
ต้นแตงกวา
Cucumis sativus L.
รดตอนเช้าให้ดินชื้นสม่ำเสมอ ช่วงออกดอกเว้น 2–3 วันแต่ไม่ให้ดินแห้ง กระถางอาจต้องรดทุกวันช่วงร้อน งดรดตอนเย็น
แดดจัดแสงแดดโดยตรง
ง่ายเหมาะสำหรับมือใหม่
เหมาะราว 18–24°C (สวพส.) ร้อนจัดดอกร่วง ต่ำกว่า 10°C ชะงัก
ไม้เถา เลื้อยหรือเกาะค้างยาวได้ราว 5 เมตร ในค้างนิยมตัดยอดที่ราว 2 เมตร
เร็ว
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ต้นแตงกวา (Cucumber) คือ *Cucumis sativus* L. วงศ์ Cucurbitaceae ไม้เถาอายุปีเดียว ถิ่นกำเนิดหิมาลัยถึงจีนตอนใต้และภาคเหนือของไทย
- ชอบแดดเต็มวัน อย่างน้อย 6 ชม. ดินร่วนปนทราย ระบายน้ำดี pH 5.5–6.5 ร้อนจัดช่วงออกดอกทำให้ดอกร่วง
- ระยะปลูก (กรมส่งเสริมการเกษตร): หลุม 40–50 ซม. แถว 80–90 ซม. 2 แถว/แปลงกว้าง 1 ม. หยอด 2–3 เมล็ด ถอนเหลือ 1–2 ต้น ทำค้างที่ 7–10 วัน
- ปลูกไม่มีค้างได้ แต่ผลงอและเน่าง่ายกว่า ค้างช่วยให้ผลตรงและลดโรคทางใบ
- เริ่มเก็บผลราว 25–40 วัน ตามพันธุ์ เก็บต่อเนื่องราว 30 วัน แตงกวาญี่ปุ่นเก็บหลังดอกบาน 3–5 วัน
- แตงกวาขมเกิดจากคิวเคอร์บิทาซิน เมื่อต้นเครียดจากร้อนแห้งหรือน้ำไม่สม่ำเสมอ ตัดขั้วและปอกเปลือกช่วยได้
- ศัตรูหลัก: ราน้ำค้าง เพลี้ยไฟฝ้าย ใบด่างไวรัส ด้วงเต่าแตง แมลงวันแตง · ASPCA: ไม่เป็นพิษต่อสุนัขและแมว
🛒 ซื้อต้นแตงกวา — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ยังไม่มีร้านขายต้นแตงกวาในตลาดตอนนี้
ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้
🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้ข้อมูลทั่วไป
ต้นแตงกวา คือพืชผักเถาเลื้อยอายุสั้นชื่อวิทยาศาสตร์ Cucumis sativus L. วงศ์แตง (Cucurbitaceae) เลื้อยและเกาะค้างด้วยมือเกาะ ดอกสีเหลือง แยกเป็นดอกตัวผู้กับดอกตัวเมียบนต้นเดียวกัน ปลูกง่าย โตเร็ว และเริ่มเก็บผลได้ภายในราว 1 เดือนหลังปลูก จึงเป็นผักที่ทั้งคนปลูกหลังบ้านและเกษตรกรนิยม
บทความนี้รวบรวมวิธีปลูกแตงกวาตั้งแต่เตรียมดิน หยอดเมล็ด ทำค้าง ปลูกในกระถาง ใส่ปุ๋ยตามอายุ การให้น้ำ ไปจนถึงการปลูกแตงกวาญี่ปุ่น การเก็บผล ปัญหาแตงกวาขม โรคและแมลง และการเก็บเมล็ดไว้ปลูกต่อ โดยอ้างอิงข้อมูลจากกรมส่งเสริมการเกษตร กรมวิชาการเกษตร สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (สวพส.) และมหาวิทยาลัยทั้งในและต่างประเทศ
🥒 ต้นแตงกวาคืออะไร แตงกวาภาษาอังกฤษเรียกว่าอะไร
แตงกวาภาษาอังกฤษเรียกว่า Cucumber เป็นพืชในสกุล Cucumis สกุลเดียวกับแตงไทยและเมลอน ฐานข้อมูล POWO ของสวนพฤกษศาสตร์คิวระบุถิ่นกำเนิดตั้งแต่เทือกเขาหิมาลัยถึงจีนตอนใต้และภาคเหนือของไทย แปลว่าแตงกวาไม่ใช่พืชต่างถิ่นไกลตัวเลย และในไทยยังมีแตงกวาพันธุ์พื้นเมืองหลายสายพันธุ์ปลูกกันตามท้องถิ่น
ข้อมูลลักษณะต้นในตารางสรุปจากฐานข้อมูลผักไทยของ JIRCAS, Britannica และ สวพส. แตงกวาและมะเขือเทศเป็นผักกินผลเหมือนกันแต่คนละวงศ์ จึงใช้ปลูกหมุนเวียนกันได้
🌼 ลักษณะต้นแตงกวา ดอกตัวผู้ ดอกตัวเมีย และการผสมเกสร

ต้นแตงกวามีดอกตัวผู้และดอกตัวเมียแยกกันแต่อยู่บนต้นเดียวกัน ดอกตัวผู้ออกเป็นกลุ่ม ส่วนดอกตัวเมียออกเดี่ยวและมีผลแตงกวาจิ๋วอยู่ใต้กลีบดอก ผลจะโตได้ก็ต่อเมื่อมีผึ้งหรือแมลงพาเกสรจากดอกตัวผู้มาที่ดอกตัวเมีย
