
ต้นข้าวโพด
Zea mays L.
ให้น้ำทันทีหลังปลูก แล้วทุก 7–10 วัน ห้ามขาดน้ำช่วงออกดอกออกไหม หยุดน้ำ 2–3 วันก่อนเก็บฝักสด
แดดจัดแสงแดดโดยตรง
ปานกลางต้องการการดูแลพอสมควร
ราว 1.2–4 เมตร ตามพันธุ์
เร็ว
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ต้นข้าวโพด คือ *Zea mays* L. วงศ์ Poaceae (หญ้า) ภาษาอังกฤษ maize / corn สูงราว 1.2–4 ม. ช่อดอกตัวผู้อยู่ยอด ฝักอยู่ซอกใบ
- ข้าวโพดเป็นผักหรือผลไม้: เมล็ดคือ ผล (caryopsis) ทางพฤกษศาสตร์ เป็นธัญพืชทางเกษตร และกินแบบผักในครัว
- ปลูกกี่วันเก็บได้: ฝักอ่อนราว 50 วัน ข้าวโพดหวาน 70–75 วัน (18–20 วันหลังออกไหม) เลี้ยงสัตว์ 95–120 วัน
- ระยะปลูก 75 × 20–25 ซม. ได้ราว 8,500–10,700 ต้น/ไร่ เมล็ดข้าวโพดหวาน/ข้าวเหนียว 1–1.5 กก./ไร่ ฝักอ่อน 5–6 กก./ไร่
- ปุ๋ย: รองพื้นตอนปลูก แต่งหน้า 46-0-0 เมื่อ 25–30 วัน (ข้าวโพดหวานซ้ำเมื่อ 40–45 วัน) ห้ามขาดน้ำช่วงออกดอกออกไหม
- ฝักไม่เต็ม/ฟันหลอ: ปลูกเป็นแปลงอย่างน้อย 4 แถว ไม่ใช่แถวเดียว ศัตรูหลักคือหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด (หัวตัว Y ท้อง 4 จุด)
- ไม่ควรเก็บเมล็ดลูกผสมไปปลูกต่อ ผลผลิตลดราว 50% (ม.เกษตรศาสตร์)
🛒 ซื้อต้นข้าวโพด — ส่งตรงจากเกษตรกร
สั่งซื้อต้นจริงจากสวนทั่วประเทศ ผ่านตลาด KASETIDEA ไม่ผ่านคนกลาง
ยังไม่มีร้านขายต้นข้าวโพดในตลาดตอนนี้
ลองดูต้นไม้อื่นในตลาด หรือเป็นร้านแรกที่ลงขายต้นนี้
🛒 ดูตลาดต้นไม้ + ลงขายต้นนี้ข้อมูลทั่วไป
ต้นข้าวโพด คือพืชตระกูลหญ้าล้มลุกอายุสั้น ชื่อวิทยาศาสตร์ Zea mays L. วงศ์ Poaceae ลำต้นเดี่ยวตั้งตรง มีช่อดอกตัวผู้ที่ยอดและฝักที่ซอกใบ ปลูกได้ทั้งเป็นผักสวนครัวหลังบ้านและเป็นพืชไร่เศรษฐกิจของไทย ทั้งข้าวโพดหวาน ข้าวโพดข้าวเหนียว ข้าวโพดฝักอ่อน และข้าวโพดเลี้ยงสัตว์
บทความนี้รวมเรื่องที่คนปลูกข้าวโพดต้องรู้ ตั้งแต่ข้าวโพดเป็นผักหรือผลไม้ ข้าวโพดแต่ละชนิดต่างกันอย่างไร ปลูกกี่วันเก็บได้ ระยะปลูกและจำนวนต้นต่อไร่ ใช้เมล็ดกี่กิโล ปุ๋ยตามระยะ ช่วงที่ห้ามขาดน้ำ ทำไมฝักไม่เต็ม หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด การเก็บเกี่ยว ผลผลิตต่อไร่ และการเก็บเมล็ดไว้ปลูกต่อ ข้อมูลอ้างอิงจากกรมวิชาการเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร ศูนย์วิจัยข้าวโพดและข้าวฟ่างแห่งชาติ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และหน่วยงานส่งเสริมการเกษตรของมหาวิทยาลัยต่างประเทศ
🌽 ต้นข้าวโพดคืออะไร ข้อมูลพื้นฐานและชื่อภาษาอังกฤษ
ข้าวโพดเป็นหญ้าล้มลุกลำต้นเดี่ยว สูงราว 1.2–4 เมตร ตามข้อมูลของ Wikipedia ถูกนำมาเพาะปลูกครั้งแรกทางตอนใต้ของเม็กซิโกราว 9,000 ปีก่อน จากหญ้าป่าที่เรียกว่าทีโอซินท์ (teosinte) ข้าวโพดภาษาอังกฤษคือ maize หรือ corn ส่วนข้าวโพดหวานคือ sweet corn และข้าวโพดฝักอ่อนคือ baby corn
🍎 ข้าวโพดเป็นผักหรือผลไม้
ทางพฤกษศาสตร์ เมล็ดข้าวโพดแต่ละเมล็ดคือ “ผล” ชนิดหนึ่งที่เรียกว่า caryopsis ส่วนทางการเกษตรจัดเป็นธัญพืช (cereal grain) และในครัวเราใช้ข้าวโพดหวานกับข้าวโพดฝักอ่อนแบบผัก คำตอบจึงขึ้นกับว่ามองจากมุมไหน
