ต้นถั่วฝักยาวขึ้นค้างไม้ไผ่ในแปลงผัก มีฝักยาวสีเขียวห้อยเป็นพวง

ถั่วฝักยาว

Vigna unguiculata (L.) Walp. Sesquipedalis Group (syn. V. unguiculata subsp. sesquipedalis)

ชื่อสามัญถั่วฝักยาว, ถั่วไร่, ถั่วพี, Yardlong bean, Yard-long bean, Long bean, String bean
วงศ์Fabaceae (Leguminosae)
ถิ่นกำเนิดชนิดพันธุ์ (Vigna unguiculata) มีถิ่นกำเนิดในแอฟริกา ปลูกเป็นผักทั่วทุกภาคของไทย
การรดน้ำ

วันละครั้งช่วง 7 วันแรก จากนั้นให้สม่ำเสมอ ไม่แฉะ เน้นช่วงออกดอกติดฝัก

แสงแดด

แดดจัดแสงแดดโดยตรง

ความยาก

ง่ายเหมาะสำหรับมือใหม่

อุณหภูมิ

อากาศร้อน กลางวันราว 25–35°C กลางคืนไม่ต่ำกว่า 15°C

ความสูง

เถาเลื้อยยาวได้ราว 4 ม. (พันธุ์พุ่ม/ไร้ค้างต้นเตี้ย)

การเจริญเติบโต

เร็ว

📌

สรุปสั้น (TL;DR)

อ่าน 30 วินาที
  • 1 ถั่วฝักยาว คือ *Vigna unguiculata* (L.) Walp. กลุ่มพันธุ์ Sesquipedalis วงศ์ Fabaceae ภาษาอังกฤษ Yardlong bean / Long bean
  • 2 ชอบแดดจัด อย่างน้อย 6 ชม./วัน ดินทรายหรือร่วนปนทราย pH 5.5–6.8 ไม่ทนน้ำขัง ปลูกได้ตลอดปี
  • 3 กรมส่งเสริมการเกษตร: ระยะปลูก 80 × 50 ซม. หลุมละ 3–4 เมล็ด ใช้เมล็ด 3–4 กก./ไร่ ปักค้าง 2–2.5 ม. เมื่อ 15–20 วัน
  • 4 ปุ๋ยรองพื้น + ปุ๋ยครั้งที่ 2 ราว 30 วัน (15-15-15 หรือ 12-24-12 อัตรา 20–25 กก./ไร่)
  • 5 เริ่มเก็บราว 40 วัน (4–8 วันหลังดอกบาน) เก็บทุก 2 วัน ช่วงเก็บรวม 55–75 วัน
  • 6 มีสีเขียว สีม่วง สีแดง ลาย และพันธุ์ไร้ค้าง/พุ่ม เช่น CLGC 30 ศัตรูสำคัญ: หนอนเจาะฝัก เพลี้ยอ่อน ราแป้ง ราสนิม
  • 7 ฝักอ่อนกินดิบเป็นผักเคียงได้ แต่ล้างให้สะอาด กินพอดี คนท้องอืดง่ายควรกินสุก (ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์)

🛒 ซื้อถั่วฝักยาว — ส่งตรงจากเกษตรกร

สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง

🌿

ยังไม่มีร้านขายถั่วฝักยาวในตลาดตอนนี้

ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้

🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้

ข้อมูลทั่วไป

ถั่วฝักยาว คือพืชผักตระกูลถั่วอายุสั้นในวงศ์ Fabaceae ชื่อวิทยาศาสตร์ Vigna unguiculata (L.) Walp. กลุ่มพันธุ์ Sesquipedalis ที่ปลูกเพื่อกินฝักอ่อนยาวสีเขียวหรือสีม่วง ปลูกง่าย หยอดเมล็ดแล้วเริ่มเก็บฝักได้ราว 40 วัน จึงเป็นผักที่ปลูกได้ทั้งในกระถางหลังบ้านและในแปลงเพื่อขาย

☀️
แดดจัด ≥ 6 ชม.
ความต้องการแสง
📏
80 × 50 ซม.
ระยะปลูก (กรมส่งเสริมฯ)
🫘
3–4 กก./ไร่
เมล็ดพันธุ์
⏱️
~40 วัน
เริ่มเก็บฝักหลังปลูก

บทความนี้รวบรวมวิธีปลูกถั่วฝักยาวแบบละเอียด ตั้งแต่ลักษณะต้น ชื่อภาษาอังกฤษ พันธุ์ถั่วฝักยาวสีเขียว สีม่วง สีแดง และถั่วฝักยาวพุ่มไร้ค้าง ระยะปลูกและเมล็ดพันธุ์ต่อไร่ตามคำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตร ปุ๋ยแต่ละช่วง อายุเก็บเกี่ยว โรคแมลง การเก็บเมล็ดไว้ปลูกเอง ไปจนถึงประโยชน์ โทษ และคำถามยอดฮิตว่าถั่วฝักยาวกินดิบได้ไหม

🌱 ถั่วฝักยาวคืออะไร ข้อมูลพื้นฐาน

ถั่วฝักยาวเป็นไม้เถาล้มลุกฤดูเดียวในตระกูลถั่ว ใบประกอบมี 3 ใบย่อย ฝักเรียวยาวห้อยลง และเป็นผักเศรษฐกิจที่ปลูกได้ทุกภาคของไทย ตามข้อมูลของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน ถั่วฝักยาวอายุสั้น ปลูกง่าย และปลูกได้ตลอดปี

ทางพฤกษศาสตร์ ถั่วฝักยาวเป็นชนิดเดียวกับถั่วพุ่มหรือถั่วพุ่มดำ (cowpea) คือ Vigna unguiculata ซึ่งฐานข้อมูล POWO ของสวนพฤกษศาสตร์คิว ระบุว่ามีถิ่นกำเนิดในแอฟริกา ส่วนถั่วฝักยาวเป็นกลุ่มที่ถูกคัดเลือกให้มีฝักยาวเพื่อกินเป็นผัก

ชื่อไทย ถั่วฝักยาว (JIRCAS บันทึกชื่อท้องถิ่นของชนิดนี้ว่า ถั่วไร่ ถั่วพี)
ชื่อภาษาอังกฤษ Yardlong bean, Yard-long bean, Long bean, String bean
ชื่อวิทยาศาสตร์ Vigna unguiculata (L.) Walp. กลุ่มพันธุ์ Sesquipedalis (มักเขียนว่า V. unguiculata subsp. sesquipedalis)
วงศ์ Fabaceae (Leguminosae) วงศ์ถั่ว
ประเภท ไม้เถาล้มลุกฤดูเดียว มีทั้งแบบขึ้นค้างและแบบพุ่ม (ไร้ค้าง)
ความยาวเถา แบบเลื้อยยาวได้ราว 4 เมตร (JIRCAS)
ใบ ใบประกอบ 3 ใบย่อย เรียงสลับ ก้านใบยาว
ดอก ดอกรูปดอกถั่ว สีชมพูถึงม่วง บางครั้งขาวหรือม่วงอมฟ้า ออกเป็นช่อจากซอกใบ
ฝัก ฝักกลมเรียวยาว พันธุ์ทั่วไปราว 30–50 ซม. บางพันธุ์ยาวได้เกือบ 1 เมตร
แสง / ดิน แดดจัดอย่างน้อย 6 ชม./วัน ดินทรายหรือร่วนปนทราย pH 5.5–6.8 ระบายน้ำดี
ขยายพันธุ์ เพาะเมล็ด (หยอดหลุมโดยตรง)
เก็บเกี่ยว ราว 40 วันหลังปลูก หรือ 4–8 วันหลังดอกบาน เก็บทุก 2 วัน