ลำต้น ใบ และมือเกาะ
ลำต้นเป็นเหลี่ยม มีขนสากมือ อวบน้ำ ใบมีขนและแยกเป็นแฉกปลายแหลม Britannica อธิบายว่าแตงกวาใช้มือเกาะพันหลักหรือค้างเพื่อไต่ขึ้นที่สูง แนวทางตรวจสอบพันธุ์ของกรมวิชาการเกษตรแบ่งแตงกวาเป็นพันธุ์เลื้อย (ทอดเถายาวต่อเนื่อง) และพันธุ์ไม่เลื้อย (ต้นหยุดยืดเร็ว) ถ้าเป็นพันธุ์เลื้อยต้องเตรียมค้างหรือพื้นที่ให้เถาเดินตั้งแต่ก่อนปลูก
ดอกตัวผู้และดอกตัวเมียต่างกันอย่างไร
วิธีดูง่ายที่สุดตามเอกสารของ NDSU Extension คือดูที่โคนดอก ดอกตัวเมียมีรังไข่บวมเป็นผลเล็ก ๆ ส่วนดอกตัวผู้ไม่มี NDSU ยังระบุว่าแตงกวาหลายพันธุ์ออกดอกรุ่นแรกเป็นดอกตัวผู้ทั้งหมด ดอกตัวเมียจะตามมาในรุ่นถัดไป คนปลูกครั้งแรกที่เห็นดอกบานเต็มต้นแต่ไม่ติดผลในสัปดาห์แรก จึงไม่จำเป็นต้องรีบโทษปุ๋ยหรือโรค
พันธุ์ที่ออกดอกตัวเมียมาก และพันธุ์ไม่ต้องผสมเกสร
แนวทางตรวจสอบพันธุ์ของกรมวิชาการเกษตรแยกแตงกวาตามการแสดงเพศดอก เช่น ดอกแยกเพศร่วมต้น (แบบทั่วไป) และต้นเพศเมีย (gynoecious) รวมถึงลักษณะ “ติดผลโดยไม่ผสมเกสร” (parthenocarpy) บทความของ มทร.ล้านนาเสริมว่าแตงกวาพันธุ์โรงเรือนมักติดผลได้เองโดยไม่ต้องผสมเกสรและไม่มีเมล็ด ส่วน NC State Extension เตือนว่าพันธุ์ที่ออกแต่ดอกตัวเมียต้องปลูกคู่กับต้นที่มีดอกตัวผู้ ยกเว้นพันธุ์ไร้เมล็ด อ่านฉลากซองเมล็ดให้ดีก่อนปลูก
ถ้ามีดอกตัวเมียแต่ผลไม่โต NDSU แนะนำให้ช่วยผสมด้วยมือในช่วงเช้า ใช้พู่กันสะอาดแตะละอองเกสรจากดอกตัวผู้ที่บานแล้ว ไปป้ายที่ยอดเกสรตัวเมียของดอกตัวเมียที่บานวันเดียวกัน และในระยะยาวให้ปลูกไม้ดอกล่อผึ้งไว้รอบแปลง
🍏 แตงกวาเป็นผักหรือผลไม้
ทางพฤกษศาสตร์แตงกวาเป็น “ผล” (fruit) เพราะเจริญมาจากรังไข่ของดอกและมีเมล็ดอยู่ข้างใน Britannica และ NC State Extension จัดผลแตงกวาเป็นผลแบบ pepo ซึ่งเป็นผลแบบเบอร์รี่ชนิดหนึ่งที่มีเปลือกนอกหุ้ม แต่ในทางอาหารและการเกษตร แตงกวาถูกจัดเป็น “ผัก” เพราะกินแบบผักสด ใส่สลัด ทำผักจิ้ม หรือดอง ไม่ได้กินแบบผลไม้หวาน
ตรรกะเดียวกันนี้ใช้กับมะเขือเทศ พริก และฟักทองด้วย ทั้งหมดเป็น “ผล” ในทางพฤกษศาสตร์ แต่เรียกเป็นผักในครัว
🌈 ชนิดของแตงกวา: แตงกวาไทย แตงร้าน แตงกวาญี่ปุ่น แตงกวาจีน แตงกวาดอย
แตงกวาทุกแบบที่ขายในไทยเป็นชนิดเดียวกันคือ Cucumis sativus ต่างกันที่ขนาด ผิว และการใช้ บทความของ มทร.ล้านนาแบ่งตามความยาวผลไว้ชัดเจน ดังตารางด้านล่าง
แตงกวาจีน และแตงกวาดอย
แตงกวาจีนและแตงกวาดอยเป็นชื่อเรียกในตลาดและร้านเมล็ดพันธุ์ ไม่มีนิยามทางวิชาการที่ชัดเจน โดยทั่วไปยังเป็น Cucumis sativus ชนิดเดียวกัน ฐานข้อมูล JIRCAS บันทึกว่ากลุ่มชาติพันธุ์ในหลายภาคของไทยปลูกแตงกวาพันธุ์พื้นเมืองไว้หลายสายพันธุ์ บางพื้นที่หว่านเมล็ดพร้อมข้าวไร่ช่วงต้นฤดูฝน และผลจะออกสู่ตลาดท้องถิ่นช่วงปลายฝน ถ้าซื้อเมล็ดที่ใช้ชื่อเหล่านี้ ให้ดูขนาดผลและอายุเก็บเกี่ยวบนซองเป็นหลัก
พันธุ์การค้า
