระบุขนาดขั้นต่ำราว 1 แกลลอน (ประมาณ 4 ลิตร) ลึกอย่างน้อย 8 นิ้ว (ราว 20 ซม.) แต่กระถางยิ่งใหญ่ยิ่งเก็บน้ำได้นาน ซึ่งสำคัญมากเพราะแตงกวาขาดน้ำแล้วผลจะขมและงอ

เรื่อง วิธีทำ
กระถาง มีรูระบายน้ำ ขนาดใหญ่เท่าที่มีพื้นที่ ขั้นต่ำราว 4 ลิตร ลึก 20 ซม. (NC State)
ดินปลูก ดินร่วนผสมปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก โปร่ง ระบายน้ำดี pH ราว 5.5–6.5
จำนวนต้น หยอด 2–3 เมล็ด ถอนเหลือต้นที่แข็งแรง 1 ต้นต่อกระถางเล็ก
ค้าง ปักไม้ไผ่ 3 อันทำกระโจม หรือวางกระถางชิดรั้ว/ตาข่าย ตั้งแต่ต้นอายุราว 7–10 วัน
แสง จุดที่ได้แดดตรงอย่างน้อย 6 ชั่วโมง เช่น ระเบียงทิศใต้หรือดาดฟ้า
น้ำ รดตอนเช้า ให้ดินชื้นสม่ำเสมอ ไม่แฉะ ไม่รดตอนเย็น ช่วงร้อนอาจต้องรดทุกวัน
ปุ๋ย ปุ๋ยสูตรเสมอปริมาณน้อยช่วงต้นเล็ก และเพิ่มตอนเริ่มออกดอก (หลักเดียวกับแปลง)
ผสมเกสร ถ้าปลูกบนคอนโดที่ผึ้งไม่ค่อยมา ช่วยผสมด้วยพู่กันตอนเช้า หรือเลือกพันธุ์ที่ติดผลเองได้

แปลงผักหลังบ้านขนาดเล็กใช้หลักเดียวกับแปลงใหญ่ แค่ย่อส่วน ยกแปลงให้น้ำไม่ขัง ปลูก 2 แถวแล้วทำค้างตรงกลาง วางแปลงแตงกวาไว้ด้านที่ได้แดดที่สุด เคียงกับกระถางผักสวนครัวอื่น ๆ อย่างมะนาวหรือโรสแมรี่ และหลักการเลือกปุ๋ยตามระยะการเติบโต อ่านเพิ่มได้ที่หลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้

💡 กระถางต้องคลุมดิน
กระถางดินน้อยแห้งเร็วกว่าแปลงมาก คลุมผิวดินด้วยฟางหรือใบไม้แห้ง และวางกระถางบนพื้นที่ไม่ร้อนจัด Iowa State Extension ระบุว่าความเครียดจากอากาศร้อนแห้งเป็นเหตุหลักที่ทำให้แตงกวาขม การรักษาความชื้นดินจึงช่วยทั้งผลผลิตและรสชาติ

💧 การให้น้ำและใส่ปุ๋ยแตงกวาตามอายุ

แตงกวาต้องการน้ำสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ และใช้ปุ๋ยไม่มาก แต่ต้องให้ถูกจังหวะ กรมส่งเสริมการเกษตรใส่ปุ๋ย 15-15-15 แบ่งเป็นรองก้นหลุม ช่วง 7–10 วัน และช่วง 30 วันหรือเริ่มออกดอก และย้ำว่าไม่ควรรดน้ำตอนเย็นเพราะจะเกิดโรคทางใบได้ง่าย

ตารางปุ๋ยแตงกวา (แปลงดินทั่วไป)

ช่วงอายุ กรมส่งเสริมการเกษตร (แตงกวา) สวพส. (แตงกวาญี่ปุ่น)
ตอนปลูก ปุ๋ยคอก + 15-15-15 ปลายช้อนชา คลุกดินในหลุม ปุ๋ยหมัก 200 ก./หลุม
7–10 วัน 15-15-15 อัตรา 1/4 ช้อนชา/หลุม พร้อมทำค้าง 46-0-0 อัตรา 20 ก./ต้น
17 วัน – 15-15-15 อัตรา 20 ก./ต้น
25 วัน – 13-13-21 อัตรา 25 ก./ต้น
30 วัน / เริ่มออกดอก 15-15-15 อัตรา 1/2 ช้อนชา/หลุม –

