ราน้ำค้าง
พบใน แตงกวา แตงร้าน แตงโม และอีก 20 ชนิด
ระบาดเมื่ออากาศเย็นชื้น มีน้ำค้าง ในข้าวโพดถ้าพ่นหลังอายุ 20 วันจะป้องกันไม่ได้
- เชื้อสาเหตุ
- Pseudoperonospora cubensis, Peronosclerospora sorghi, Peronospora parasitica (Hyaloperonospora spp.) และอีก 2 ชนิด
- แพร่ระบาดทาง
- ลม, น้ำฝนและน้ำกระเซ็น, แมลง, มือคนและเครื่องมือ และอื่น ๆ
- พืชที่พบบ่อย (23 ชนิด)
- แตงกวา แตงร้าน แตงโม แตงไทย เมล่อน แคนตาลูป ซูกินี ฟักทอง ฟักเขียว ฟักแม้ว มะระจีน บวบ ข้าวโพด กะหล่ำปลี กะหล่ำดอก บรอกโคลี คะน้า กวางตุ้ง ผักกาดขาว ผักกาดหอม องุ่น โหระพา กุหลาบ
- อัปเดตล่าสุด
- 11 พ.ย. 2569
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- ราน้ำค้าง เกิดจากโอโอไมซีท (ราน้ำ) ไม่ใช่เชื้อราแท้ จึงต้องใช้สารเฉพาะกลุ่ม เช่น FRAC 4 และ 40
- อาการ: ปื้นเหลืองเป็นเหลี่ยมตามเส้นใบ บนหน้าใบ และขุยเทา-ม่วงใต้ใบตอนเช้า ต่างจากราแป้งที่เป็นผงขาวบนหน้าใบ
- ระบาดเมื่ออากาศเย็น ชื้น มีน้ำค้าง ในไทยช่วงปลายฝนถึงต้นหนาว
- แตง: แช่เมล็ดน้ำอุ่น 50 °C 20–30 นาที และพ่นไดเมโทมอร์ฟ 50% WP 20–30 ก./น้ำ 20 ล. ทุก 5–7 วัน ตามกรมวิชาการเกษตร
- ข้าวโพด: ใช้พันธุ์นครสวรรค์ 3–5 และคลุกเมล็ด เพราะพ่นหลังอายุ 20 วัน ป้องกันไม่ได้
- สลับกลุ่ม FRAC ทุกรอบ อ่านฉลาก และหยุดพ่นก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลาก
📋 ภาพรวมโรค
ราน้ำค้าง คือโรคใบของพืชที่ทำให้หน้าใบเป็นปื้นเหลือง และมีขุยสีขาว เทา หรืออมม่วงขึ้นที่ใต้ใบในตอนเช้าที่อากาศชื้น เชื้อสาเหตุไม่ใช่เชื้อราแท้ แต่เป็นโอโอไมซีท (oomycete) หรือราน้ำ ซึ่งเป็นสิ่งมีชีวิตคล้ายรา ในไทยพบรุนแรงในพืชตระกูลแตง ข้าวโพด และผักตระกูลกะหล่ำ โดยเฉพาะช่วงปลายฝนต้นหนาวที่กลางคืนเย็นและมีน้ำค้าง
บทความนี้รวบรวมจากข่าวเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตร ข้อมูลของกรมส่งเสริมการเกษตร รายงานวิจัยของกรมวิชาการเกษตร และเอกสารของมหาวิทยาลัยต่างประเทศ ครอบคลุมตั้งแต่ราน้ำค้างเกิดจากอะไร วิธีแยกจากราแป้ง อาการในแตงกวา เมล่อน ข้าวโพด องุ่น กะหล่ำ และโหระพา ไปจนถึงราน้ำค้างใช้ยาอะไร พร้อมกลุ่ม FRAC และอัตราที่หน่วยงานรัฐระบุ
🦠 ราน้ำค้างเกิดจากอะไร ทำไมไม่ใช่เชื้อราธรรมดา
ราน้ำค้างเกิดจากเชื้อกลุ่มโอโอไมซีท (ราน้ำ) หลายสกุล เช่น Pseudoperonospora, Peronosclerospora, Plasmopara และ Peronospora แต่ละชนิดเข้าทำลายพืชเฉพาะกลุ่มของมัน เอกสารของ UC IPM ระบุชัดว่าเชื้อราน้ำค้างเป็นราน้ำ ไม่ใช่เชื้อราแท้ ขณะที่ราแป้งเป็นเชื้อราแท้
ความต่างนี้สำคัญตอนเลือกยา เอกสารของมหาวิทยาลัยคอร์เนลล์อธิบายว่าสารป้องกันกำจัดเชื้อราส่วนใหญ่ออกฤทธิ์ที่จุดเดียว และสารที่ออกแบบมาสำหรับเชื้อราแท้แทบไม่ได้ผลกับโอโอไมซีท ตัวอย่างคือสารกลุ่ม DMI ที่ใช้กับราแป้งได้ แต่ไม่ได้ผลกับราน้ำค้าง ข่าวเตือนภัยของไทยมักเรียกว่า “เชื้อรา” ตามความเคยชิน แต่สารที่แนะนำส่วนใหญ่เป็นกลุ่มที่ใช้กับโอโอไมซีท