ในแปลงการค้า เกษตรกรมักใช้พันธุ์ลูกผสมที่ผลสม่ำเสมอ เช่น บทความของเจียไต๋ระบุพันธุ์ที่เก็บได้ราว 28–35 วัน ผลยาว 10–13 ซม. และงานทดสอบพันธุ์ที่จังหวัดน่าน (2560) เปรียบเทียบพันธุ์การค้า 15 พันธุ์ พบว่าผลผลิตต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ พันธุ์ที่ดีที่สุดในการทดลองให้ราว 3,860 กก./ไร่ กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้เลือกพันธุ์ผลสั้น อายุเก็บเกี่ยวสั้น และเป็นที่ต้องการของตลาดในพื้นที่
☀️ ต้นแตงกวาชอบแดดไหม อากาศและดินที่เหมาะ
ต้นแตงกวาชอบแดด กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้ปลูกในที่โล่งที่ได้แดดตลอดวัน และ NC State Extension ระบุว่าต้องการแดดตรงอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวัน แต่ร้อนจัดเกินไปก็ไม่ดี ช่วงออกดอกถ้าอากาศร้อนมาก ดอกจะร่วงและผลผลิตลดลง
ในเมืองไทยที่ร้อนเกือบทั้งปี พันธุ์การค้าบางพันธุ์จึงแนะนำให้ปลูกช่วง ต.ค.–ก.พ. ที่อากาศเย็นกว่า ส่วนหน้าร้อนให้เลือกพันธุ์ที่ระบุว่าทนร้อน รดน้ำสม่ำเสมอ และคลุมโคนต้นเพื่อลดความร้อนของดิน
🧑🌾 การเตรียมดินปลูกแตงกวา
การเตรียมดินปลูกแตงกวาเน้น 3 เรื่อง คือ ไถตากดินฆ่าเชื้อ ใส่อินทรียวัตถุให้ดินร่วน และยกแปลงให้น้ำไม่ขัง เพราะรากแตงกวาไม่ชอบดินแฉะ และโรคหลายชนิดเริ่มจากดินที่ชื้นเกินไป
- ไถและตากดิน: สวพส. ไถลึกราว 25 ซม. ตากดิน 7–14 วันเพื่อลดเชื้อโรคและไข่แมลง เจียไต๋ตากดิน 7–10 วัน
- ปรับ pH: มทร.ล้านนาแนะนำให้ใส่ปูน 100–200 กก./ไร่ ถ้าดิน pH ต่ำกว่า 5.5 ใส่อย่างน้อย 1 สัปดาห์ก่อนปลูก เป้าหมายคือ pH 5.5–6.5
- อินทรียวัตถุ: ปุ๋ยคอก 500–1,000 กก./ไร่ ตามเจียไต๋ สวพส. ใส่ปุ๋ยหมัก 200 กรัมต่อหลุมสำหรับแตงกวาญี่ปุ่น
- ปุ๋ยรองพื้น: เจียไต๋ใช้ 15-15-15 อัตรา 20–25 กก./ไร่ ส่วนกรมส่งเสริมการเกษตรใส่ 15-15-15 ปริมาณปลายช้อนชาคลุกดินในหลุมพร้อมปุ๋ยคอก
- ยกแปลง: สูง 20–30 ซม. กว้าง 1–1.2 ม. เว้นทางเดินราว 50 ซม. ทำร่องระบายน้ำรอบแปลง
- คลุมแปลง: ถ้าใช้พลาสติกคลุมแปลง วางสายน้ำหยดและทดสอบก่อนคลุม เจาะหลุมกว้างราว 7 ซม.
ถ้าไม่แน่ใจเรื่องปริมาณปุ๋ยรองพื้นสำหรับพื้นที่ของตัวเอง ลองใช้เครื่องคำนวณปุ๋ยช่วยแปลงอัตราเป็นกิโลกรัมต่อพื้นที่จริงได้
อย่าปลูกแตงกวาซ้ำในแปลงที่เพิ่งปลูกพืชตระกูลแตง เช่น แตงโม ฟักทอง บวบ หรือมะระ ประกาศเตือนภัยของ สป.กษ. ฉะเชิงเทราแนะนำให้ปลูกพืชอื่นหมุนเวียน และเก็บซากต้นที่เป็นโรคออกไปทำลายนอกแปลง เพื่อตัดวงจรโรคราน้ำค้างและไวรัส
🌱 วิธีการปลูกแตงกวา: หยอดเมล็ดหรือเพาะกล้า
วิธีการปลูกแตงกวามี 2 แบบ คือหยอดเมล็ดลงหลุมโดยตรง ซึ่งกรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำ 2–3 เมล็ดต่อหลุมแล้วถอนเหลือ 1–2 ต้น และเพาะกล้าในถาดหลุมแล้วย้ายปลูก ซึ่งเจียไต๋ระบุว่าทำให้ต้นโตสม่ำเสมอและควบคุมการใช้เมล็ดได้ดีกว่า
ขั้นตอนเพาะกล้าแตงกวา
- ลดเชื้อโรคติดเมล็ด: ประกาศเตือนโรคราน้ำค้างแนะนำแช่เมล็ดในน้ำอุ่นราว 50°C นาน 20–30 นาที (สวพส. ใช้ 50–55°C สำหรับแตงกวาญี่ปุ่น)
- วัสดุเพาะ: ดินดำ ปุ๋ยหมัก และขุยมะพร้าว อัตรา 1:1:1 (มทร.ล้านนา)
- หยอดเมล็ด: ลึกราว 1 ซม. คลุมด้วยกระดาษหนังสือพิมพ์ แล้วเปิดออกเมื่อเมล็ดงอก ราว 3 วัน
- รดน้ำ: วันละ 2 ครั้ง ช่วง 8–9 น. และ 15–16 น.