ให้ปุ๋ยทางระบบน้ำหยด (แปลงการค้า)

บทความของเจียไต๋ให้ปุ๋ยละลายน้ำ 3–5 กก./ไร่ ผสมน้ำ 200 ลิตร ให้วันเว้นวันและให้น้ำทุกวัน โดยไล่สูตรตามระยะ ช่วง 7–10 วันหลังย้ายใช้สูตรไนโตรเจนสูง ช่วงเถาเลื้อยถึงขยายผล (ราว 11–38 วัน) ใช้สูตรเสมอ และหลังเก็บผล 1–2 ครั้งเปลี่ยนเป็นสูตรตัวท้ายสูง เพื่อพยุงต้นให้เก็บผลได้หลายรอบ หลักคือ ช่วงแรกเน้นใบและเถา ช่วงติดผลเน้นโพแทสเซียม

การให้น้ำ

  • กรมส่งเสริมการเกษตรประเมินการใช้น้ำราว 560–640 ลบ.ม./ไร่/ฤดูปลูก ต้องมีแหล่งน้ำพอตลอดฤดู
  • งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรรดน้ำสม่ำเสมอช่วงแรก แล้วเว้นเป็นทุก 2–3 วันเมื่อเริ่มออกดอก โดยไม่ปล่อยให้ดินแห้ง
  • สวพส. ปล่อยน้ำตามร่องทุก 2 วันสำหรับแตงกวาญี่ปุ่น และปรับตามสภาพ
  • รดตอนเช้า ให้ใบแห้งก่อนค่ำ NC State แนะนำให้รดน้ำสม่ำเสมอและเลี่ยงการทำให้ใบเปียกเพื่อลดโรคเชื้อรา
⚠️ น้ำขาด ๆ เกิน ๆ ทำแตงกวาขม
Britannica และ Iowa State Extension ระบุตรงกันว่าการให้น้ำไม่สม่ำเสมอและความเครียดจากอากาศร้อนแห้งทำให้ผลแตงกวาขม ส่วนการรดน้ำตอนเย็นทำให้ใบเปียกข้ามคืน เป็นสภาพที่โรคราน้ำค้างชอบ ให้น้ำเช้า สม่ำเสมอ และอย่าปล่อยให้ดินแห้งสลับแฉะ

🏔️ การปลูกแตงกวาญี่ปุ่น ตามคำแนะนำ สวพส.

แตงกวาญี่ปุ่นผลยาวเรียวสีเขียวเข้มห้อยจากค้างในโรงเรือน
แตงกวาญี่ปุ่นผลยาวเรียว สีเขียวเข้ม ปลูกขึ้นค้างสูงและตัดแต่งแขนง

แตงกวาญี่ปุ่นปลูกแบบขึ้นค้างสูงและต้องตัดแต่งแขนง สวพส. ระบุว่าชอบอุณหภูมิ 18–24°C ความชื้นอากาศต่ำ แดดเต็มวัน ปลูกหน้าหนาวจะใช้เวลานานกว่าหน้าร้อน แต่ถ้าร้อนเกินไปจะมีแต่ดอกตัวผู้และผสมไม่ติด ข้อมูลชุดนี้มาจากงานส่งเสริมบนพื้นที่สูงของ สวพส.