สรุปสั้น ๆ คือ ข้าวโพดเป็น “ผล” ในทางพฤกษศาสตร์ เป็น “ธัญพืช” ในทางเกษตร และเป็น “ผัก” ในครัว บนเว็บนี้จึงจัดต้นข้าวโพดไว้ในหมวดผักสวนครัว เพราะคนส่วนใหญ่ปลูกไว้กินฝักสด
🌾 ลักษณะต้นข้าวโพด ราก ลำต้น ใบข้าวโพด ช่อดอก และฝัก

ต้นข้าวโพดมีลำต้นเดี่ยวเป็นข้อปล้อง ใบยาวแคบเรียงสลับ ช่อดอกตัวผู้อยู่บนยอด และฝักงอกจากซอกใบกลางลำต้น ดูภาพที่ 1 ประกอบเพื่อเห็นตำแหน่งของแต่ละส่วน
ราก และรากค้ำ
รากข้าวโพดค่อนข้างตื้น ต้นจึงพึ่งความชื้นในดินมาก ที่โคนต้นเหนือดินเล็กน้อยจะมีรากค้ำ (prop roots) แตกออกมาเป็นวง University of Minnesota Extension อธิบายว่ารากชุดนี้ดูดน้ำและธาตุอาหารได้น้อย หน้าที่หลักคือช่วยยึดต้นไม่ให้ล้ม การพูนดินโคนต้นหลังใส่ปุ๋ยจึงช่วยให้รากค้ำยึดดินได้ดีขึ้น
ใบข้าวโพด
ใบข้าวโพดยาวแคบคล้ายใบหญ้าขนาดใหญ่ แตกจากข้อและเรียงสลับซ้ายขวา หลังเก็บฝักแล้ว ต้นและใบที่เหลือยังใช้ประโยชน์ได้ คู่มือของมหาวิทยาลัยพะเยาระบุว่าแปลงข้าวโพดฝักสดหลังนามีเศษต้นใบเหลือราว 2,500 กก./ไร่ และคู่มือข้าวโพดฝักอ่อนของ ม.เกษตรศาสตร์ระบุน้ำหนักต้นสดหลังเก็บฝักราว 3–6 ตัน/ไร่
ช่อดอกตัวผู้ ไหม และฝัก
ข้าวโพดเป็นพืช “แยกเพศร่วมต้น” (monoecious) ช่อดอกตัวผู้ (tassel) อยู่บนยอดและปล่อยละอองเรณูให้ลมพัดไป ส่วนช่อดอกตัวเมียอยู่ต่ำลงมาที่ซอกใบ เจริญเป็นฝัก ไหมแต่ละเส้นคือท่อเกสรตัวเมียของดอก 1 ดอก ไหมเส้นไหนได้รับละอองเรณู ดอกนั้นจึงเจริญเป็นเมล็ด 1 เมล็ด นี่คือเหตุผลที่ฝักบางฝักมีเมล็ดขาดเป็นช่อง ๆ
🌽 ข้าวโพดมีกี่ชนิด ข้าวโพดหวาน ข้าวโพดข้าวเหนียว ข้าวโพดฝักอ่อน ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ และข้าวโพดคั่ว

ข้าวโพดที่ปลูกในไทยแบ่งตามการใช้ได้ 5 กลุ่มหลัก ต่างกันที่ชนิดแป้งในเมล็ด อายุเก็บเกี่ยว และระยะที่เก็บ ข้าวโพดหวานกับข้าวเหนียวเก็บฝักสด ฝักอ่อนเก็บก่อนผสมเกสร ส่วนข้าวโพดเลี้ยงสัตว์และข้าวโพดคั่วปล่อยให้เมล็ดแก่แห้ง
นอกจาก 5 กลุ่มนี้ ข้อมูลของทรูปลูกปัญญาแบ่งข้าวโพดตามลักษณะเมล็ดได้ 7 ชนิด คือ หัวบุบ (dent) หัวแข็ง (flint) หวาน คั่ว ข้าวเหนียว ข้าวโพดแป้ง (flour) และข้าวโพดป่า (pod corn) ที่ปลูกไว้ศึกษาเท่านั้น ส่วนชื่อท้องถิ่นอย่าง “ข้าวโพดแอ้” เราไม่พบคำนิยามในเอกสารของหน่วยงานที่เปิดอ่านได้ จึงไม่ขอระบุว่าหมายถึงพันธุ์ใด
ข้าวโพดพันธุ์ไหนดี ตัวอย่างพันธุ์จากหน่วยงานรัฐและมหาวิทยาลัย
- พันธุ์ข้าวโพดหวาน: กรมวิชาการเกษตรแนะนำพันธุ์ชัยนาท (เก็บ 70–73 วัน) และสงขลา 84-1 (73–75 วัน)
- ข้าวโพดข้าวเหนียว: พันธุ์ลูกผสมชัยนาท 2 เมล็ดสีขาวปนม่วง รับรองพันธุ์เมื่อ 15 ส.ค. 2562 (กรมวิชาการเกษตร)
- ข้าวโพดฝักอ่อน: เกษตรศาสตร์ 3 (KBSC 605) ช่อดอกตัวผู้เป็นหมัน ไม่ต้องถอดยอด (ม.เกษตรศาสตร์)
- ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์: นครสวรรค์ 5 อายุเก็บเกี่ยวสั้น 95–100 วัน (กรมวิชาการเกษตร) และสุวรรณ 4452 (ม.เกษตรศาสตร์)