- ก่อนย้าย 3–5 วัน: ลดน้ำ ให้เฉพาะตอนเช้า ให้กล้าแกร่ง แล้วย้ายปลูกช่วงบ่ายแก่ถึงเย็น
กล้าแตงกวาโตเร็วมาก ใบจริงขึ้นภายในราว 7–10 วัน และรากพืชวงศ์แตงไม่ชอบถูกรบกวน ถ้ายังเตรียมแปลงไม่เสร็จ ให้เลื่อนวันเพาะออกไปแทนการปล่อยกล้าค้างถาด หรือหยอดเมล็ดลงหลุมจริงไปเลย
🪜 การปลูกแตงกวาแบบค้าง และปลูกแตงกวาไม่มีค้างได้ไหม
ปลูกแตงกวาไม่มีค้างได้ งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าการทำค้างเป็นทางเลือก นิยมกับแตงกวาที่ปลูกเพื่อดอง แต่ผลที่วางบนดินมักงอและเน่าง่ายกว่า ส่วนการปลูกแตงกวาแบบค้าง NC State Extension ระบุว่าช่วยให้อากาศถ่ายเท ลดโรค และได้ผลตรงสวยกว่า
ระยะปลูกแตงกวาแบบค้าง
- กรมส่งเสริมการเกษตร: ระหว่างหลุม 40–50 ซม. ระหว่างแถว 80–90 ซม. ปลูก 2 แถวในแปลงกว้าง 1 ม. ทำค้างพร้อมใส่ปุ๋ยครั้งแรกเมื่ออายุ 7–10 วัน ใช้ค้างตาข่าย
- งานทดลองกรมวิชาการเกษตร: ระหว่างต้น 50 ซม. ระหว่างแถว 1 ม.
- เจียไต๋: ระหว่างต้นราว 60 ซม. ระหว่างแถว 80–100 ซม. ทำค้างให้เสร็จภายใน 7–10 วันหลังย้ายกล้า ก่อนเถาเริ่มเลื้อย
- สวพส. (แตงกวาญี่ปุ่น): หลุม 50 × 60 ซม. (หรือ 50 × 70 ซม.) เสาสูง 3 ม. ห่างกัน 50 ซม. ขึงตาข่ายตั้งแต่ 5 ซม. ถึง 200 ซม. จากพื้น
เอกสารที่อ่านไม่ได้ระบุจำนวนต้นต่อไร่ไว้ตรง ๆ จำนวนต้นจริงขึ้นกับความกว้างทางเดินและจำนวนต้นต่อหลุม สำหรับแปลงหลังบ้าน ใช้ไม้ไผ่ปักเป็นกระโจมหรือขึงตาข่ายกับรั้วก็ได้ ขอให้สูงราว 1.5–2 ม. และแข็งพอรับน้ำหนักเถาที่ติดผลเต็มต้น
🪴 ปลูกแตงกวาในกระถางและแปลงผักหลังบ้าน

แตงกวาปลูกในกระถางได้ NC State Extension ระบุขนาดขั้นต่ำราว 1 แกลลอน (ประมาณ 4 ลิตร) ลึกอย่างน้อย 8 นิ้ว (ราว 20 ซม.) แต่กระถางยิ่งใหญ่ยิ่งเก็บน้ำได้นาน ซึ่งสำคัญมากเพราะแตงกวาขาดน้ำแล้วผลจะขมและงอ
แปลงผักหลังบ้านขนาดเล็กใช้หลักเดียวกับแปลงใหญ่ แค่ย่อส่วน ยกแปลงให้น้ำไม่ขัง ปลูก 2 แถวแล้วทำค้างตรงกลาง วางแปลงแตงกวาไว้ด้านที่ได้แดดที่สุด เคียงกับกระถางผักสวนครัวอื่น ๆ อย่างมะนาวหรือโรสแมรี่ และหลักการเลือกปุ๋ยตามระยะการเติบโต อ่านเพิ่มได้ที่หลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้
กระถางดินน้อยแห้งเร็วกว่าแปลงมาก คลุมผิวดินด้วยฟางหรือใบไม้แห้ง และวางกระถางบนพื้นที่ไม่ร้อนจัด Iowa State Extension ระบุว่าความเครียดจากอากาศร้อนแห้งเป็นเหตุหลักที่ทำให้แตงกวาขม การรักษาความชื้นดินจึงช่วยทั้งผลผลิตและรสชาติ
💧 การให้น้ำและใส่ปุ๋ยแตงกวาตามอายุ
แตงกวาต้องการน้ำสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ และใช้ปุ๋ยไม่มาก แต่ต้องให้ถูกจังหวะ กรมส่งเสริมการเกษตรใส่ปุ๋ย 15-15-15 แบ่งเป็นรองก้นหลุม ช่วง 7–10 วัน และช่วง 30 วันหรือเริ่มออกดอก และย้ำว่าไม่ควรรดน้ำตอนเย็นเพราะจะเกิดโรคทางใบได้ง่าย
ตารางปุ๋ยแตงกวา (แปลงดินทั่วไป)
ให้ปุ๋ยทางระบบน้ำหยด (แปลงการค้า)
บทความของเจียไต๋ให้ปุ๋ยละลายน้ำ 3–5 กก./ไร่ ผสมน้ำ 200 ลิตร ให้วันเว้นวันและให้น้ำทุกวัน โดยไล่สูตรตามระยะ ช่วง 7–10 วันหลังย้ายใช้สูตรไนโตรเจนสูง ช่วงเถาเลื้อยถึงขยายผล (ราว 11–38 วัน) ใช้สูตรเสมอ และหลังเก็บผล 1–2 ครั้งเปลี่ยนเป็นสูตรตัวท้ายสูง เพื่อพยุงต้นให้เก็บผลได้หลายรอบ หลักคือ ช่วงแรกเน้นใบและเถา ช่วงติดผลเน้นโพแทสเซียม
การให้น้ำ
- กรมส่งเสริมการเกษตรประเมินการใช้น้ำราว 560–640 ลบ.ม./ไร่/ฤดูปลูก ต้องมีแหล่งน้ำพอตลอดฤดู
- งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรรดน้ำสม่ำเสมอช่วงแรก แล้วเว้นเป็นทุก 2–3 วันเมื่อเริ่มออกดอก โดยไม่ปล่อยให้ดินแห้ง
- สวพส. ปล่อยน้ำตามร่องทุก 2 วันสำหรับแตงกวาญี่ปุ่น และปรับตามสภาพ
- รดตอนเช้า ให้ใบแห้งก่อนค่ำ NC State แนะนำให้รดน้ำสม่ำเสมอและเลี่ยงการทำให้ใบเปียกเพื่อลดโรคเชื้อรา
Britannica และ Iowa State Extension ระบุตรงกันว่าการให้น้ำไม่สม่ำเสมอและความเครียดจากอากาศร้อนแห้งทำให้ผลแตงกวาขม ส่วนการรดน้ำตอนเย็นทำให้ใบเปียกข้ามคืน เป็นสภาพที่โรคราน้ำค้างชอบ ให้น้ำเช้า สม่ำเสมอ และอย่าปล่อยให้ดินแห้งสลับแฉะ
🏔️ การปลูกแตงกวาญี่ปุ่น ตามคำแนะนำ สวพส.