  1. แปลง: กว้าง 1 ม. ทางเดิน 0.5 ม. คลุมพลาสติก เจาะหลุมกว้าง 7 ซม. ระยะ 50 × 60 ซม. ใส่ปุ๋ยหมัก 200 ก./หลุม
  2. ค้าง: ทำเมื่อต้นอายุราว 10 วัน เสาสูง 3 ม. ห่างกัน 50 ซม. ขึงตาข่ายช่วง 5–200 ซม. จากพื้น
  3. ตัดแต่ง: เด็ดแขนงข้างที่ข้อ 1–5 ออกทันทีที่เห็น เก็บแขนงข้อ 6–25 ไว้ และเด็ดปลายแขนงเมื่อมีข้อที่ติดผลแล้ว 2 ข้อ
  4. ตัดยอด: เมื่อเถาครบ 25 ข้อ หรือสูงราว 200 ซม.
  5. คัดผล: เด็ดผลอ่อนที่บิดเบี้ยวทิ้งทันที เพราะจะโตเป็นผลตกเกรด
  6. ปุ๋ย: 46-0-0 ที่ 7–10 วัน, 15-15-15 ที่ 17 วัน, 13-13-21 ที่ 25 วันหลังย้ายปลูก ระบบน้ำหยดใช้ถังผสมปุ๋ย 200 ลิตรต่อ 100 ต้น
  7. ขาดโบรอน: ปล้องสั้น ใบย่น ยอดแคระ

ผลแตงกวาญี่ปุ่นเก็บได้หลังดอกบาน 3–5 วัน เริ่มเก็บเมื่อต้นอายุราว 30 วัน เกรด 1 ยาว 15–20 ซม. เส้นผ่านศูนย์กลาง 2.5–3 ซม. ไม่มีตำหนิ เก็บรักษาที่ 10°C ความชื้น 95–100% ได้ 10–14 วัน งานวิจัยแตงกวาญี่ปุ่นในระบบไร้ดินยังพบว่าการห่อผลตั้งแต่เริ่มงอช่วยให้ผลกลับมาตรงได้ แต่ในงานเดียวกันต้นที่ปลูกในโรงเรือนติดผลเพียง 3.2% เทียบกับกลางแจ้ง 75.2% แสดงว่าโรงเรือนไม่ได้ดีกว่าเสมอไปถ้าไม่มีแมลงผสมเกสรหรือใช้พันธุ์ที่ติดผลเอง ส่วนงานทดลองอีกชิ้นวัดผลผลิตแตงกวาญี่ปุ่นในโรงเรือนและแปลงเกษตรกรได้ราว 4.9–8.5 กก./ตร.ม. ขึ้นกับพันธุ์และการจัดการโรค

⏱️ แตงกวาปลูกกี่วันเก็บได้ และวิธีเก็บผล

ผลแตงกวาขนาดพอดีเก็บบนเถา และผลที่เก็บแล้วในตะกร้าไม้ไผ่
เก็บผลแตงกวาตอนยังเขียว ใช้มีดหรือกรรไกรตัดที่ขั้ว

แตงกวาเริ่มเก็บผลได้ราว 25–40 วันหลังปลูก กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าเริ่มเก็บได้เมื่ออายุราว 25–30 วัน และเก็บต่อเนื่องได้ราว 30 วัน งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรใช้ 30–40 วันหลังหยอดเมล็ด ส่วนพันธุ์ลูกผสมในบทความเจียไต๋อยู่ที่ราว 28–35 วัน

แหล่ง อายุเริ่มเก็บ หมายเหตุ
กรมส่งเสริมการเกษตร ราว 25–30 วัน เก็บต่อเนื่องราว 30 วัน รอบการผลิตทั้งหมดราว 3 เดือน ผลผลิต 4,000–6,000 กก./ไร่
กรมวิชาการเกษตร (งานทดลอง) 30–40 วันหลังหยอดเมล็ด ปลูกระยะ 50 × 100 ซม.
เจียไต๋ (พันธุ์ลูกผสม) 28–35 วัน ผลยาว 10–13 ซม. ผลผลิตราว 5–6 ตัน/ไร่
สวพส. (แตงกวาญี่ปุ่น) ราว 30 วัน เก็บผลหลังดอกบาน 3–5 วัน

วิธีเก็บผลให้ต้นออกผลต่อ

  • เก็บตอนผลยังเขียว ขนาดตามที่ตลาดหรือครัวต้องการ NC State ระบุว่าผลที่เริ่มเหลืองคือแก่เกิน เนื้อเหนียว
  • ใช้มีดหรือกรรไกรคม ตัดที่ขั้ว อย่ากระชากเถา
  • เก็บบ่อย NC State ระบุว่าการเก็บผลบ่อยช่วยให้ต้นออกผลใหม่ต่อเนื่อง
  • เก็บตอนเช้า ผลยังเย็นและเต่ง แล้วเก็บไว้ในที่เย็น NC State ระบุว่าแตงกวาสดอยู่ในตู้เย็นได้ราว 1 สัปดาห์