🔤 ถั่วฝักยาว ภาษาอังกฤษ และชื่อวิทยาศาสตร์

ถั่วฝักยาวภาษาอังกฤษคือ Yardlong bean (หรือเขียน yard-long bean) ชื่อนี้มาจากฝักที่ยาวเกือบหนึ่งหลา ในสิงคโปร์และหลายประเทศเรียกสั้น ๆ ว่า Long bean ส่วนฐานข้อมูลผักไทยของ JIRCAS ใช้ทั้ง yard-long bean และ string bean

ส่วนถั่วฝักยาว ชื่อวิทยาศาสตร์ที่พบบ่อยในเอกสารไทยคือ Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis แต่ฐานข้อมูล POWO ของคิวรับรองชื่อชนิดเป็น Vigna unguiculata (L.) Walp. และจัด Sesquipedalis เป็น “กลุ่มพันธุ์ปลูก” ที่มีฝักยาวและใช้เป็นผัก ชื่อเก่าอย่าง Dolichos sinensis ถือเป็นชื่อพ้อง (synonym) ดังนั้นเขียนแบบใดก็หมายถึงพืชชนิดเดียวกัน

ชื่อ ใช้ที่ไหน / หมายเหตุ
Yardlong bean / Yard-long bean ชื่อสามัญที่ใช้มากที่สุด (UF/IFAS, ECHO, JIRCAS)
Long bean ชื่อที่ NParks สิงคโปร์ใช้
String bean ชื่อที่ JIRCAS ระบุไว้อีกชื่อ
Vigna unguiculata (L.) Walp. ชื่อชนิดที่ POWO รับรอง (ชนิดเดียวกับถั่วพุ่ม cowpea)
V. unguiculata subsp. sesquipedalis ชื่อที่งานวิจัยไทย ม.เกษตรศาสตร์ และ UF ใช้ หมายถึงกลุ่มถั่วฝักยาว
Dolichos sinensis L. ชื่อเก่า เป็นชื่อพ้องตาม POWO

🍃 ลักษณะต้นถั่วฝักยาว ใบ ดอก และฝัก

ดอกถั่วฝักยาวสีม่วงอ่อนและฝักอ่อนบนต้นถั่วฝักยาว
ดอกถั่วฝักยาวรูปดอกถั่วสีม่วงอ่อน ออกจากซอกใบ แล้วติดฝักเป็นคู่

ต้นถั่วฝักยาวเป็นเถาเลื้อยพันหลัก ลำต้นค่อนข้างเหลี่ยมและแทบไม่มีขน ใบประกอบสามใบย่อย ดอกสีม่วงอมชมพูออกเป็นช่อจากซอกใบ แล้วติดฝักยาวห้อยลงเป็นคู่ ๆ

ลำต้นและราก

ลำต้นอ่อน เลื้อยพันขึ้นค้างได้สูง JIRCAS บันทึกว่าแบบเลื้อยยาวได้ราว 4 เมตร ส่วน UF/IFAS ของสหรัฐระบุราว 9–12 ฟุต มีรากแก้วและรากแขนง ซึ่งเป็นที่อยู่ของปมแบคทีเรียตรึงไนโตรเจนเหมือนพืชตระกูลถั่วทั่วไป

ใบ

ใบประกอบแบบสามใบย่อย เรียงสลับบนก้านใบยาว ใบย่อยปลายสมมาตร ส่วนใบย่อยด้านข้างโคนใบเบี้ยวไม่เท่ากัน (JIRCAS) ใบและลำต้นแทบไม่มีขน

ดอก

ดอกรูปดอกถั่ว (คล้ายผีเสื้อ) ออกเป็นช่อจากซอกใบ ช่อหนึ่งมีไม่กี่ดอก POWO ระบุสีชมพูถึงม่วง บางครั้งขาว ส่วน UF อธิบายว่าดอกใหญ่สีม่วงอมฟ้า หลังดอกบานราว 4–8 วันฝักก็ยาวพอเก็บได้ (กรมส่งเสริมการเกษตร)

ฝักและเมล็ด

ฝักกลมเรียวยาว ห้อยลง JIRCAS ระบุว่าความยาวฝักในพันธุ์พื้นเมืองต่างกันมากตั้งแต่ราว 10 ถึง 100 ซม. ตัวอย่างเช่น ถั่วฝักยาวพันธุ์ผสมเปิดที่เดลินิวส์นำเสนอมีฝักยาว 30–40 ซม. ส่วนพันธุ์ไร้ค้าง CLGC 30 ของ ม.เกษตรศาสตร์ยาวเฉลี่ย 46.8 ซม. เมล็ดในฝักมีหลายสี ทั้งขาว น้ำตาล แดง ดำ และแบบมีลาย ซึ่งเป็นลักษณะที่กรมวิชาการเกษตรใช้บันทึกแยกพันธุ์

🥦 ถั่วฝักยาว เป็นผักหรือผลไม้

ในทางครัวและการตลาด ถั่วฝักยาวคือ “ผัก” แต่ในทางพฤกษศาสตร์ ฝักถั่วฝักยาวคือ “ผล” ของพืช เพราะเจริญมาจากรังไข่ของดอกและมีเมล็ดอยู่ภายใน ผลชนิดนี้เรียกว่าผลแบบฝักถั่ว (legume) ซึ่งแตกออกได้เมื่อแก่

เหตุที่เรียกว่าผักเพราะเราเก็บฝักตอนยังอ่อน เมล็ดยังไม่เต็ม แล้วนำไปปรุงเป็นอาหารคาว เหมือนมะเขือเทศ หรือมะเขือ ที่ทางพฤกษศาสตร์เป็นผลแต่คนทั่วไปเรียกผัก POWO ระบุว่าทั้งฝักอ่อนและใบของ Vigna unguiculata ใช้กินเป็นผัก ส่วนเมล็ดแห้งใช้เป็นถั่วเมล็ด

🟣 พันธุ์ถั่วฝักยาว: สีเขียว ถั่วฝักยาวสีม่วง สีแดง และถั่วฝักยาวลาย

ถั่วฝักยาวสีเขียวและถั่วฝักยาวสีม่วงที่เพิ่งเก็บจากแปลง
ถั่วฝักยาวมีหลายสี ทั้งสีเขียวและสีม่วง ปลูกและดูแลเหมือนกัน

ถั่วฝักยาวในไทยแบ่งตามสีฝักได้หลัก ๆ เป็นสีเขียว (อ่อนถึงเข้ม) สีม่วง สีแดง และสีเขียวลายแดง ตามที่ ม.เกษตรศาสตร์ กำแพงแสน สรุปไว้ ส่วนแบบบันทึกลักษณะพันธุ์ของกรมวิชาการเกษตรแบ่งสีฝักสดเป็น เขียวอ่อน เขียว เขียวเข้ม ม่วง และม่วงเข้ม