ในตลาดยังมีเมล็ดพันธุ์ลูกผสมของบริษัทเอกชนอีกหลายพันธุ์ ให้ดูอายุเก็บเกี่ยว ความต้านทานโรคราน้ำค้าง และคำแนะนำบนซองเมล็ดประกอบการเลือก
⏱️ ข้าวโพดปลูกกี่วันเก็บได้
ข้าวโพดหวานเก็บได้ราว 70–75 วันหลังปลูก ข้าวโพดฝักอ่อนราว 50 วัน และข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ราว 95–120 วัน ขึ้นกับพันธุ์และฤดู วิธีนับที่แม่นกว่าคือนับจากวันที่ไหมโผล่ ตารางนี้สรุปจากเอกสารของกรมวิชาการเกษตร ม.เกษตรศาสตร์ และ ม.พะเยา
จดวันที่ไหมโผล่ราวครึ่งแปลงไว้ แล้วนับไป 18–20 วันสำหรับข้าวโพดหวาน (กรมวิชาการเกษตร) ช่วงอากาศร้อน Iowa State University Extension ระบุว่าอาจสั้นลงเหลือราว 15 วัน และฝักจะอยู่ในระยะพอดีกินแค่ 1–2 วัน ให้เดินดูแปลงบ่อย ๆ
☀️ ข้าวโพด ชอบแดดไหม ดินและฤดูปลูกที่เหมาะ
ชอบแดดจัด Iowa State University Extension ระบุว่าข้าวโพดหวานให้ผลดีที่สุดเมื่อปลูกกลางแจ้งรับแดดเต็มที่ในดินร่วนระบายน้ำดี และคู่มือข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ของ ม.เกษตรศาสตร์ระบุว่าพืชที่โตเร็วให้ผลผลิตสูงต้องการแสงมาก ข้าวโพดที่ปลูกต้นฤดูฝนได้วันยาวกว่า ให้ผลผลิตสูงกว่าปลูกปลายฤดูราว 20–25%
ดิน
เลือกที่ดอนที่ระบายน้ำดี ถ้าเป็นที่ลุ่มให้ยกร่องไม่ให้น้ำขัง ม.เกษตรศาสตร์ให้ช่วง pH ที่เหมาะราว 5.5–7.0 (บางตอนในคู่มือให้ถึง 7.5) ดินเป็นกรดจัดให้ใส่ปูน ไม่ควรเผาตอซังเพราะทำลายอินทรียวัตถุ
ฤดูปลูก
ถ้ามีน้ำพอ ข้าวโพดปลูกได้ทั้งปี แต่ไร่ส่วนใหญ่อาศัยน้ำฝน การปลูกต้นฤดูฝนมักได้ผลผลิตดีกว่าแต่ตากเมล็ดยาก ส่วนข้าวโพดหลังนาใช้น้ำที่เหลือในดินหลังเก็บข้าว ม.พะเยามีคู่มือปลูกข้าวโพดฝักสดหลังนาแบบใช้น้ำน้อยโดยเฉพาะ
🧑🌾 การปลูกข้าวโพด เตรียมดิน ระยะปลูก และจำนวนต้นต่อไร่
ระยะปลูกมาตรฐานคือแถวห่าง 75 ซม. ต้นห่าง 20–25 ซม. หลุมละ 1 ต้น ได้ราว 8,500–10,700 ต้นต่อไร่ ส่วนข้าวโพดฝักอ่อนปลูกหลุมละ 2 ต้นจึงได้ต้นหนาแน่นกว่า
เตรียมดิน
- ไถลึกราว 30 ซม. หลังฝนตก แล้วตากดิน 10–15 วัน เพื่อกำจัดวัชพืช (ม.เกษตรศาสตร์) การไถตากดินยังช่วยกำจัดดักแด้หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุดในดิน (กรมส่งเสริมการเกษตร)
- พรวนอีก 1–2 ครั้งให้ดินร่วน ไม่ไถตอนดินแฉะเพราะดินจะแน่น
- ถ้าอินทรียวัตถุในดินต่ำกว่า 1.5% ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักราว 500–1,000 กก./ไร่ ก่อนปลูก (ม.พะเยา) ส่วนคู่มือข้าวโพดฝักอ่อนของ ม.เกษตรศาสตร์ใช้ปุ๋ยคอก 500–1,000 กก. หรือปุ๋ยหมักราว 1,000 กก./ไร่
- ทดสอบความงอกของเมล็ดก่อน ถ้างอกต่ำกว่า 80% ให้หยอดหลุมละ 2–3 เมล็ดแล้วถอนแยก
- หยอดลึก 3–4 ซม. ในดินเหนียว และ 4–5 ซม. ในดินร่วนหรือร่วนปนทราย
จำนวนต้นต่อไร่คิดจาก 1,600 ตร.ม. ÷ (ระยะแถว × ระยะต้น) × จำนวนต้นต่อหลุม ไม่หักทางเดิน คู่มือ ม.เกษตรศาสตร์ระบุว่าการปลูกถี่ราว 10,000 ต้นต่อไร่ขึ้นไปควรทำเฉพาะดินดีที่ดูแลได้เต็มที่
ปลูกในแปลงผักหลังบ้านก็ใช้ระยะเดียวกันได้ แต่ต้องปลูกเป็นแปลงหลายแถวชิดกัน ไม่ใช่แถวเดียวยาวริมรั้ว (เหตุผลอยู่ในหัวข้อฝักไม่เต็มด้านล่าง) และควรเว้นระยะจากผักที่ไม่ชอบร่มเงา เช่น มะเขือเทศ เพราะต้นข้าวโพดสูงจะบังแดด