ภาพรวมระดับประเทศ บทความของ มทร.ล้านนาอ้างข้อมูลปี 2560 ว่าไทยมีพื้นที่เก็บเกี่ยวแตงกวาราว 117,125 ไร่ ได้ผลผลิตเฉลี่ยราว 1.4 ตัน/ไร่ ซึ่งต่ำกว่าตัวเลขของแปลงที่จัดการดีมาก แสดงว่าพันธุ์ ค้าง น้ำ และการคุมโรคมีผลต่อผลผลิตสูง

😖 แตงกวาขมเกิดจากอะไร

แตงกวาขมเกิดจากสารคิวเคอร์บิทาซิน (cucurbitacin) ตามข้อมูลของ Iowa State University Extension สารนี้ปกติอยู่ในใบ ลำต้น และราก แต่เมื่อต้นเครียด เช่น อากาศร้อนแห้งหรือขาดน้ำ สารจะเคลื่อนเข้าสู่ผล โดยสะสมมากที่ขั้วผลและใต้เปลือก

สาเหตุที่แหล่งระบุ วิธีป้องกัน / แก้
อากาศร้อนแห้ง ต้นเครียด (Iowa State) รดน้ำให้ทั่วถึงช่วงแล้ง คลุมโคนต้น เลือกปลูกช่วงอากาศไม่ร้อนจัด
ให้น้ำไม่สม่ำเสมอ (Britannica) รดน้ำเป็นเวลา ไม่ปล่อยดินแห้งสลับแฉะ
ลักษณะทางพันธุกรรม กรมวิชาการเกษตรใช้ “ความขมของใบเลี้ยง” เป็นลักษณะหนึ่งในการแยกพันธุ์ และ Iowa State แนะนำให้เลือกพันธุ์ที่ระบุว่าไม่ขม
ผลที่ขมแล้ว ตัดส่วนขั้วผลทิ้ง แล้วปอกเปลือก จะลดความขมได้มาก (Iowa State)

ความขมไม่ได้มาจากปุ๋ยชนิดใดชนิดหนึ่งโดยตรง แหล่งที่อ่านชี้ไปที่ความเครียดของต้นและพันธุ์เป็นหลัก ดังนั้นถ้าผลรุ่นแรกขม ให้ทบทวนเรื่องการให้น้ำ ความร้อน และพันธุ์ที่ใช้ก่อนเป็นอันดับแรก

🐛 โรคและแมลงศัตรูแตงกวา และวิธีจัดการ

ศัตรูหลักของแตงกวาคือโรคราน้ำค้าง เพลี้ยไฟ โรคใบด่างจากไวรัส ด้วงเต่าแตง และแมลงวันแตง สวพส. ระบุปัญหาของแตงกวาญี่ปุ่นไว้ ได้แก่ ราน้ำค้าง โรคเหี่ยว ราแป้ง ไวรัส เพลี้ยอ่อน หนอนชอนใบ เพลี้ยไฟ และแมลงวันแตง ส่วนการสำรวจของกรมวิชาการเกษตรพบทั้งราน้ำค้าง ใบจุด ยางไหล ราแป้ง ผลเน่า และโรคใบด่างแตง (Cucumber mosaic virus)