ถั่วฝักยาวสีเขียว

เป็นสีที่ปลูกและขายมากที่สุด มีตั้งแต่เขียวอ่อนถึงเขียวเข้ม เดลินิวส์รายงานว่าตลาดบางแห่งนิยมฝักสีเขียวอ่อน เนื้อแน่น กรอบหวาน มากกว่าสีเขียวเข้ม ในงานคัดเลือกพันธุ์พื้นบ้านของกรมวิชาการเกษตร สายพันธุ์ฉะเชิงเทรา 1 มีแนวโน้มให้ผลผลิตดีในแปลงอินทรีย์ทดลอง (พิจิตร 2 ใช้เป็นพันธุ์เปรียบเทียบ)

ถั่วฝักยาวสีม่วง (ถั่วฝักยาวม่วง)

ถั่วฝักยาวสีม่วงมีสีจากสารแอนโทไซยานิน ม.เกษตรศาสตร์ระบุว่าพันธุ์สีม่วงมีแอนโทไซยานิน 5 ชนิดที่มีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ กรมวิชาการเกษตรเองก็มีงานผสมและคัดเลือกพันธุ์ถั่วฝักยาวสีม่วงจากพันธุ์น่าน 1 กับสายพันธุ์ YB15 ได้สายพันธุ์แท้ 5 สายพันธุ์ ที่ติดฝักราว 73–92 ฝักต่อต้น และแนะนำเก็บฝักสดราว 10–12 วันหลังดอกบาน เพราะถ้าเก็บอ่อนเกินไปฝักจะเหี่ยวเร็ว

ถั่วฝักยาวสีแดง และถั่วฝักยาวลาย

ถั่วฝักยาวสีแดงและถั่วฝักยาวลาย (ฝักเขียวมีลายแดง) เป็นกลุ่มสีที่ ม.เกษตรศาสตร์ระบุไว้ว่ามีปลูกในไทย มักเป็นพันธุ์พื้นบ้านหรือพันธุ์เฉพาะกลุ่ม วิธีปลูกและดูแลเหมือนถั่วฝักยาวสีเขียวทุกอย่าง ต่างกันแค่สีฝัก

กลุ่มสี / แบบต้น ลักษณะเด่น ตัวอย่างจากแหล่งอ้างอิง
สีเขียวอ่อน–เขียวเข้ม ปลูกมากที่สุด ฝักกรอบหวาน ฉะเชิงเทรา 1 (สายพันธุ์พื้นบ้าน งานทดลองกรมวิชาการเกษตร)
ถั่วฝักยาวสีม่วง มีแอนโทไซยานิน 5 ชนิด (ม.เกษตรศาสตร์) น่าน 1 และสายพันธุ์คัดเลือกของกรมวิชาการเกษตร
ถั่วฝักยาวสีแดง ฝักสีแดง ระบุเป็นกลุ่มสีโดย ม.เกษตรศาสตร์
ถั่วฝักยาวลาย ฝักเขียวมีลายแดง ระบุเป็นกลุ่มสีโดย ม.เกษตรศาสตร์
ถั่วฝักยาวพุ่ม / ไร้ค้าง ต้นเตี้ย ไม่ต้องทำค้าง CLGC 30, สุรนารี 1 (ม.เกษตรศาสตร์)

🌿 ถั่วฝักยาวพุ่ม และถั่วฝักยาวไร้ค้าง ต่างจากแบบขึ้นค้างอย่างไร

ถั่วฝักยาวพุ่มหรือถั่วฝักยาวไร้ค้างคือพันธุ์ที่ต้นตั้งตรง ไม่เลื้อย จึงไม่ต้องปักค้าง ส่วนพันธุ์ทั่วไปเป็นแบบขึ้นค้างที่ต้องมีหลักให้เถาเกาะ แบบบันทึกพันธุ์ของกรมวิชาการเกษตรแบ่งลักษณะการเติบโตเป็น ไม่ขึ้นค้าง กึ่งขึ้นค้าง และขึ้นค้าง

เปรียบเทียบถั่วฝักยาวแบบขึ้นค้างกับถั่วฝักยาวพุ่มหรือไร้ค้าง แบบขึ้นค้างเป็นเถาเลื้อยยาวได้ราว 4 เมตร ต้องปักค้างสูง 2 ถึง 2.5 เมตร แบบพุ่มต้นเตี้ยตั้งตรงไม่ต้องทำค้าง
ภาพที่ 1: ถั่วฝักยาวแบบขึ้นค้างกับแบบพุ่ม (ไร้ค้าง) ข้อมูลจาก JIRCAS กรมส่งเสริมการเกษตร และ ม.เกษตรศาสตร์ กำแพงแสน (ภาพวาดอธิบาย ไม่ได้ย่อส่วนตามจริง)

ข้อดีของแบบไร้ค้างคือลดค่าไม้ค้างและแรงงาน ม.เกษตรศาสตร์ กำแพงแสนระบุว่าเหมาะกับสวนหลังบ้าน ตัวอย่างคือพันธุ์ CLGC 30 ที่พัฒนาจากแม่พันธุ์สุรนารี 1 (ไร้ค้าง ฝักสั้น ต้านทานโรคราสนิม) ผสมกับพันธุ์เขียวดก #4 (ขึ้นค้าง ฝักยาวหวาน) ได้ต้นไม่ขึ้นค้าง ฝักเขียวเข้มยาวเฉลี่ย 46.8 ซม. ออกดอกแรกราว 32 วัน เก็บเกี่ยวครั้งแรกราว 42 วัน ให้ราว 30 ฝักต่อต้น

ข้อสังเกตคือ งานวิจัยในวารสารเกษตรพระวรุณระบุว่าพันธุ์ถั่วฝักยาวทรงพุ่มยังมีให้เลือกไม่มาก และลักษณะเลื้อยเป็นลักษณะเด่นทางพันธุกรรม (รุ่นลูกแยกเป็นเลื้อย 3 ต่อพุ่ม 1) ถ้าเก็บเมล็ดจากแปลงที่ปลูกหลายพันธุ์ปนกัน ลักษณะต้นในรุ่นถัดไปอาจไม่ตรงพันธุ์

เรื่อง แบบขึ้นค้าง แบบพุ่ม / ไร้ค้าง
ลักษณะต้น เถาเลื้อยยาวได้ราว 4 ม. ต้นตั้งตรง เตี้ย
ค้าง ต้องปักค้างสูง 2–2.5 ม. ไม่ต้องทำค้าง
ต้นทุน / แรงงาน สูงกว่า (ไม้ค้าง เชือก การผูก) ต่ำกว่า
ฝัก ฝักยาว ฝักตรงเพราะห้อยจากค้าง มีทั้งฝักสั้นและยาว ระวังฝักแตะดิน
เหมาะกับ แปลงขาย เก็บนาน สวนหลังบ้าน พื้นที่จำกัด

☀️ ถั่วฝักยาวชอบแดดไหม ดิน น้ำ และอากาศที่เหมาะ

ถั่วฝักยาวชอบแดดจัด NParks ของสิงคโปร์แนะนำให้ได้แดดตรงอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวัน ถ้าได้แดดเพียง 4–6 ชั่วโมง ต้นจะโตไม่เต็มที่และติดฝักน้อยลง