แตงกวาญี่ปุ่นปลูกแบบขึ้นค้างสูงและต้องตัดแต่งแขนง สวพส. ระบุว่าชอบอุณหภูมิ 18–24°C ความชื้นอากาศต่ำ แดดเต็มวัน ปลูกหน้าหนาวจะใช้เวลานานกว่าหน้าร้อน แต่ถ้าร้อนเกินไปจะมีแต่ดอกตัวผู้และผสมไม่ติด ข้อมูลชุดนี้มาจากงานส่งเสริมบนพื้นที่สูงของ สวพส.
- แปลง: กว้าง 1 ม. ทางเดิน 0.5 ม. คลุมพลาสติก เจาะหลุมกว้าง 7 ซม. ระยะ 50 × 60 ซม. ใส่ปุ๋ยหมัก 200 ก./หลุม
- ค้าง: ทำเมื่อต้นอายุราว 10 วัน เสาสูง 3 ม. ห่างกัน 50 ซม. ขึงตาข่ายช่วง 5–200 ซม. จากพื้น
- ตัดแต่ง: เด็ดแขนงข้างที่ข้อ 1–5 ออกทันทีที่เห็น เก็บแขนงข้อ 6–25 ไว้ และเด็ดปลายแขนงเมื่อมีข้อที่ติดผลแล้ว 2 ข้อ
- ตัดยอด: เมื่อเถาครบ 25 ข้อ หรือสูงราว 200 ซม.
- คัดผล: เด็ดผลอ่อนที่บิดเบี้ยวทิ้งทันที เพราะจะโตเป็นผลตกเกรด
- ปุ๋ย: 46-0-0 ที่ 7–10 วัน, 15-15-15 ที่ 17 วัน, 13-13-21 ที่ 25 วันหลังย้ายปลูก ระบบน้ำหยดใช้ถังผสมปุ๋ย 200 ลิตรต่อ 100 ต้น
- ขาดโบรอน: ปล้องสั้น ใบย่น ยอดแคระ
ผลแตงกวาญี่ปุ่นเก็บได้หลังดอกบาน 3–5 วัน เริ่มเก็บเมื่อต้นอายุราว 30 วัน เกรด 1 ยาว 15–20 ซม. เส้นผ่านศูนย์กลาง 2.5–3 ซม. ไม่มีตำหนิ เก็บรักษาที่ 10°C ความชื้น 95–100% ได้ 10–14 วัน งานวิจัยแตงกวาญี่ปุ่นในระบบไร้ดินยังพบว่าการห่อผลตั้งแต่เริ่มงอช่วยให้ผลกลับมาตรงได้ แต่ในงานเดียวกันต้นที่ปลูกในโรงเรือนติดผลเพียง 3.2% เทียบกับกลางแจ้ง 75.2% แสดงว่าโรงเรือนไม่ได้ดีกว่าเสมอไปถ้าไม่มีแมลงผสมเกสรหรือใช้พันธุ์ที่ติดผลเอง ส่วนงานทดลองอีกชิ้นวัดผลผลิตแตงกวาญี่ปุ่นในโรงเรือนและแปลงเกษตรกรได้ราว 4.9–8.5 กก./ตร.ม. ขึ้นกับพันธุ์และการจัดการโรค
⏱️ แตงกวาปลูกกี่วันเก็บได้ และวิธีเก็บผล

แตงกวาเริ่มเก็บผลได้ราว 25–40 วันหลังปลูก กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าเริ่มเก็บได้เมื่ออายุราว 25–30 วัน และเก็บต่อเนื่องได้ราว 30 วัน งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรใช้ 30–40 วันหลังหยอดเมล็ด ส่วนพันธุ์ลูกผสมในบทความเจียไต๋อยู่ที่ราว 28–35 วัน
วิธีเก็บผลให้ต้นออกผลต่อ
- เก็บตอนผลยังเขียว ขนาดตามที่ตลาดหรือครัวต้องการ NC State ระบุว่าผลที่เริ่มเหลืองคือแก่เกิน เนื้อเหนียว
- ใช้มีดหรือกรรไกรคม ตัดที่ขั้ว อย่ากระชากเถา
- เก็บบ่อย NC State ระบุว่าการเก็บผลบ่อยช่วยให้ต้นออกผลใหม่ต่อเนื่อง
- เก็บตอนเช้า ผลยังเย็นและเต่ง แล้วเก็บไว้ในที่เย็น NC State ระบุว่าแตงกวาสดอยู่ในตู้เย็นได้ราว 1 สัปดาห์
ภาพรวมระดับประเทศ บทความของ มทร.ล้านนาอ้างข้อมูลปี 2560 ว่าไทยมีพื้นที่เก็บเกี่ยวแตงกวาราว 117,125 ไร่ ได้ผลผลิตเฉลี่ยราว 1.4 ตัน/ไร่ ซึ่งต่ำกว่าตัวเลขของแปลงที่จัดการดีมาก แสดงว่าพันธุ์ ค้าง น้ำ และการคุมโรคมีผลต่อผลผลิตสูง
😖 แตงกวาขมเกิดจากอะไร
แตงกวาขมเกิดจากสารคิวเคอร์บิทาซิน (cucurbitacin) ตามข้อมูลของ Iowa State University Extension สารนี้ปกติอยู่ในใบ ลำต้น และราก แต่เมื่อต้นเครียด เช่น อากาศร้อนแห้งหรือขาดน้ำ สารจะเคลื่อนเข้าสู่ผล โดยสะสมมากที่ขั้วผลและใต้เปลือก