ศัตรู อาการ ช่วงเสี่ยง การจัดการเบื้องต้น
โรคราน้ำค้าง (Pseudoperonospora cubensis) เริ่มที่ใบล่าง แผลฉ่ำน้ำเป็นเหลี่ยมตามเส้นใบ เช้าที่ชื้นเห็นขุยขาวถึงเทาใต้ใบ ใบเหลืองแห้ง ติดผลน้อย อากาศชื้น เช้าเย็น มีฝน เมล็ดปลอดโรค แช่น้ำอุ่น ไม่ปลูกชิด กำจัดวัชพืช งดรดน้ำตอนเย็น เก็บซากทำลาย ปลูกพืชหมุนเวียน
เพลี้ยไฟฝ้าย ใบมีแผลสีน้ำตาล ใบแห้ง ยอด ดอก และตาอ่อนไม่เจริญ ถ้าพืชขาดน้ำร่วมด้วยอาจตาย ทุกระยะการเติบโต รุนแรงเมื่อพืชขาดน้ำ สำรวจยอดสม่ำเสมอ ประกาศเตือนของกรมฯ ให้เริ่มพ่นเมื่อพบมากกว่า 5 ตัว/ยอด และสลับกลุ่มสารทุก 14 วัน
โรคใบด่าง (ไวรัส เช่น CMV, Tospovirus) ใบด่างเหลือง หรือมีจุดเหลืองเป็นวง ใบยอดบิด ผิวขรุขระ ผลเล็กเสียรูป มีเพลี้ยไฟ เพลี้ยอ่อน แมลงหวี่ขาว ถอนต้นที่เป็นโรคไปทำลายทันที กำจัดวัชพืชรอบแปลง ทำความสะอาดอุปกรณ์ คุมแมลงพาหะ ไม่มีสารรักษาไวรัสโดยตรง
ด้วงเต่าแตงแดง ตัวเต็มวัยกัดกินใบยอด ยอดชะงัก ตัวอ่อนกินราก แปลงใหม่ วัชพืชหนา ตรวจแปลงตอนเช้าแล้วจับทำลาย ไถพรวนกำจัดวัชพืช ถอนต้นทิ้งหลังเก็บเกี่ยว
แมลงวันแตง ทำลายผล (สวพส. จัดเป็นแมลงศัตรูสำคัญของแตงกวาญี่ปุ่น) ช่วงติดผล สำรวจแปลงสม่ำเสมอ ปลูกพืชหมุนเวียน (สวพส. แนะนำโรงเรือนหลังคาปิดมิดชิดเป็นแนวทางลดโรคและแมลงโดยรวม ไม่ได้ระบุเฉพาะแมลงวันแตง)
ราแป้ง (Oidium sp.) ผงสีขาวบนใบ – ตัดใบที่เป็นโรคออกนอกแปลง ปลูกพันธุ์ต้านทาน
จิ้งหรีดกัดโคนต้น กัดลำต้นต้นอ่อน ฤดูฝน สวพส. แนะนำให้หุ้มโคนต้นด้วยปลอกพลาสติกสีดำ

ประกาศเตือนภัยของกรมส่งเสริมการเกษตรที่เผยแพร่ผ่าน สป.กษ. ฉะเชิงเทราและปทุมธานีมีรายชื่อสารเคมีและอัตราใช้สำหรับเพลี้ยไฟและด้วงเต่าแตง ถ้าจำเป็นต้องใช้สารเคมี ให้ปรึกษาสำนักงานเกษตรอำเภอและอ่านฉลาก รวมถึงระยะเว้นก่อนเก็บเกี่ยว เพราะแตงกวาเก็บผลถี่ทุกไม่กี่วัน สำหรับแปลงหลังบ้าน วิธีที่ได้ผลที่สุดคือการตรวจแปลง ใต้ใบ และยอดอย่างสม่ำเสมอ แล้วจัดการตั้งแต่เริ่มเห็นอาการ

💡 ป้องกันง่ายกว่ารักษา
สวพส. แนะนำให้ล้างฆ่าเชื้อเครื่องมือตัดแต่งก่อนย้ายไปตัดต้นอื่น ใส่เชื้อไตรโคเดอร์มาในหลุมปลูก และกำจัดวัชพืชที่เป็นแหล่งไวรัส เช่น ลำโพง กระทกรก ตำลึง และขี้กา ส่วนในโรงเรือน ให้เปิดระบายอากาศหลังฝนหยุดเพื่อลดความชื้นที่ทำให้ราน้ำค้างระบาด

🌸 ดอกร่วง ไม่ติดผล ผลงอ แก้ยังไง

แตงกวาไม่ติดผลส่วนใหญ่เกิดจากอากาศร้อนจัด ขาดแมลงผสมเกสร หรือยังอยู่ในช่วงดอกตัวผู้รุ่นแรก ส่วนผลงอเกิดได้ทั้งจากการผสมเกสรไม่สมบูรณ์ ผลวางบนดิน และสภาพปลูก