อากาศ

ECHO ระบุว่าถั่วฝักยาวโตดีในเขตร้อนชื้น อุณหภูมิกลางวันราว 25–35°C กลางคืนไม่ต่ำกว่า 15°C และดินควรอุ่นตอนหยอดเมล็ด ไม่อย่างนั้นเมล็ดอาจเน่า เดลินิวส์ระบุว่าชอบอากาศค่อนข้างร้อน ฝนไม่ชุก ถ้าร้อนจัดหรือฝนตกหนักดอกและฝักอ่อนอาจร่วง

ดิน

กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำดินทรายหรือดินร่วนปนทราย ค่า pH ราว 5.5–6.8 ระบายน้ำดี ถ้าดินเหนียวหรือที่ลุ่มควรยกร่องให้สูง เพราะถั่วฝักยาวทนน้ำขังไม่ได้ น้ำขังในแปลงทำให้ต้นตายได้

น้ำ

ต้องการน้ำสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ ช่วง 1–7 วันแรกหลังหยอดเมล็ดให้น้ำวันละครั้ง และให้น้ำทันทีหลังใส่ปุ๋ย ช่วงออกดอกติดฝักต้องไม่ปล่อยให้ดินแห้ง เดลินิวส์อ้างปริมาณน้ำราว 400 ลูกบาศก์เมตรต่อไร่ต่อฤดูปลูก

💡 เลือกมุมปลูกให้ได้แดด 6 ชั่วโมงขึ้นไป
ถ้าปลูกริมรั้วหรือข้างบ้าน ให้เลือกด้านที่ได้แดดเช้าถึงบ่ายเต็มที่ และคลุมโคนต้นด้วยฟางหรือใบไม้แห้ง ช่วยเก็บความชื้นในวันร้อน ตามคำแนะนำของ NParks

📅 ถั่วฝักยาว ปลูกเดือนไหนดี

ถั่วฝักยาวปลูกได้ตลอดปีในไทย (ม.เกษตรศาสตร์) แต่ช่วงที่ปลูกง่ายที่สุดคือช่วงที่ฝนไม่ชุกและมีน้ำให้ได้สม่ำเสมอ เดลินิวส์ระบุว่าปลูกหน้าแล้งให้ผลผลิตสูงกว่า ส่วนหน้าฝนถ้าดูแลดีจะได้ฝักคุณภาพดี แต่ต้องระวังน้ำขังและโรค

ในระบบพื้นบ้าน JIRCAS บันทึกว่าเกษตรกรหยอดเมล็ดถั่วพันธุ์พื้นเมืองช่วงต้นถึงกลางฤดูฝน ปล่อยให้เลื้อยบนพืชไร่อย่างมันสำปะหลัง และเก็บฝักปลายฤดูฝน ส่วนงานทดลองของกรมวิชาการเกษตรที่นนทบุรีปลูกเทียบ 3 ช่วง ผลผลิตเฉลี่ยสูงสุดในรอบเดือนพฤศจิกายน (ราว 924 กก./ไร่) รองลงมาคือมิถุนายน (ราว 768) และธันวาคม (ราว 589) ซึ่งเป็นผลเฉพาะพื้นที่และปีที่ทดลอง

ช่วงปลูก ข้อดี สิ่งที่ต้องระวัง
หน้าแล้ง (มีน้ำรด) ผลผลิตสูง โรคน้อย ต้องให้น้ำสม่ำเสมอ ร้อนจัดดอกร่วง
ต้น–กลางฤดูฝน ไม่ต้องรดน้ำมาก น้ำขัง โรคเชื้อรา ฝักแตะดินเน่า
ปลายฝน–ต้นหนาว อากาศพอดี กลางคืนที่เย็นจัดทำให้โตช้า (ECHO: ไม่ควรต่ำกว่า 15°C)

🚜 การปลูกถั่วฝักยาวแบบแปลง ระยะปลูก และเมล็ดพันธุ์ต่อไร่

แปลงปลูกถั่วฝักยาวขึ้นค้างแบบสามเหลี่ยมหน้าจั่ว ยกร่องเป็นแถว
แปลงถั่วฝักยาวปักค้างแบบสามเหลี่ยมหน้าจั่ว ระยะปลูกราว 80 × 50 ซม.

กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำระยะปลูก 80 × 50 ซม. (ระหว่างแถว × ระหว่างหลุม) หยอดหลุมละ 3–4 เมล็ด ใช้เมล็ดพันธุ์ 3–4 กิโลกรัมต่อไร่ ปลูกบนแปลงกว้างราว 1.2 เมตร แปลงละ 2 แถว

ผังแปลงปลูกถั่วฝักยาวตามคำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตร แปลงกว้าง 1.2 เมตร ปลูก 2 แถว ระยะระหว่างแถว 80 เซนติเมตร ระยะหลุม 50 เซนติเมตร หลุมละ 3 ถึง 4 เมล็ด ทางเดิน 50 เซนติเมตร ใช้เมล็ด 3 ถึง 4 กิโลกรัมต่อไร่ ปักค้าง 15 ถึง 20 วัน ใส่ปุ๋ยครั้งที่สอง 30 วัน เริ่มเก็บ 40 วัน
ภาพที่ 2: ผังแปลงและลำดับงานปลูกถั่วฝักยาว ระยะปลูก เมล็ดพันธุ์ ค้าง ปุ๋ย และอายุเก็บตามกรมส่งเสริมการเกษตร (เผยแพร่ซ้ำโดยสยามคูโบต้า) ส่วนการถอนแยก (*) ตามเดลินิวส์ (ภาพแผนผังโดยประมาณ)

ขั้นตอนเตรียมแปลง

  1. ไถดินแล้วตากไว้ราว 7 วัน เก็บวัชพืชออก (กรมส่งเสริมการเกษตร) การตากดินช่วยลดหนอนกระทู้และดักแด้หนอนเจาะฝักในดิน
  2. ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมัก 2–4 ตันต่อไร่ ร่วมกับปุ๋ยสูตร 15-15-15 หรือ 12-24-12 อัตรา 20–25 กก./ไร่ คลุกดินให้ทั่ว
  3. ทำแปลงกว้างราว 1.2 เมตร ยาว 10 เมตร เว้นทางเดินราว 50 ซม. ช่วยระบายน้ำและเดินเก็บฝักสะดวก
  4. ทดสอบความงอกของเมล็ดก่อน คัดเมล็ดลีบหรือมีตำหนิออก
  5. ขุดหลุมลึก 10–15 ซม. ใส่ปุ๋ยรองก้นหลุม (15-15-15, 13-13-21, 12-24-12 หรือ 6-12-12) หลุมละครึ่งช้อนโต๊ะ กลบดินบาง ๆ แล้วหยอดเมล็ด 3–4 เมล็ด
  6. เดลินิวส์แนะนำให้ถอนแยกเมื่อต้นงอกราว 7–15 วัน เหลือต้นที่แข็งแรงหลุมละ 2 ต้น (เอกสารกรมส่งเสริมการเกษตรที่อ้างอิงไม่ได้ระบุขั้นตอนนี้)