🌱 ปลูกข้าวโพด 1 ไร่ใช้เมล็ดกี่กิโล
ข้าวโพดหวานและข้าวโพดข้าวเหนียวใช้เมล็ดราว 1.0–1.5 กก./ไร่ ข้าวโพดฝักอ่อนใช้ราว 5–6 กก./ไร่ ส่วนข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ขึ้นกับขนาดเมล็ดและจำนวนต้นที่ต้องการ
ตัวเลขข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เป็นการคำนวณจากจำนวนเมล็ดต่อกิโลกรัมในรายงานของศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ ไม่ใช่คำแนะนำโดยตรง ถ้าเมล็ดใหญ่กว่านี้หรือหยอดเผื่อ ต้องใช้มากขึ้น ให้ดูจำนวนเมล็ดต่อถุงบนซองประกอบ
🍯 การปลูกข้าวโพดหวาน และการปลูกข้าวโพดข้าวเหนียว
วิธีการปลูกข้าวโพดหวานกับข้าวโพดข้าวเหนียวเหมือนกันเกือบทุกขั้น คือปลูกระยะ 75 × 20–25 ซม. ใส่ปุ๋ยรองพื้น แต่งหน้าด้วยปุ๋ยไนโตรเจน ให้น้ำสม่ำเสมอ และเก็บฝักสดราว 18–20 วันหลังออกไหม จุดที่ต่างคือต้องปลูกแยกจากข้าวโพดชนิดอื่น
ขั้นตอนการปลูกข้าวโพดหวาน
- คลุกเมล็ดด้วยสารป้องกันโรคราน้ำค้างตามคำแนะนำบนฉลาก (กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้คลุกเมล็ดก่อนปลูก)
- ใส่ปุ๋ยรองพื้นก่อนปลูก แล้วหยอดเมล็ดตามระยะ ให้น้ำทันทีหลังปลูก
- ถอนแยกให้เหลือหลุมละ 1 ต้นเมื่อ 10–14 วันหลังงอก
- กำจัดวัชพืชระหว่างแถว 1–2 ครั้ง เริ่มเมื่อ 2–3 สัปดาห์ แล้วพูนโคน
- ใส่ปุ๋ยแต่งหน้าครั้งที่ 1 เมื่อ 25–30 วัน และครั้งที่ 2 เมื่อ 40–45 วัน
- สำรวจหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุดตั้งแต่ต้นงอก และให้น้ำสม่ำเสมอโดยเฉพาะช่วงออกดอก
- เก็บฝักเมื่อ 18–20 วันหลังออกไหม 50%
ทำไมต้องปลูกแยกจากข้าวโพดชนิดอื่น
ความหวานของข้าวโพดหวานมาจากยีนด้อย Wikipedia ระบุว่าถ้าละอองเรณูของข้าวโพดเลี้ยงสัตว์หรือข้าวโพดคั่วที่บานพร้อมกันมาผสม เมล็ดที่ได้จะแข็งและเป็นแป้ง Iowa State University Extension แนะนำให้แยกห่างราว 250 ฟุต (ราว 76 เมตร) University of Minnesota Extension แนะนำราว 300 ฟุต (ราว 91 เมตร) จากแปลงข้าวโพดไร่ หรือปลูกให้วันออกดอกห่างกันอย่างน้อย 2 สัปดาห์ ข้าวโพดข้าวเหนียวก็เช่นเดียวกัน ถ้าปลูกติดกับข้าวโพดหวานหรือเลี้ยงสัตว์ เมล็ดจะออกมาปนกัน
🌽 การปลูกข้าวโพดอ่อน (ข้าวโพดฝักอ่อน) และต้นข้าวโพดอ่อน
ข้าวโพดฝักอ่อนปลูกถี่กว่าข้าวโพดชนิดอื่น ใช้หลุมละ 2 ต้น และเก็บฝักก่อนผสมเกสร คู่มือ ม.เกษตรศาสตร์ระบุให้เก็บเมื่อเห็นไหมโผล่พ้นปลายฝักราว 3–4 วัน ฝักทั้งเปลือกยาวราว 9–12 ซม.
- ระยะปลูก: แถว 75 ซม. หลุม 20 ซม. หยอด 2 เมล็ด ไม่ถอนแยก ได้ราว 21,333 ต้น/ไร่
- ปุ๋ย: รองพื้น 16-20-0 อัตรา 40–50 กก./ไร่ (ดินร่วนปนทรายใช้ 15-15-15) แต่งหน้า 46-0-0 อัตรา 25–50 กก./ไร่ เมื่อราว 25 วัน
- การถอดยอด: พันธุ์ทั่วไปต้องดึงช่อดอกตัวผู้ทิ้งก่อนปล่อยละอองเรณู เพื่อไม่ให้ฝักได้รับการผสม พันธุ์เกษตรศาสตร์ 3 ช่อดอกตัวผู้เป็นหมันจึงไม่ต้องถอดยอด
- มาตรฐานฝัก: ฝักทั้งเปลือก 12–15 ฝัก/กก. โรงงานต้องการฝักปอกเปลือกยาว 4–9 ซม.