  • ดอกร่วงช่วงร้อน: กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าอากาศร้อนจัดช่วงออกดอกทำให้ดอกร่วงและผลผลิตลด สวพส. ระบุว่าอาจมีแต่ดอกตัวผู้
  • มีดอกตัวเมียแต่ผลฝ่อ: NDSU ระบุว่าสาเหตุที่น่าจะเป็นคือขาดแมลงผสมเกสร ช่วยผสมด้วยพู่กันตอนเช้า
  • ผลเบี้ยว: NC State ระบุว่าการผสมเกสรไม่ดีทำให้ผลเสียรูป
  • ผลงอ: งานวิจัยแตงกวาญี่ปุ่นพบว่าส่วนที่งอไม่มีเมล็ดสมบูรณ์ และการห่อผลตั้งแต่เริ่มงอช่วยแก้ได้ ส่วนผลที่วางบนดินงอง่ายกว่าผลที่ห้อยจากค้าง
  • ผลเหลืองเร็ว: เก็บช้าเกินไป ผลเริ่มแก่ ให้ถี่ขึ้น

🫘 การเก็บเมล็ดพันธุ์แตงกวาไว้ปลูกต่อ

เก็บเมล็ดแตงกวาได้จากผลที่ปล่อยให้แก่จัดบนเถาจนเหลืองหรือส้ม แล้วหมักแยกเยื่อหุ้มเมล็ด ล้าง ตากให้แห้ง ตามขั้นตอนของ NDSU Extension ควรเก็บจากพันธุ์ผสมเปิดหรือพันธุ์พื้นเมืองเท่านั้น เพราะ NMSU ระบุว่าเมล็ดจากต้นลูกผสมจะได้ต้นรุ่นลูกที่ไม่สม่ำเสมอ

  1. เลือกต้นแม่: ต้นแข็งแรง ผลรูปทรงตรงตามพันธุ์ ปล่อยผลไว้บนเถาบางผลโดยไม่เก็บกิน
  2. รอผลแก่: ผลเปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือส้มและเริ่มนิ่ม แล้วรอต่ออีกไม่กี่สัปดาห์ก่อนเก็บ (NDSU)
  3. ควักเมล็ด: ผ่าครึ่งตามยาว ควักเมล็ดพร้อมเนื้อเยื่อใส่ขวดแก้วเปิดฝา
  4. หมัก: วางในที่ร่ม ไม่ร้อน ไม่เกิน 3 วัน
  5. คัดเมล็ด: เติมน้ำแล้วคน เมล็ดดีจมก้น ส่วนเมล็ดลอยและเยื่อเทออก NMSU ระบุว่าเมล็ดที่ลอยไม่งอก
  6. ตากแห้ง: เกลี่ยชั้นเดียวบนถาดหรือแผ่นไม้ในที่ร่มเย็น จนเมล็ดหักดังกร๊อบเมื่อพับ
  7. เก็บรักษา: ใส่ภาชนะปิดสนิท เก็บที่เย็น แห้ง มืด NMSU แนะนำต่ำกว่าราว 10°C ความชื้นไม่เกิน 50% เช่น ในตู้เย็น เขียนชื่อพันธุ์และวันที่ไว้ เมล็ดที่เก็บดีอยู่ได้อย่างน้อย 3–5 ปี

บทความของ มทร.ล้านนาอธิบายว่าแตงกวาเป็นพืชผสมข้ามโดยธรรมชาติ แต่ผสมตัวเองแล้วติดเมล็ดได้โดยความแข็งแรงลดลงไม่มาก ถ้าปลูกแตงกวาหลายพันธุ์ใกล้กัน ผึ้งจะพาเกสรข้ามพันธุ์ NDSU แนะนำให้ปลูกห่างกันอย่างน้อยครึ่งไมล์ (ราว 800 เมตร) สำหรับสวนหลังบ้าน การปลูกพันธุ์เดียวในรอบที่จะเก็บเมล็ดเป็นวิธีที่ง่ายที่สุด