การทำค้าง

เริ่มปักค้างเมื่อต้นอายุ 15–20 วัน หรือมีใบจริง 4–5 ใบ ใช้ไม้ขนาดราวครึ่งนิ้ว ยาว 2–2.5 เมตร ปักแบบสามเหลี่ยมหน้าจั่ว (เอนเข้าหากันแล้วผูกปลาย) จะใช้ไม้ไผ่ ไม้ในท้องถิ่น หรือขึงเชือกแทนค้างก็ได้ กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้ทดลองเชือกในแปลงเล็กก่อนเพื่อลดต้นทุน การมีค้างทำให้ฝักห้อยตรง ไม่แตะดิน และเก็บง่าย

สำหรับแปลงเล็กในบ้าน สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดมหาสารคามแนะนำระยะราว 50 × 50 ซม. หลุมละ 2–3 เมล็ด ถอนเหลือ 1–2 ต้น ซึ่งใช้ได้เช่นกันเมื่อพื้นที่จำกัด

เรื่องผลผลิต งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรที่นนทบุรี (ระยะ 100 × 25 ซม.) ได้ผลผลิตเฉลี่ยราว 562 กก./ไร่ เมื่อไม่ใส่ปุ๋ย และราว 1,023 กก./ไร่ ในกรรมวิธีที่ดีที่สุด (ใช้ไรโซเบียมร่วมกับจุลินทรีย์ละลายฟอสเฟตและปุ๋ยเคมี) ตัวเลขนี้เป็นผลแปลงทดลอง ใช้เป็นภาพคร่าว ๆ เท่านั้น

🪴 ปลูกถั่วฝักยาวในกระถางและแปลงหลังบ้าน

ถั่วฝักยาวปลูกในกระถางได้ ถ้ากระถางลึกพอและวางกลางแดด NParks แนะนำดินร่วนลึกอย่างน้อย 30 ซม. และหยอดเมล็ดห่างกัน 15–30 ซม.

  • ภาชนะ: กระถางหรือกระบะลึก 30 ซม. ขึ้นไป มีรูระบายน้ำ ถ้าใช้กระบะยาวจะปลูกได้หลายต้นเรียงกัน
  • ดิน: ดินร่วนผสมปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักคลุกให้ทั่วก่อนปลูก
  • ค้าง: ปักไม้ไผ่หรือขึงตาข่ายข้างกระถาง หรือปล่อยให้เลื้อยขึ้นระแนงหรือซุ้มข้างบ้านเพื่อเป็นร่มเงา (สำนักงานเกษตรฯ สิงห์บุรี) ถ้าไม่อยากทำค้างให้เลือกพันธุ์ไร้ค้าง
  • น้ำ: รดเช้าหรือเย็น พอชุ่มแต่ไม่โชก ไม่รดตอนแดดจัด กระถางแห้งเร็วกว่าแปลง ช่วงร้อนอาจต้องรดบ่อยขึ้น
  • ทยอยปลูก: ปลูกครั้งละ 3–5 ต้นแล้วทยอยหยอดรุ่นใหม่ จะมีฝักเก็บกินต่อเนื่อง

ถั่วฝักยาวปลูกคู่กับผักสวนครัวอื่นได้ดี เช่น ปลูกในแปลงเดียวกับมะเขือเทศหรือพริก แต่ควรให้ค้างถั่วอยู่ด้านที่ไม่บังแดดผักเตี้ย ส่วนไม้ผลในกระถางอย่างมะนาวควรวางให้ห่างค้างถั่วเพื่อไม่ให้ถูกบังแสง

⚠️ ระวังงูในค้างถั่ว
สำนักงานเกษตรฯ สิงห์บุรีเตือนว่าค้างผักเลื้อยที่หนาทึบอาจเป็นที่หลบของงูและสัตว์เลื้อยคลาน ควรตัดแต่งใบล่างให้โปร่ง และดูให้ดีก่อนยื่นมือเข้าไปเก็บฝัก

💧 วิธีดูแลถั่วฝักยาว: ปุ๋ย น้ำ และฮอร์โมนฉีดถั่วฝักยาว

วิธีดูแลถั่วฝักยาวหลัก ๆ คือ ใส่ปุ๋ย 2 ช่วง (รองพื้นและราว 30 วัน) ให้น้ำสม่ำเสมอ กำจัดวัชพืชช่วงแรก และเก็บฝักให้ทันก่อนแก่ ถั่วตรึงไนโตรเจนได้เอง จึงไม่ต้องใช้ปุ๋ยไนโตรเจนสูง แต่ต้องการฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมช่วงออกดอก

ช่วงเวลา สิ่งที่ทำ หมายเหตุ / แหล่งข้อมูล
ก่อนปลูก ปุ๋ยคอก/ปุ๋ยหมัก 2–4 ตัน/ไร่ + 15-15-15 หรือ 12-24-12 อัตรา 20–25 กก./ไร่ คลุกดินตอนเตรียมแปลง (กรมส่งเสริมฯ)
วันปลูก ปุ๋ย 15-15-15, 13-13-21, 12-24-12 หรือ 6-12-12 หลุมละ ½ ช้อนโต๊ะ กลบดินบาง ๆ ก่อนหยอดเมล็ด (กรมส่งเสริมฯ)
1–7 วัน ให้น้ำวันละครั้ง ดินชื้นแต่ไม่แฉะ (กรมส่งเสริมฯ)
7–15 วัน ถอนแยกเหลือหลุมละ 2 ต้น กำจัดวัชพืช เดลินิวส์ (วัชพืชแย่งธาตุอาหารช่วงต้นเล็ก)
15–20 วัน ปักค้าง ใบจริง 4–5 ใบ (กรมส่งเสริมฯ)
ราว 30 วัน 15-15-15 หรือ 12-24-12 อัตรา 20–25 กก./ไร่ แล้วให้น้ำทันที ช่วงเริ่มออกดอก (กรมส่งเสริมฯ)
40 วันขึ้นไป เก็บฝักทุก 2 วัน ให้น้ำสม่ำเสมอ ห้ามปล่อยฝักแก่คาต้น (กรมส่งเสริมฯ)

สำหรับกระถาง NParks แนะนำว่าถั่วต้องการปุ๋ยไม่มาก เมื่อเริ่มออกดอกให้ใช้ปุ๋ยที่ฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมสูงเดือนละครั้ง ใครอยากคำนวณปริมาณปุ๋ยตามพื้นที่จริงลองใช้เครื่องคำนวณปุ๋ย และอ่านพื้นฐานเพิ่มที่หลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้

ฮอร์โมนฉีดถั่วฝักยาว จำเป็นไหม

เอกสารคำแนะนำการปลูกถั่วฝักยาวของกรมส่งเสริมการเกษตรที่เราใช้อ้างอิงไม่ได้กำหนดให้ใช้ฮอร์โมนพืช สิ่งที่ช่วยให้ติดดอกติดฝักดีตามแหล่งอ้างอิงคือ แดดเต็มวัน ปุ๋ยฟอสฟอรัสช่วงออกดอก น้ำสม่ำเสมอ และการเก็บฝักบ่อย ๆ เดลินิวส์ยังแนะนำให้เด็ดยอดราววันที่ 25 เพื่อให้แตกแขนงและติดฝักมากขึ้น ถ้าจะใช้ฮอร์โมนหรืออาหารเสริมทางใบ ควรใช้ผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนถูกต้องและทำตามฉลากเท่านั้น