คำว่า “ต้นข้าวโพดอ่อน” ที่คนค้นหามักหมายถึงต้นข้าวโพดที่ปลูกเพื่อเก็บฝักอ่อนนี่เอง หรือหมายถึงต้นกล้าช่วงแรก ซึ่งเป็นช่วงที่ต้องระวังหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุดมากที่สุด เพราะผีเสื้อเริ่มวางไข่ตั้งแต่ต้นอายุ 3–4 วัน
🐄 การปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ (แปลงเชิงพาณิชย์)
ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ใช้พันธุ์ลูกผสม ปลูก 75 × 20–25 ซม. หลุมละ 1 ต้น และเก็บเมื่อเมล็ดแก่แห้งราว 110–120 วัน ตามคู่มือของศูนย์วิจัยข้าวโพดและข้าวฟ่างแห่งชาติ ม.เกษตรศาสตร์ ซึ่งแนะนำพันธุ์ลูกผสมเดี่ยวเพื่อผลผลิตสูงและสม่ำเสมอ ส่วนพื้นที่เสี่ยงแล้งหรือทุนน้อยใช้พันธุ์ผสมเปิดได้
- ปลูกอาศัยน้ำฝน ควรได้ฝน 20–40 มม. ภายใน 1–2 วันหลังปลูก เมล็ดจึงงอกสม่ำเสมอ
- ข้าวโพดต้นฤดูฝนเสี่ยงฝนทิ้งช่วงเดือนมิถุนายน–กรกฎาคมซึ่งตรงกับช่วงออกดอก
- เก็บเกี่ยวช้าราว 125 วัน ความชื้นเมล็ดลดเหลือราว 23% ลดความเสี่ยงสารอะฟลาท็อกซินเมื่อเทียบกับเก็บที่ 115 วัน (ความชื้นราว 25%)
- เมล็ดที่เก็บรักษาควรมีความชื้นต่ำกว่า 14%
- เมล็ดที่ร่วงในแปลงแล้วงอกเองเป็นที่อาศัยของหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด ให้ทำลายและเว้นอย่างน้อย 2 สัปดาห์ก่อนปลูกรอบใหม่ (กรมวิชาการเกษตร)
🧪 ปุ๋ยข้าวโพด ใส่ตามระยะการเติบโต
หลักคือใส่ปุ๋ยรองพื้นตอนปลูก แล้วแต่งหน้าด้วยไนโตรเจน (46-0-0) เมื่อราว 25–30 วัน ข้าวโพดหวานเพิ่มอีกครั้งเมื่อ 40–45 วัน อัตราด้านล่างเป็นคำแนะนำทั่วไปของแต่ละหน่วยงาน ถ้าตรวจดินได้ให้ใช้ค่าตามผลวิเคราะห์ดิน อ่านหลักการเพิ่มเติมได้ที่ หลักการใส่ปุ๋ยต้นไม้ หรือใช้ เครื่องคำนวณปุ๋ย แปลงสูตรปุ๋ยที่มีอยู่
อัตราทั้งหมดเป็นกิโลกรัมต่อไร่ ใส่ข้างแถวแล้วกลบดินหรือพูนโคน สำหรับแปลงเล็กหลังบ้านให้เทียบสัดส่วนตามพื้นที่ (1 ไร่ = 1,600 ตร.ม.) อย่าโรยปุ๋ยเคมีชิดโคนต้นหรือในกรวยยอด
💧 การให้น้ำข้าวโพด ช่วงออกดอกออกไหมห้ามขาดน้ำ
ข้าวโพดต้องการน้ำสม่ำเสมอตลอดฤดู และช่วงที่สำคัญที่สุดคือช่วงออกดอก ผสมเกสร และติดเมล็ด คู่มือ ม.พะเยาระบุว่าขาดน้ำช่วงใดก็ทำให้ผลผลิตและคุณภาพลด แต่ช่วงผสมเกสรและติดเมล็ดต้องได้น้ำต่อเนื่อง
- หลังปลูก: ให้น้ำทันที แล้วให้อย่างน้อยทุก 7–10 วัน (ข้าวโพดหวาน กรมวิชาการเกษตร) ใช้ได้ทั้งสปริงเกอร์ ร่องคู และปล่อยท่วมร่อง
- ช่วงออกดอก ผสมเกสร และติดเมล็ด: ม.พะเยาระบุว่าเป็นช่วงที่ต้องได้น้ำต่อเนื่อง ส่วนคู่มือ ม.เกษตรศาสตร์แนะนำให้น้ำช่วงออกดอกให้ดินชื้นสม่ำเสมอเพื่อลดโรคลำต้นเน่าจากเชื้อราถ่าน
- อ้างอิงต่างประเทศ: University of Illinois Extension ให้ราว 1 นิ้ว (ราว 25 มม.) ต่อสัปดาห์ และแนะนำระบบน้ำหยดหรือสายยางซึมในช่วงผสมเกสร
- ก่อนเก็บฝักสด: หยุดให้น้ำราว 2–3 วันก่อนเก็บ (ม.พะเยา)
ถ้าข้าวโพดขาดน้ำหรือเจออากาศร้อนจัดช่วงผสมเกสร ฝักจะติดเมล็ดไม่ดี (University of Illinois Extension) และ ม.เกษตรศาสตร์เตือนว่าข้าวโพดที่ปลูกต้นฤดูฝนมักเจอฝนทิ้งช่วงเดือน มิ.ย.–ก.ค. ซึ่งตรงกับช่วงออกดอกพอดี ถ้ามีแหล่งน้ำเสริม ให้กันไว้ใช้ช่วงนี้ก่อน
🐝 ทำไมข้าวโพดฝักไม่เต็ม เมล็ดฟันหลอ การผสมเกสรและการปลูกเป็นแปลง