ความขมไม่ได้มาจากปุ๋ยชนิดใดชนิดหนึ่งโดยตรง แหล่งที่อ่านชี้ไปที่ความเครียดของต้นและพันธุ์เป็นหลัก ดังนั้นถ้าผลรุ่นแรกขม ให้ทบทวนเรื่องการให้น้ำ ความร้อน และพันธุ์ที่ใช้ก่อนเป็นอันดับแรก
🐛 โรคและแมลงศัตรูแตงกวา และวิธีจัดการ
ศัตรูหลักของแตงกวาคือโรคราน้ำค้าง เพลี้ยไฟ โรคใบด่างจากไวรัส ด้วงเต่าแตง และแมลงวันแตง สวพส. ระบุปัญหาของแตงกวาญี่ปุ่นไว้ ได้แก่ ราน้ำค้าง โรคเหี่ยว ราแป้ง ไวรัส เพลี้ยอ่อน หนอนชอนใบ เพลี้ยไฟ และแมลงวันแตง ส่วนการสำรวจของกรมวิชาการเกษตรพบทั้งราน้ำค้าง ใบจุด ยางไหล ราแป้ง ผลเน่า และโรคใบด่างแตง (Cucumber mosaic virus)
ประกาศเตือนภัยของกรมส่งเสริมการเกษตรที่เผยแพร่ผ่าน สป.กษ. ฉะเชิงเทราและปทุมธานีมีรายชื่อสารเคมีและอัตราใช้สำหรับเพลี้ยไฟและด้วงเต่าแตง ถ้าจำเป็นต้องใช้สารเคมี ให้ปรึกษาสำนักงานเกษตรอำเภอและอ่านฉลาก รวมถึงระยะเว้นก่อนเก็บเกี่ยว เพราะแตงกวาเก็บผลถี่ทุกไม่กี่วัน สำหรับแปลงหลังบ้าน วิธีที่ได้ผลที่สุดคือการตรวจแปลง ใต้ใบ และยอดอย่างสม่ำเสมอ แล้วจัดการตั้งแต่เริ่มเห็นอาการ
สวพส. แนะนำให้ล้างฆ่าเชื้อเครื่องมือตัดแต่งก่อนย้ายไปตัดต้นอื่น ใส่เชื้อไตรโคเดอร์มาในหลุมปลูก และกำจัดวัชพืชที่เป็นแหล่งไวรัส เช่น ลำโพง กระทกรก ตำลึง และขี้กา ส่วนในโรงเรือน ให้เปิดระบายอากาศหลังฝนหยุดเพื่อลดความชื้นที่ทำให้ราน้ำค้างระบาด
🌸 ดอกร่วง ไม่ติดผล ผลงอ แก้ยังไง
แตงกวาไม่ติดผลส่วนใหญ่เกิดจากอากาศร้อนจัด ขาดแมลงผสมเกสร หรือยังอยู่ในช่วงดอกตัวผู้รุ่นแรก ส่วนผลงอเกิดได้ทั้งจากการผสมเกสรไม่สมบูรณ์ ผลวางบนดิน และสภาพปลูก
- ดอกร่วงช่วงร้อน: กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าอากาศร้อนจัดช่วงออกดอกทำให้ดอกร่วงและผลผลิตลด สวพส. ระบุว่าอาจมีแต่ดอกตัวผู้
- มีดอกตัวเมียแต่ผลฝ่อ: NDSU ระบุว่าสาเหตุที่น่าจะเป็นคือขาดแมลงผสมเกสร ช่วยผสมด้วยพู่กันตอนเช้า
- ผลเบี้ยว: NC State ระบุว่าการผสมเกสรไม่ดีทำให้ผลเสียรูป
- ผลงอ: งานวิจัยแตงกวาญี่ปุ่นพบว่าส่วนที่งอไม่มีเมล็ดสมบูรณ์ และการห่อผลตั้งแต่เริ่มงอช่วยแก้ได้ ส่วนผลที่วางบนดินงอง่ายกว่าผลที่ห้อยจากค้าง
- ผลเหลืองเร็ว: เก็บช้าเกินไป ผลเริ่มแก่ ให้ถี่ขึ้น
🫘 การเก็บเมล็ดพันธุ์แตงกวาไว้ปลูกต่อ
เก็บเมล็ดแตงกวาได้จากผลที่ปล่อยให้แก่จัดบนเถาจนเหลืองหรือส้ม แล้วหมักแยกเยื่อหุ้มเมล็ด ล้าง ตากให้แห้ง ตามขั้นตอนของ NDSU Extension ควรเก็บจากพันธุ์ผสมเปิดหรือพันธุ์พื้นเมืองเท่านั้น เพราะ NMSU ระบุว่าเมล็ดจากต้นลูกผสมจะได้ต้นรุ่นลูกที่ไม่สม่ำเสมอ
- เลือกต้นแม่: ต้นแข็งแรง ผลรูปทรงตรงตามพันธุ์ ปล่อยผลไว้บนเถาบางผลโดยไม่เก็บกิน
- รอผลแก่: ผลเปลี่ยนเป็นสีเหลืองหรือส้มและเริ่มนิ่ม แล้วรอต่ออีกไม่กี่สัปดาห์ก่อนเก็บ (NDSU)
- ควักเมล็ด: ผ่าครึ่งตามยาว ควักเมล็ดพร้อมเนื้อเยื่อใส่ขวดแก้วเปิดฝา
- หมัก: วางในที่ร่ม ไม่ร้อน ไม่เกิน 3 วัน