💡 เคล็ดลับให้ถั่วติดฝักต่อเนื่อง
เก็บฝักทุก 1–2 วันตั้งแต่เริ่มติดฝัก อย่าปล่อยฝักแก่คาต้น แหล่งอ้างอิงหลายแห่งตรงกันว่าการปล่อยฝักแก่ทำให้ต้นติดฝักใหม่น้อยลง

⏱️ ถั่วฝักยาว อายุเก็บเกี่ยว ปลูกกี่วันเก็บได้

ถั่วฝักยาวเริ่มเก็บฝักได้ราว 40 วันหลังปลูก หรือราว 4–8 วันหลังดอกบาน ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร จากนั้นเก็บได้ทุก 2 วัน ช่วงเก็บเกี่ยวตั้งแต่ครั้งแรกถึงครั้งสุดท้ายรวมราว 55–75 วัน

แหล่งข้อมูล ออกดอก เริ่มเก็บฝัก
กรมส่งเสริมการเกษตร – ราว 40 วันหลังปลูก / 4–8 วันหลังดอกบาน
CLGC 30 พันธุ์ไร้ค้าง (ม.เกษตรศาสตร์) ดอกแรกราว 32 วัน ราว 42 วัน
ECHO ราว 5 สัปดาห์หลังปลูก ฝักพร้อมเก็บอีกราว 2 สัปดาห์
NParks (สิงคโปร์) – ราว 2 เดือนหลังหยอดเมล็ด
ถั่วฝักยาวสีม่วง (กรมวิชาการเกษตร) – ฝักสดราว 10–12 วันหลังดอกบาน

วิธีเก็บฝักให้ได้คุณภาพ

  • เก็บตอนฝักยังอ่อน เมล็ดยังไม่นูน ถ้าแก่เกินไปฝักจะเหนียวและพอง (UF/IFAS, ECHO)
  • เก็บช่วงเช้า NParks แนะนำก่อน 9 โมง
  • ใช้มือเด็ดที่ขั้วฝัก (เดลินิวส์)
  • เดลินิวส์แนะนำให้แช่ฝักในน้ำสะอาดราว 1 ชั่วโมงก่อนส่งขาย เพื่อล้างสิ่งปนเปื้อน ให้ฝักดูสดสะอาด

🌼 ถั่วฝักยาวไม่ออกดอกเพราะอะไร

สาเหตุที่พบบ่อยของถั่วฝักยาวไม่ออกดอกหรือดอกร่วงคือ แดดไม่พอ ปุ๋ยไนโตรเจนมากเกินไป และอากาศร้อนจัดหรือฝนหนัก ส่วนอาการดอกร่วงแล้วฝักลีบมักมาจากหนอนเจาะฝักหรือเพลี้ยอ่อน

อาการ สาเหตุที่เป็นไปได้ วิธีแก้
ต้นงามใบดก แต่ไม่ออกดอก ปุ๋ยไนโตรเจนสูงเกินไป ทำให้บำรุงแต่ใบ (ECHO) งดปุ๋ยยูเรีย เปลี่ยนเป็นสูตรฟอสฟอรัสสูง เช่น 12-24-12 ช่วงออกดอก
ต้นยืด ดอกน้อย ได้แดดน้อยกว่า 6 ชั่วโมง (NParks) ย้ายที่ปลูกหรือตัดสิ่งที่บังแสง
ออกดอกแล้วร่วง ร้อนจัดหรือฝนตกหนัก (เดลินิวส์) หรือขาดน้ำช่วงออกดอก ให้น้ำสม่ำเสมอ คลุมโคน เลือกช่วงปลูกที่ฝนไม่ชุก
ดอกร่วง ฝักลีบ มีรูเจาะ หนอนเจาะฝักถั่วลายจุด ดูหัวข้อโรคและแมลงด้านล่าง
ยอดหงิก ดอกร่วง ฝักไม่สมบูรณ์ เพลี้ยอ่อนดูดน้ำเลี้ยง ฉีดน้ำล้าง ใช้สารสกัดสะเดาหรือสารตามคำแนะนำ
ติดฝักน้อยลงเรื่อย ๆ ปล่อยฝักแก่คาต้น เก็บฝักทุก 1–2 วัน

ถ้าต้นเพิ่งอายุ 3–4 สัปดาห์ ยังไม่ต้องกังวล เพราะพันธุ์ทั่วไปเริ่มออกดอกราว 5 สัปดาห์ (ECHO) ส่วนพันธุ์ไร้ค้าง CLGC 30 ออกดอกแรกราว 32 วัน

🐛 โรคและแมลงศัตรูถั่วฝักยาว

ศัตรูสำคัญของถั่วฝักยาวคือ หนอนเจาะฝักถั่วลายจุด เพลี้ยอ่อน หนอนแมลงวันเจาะต้น หนอนกระทู้ และโรคราแป้ง โรคราสนิม โรคเหี่ยว ข้อมูลรวมจากกรมส่งเสริมการเกษตร กรมวิชาการเกษตร และ ECHO

ศัตรูพืช / โรค อาการ การป้องกันกำจัด (ตามแหล่งอ้างอิง)
หนอนเจาะฝักถั่วลายจุด หนอนเจาะเข้าดอกอ่อน ดอกร่วง ตัวโตเจาะฝัก กินเมล็ด ฝักลีบ ไถตากดิน 2 สัปดาห์ก่อนปลูก ใช้เชื้อ Bacillus thuringiensis 60–80 กรัม/น้ำ 20 ลิตร ใช้สารเคมีเมื่อพบหนอนในดอกราว 20%
เพลี้ยอ่อน ยอดแคระ ใบคลี่ไม่ได้ ดอกร่วง ฝักไม่สมบูรณ์ เป็นพาหะไวรัส สำรวจยอดและฝักอ่อน ฉีดน้ำล้าง สารสกัดสะเดา หรือสารเคมีตามคำแนะนำ
หนอนแมลงวันเจาะต้น ต้นและเถาเหี่ยว คลุกเมล็ดด้วยสารป้องกันแมลงก่อนปลูก
หนอนกระทู้หอม / หนอนกระทู้ผัก กัดกินทุกส่วนของต้น ไถพรวนตากดิน 7–14 วัน ใช้สารเมื่อจำเป็น
ไรแดง ใบด่างซีด (พบในแปลงทดลองอินทรีย์ของกรมวิชาการเกษตร) ให้น้ำพอ ลดความเครียดจากร้อนแล้ง
โรคราแป้ง ผงสีขาวคล้ายแป้งบนใบ รุนแรงใบเหลืองร่วง ใช้สารป้องกันกำจัดโรคพืชตามคำแนะนำ
โรคราสนิม จุดสีสนิมบนใบ เลือกพันธุ์ต้านทาน เช่น สุรนารี 1, CLGC 30
โรคเหี่ยว ต้นเหี่ยวเริ่มจากใบโคนต้น กรมส่งเสริมฯ แนะนำใช้น้ำปูนใส ยกร่องไม่ให้น้ำขัง
โรคไวรัส (เช่น โมเสก) ใบด่าง หงิก ต้นแคระ กำจัดแมลงพาหะ ถอนต้นเป็นโรคไปทำลาย (ECHO)