สาเหตุหลักคือไหมได้รับละอองเรณูไม่ทั่วถึง ซึ่งมักเกิดจากการปลูกแถวเดียวยาว ขาดน้ำหรือร้อนจัดช่วงผสมเกสร ปลูกถี่เกินไป หรือใส่ปุ๋ยไม่พอ วิธีแก้ที่ได้ผลที่สุดสำหรับแปลงบ้านคือปลูกเป็นแปลงสี่เหลี่ยมอย่างน้อย 4 แถว
ละอองเรณูของข้าวโพดปลิวไปกับลม University of Minnesota Extension อธิบายว่าการปลูกแถวเดียว ละอองเรณูส่วนมากจะถูกลมพัดพ้นแถวไป ฝักจึงมีช่องว่างที่ไม่มีเมล็ด จึงแนะนำให้ปลูกเป็นบล็อกอย่างน้อย 4 แถวเสมอ UMass แนะนำว่าอย่าปลูกข้าวโพดเป็นแถวเดียวยาว และให้มีแถวที่ออกดอกพร้อมกัน 3–4 แถว
ในแปลงบ้านเล็ก ๆ ให้ปลูกเป็นสี่เหลี่ยม เช่น 4 แถว × 4–5 หลุม แทนการปลูกแถวเดียวริมรั้ว และปลูกทั้งแปลงในวันเดียวกัน UMass แนะนำให้มีแถวที่ออกดอกพร้อมกัน 3–4 แถว ละอองเรณูจะได้ตกบนไหมของต้นข้าง ๆ ทั่วถึง
🐛 โรคและแมลงข้าวโพด หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด หนอนเจาะฝัก
ศัตรูสำคัญที่สุดตอนนี้คือหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด (Spodoptera frugiperda) ที่พบในไทยครั้งแรกปลายปี 2561 กรมวิชาการเกษตรระบุว่าถ้าระบาดรุนแรงทำให้ผลผลิตเสียหายได้ถึง 73% ของพื้นที่ และมีพืชอาหารมากกว่า 80 ชนิด
วิธีดูหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด
- หนอนวัยสุดท้ายยาว 3.2–4.0 ซม. บนหัวมีแถบสีขาวเป็นรูปตัว Y
- ปล้องท้องก่อนปล้องสุดท้ายมีจุดสีดำ 4 จุดเรียงเป็นสี่เหลี่ยม
- ผีเสื้อวางไข่เป็นกลุ่มราว 100–200 ฟอง ตั้งแต่ข้าวโพดอายุ 3–4 วัน วงจรชีวิตราว 30–40 วัน
- ระยะ 10–11 วันหลังปลูกจะเห็นรอยขาวที่ใบ หนอนวัย 3–6 กัดกินในกรวยยอดจนใบขาดเป็นรู พอดอกตัวผู้โผล่จะย้ายไปกินไหมและเจาะฝัก
บทความนี้ไม่ใส่อัตราสารเคมีกำจัดแมลงและเชื้อรา ให้ใช้ตามฉลากและคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร สวมชุดป้องกันทุกครั้ง และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลาก โดยเฉพาะข้าวโพดฝักสดที่เก็บกินเร็ว กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้สลับกลุ่มสารทุก 30 วันเพื่อลดการดื้อยาของหนอนกระทู้
🧺 การเก็บเกี่ยวข้าวโพด ดูอย่างไรว่าพร้อมเก็บ

ข้าวโพดหวานพร้อมเก็บเมื่อไหมแห้งเป็นสีน้ำตาลเข้ม ปลายฝักยุบตัว และเมล็ดกลางฝักกดแล้วมีน้ำสีขาวขุ่นเหมือนน้ำนม ส่วนข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เก็บเมื่อเปลือกฝักแห้งและโคนเมล็ดเกิดชั้นสีดำ (black layer)
มาตรฐานฝักข้าวโพดฝักสดในคู่มือ ม.พะเยา คือฝักปอกเปลือกเส้นผ่านศูนย์กลาง 4–5 ซม. ยาว 15–18 ซม. ทรงกระบอก มีเมล็ด 12–16 แถว ส่วนข้าวโพดหวานที่ปล่อยไว้นานเกินระยะน้ำนม เมล็ดจะแข็งและหวานน้อยลง
📊 ผลผลิตข้าวโพดต่อไร่ ตัวเลขจากหน่วยงานทางการ
ข้าวโพดหวานพันธุ์ของกรมวิชาการเกษตรให้ฝักสดทั้งเปลือกราว 2,500–3,000 กก./ไร่ ส่วนข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ปีเพาะปลูก 2566/67 ที่ประชุมกระทรวงเกษตรและสหกรณ์คาดการณ์ไว้ราว 707 กก. ต่อไร่ปลูก ตัวเลขเหล่านี้มาจากแปลงทดลองหรือค่าเฉลี่ยในปีที่ระบุ ผลผลิตจริงขึ้นกับดิน น้ำ และการดูแล
🌰 เก็บเมล็ดข้าวโพดไว้ปลูกต่อได้ไหม