⚠️ พันธุ์ลูกผสมเก็บเมล็ดไม่คุ้ม
ซองเมล็ดที่เขียนว่า F1 หรือ ลูกผสม เมื่อเก็บเมล็ดไปปลูกต่อ ต้นรุ่นถัดไปจะแปรปรวน ผลไม่สม่ำเสมอ และส่วนใหญ่ด้อยกว่ารุ่นพ่อแม่ (NMSU) ส่วนพันธุ์ที่ติดผลโดยไม่ผสมเกสรมักไม่มีเมล็ดสมบูรณ์ให้เก็บ

🥗 แตงกวา ประโยชน์ สรรพคุณ และข้อควรระวัง

แตงกวาเป็นผักน้ำมาก พลังงานต่ำ บทความของ มทร.ล้านนาระบุว่าแตงกวา 100 กรัมมีน้ำ 96.7 กรัม ให้พลังงานราว 10 กิโลแคลอรี มีโพแทสเซียม 136 มิลลิกรัม และวิตามินซี 3.2 มิลลิกรัม เหมาะเป็นผักแกล้มที่ช่วยให้สดชื่น

เรื่อง ข้อมูลจากแหล่ง
คุณค่าทางอาหาร (ต่อ 100 ก.) น้ำ 96.7 ก. พลังงาน 10 kcal โพแทสเซียม 136 มก. วิตามินซี 3.2 มก. (มทร.ล้านนา)
การใช้ตามภูมิปัญญาไทย JIRCAS บันทึกว่าใช้ในการแพทย์พื้นบ้าน เช่น สิว ผิวอักเสบ แก้กระหาย ลดความร้อนในร่างกาย และช่วยให้เหงื่อออก
งานศึกษา JIRCAS สรุปว่ามีรายงานฤทธิ์ต้านเบาหวาน ต้านอนุมูลอิสระ และลดไขมันในเลือด (เป็นการศึกษา ไม่ใช่ข้อสรุปทางการแพทย์)
สารสำคัญ คิวเคอร์บิทาซิน คิวคูเมกาสติกเมน และคิวคูเมอริน (JIRCAS)
การกิน กินสด ผักจิ้ม สลัด ดอง ผลเล็กนิยมนำไปดอง (Britannica)

ข้อมูลด้านสรรพคุณข้างต้นเป็นการใช้ตามภูมิปัญญาและรายงานการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

แตงกวา ประโยชน์ โทษ ที่ควรรู้

  • ผลขม: มาจากคิวเคอร์บิทาซิน ตัดขั้วและปอกเปลือกเพื่อลดความขม (Iowa State)
  • สารตกค้าง: แตงกวาแปลงการค้าอาจมีการพ่นสารป้องกันแมลง ล้างผลให้สะอาดก่อนกิน และถ้าปลูกเองให้เว้นระยะก่อนเก็บตามฉลากสารทุกครั้ง
  • สัตว์เลี้ยง: ASPCA ระบุว่าแตงกวาไม่เป็นพิษต่อสุนัข แมว และม้า ปลูกในบ้านที่มีสัตว์เลี้ยงได้

📅 ปฏิทินปลูกแตงกวา 1 รอบ

รอบปลูกแตงกวาหนึ่งรอบใช้เวลาราว 2–3 เดือน กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าปลูกได้ราว 3 รุ่นต่อปี และวัสดุค้างใช้ซ้ำได้หลายรุ่น ตารางนี้รวมงานหลักตามลำดับ ตัวเลขวันเป็นค่าประมาณจากแหล่งในบทความ ปรับตามพันธุ์และฤดู