สำหรับสวนหลังบ้าน สำนักงานเกษตรฯ สิงห์บุรีแนะนำวิธีง่าย ๆ เช่น ผสมน้ำยาล้างจาน 15 ซีซีในน้ำ 20 ลิตร ฉีดใต้ใบตอนเย็นเพื่อจัดการเพลี้ยอ่อนและเพลี้ยแป้ง ใช้น้ำคั้นใบหรือเมล็ดสะเดา และจับหนอนออกด้วยมือ งานแปลงอินทรีย์ของกรมวิชาการเกษตรพบว่าเพลี้ยอ่อนระบาดมากจนสารสะเดาและเชื้อบิวเวอเรียคุมได้ไม่ดี และหนูยังกัดยอด ดอก และฝักช่วงมีนาคม–เมษายน จึงต้องหมั่นสำรวจแปลงตั้งแต่ต้นเล็ก

⚠️ ระวังสารตกค้างในฝัก
ถั่วฝักยาวเก็บฝักทุก 2 วัน จึงเสี่ยงสารพิษตกค้างถ้าพ่นสารเคมีแล้วเก็บเร็วเกินไป ให้เลือกวิธีกล ชีวภัณฑ์ เช่น บีที ก่อน ถ้าจำเป็นต้องใช้สารเคมีให้อ่านฉลากเรื่องระยะปลอดภัยก่อนเก็บเกี่ยวทุกครั้ง

🫘 ถั่วฝักยาวตรึงไนโตรเจน ช่วยบำรุงดินอย่างไร

ถั่วฝักยาวเป็นพืชตระกูลถั่วที่ตรึงไนโตรเจนจากอากาศได้ ผ่านปมรากที่มีแบคทีเรียไรโซเบียม POWO ระบุว่า Vigna unguiculata ใช้เป็นปุ๋ยพืชสดและปลูกหมุนเวียนกับข้าว ส่วน NParks ระบุว่าถั่วตรึงไนโตรเจนเองจึงต้องการปุ๋ยไม่มาก

งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรที่นนทบุรีใช้ไรโซเบียมร่วมกับจุลินทรีย์ละลายฟอสเฟต แล้วได้ผลผลิตสูงกว่าแปลงที่ไม่ใส่ปุ๋ยเกือบเท่าตัว แสดงว่าการดูแลปมรากและฟอสฟอรัสมีผลจริงต่อผลผลิต ในทางปฏิบัติ หลังเก็บฝักรอบสุดท้ายแล้ว ให้สับต้นถั่วไถกลบลงดินหรือนำไปทำปุ๋ยหมัก จะคืนอินทรียวัตถุให้แปลงก่อนปลูกผักรุ่นถัดไป

💡 ปลูกหมุนเวียนในแปลงผัก
ปลูกถั่วฝักยาวสลับกับผักกินใบหรือพืชที่ต้องการไนโตรเจนมาก ช่วยใช้ประโยชน์จากการตรึงไนโตรเจน และตัดวงจรโรคแมลงที่สะสมในแปลงเดิม

🌰 การเก็บเมล็ดพันธุ์ถั่วฝักยาวไว้ปลูกเอง

ฝักถั่วฝักยาวแก่แห้งสีน้ำตาลและเมล็ดพันธุ์ที่แกะตากไว้
ปล่อยฝักแก่จนแห้งสีน้ำตาล แล้วแกะเมล็ดตากให้แห้งก่อนเก็บ

เก็บเมล็ดถั่วฝักยาวได้โดยปล่อยฝักจากต้นที่สมบูรณ์ให้แก่คาต้นจนแห้งเป็นสีน้ำตาล แล้วแกะเมล็ดมาตากให้แห้งก่อนเก็บ วิธีนี้ใช้ได้กับพันธุ์ผสมเปิดหรือพันธุ์พื้นบ้าน ส่วนเมล็ดลูกผสม (F1) ปลูกต่อแล้วลักษณะมักไม่ตรงพันธุ์ ต้องซื้อใหม่ (เดลินิวส์)

  1. เลือกต้นแม่: กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้คัดจากต้นที่สมบูรณ์ แข็งแรง ให้ผลผลิตดีทั้งปริมาณและคุณภาพ
  2. ปล่อยฝักแก่: ทำเครื่องหมายฝักที่สวยตรงตามพันธุ์ ไม่เก็บกิน ปล่อยจนฝักแห้งเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล (NParks) หรือจนเมล็ดเป็นสีน้ำตาลแดง (ECHO)
  3. ตากแห้ง: แกะเมล็ดแล้วตากบนตะแกรงให้แห้งสนิท (ECHO)
  4. คัดและเก็บ: คัดเมล็ดลีบ มีรูแมลง หรือมีตำหนิออก เก็บในภาชนะปิดสนิท ที่แห้งและเย็น
  5. ก่อนปลูกรอบหน้า: ทดสอบความงอกก่อน ตามคำแนะนำกรมส่งเสริมการเกษตร

ถ้าปลูกหลายพันธุ์ใกล้กัน เช่น สีเขียวกับสีม่วง หรือพันธุ์ไร้ค้างกับพันธุ์ขึ้นค้าง เมล็ดที่เก็บได้อาจไม่ตรงพันธุ์เดิมทั้งหมด งานวิจัยที่ผสมถั่วฝักยาวกับถั่วพุ่มพบว่าลักษณะเลื้อยและสีเปลือกเมล็ดถ่ายทอดแยกกันได้ จึงควรเก็บเมล็ดจากแปลงที่ปลูกพันธุ์เดียว

🥗 ถั่วฝักยาว ประโยชน์ สรรพคุณ และโทษ

ถั่วฝักยาวเป็นผักให้พลังงานต่ำ มีใยอาหาร โฟเลต วิตามินซี โพแทสเซียม และแคลเซียม ข้อมูลที่ ม.เกษตรศาสตร์ กำแพงแสนสรุปไว้ต่อฝัก 100 กรัม มีดังนี้

สารอาหาร (ต่อ 100 กรัม) ปริมาณ
พลังงาน 47 กิโลแคลอรี
คาร์โบไฮเดรต 8.35 กรัม
โปรตีน 2.8 กรัม
ไขมัน 0.4 กรัม
แคลเซียม 50 มิลลิกรัม
ฟอสฟอรัส 59 มิลลิกรัม
โพแทสเซียม 240 มิลลิกรัม
โฟเลต 62 ไมโครกรัม
วิตามินซี 18.8 มิลลิกรัม

ประโยชน์ในครัวและในแปลง

  • ฝักอ่อนใช้ผัด แกง และกินเป็นผักเคียงอาหารรสจัด JIRCAS ยกตัวอย่างผัดพริกแกงหมู
  • ถั่วฝักยาวสีม่วงมีแอนโทไซยานินซึ่งมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ (ม.เกษตรศาสตร์)
  • ECHO และ POWO ระบุว่ายอดอ่อนและใบนึ่งกินเป็นผักได้ เมล็ดแก่ต้มกินเป็นถั่วเมล็ด ต้นใช้เป็นอาหารสัตว์และปุ๋ยพืชสด