ไม่ควรเก็บเมล็ดจากข้าวโพดพันธุ์ลูกผสมไปปลูกต่อ คู่มือของ ม.เกษตรศาสตร์เขียนชัดว่าห้ามเก็บเมล็ดจากพันธุ์ลูกผสมที่ปลูกเองหรือจากเพื่อนบ้านไปทำพันธุ์ เพราะผลผลิตจะลดลงราว 50% ต้นรุ่นลูกจะไม่เหมือนต้นแม่และไม่สม่ำเสมอ
- ข้าวโพดหวานและข้าวโพดข้าวเหนียวในท้องตลาดปัจจุบันเป็นพันธุ์ลูกผสมเกือบทั้งหมด จึงต้องซื้อเมล็ดใหม่ทุกรอบ
- ถ้าอยากเก็บเมล็ดเอง ให้ใช้พันธุ์ผสมเปิด และปลูกแยกจากข้าวโพดชนิดอื่นเพื่อไม่ให้ละอองเรณูปน
- เมล็ดพันธุ์ที่ขายตามมาตรฐานต้องงอกไม่ต่ำกว่า 90% และความชื้นไม่เกิน 12% (คู่มือผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวโพดหวาน กรมวิชาการเกษตร)
🥗 ข้าวโพด ประโยชน์ สรรพคุณ และข้าวโพดอ้วนไหม
ข้าวโพดใช้ได้ทั้งเป็นอาหารคน อาหารสัตว์ และวัตถุดิบอุตสาหกรรม ข้าวโพดหวานกับข้าวเหนียวกินเป็นฝักสด ข้าวโพดฝักอ่อนเป็นผัก ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เป็นวัตถุดิบอาหารสัตว์ และต้นใบหลังเก็บฝักใช้เลี้ยงสัตว์ได้
ข้าวโพดหวาน ประโยชน์ทางโภชนาการ
Wikipedia ให้ข้อมูลข้าวโพดหวานสีเหลืองต้มสุก 100 กรัมว่าให้พลังงานราว 96 กิโลแคลอรี คาร์โบไฮเดรตราว 21 กรัม ใยอาหาร 2.4 กรัม โปรตีนราว 3 กรัม และไขมันราว 1 กรัม ส่วนข้าวโพดสีม่วงมีสารแอนโทไซยานิน ซึ่งรายงานของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าผู้บริโภคให้ความสนใจ
ข้าวโพด อ้วนไหม และ 1 ฝักกี่แคล
ข้าวโพดเป็นอาหารกลุ่มแป้ง พลังงานส่วนใหญ่มาจากคาร์โบไฮเดรต กินแล้วอ้วนหรือไม่ขึ้นกับปริมาณรวมทั้งวันมากกว่าตัวข้าวโพดเอง ถ้าเติมเนย นม หรือน้ำตาล พลังงานจะเพิ่มขึ้น ส่วนพลังงานต่อ 1 ฝักขึ้นกับขนาดฝักและชนิดข้าวโพด จึงควรคิดจากน้ำหนักส่วนที่กินได้เทียบกับค่า 96 กิโลแคลอรีต่อ 100 กรัมของข้าวโพดหวานต้ม
ข้าวโพด สรรพคุณ (ไหมข้าวโพด)
งานวิจัยของมหาวิทยาลัยนเรศวร (2565) อ้างถึงสรรพคุณตามความเชื่อและการใช้แบบดั้งเดิมของไหมข้าวโพดว่าใช้ขับร้อนและขับปัสสาวะ และระบุว่าสารสกัดไหมข้าวโพดมีฤทธิ์ขับปัสสาวะในสัตว์ทดลอง ข้อมูลนี้เป็นการใช้แบบดั้งเดิมและผลในสัตว์ทดลอง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผู้มีโรคไตหรือใช้ยาประจำควรปรึกษาแพทย์ก่อน
📚 แหล่งอ้างอิง
- กรมวิชาการเกษตร สถาบันวิจัยพืชไร่และพืชทดแทนพลังงาน: เทคโนโลยีการผลิตข้าวโพดหวาน (E-Book)
- กรมวิชาการเกษตร: รายงานวิจัย การปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดฝักสด (2564)
- กรมวิชาการเกษตร ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์: ระยะปลูกและประชากรต้นข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ลูกผสมพันธุ์นครสวรรค์ 5
- ศูนย์วิจัยพืชไร่ชัยนาท กรมวิชาการเกษตร: คู่มือการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวโพดหวานลูกผสม (เผยแพร่โดย สป.กษ. ปทุมธานี)
- กรมส่งเสริมการเกษตร: หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด (เผยแพร่โดย สป.กษ. สิงห์บุรี)
- กรมวิชาการเกษตร ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรสงขลา: หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด (เผยแพร่โดย สป.กษ. ปราจีนบุรี)