ช่วง งานหลัก
ก่อนปลูก 1–2 สัปดาห์ ไถตากดิน 7–14 วัน ใส่ปูนถ้า pH ต่ำกว่า 5.5 ใส่ปุ๋ยหมัก/ปุ๋ยคอก ยกแปลง วางระบบน้ำ
วันที่ 0 แช่เมล็ดน้ำอุ่นราว 50°C 20–30 นาที หยอด 2–3 เมล็ด/หลุม หรือเพาะถาด
วันที่ 7–14 ถอนแยกเหลือ 1–2 ต้น/หลุม หรือย้ายกล้า ใส่ปุ๋ยครั้งแรก ทำค้างให้เสร็จ
วันที่ 15–30 จับเถาขึ้นค้าง (แตงกวาญี่ปุ่นเด็ดแขนงข้อ 1–5) ใส่ปุ๋ยช่วงเริ่มออกดอก ตรวจเพลี้ยไฟและราน้ำค้างสม่ำเสมอ
วันที่ 25–40 เริ่มเก็บผลตามพันธุ์ เก็บถี่ ใส่ปุ๋ยตัวท้ายสูงหลังเก็บ 1–2 รอบ
ราว 30 วันหลังเริ่มเก็บ ผลผลิตลดลง เก็บผลแก่ทำเมล็ด (เฉพาะพันธุ์ผสมเปิด) รื้อต้นและซากออกจากแปลง
รอบถัดไป ปลูกพืชนอกวงศ์แตงหมุนเวียน ก่อนกลับมาปลูกแตงกวาอีกครั้ง

📚 แหล่งอ้างอิง

🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?

เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ

ลงขายต้นไม้ฟรี ไม่มีค่าธรรมเนียม

❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

+ ต้นแตงกวาชอบแดดไหม

ต้นแตงกวาชอบแดด กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้ปลูกในที่โล่งที่ได้แดดตลอดวัน และ NC State Extension ระบุว่าควรได้แดดตรงอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวัน แต่ถ้าอากาศร้อนจัดช่วงออกดอก ดอกจะร่วงและผลผลิตลดลง จึงควรรดน้ำสม่ำเสมอและคลุมโคนต้น

+ แตงกวาปลูกกี่วันเก็บได้

แตงกวาเริ่มเก็บผลได้ราว 25–40 วันหลังปลูก ขึ้นกับพันธุ์ กรมส่งเสริมการเกษตรระบุราว 25–30 วันและเก็บต่อเนื่องได้ราว 30 วัน งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรใช้ 30–40 วันหลังหยอดเมล็ด ส่วนแตงกวาญี่ปุ่นเริ่มเก็บราว 30 วันและเก็บผลหลังดอกบาน 3–5 วัน

+ แตงกวาขมเกิดจากอะไร

แตงกวาขมเกิดจากสารคิวเคอร์บิทาซิน ซึ่งปกติอยู่ในใบ ลำต้น และราก แต่จะเคลื่อนเข้าสู่ผลเมื่อต้นเครียดจากอากาศร้อนแห้งหรือได้น้ำไม่สม่ำเสมอ สารนี้สะสมมากที่ขั้วผลและใต้เปลือก การตัดขั้วและปอกเปลือกช่วยลดความขม และควรรดน้ำสม่ำเสมอหรือเลือกพันธุ์ที่ระบุว่าไม่ขม

+ ปลูกแตงกวาไม่มีค้างได้ไหม

ปลูกได้ งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าการทำค้างเป็นทางเลือก แต่ผลที่วางบนดินมักงอและเน่าง่ายกว่า การปลูกแบบค้างช่วยให้อากาศถ่ายเท ลดโรคทางใบ ได้ผลตรงและเก็บง่าย ถ้าไม่ทำค้างควรปูฟางรองผลและเว้นระยะให้เถาเดินมากขึ้น

+ แตงกวาเป็นผักหรือผลไม้

ทางพฤกษศาสตร์แตงกวาเป็นผล เพราะเจริญจากรังไข่ของดอกและมีเมล็ดภายใน Britannica จัดเป็นผลแบบ pepo ซึ่งเป็นผลแบบเบอร์รี่ชนิดหนึ่ง แต่ในทางอาหารและการเกษตรแตงกวาถูกจัดเป็นผัก เพราะรสไม่หวานและกินแบบผักสด ผักจิ้ม หรือดอง

แชร์หน้านี้ให้เพื่อน
Facebook LINE X

📚 แหล่งอ้างอิง

กรมส่งเสริมการเกษตร, กรมวิชาการเกษตร, สป.กษ. ฉะเชิงเทรา/ปทุมธานี, สวพส., มทร.ล้านนา, JIRCAS, POWO, Britannica, NC State, NDSU, NMSU, Iowa State, ASPCA

ความคิดเห็นและคำถาม