- คัดเมล็ด: เติมน้ำแล้วคน เมล็ดดีจมก้น ส่วนเมล็ดลอยและเยื่อเทออก NMSU ระบุว่าเมล็ดที่ลอยไม่งอก
- ตากแห้ง: เกลี่ยชั้นเดียวบนถาดหรือแผ่นไม้ในที่ร่มเย็น จนเมล็ดหักดังกร๊อบเมื่อพับ
- เก็บรักษา: ใส่ภาชนะปิดสนิท เก็บที่เย็น แห้ง มืด NMSU แนะนำต่ำกว่าราว 10°C ความชื้นไม่เกิน 50% เช่น ในตู้เย็น เขียนชื่อพันธุ์และวันที่ไว้ เมล็ดที่เก็บดีอยู่ได้อย่างน้อย 3–5 ปี
บทความของ มทร.ล้านนาอธิบายว่าแตงกวาเป็นพืชผสมข้ามโดยธรรมชาติ แต่ผสมตัวเองแล้วติดเมล็ดได้โดยความแข็งแรงลดลงไม่มาก ถ้าปลูกแตงกวาหลายพันธุ์ใกล้กัน ผึ้งจะพาเกสรข้ามพันธุ์ NDSU แนะนำให้ปลูกห่างกันอย่างน้อยครึ่งไมล์ (ราว 800 เมตร) สำหรับสวนหลังบ้าน การปลูกพันธุ์เดียวในรอบที่จะเก็บเมล็ดเป็นวิธีที่ง่ายที่สุด
ซองเมล็ดที่เขียนว่า F1 หรือ ลูกผสม เมื่อเก็บเมล็ดไปปลูกต่อ ต้นรุ่นถัดไปจะแปรปรวน ผลไม่สม่ำเสมอ และส่วนใหญ่ด้อยกว่ารุ่นพ่อแม่ (NMSU) ส่วนพันธุ์ที่ติดผลโดยไม่ผสมเกสรมักไม่มีเมล็ดสมบูรณ์ให้เก็บ
🥗 แตงกวา ประโยชน์ สรรพคุณ และข้อควรระวัง
แตงกวาเป็นผักน้ำมาก พลังงานต่ำ บทความของ มทร.ล้านนาระบุว่าแตงกวา 100 กรัมมีน้ำ 96.7 กรัม ให้พลังงานราว 10 กิโลแคลอรี มีโพแทสเซียม 136 มิลลิกรัม และวิตามินซี 3.2 มิลลิกรัม เหมาะเป็นผักแกล้มที่ช่วยให้สดชื่น
ข้อมูลด้านสรรพคุณข้างต้นเป็นการใช้ตามภูมิปัญญาและรายงานการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์
แตงกวา ประโยชน์ โทษ ที่ควรรู้
- ผลขม: มาจากคิวเคอร์บิทาซิน ตัดขั้วและปอกเปลือกเพื่อลดความขม (Iowa State)
- สารตกค้าง: แตงกวาแปลงการค้าอาจมีการพ่นสารป้องกันแมลง ล้างผลให้สะอาดก่อนกิน และถ้าปลูกเองให้เว้นระยะก่อนเก็บตามฉลากสารทุกครั้ง
- สัตว์เลี้ยง: ASPCA ระบุว่าแตงกวาไม่เป็นพิษต่อสุนัข แมว และม้า ปลูกในบ้านที่มีสัตว์เลี้ยงได้
📅 ปฏิทินปลูกแตงกวา 1 รอบ
รอบปลูกแตงกวาหนึ่งรอบใช้เวลาราว 2–3 เดือน กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าปลูกได้ราว 3 รุ่นต่อปี และวัสดุค้างใช้ซ้ำได้หลายรุ่น ตารางนี้รวมงานหลักตามลำดับ ตัวเลขวันเป็นค่าประมาณจากแหล่งในบทความ ปรับตามพันธุ์และฤดู
📚 แหล่งอ้างอิง
- กรมส่งเสริมการเกษตร (ศูนย์วิทยบริการเพื่อส่งเสริมการเกษตร): การปลูกแตงกวา (เอกสาร PDF)
- กรมส่งเสริมการเกษตร (ศูนย์วิทยบริการฯ): การปลูกแตงกวา ปริมาณการใช้น้ำ 560–640 ลบ.ม./ไร่ (Medium, 2561)
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดฉะเชิงเทรา: เตือนภัยพืชตระกูลแตง ราน้ำค้าง เพลี้ยไฟฝ้าย โรคใบด่าง (29 ต.ค.–11 พ.ย. 2568)
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดปทุมธานี: เตือนภัยพืชตระกูลแตง ด้วงเต่าแตงแดง เพลี้ยไฟฝ้าย โรคใบด่าง (2569)
- กรมวิชาการเกษตร: การศึกษาชนิดของศัตรูพืชกักกันที่ติดมากับเมล็ดพันธุ์แตงกวานำเข้า (วันเพ็ญ ศรีชาติ และคณะ)
- กรมวิชาการเกษตร: แนวทางการตรวจสอบลักษณะพันธุ์ (DUS) แตงกวาและแตงกวาดอง Cucumis sativus L.