- ศูนย์วิจัยข้าวโพดและข้าวฟ่างแห่งชาติ คณะเกษตร ม.เกษตรศาสตร์ / วช.: การผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เพื่อให้ได้ผลผลิตสูงและคุณภาพดี
- ศูนย์วิจัยข้าวโพดและข้าวฟ่างแห่งชาติ ม.เกษตรศาสตร์ / วช.: คู่มือเทคโนโลยีการผลิตข้าวโพดฝักอ่อนที่ไม่ต้องถอดยอด
- มหาวิทยาลัยพะเยา / วช.: ระบบการปลูกข้าวโพดฝักสดหลังนาโดยใช้น้ำน้อย
- มหาวิทยาลัยนเรศวร: การออกฤทธิ์ของสารประกอบชีวภาพจากไหมข้าวโพดหวานหมัก (2565)
- ทรูปลูกปัญญา: การปลูกข้าวโพด
- ทรูปลูกปัญญา: ชนิดของข้าวโพด
- Wikipedia: Maize
- อินโฟเควสท์: ที่ประชุมกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ คาดการณ์ผลผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ปี 2566/67
- Wikipedia: Sweet corn
- Wikipedia: Waxy corn
- University of Minnesota Extension: Growing sweet corn in home gardens
- Iowa State University Extension: Growing Sweet Corn in the Home Garden
- UMass Amherst: Sweet corn growing tips
- University of Illinois Extension: How to grow sweet corn
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ข้าวโพด ชอบแดดไหม
ชอบแดดจัด ข้าวโพดควรปลูกกลางแจ้งรับแดดเต็มวัน Iowa State University Extension ระบุว่าข้าวโพดหวานให้ผลดีที่สุดในที่แดดเต็มและดินระบายน้ำดี และคู่มือ ม.เกษตรศาสตร์ระบุว่าข้าวโพดที่ปลูกต้นฤดูฝนซึ่งได้วันยาวกว่า ให้ผลผลิตสูงกว่าปลูกปลายฤดูราว 20–25%
ข้าวโพดปลูกกี่วันเก็บได้
ขึ้นกับชนิด ข้าวโพดฝักอ่อนเริ่มเก็บราว 50 วัน (3–4 วันหลังไหมโผล่) ข้าวโพดหวานราว 70–75 วัน หรือ 18–20 วันหลังออกไหม 50% ตามข้อมูลกรมวิชาการเกษตร ส่วนข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เก็บเมื่อเมล็ดแก่แห้งราว 110–120 วัน พันธุ์อายุสั้นอย่างนครสวรรค์ 5 ราว 95–100 วัน
ปลูกข้าวโพด 1 ไร่ใช้เมล็ดกี่กิโล
ข้าวโพดหวานและข้าวโพดข้าวเหนียวใช้เมล็ดราว 1.0–1.5 กก. ต่อไร่ ตามคู่มือ ม.พะเยา/วช. ข้าวโพดฝักอ่อนใช้ราว 5–6 กก. ต่อไร่เพราะหยอดหลุมละ 2 เมล็ด ตามคู่มือ ม.เกษตรศาสตร์ ส่วนข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ขึ้นกับขนาดเมล็ด คำนวณจากข้อมูลกรมวิชาการเกษตรได้ราว 3 กก. ต่อไร่ที่ 10,667 ต้น
ข้าวโพดเป็นผักหรือผลไม้
ทางพฤกษศาสตร์ เมล็ดข้าวโพดแต่ละเมล็ดคือผลชนิด caryopsis ที่ผนังผลเชื่อมกับเปลือกเมล็ด เหมือนพืชตระกูลหญ้าทั้งหมด ทางเกษตรจัดเป็นธัญพืช แต่ในครัว ข้าวโพดหวานที่เก็บตอนเมล็ดยังอ่อนและข้าวโพดฝักอ่อนถูกใช้แบบผัก จึงตอบได้ว่าเป็นผลทางพฤกษศาสตร์และเป็นผักทางการทำอาหาร
ทำไมข้าวโพดฝักไม่เต็ม เมล็ดฟันหลอ
สาเหตุหลักคือไหมได้รับละอองเรณูไม่ทั่วถึง เพราะข้าวโพดผสมเกสรด้วยลม ถ้าปลูกแถวเดียวละอองเรณูจะปลิวพ้นแถว University of Minnesota Extension จึงแนะนำให้ปลูกเป็นแปลงอย่างน้อย 4 แถว นอกจากนี้การขาดน้ำหรืออากาศร้อนจัดช่วงผสมเกสร การปลูกถี่เกิน และหนอนที่กัดกินไหม ก็ทำให้ฝักติดเมล็ดไม่เต็มได้
รูปภาพเพิ่มเติม
ปลูกต่อได้เลย
ต้นไม้ที่ดูแลคล้ายต้นข้าวโพด
ไม้มงคลต้นล่ำซำ
Diospyros buxifolia
ไม้มงคลต้นรักแรกพบ
Xanthostemon chrysanthus
ไม้มงคลต้นทองนพเก้า
Dendrolobium umbellatum (L.) Benth. 'Vanuatu'
ไม้มงคล