ถั่วฝักยาว สรรพคุณ ตามการใช้พื้นบ้าน

ฐานข้อมูล JIRCAS บันทึกการใช้แบบดั้งเดิมของไทยว่าใช้แก้อาเจียนและอาการเบื่ออาหาร ส่วน POWO รวบรวมการใช้พื้นบ้านในต่างประเทศ เช่น ใช้ใบ เมล็ด และรากกับปัญหาผิวหนังและแมลงกัดต่อย ข้อมูลเหล่านี้เป็นการใช้ตามภูมิปัญญา ยังไม่ใช่ผลการรักษาที่พิสูจน์แล้ว ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผู้มีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์

ถั่วฝักยาว ประโยชน์ โทษ ที่ควรรู้

  • ท้องอืด: PPTV อ้างข้อมูลกระทรวงสาธารณสุขและคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดีว่าถั่วฝักยาวดิบอาจทำให้ท้องอืด ผู้มีปัญหาระบบย่อยอาหารและผู้สูงอายุควรกินแบบสุก
  • สารตกค้าง: ผักที่เก็บถี่อย่างถั่วฝักยาวควรล้างให้สะอาดก่อนกินทุกครั้ง
  • แพ้ถั่ว: ผู้ที่เคยแพ้พืชตระกูลถั่วควรระวัง

🥒 ถั่วฝักยาวกินดิบได้ไหม

คนไทยกินถั่วฝักยาวอ่อนดิบเป็นผักเคียงกันมานาน (JIRCAS บันทึกว่าฝักอ่อนกินดิบกับอาหารรสจัด) แต่ควรกินพอประมาณ ล้างให้สะอาด และคนที่ท้องอืดง่ายควรกินแบบสุก

เหตุผลที่ต้องระวังมี 2 ข้อ ข้อแรกคือสารเลกตินในถั่ว สถาบันประเมินความเสี่ยงของเยอรมนี (BfR) แนะนำว่าไม่ควรกินถั่วเมล็ดและถั่วแขก (green beans) ดิบ เพราะเลกตินอาจทำให้คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย และความร้อนทำลายเลกตินได้ แต่เอกสารนี้ไม่ได้ระบุถึงถั่วพุ่มหรือถั่วฝักยาวโดยตรง เราจึงยังไม่พบข้อมูลยืนยันระดับเลกตินในฝักถั่วฝักยาวอ่อน ข้อที่สองคืออาการท้องอืดและสารตกค้าง ซึ่ง PPTV อ้างอิงข้อมูลจากกระทรวงสาธารณสุข

งานของกรมวิชาการเกษตรที่ทดสอบการล้างถั่วฝักยาวในโรงคัดบรรจุ 3 ปี ไม่พบสารตกค้างในปี 2559 และ 2561 ส่วนปี 2560 รายงานพบสารบิเฟนทรินตกค้างระดับต่ำ และระบุว่าการล้างน้ำเปล่าอย่างเดียวไม่ได้ลดสารลงในปีนั้น จึงควรเลือกซื้อจากแหล่งที่เชื่อถือได้ เช่น ผักที่ได้มาตรฐาน GAP หรือปลูกเองโดยไม่พ่นสารใกล้วันเก็บ

ล้างถั่วฝักยาวอย่างไรก่อนกินดิบ

  • เปิดน้ำไหลผ่านอย่างน้อย 2 นาที ถ้ามีคราบขาวติดฝักให้ล้างหลายรอบ
  • หรือแช่น้ำผสมเกลือ 2 ช้อนโต๊ะต่อน้ำ 4 ลิตร (หรือน้ำส้มสายชูครึ่งถ้วยตวง หรือเบกกิ้งโซดา 1 ช้อนโต๊ะต่อน้ำ 4 ลิตร) 10–15 นาที แล้วล้างน้ำเปล่าอีก 2 รอบ
  • ไม่ต้องขัดถูแรง ทีมวิจัยของกรมวิชาการเกษตรเลือกไม่ขัดถูผิวผักในการทดลอง เพราะจะทำให้ผิวเสียหาย
⚠️ กินดิบอย่างพอดี
เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่ท้องอืดง่ายควรกินถั่วฝักยาวแบบลวกหรือผัดสุก ถ้ากินดิบแล้วคลื่นไส้ อาเจียน หรือปวดท้อง ควรหยุดกินและปรึกษาแพทย์ ข้อมูลนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

📚 แหล่งอ้างอิง

🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?

เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ

ลงขายต้นไม้ฟรี ไม่มีค่าธรรมเนียม

❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

+ ถั่วฝักยาวชอบแดดไหม

ถั่วฝักยาวชอบแดดจัด NParks แนะนำให้ได้แดดตรงอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวัน ถ้าได้แดดน้อยกว่านั้นต้นจะโตไม่เต็มที่และติดฝักน้อยลง ควรปลูกกลางแจ้งในดินร่วนปนทรายที่ระบายน้ำดี

+ ถั่วฝักยาวปลูกกี่วันเก็บได้

กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าเริ่มเก็บฝักได้ราว 40 วันหลังปลูก หรือ 4–8 วันหลังดอกบาน จากนั้นเก็บทุก 2 วัน ช่วงเก็บเกี่ยวรวมราว 55–75 วัน พันธุ์ไร้ค้าง CLGC 30 ของ ม.เกษตรศาสตร์เก็บครั้งแรกราว 42 วัน

+ ถั่วฝักยาวกินดิบได้ไหม

ฝักอ่อนกินดิบเป็นผักเคียงได้ตามที่คนไทยนิยม แต่ควรกินพอดีและล้างให้สะอาดเพราะอาจมีสารตกค้าง คนที่ท้องอืดง่าย เด็กเล็ก และผู้สูงอายุควรกินแบบสุก หน่วยงานด้านอาหารบางแห่งเตือนว่าถั่วหลายชนิดมีเลกตินที่ความร้อนทำลายได้ (ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์)

+ ถั่วฝักยาวไม่ออกดอกเพราะอะไร

สาเหตุที่พบบ่อยคือได้แดดไม่พอ ใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมากจนต้นบำรุงแต่ใบ หรืออากาศร้อนจัดและฝนตกหนักจนดอกร่วง ให้ปลูกที่แดด 6 ชั่วโมงขึ้นไป ใช้ปุ๋ยฟอสฟอรัสสูงช่วงออกดอก และให้น้ำสม่ำเสมอ ถ้าดอกร่วงพร้อมรูเจาะให้ตรวจหนอนเจาะฝัก

+ ถั่วฝักยาวภาษาอังกฤษคืออะไร

ถั่วฝักยาวภาษาอังกฤษคือ Yardlong bean (หรือ yard-long bean) และเรียกสั้น ๆ ว่า Long bean ชื่อวิทยาศาสตร์คือ Vigna unguiculata (L.) Walp. กลุ่มพันธุ์ Sesquipedalis ซึ่งมักเขียนว่า V. unguiculata subsp. sesquipedalis

แชร์หน้านี้ให้เพื่อน
Facebook LINE X

📚 แหล่งอ้างอิง

กรมส่งเสริมการเกษตร, กรมวิชาการเกษตร, ม.เกษตรศาสตร์ กำแพงแสน, Kew POWO, JIRCAS, NParks, UF/IFAS, ECHO, BfR

ความคิดเห็นและคำถาม