- กรมส่งเสริมการเกษตร: เอกสารคำแนะนำที่ 4/2560 การปลูกพืชหลังนา (เผยแพร่โดย สป.กษ. ปทุมธานี)
- สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (สวพส.): แตงกวาญี่ปุ่น
- สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (สวพส.): การปลูกแตงกวาญี่ปุ่น
- สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (สวพส.): แตงกวาหนาม
- สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (สวพส.): แตงกวายุโรป
- จานุลักษณ์ ขนบดี, มทร.ล้านนา: เส้นทางแตงกวาพันธุ์ดี “พันธุ์ล้านนา” (ตอน 1) (2563)
- จานุลักษณ์ ขนบดี, มทร.ล้านนา: ปลูกผักช่วงโควิด-19 อย่างไร (ตอน 4) (2564)
- กนกพร บุญญะอติชาติ และคณะ: ปัจจัยการปลูกต่อการติดผลและรูปทรงผลของแตงกวาญี่ปุ่นในระบบไร้ดิน
- สุรีวรรณ เมฆกมล และคณะ: โพแทสเซียมซิลิเกตกับโรคราแป้งและราน้ำค้างของแตงกวาญี่ปุ่น วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร 32(1)
- บรรจง อูปแก้ว และคณะ: การทดสอบพันธุ์แตงกวาการค้าในพื้นที่บ้านขอน จังหวัดน่าน วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี 27(1) (2562)
- เจียไต๋: เคล็ดลับปลูกแตงกวา ให้ผลผลิตดี ทรงสวย เกรดเอ
- JIRCAS Thai Vegetables Database: Cucumis sativus L. (Cucurbitaceae)
- Royal Botanic Gardens, Kew (POWO): Cucumis sativus L.
- Encyclopaedia Britannica: Cucumber
- NC State Extension Gardener Plant Toolbox: Cucumis sativus
- NDSU Extension: Pollination in Vegetable Gardens and Backyard Fruits (H1898)
- NDSU Extension: Cucumber Seed Harvesting
- New Mexico State University, Guide H-262: Vegetable Seed Saving for Home Gardeners
- Iowa State University Extension: Why are some of my cucumbers bitter?
- ASPCA Toxic and Non-Toxic Plants: Cucumber (Cucumis sativus)
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ต้นแตงกวาชอบแดดไหม
ต้นแตงกวาชอบแดด กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้ปลูกในที่โล่งที่ได้แดดตลอดวัน และ NC State Extension ระบุว่าควรได้แดดตรงอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวัน แต่ถ้าอากาศร้อนจัดช่วงออกดอก ดอกจะร่วงและผลผลิตลดลง จึงควรรดน้ำสม่ำเสมอและคลุมโคนต้น
แตงกวาปลูกกี่วันเก็บได้
แตงกวาเริ่มเก็บผลได้ราว 25–40 วันหลังปลูก ขึ้นกับพันธุ์ กรมส่งเสริมการเกษตรระบุราว 25–30 วันและเก็บต่อเนื่องได้ราว 30 วัน งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรใช้ 30–40 วันหลังหยอดเมล็ด ส่วนแตงกวาญี่ปุ่นเริ่มเก็บราว 30 วันและเก็บผลหลังดอกบาน 3–5 วัน
แตงกวาขมเกิดจากอะไร
แตงกวาขมเกิดจากสารคิวเคอร์บิทาซิน ซึ่งปกติอยู่ในใบ ลำต้น และราก แต่จะเคลื่อนเข้าสู่ผลเมื่อต้นเครียดจากอากาศร้อนแห้งหรือได้น้ำไม่สม่ำเสมอ สารนี้สะสมมากที่ขั้วผลและใต้เปลือก การตัดขั้วและปอกเปลือกช่วยลดความขม และควรรดน้ำสม่ำเสมอหรือเลือกพันธุ์ที่ระบุว่าไม่ขม
ปลูกแตงกวาไม่มีค้างได้ไหม
ปลูกได้ งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าการทำค้างเป็นทางเลือก แต่ผลที่วางบนดินมักงอและเน่าง่ายกว่า การปลูกแบบค้างช่วยให้อากาศถ่ายเท ลดโรคทางใบ ได้ผลตรงและเก็บง่าย ถ้าไม่ทำค้างควรปูฟางรองผลและเว้นระยะให้เถาเดินมากขึ้น
แตงกวาเป็นผักหรือผลไม้
ทางพฤกษศาสตร์แตงกวาเป็นผล เพราะเจริญจากรังไข่ของดอกและมีเมล็ดภายใน Britannica จัดเป็นผลแบบ pepo ซึ่งเป็นผลแบบเบอร์รี่ชนิดหนึ่ง แต่ในทางอาหารและการเกษตรแตงกวาถูกจัดเป็นผัก เพราะรสไม่หวานและกินแบบผักสด ผักจิ้ม หรือดอง
รูปภาพเพิ่มเติม
ปลูกต่อได้เลย
ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายต้นแตงกวา
ไม้กลางแจ้งผักบุ้ง
Ipomoea aquatica Forssk.
ไม้ดอกต้นใบต่อก้าน
Evolvulus alsinoides (L.) L.
ไม้ดอกดอกเบญจมาศ
Chrysanthemum × morifolium (Ramat.) Hemsl.
ไม้ประดับ