🔍 อาการราน้ำค้าง และวิธีสังเกตให้แน่ใจ
อาการราน้ำค้างที่สังเกตง่ายที่สุดคือปื้นเหลืองบนหน้าใบที่มีขอบเป็นเหลี่ยมตามกรอบเส้นใบ และเมื่อพลิกใบดูตอนเช้าจะเห็นขุยเชื้อตรงตำแหน่งเดียวกัน อาการมักเริ่มที่ใบล่างก่อนแล้วลามขึ้นใบบน
- ระยะแรก ข่าวเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรอธิบายว่าในแตงเป็นแผลฉ่ำน้ำที่ขยายตามกรอบเส้นใบย่อย เห็นเป็นรูปเหลี่ยมเล็ก ๆ แล้วเปลี่ยนเป็นสีเหลือง
- ใต้ใบ ตอนเช้าที่ชื้นจะเห็นขุยสีขาวถึงเทา UC IPM บรรยายว่าในแตงอาจเป็นสีขาวถึงม่วง ส่วนโหระพาเป็นสีเทาเข้มถึงม่วงตามข้อมูลของ UMass Extension
- ระยะลุกลาม แผลรวมกันเป็นแผลใหญ่สีน้ำตาลเข้มหรือเทาดำ ใบเหลืองและแห้งตาย
- ผลผลิต ต้นติดผลน้อย ผลเล็ก คุณภาพลดลง ถ้าเป็นตอนผลอ่อน ผลจะลีบและบิดเบี้ยว
ขุยใต้ใบอยู่ได้ไม่นาน UC IPM ระบุว่าสปอร์อยู่เพียงไม่กี่วันแม้สภาพเหมาะสม จึงมักไม่เห็นขุยถ้าดูตอนบ่ายที่ใบแห้งแล้ว ในแตงโมและแคนตาลูป NC State ระบุว่าแผลมักไม่เป็นเหลี่ยมชัดเหมือนแตงกวา การหาขุยใต้ใบจึงช่วยยืนยันได้ดีกว่า ส่วนผักตระกูลกะหล่ำ อาการคล้ายโรคใบจุดจากแบคทีเรียหรือใบจุดตาเสือ ถ้าไม่แน่ใจให้ใช้แว่นขยายส่องหาขุยใต้ใบ
ออกไปตรวจแปลงช่วงเช้าก่อนแดดจัด เลือกใบแก่ด้านล่างที่มีปื้นเหลือง พลิกดูใต้ใบ ถ้าเห็นขุยสีเทาหรืออมม่วงตรงกับปื้นเหลือง แทบจะแน่ใจได้ว่าเป็นราน้ำค้าง ถ่ายรูปทั้งสองด้านไว้เทียบในรอบถัดไป
🆚 ราน้ำค้างกับราแป้งต่างกันอย่างไร

ราน้ำค้างมีขุยอยู่ใต้ใบและชอบความเปียกชื้น ส่วนราแป้งเป็นผงขาวบนหน้าใบที่ปัดออกได้ และเป็นเชื้อราแท้ สองโรคนี้ใช้สารคนละกลุ่ม การแยกให้ถูกก่อนพ่นยาจึงช่วยประหยัดเงินและลดการดื้อยา
ข้อมูลในตารางสรุปจาก UC IPM และมหาวิทยาลัยคอร์เนลล์ ถ้าในแปลงเดียวกันพบทั้งสองโรค ให้เลือกสารที่ฉลากระบุครอบคลุมทั้งสองโรค หรือใช้คนละสารตามคำแนะนำบนฉลาก
🌧️ ราน้ำค้างระบาดช่วงไหน และแพร่กระจายอย่างไร
ราน้ำค้างระบาดเมื่ออากาศเย็น ความชื้นสูง และใบเปียกนาน ข่าวเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรที่เราตรวจออกในช่วงปลายฝนถึงต้นหนาว (กันยายน–ธันวาคม) โดยอ้างสภาพตอนเช้าอากาศเย็น หรือมีฝนตก
การแพร่กระจาย: ข่าวเตือนการระบาดศัตรูพืชฉบับที่ 45 (12 พ.ย. 2568) ระบุว่าสปอร์ปลิวไปกับลม น้ำ และแมลง เชื้ออยู่ในใบที่ร่วงหล่นได้เป็นเดือน สร้างเส้นใยและสปอร์ผนังหนาในชิ้นส่วนที่เป็นโรค แต่ถ้าอากาศแห้งเชื้อจะตายไปเอง เอกสารของ University of Wisconsin เพิ่มว่าสปอร์ของราน้ำค้างแตงปลิวไปได้ไกลตามกระแสลม และติดไปกับมือและเครื่องมือของคนที่เดินระหว่างต้น
เชื้อราน้ำค้างหลายชนิดต้องอาศัยพืชที่ยังมีชีวิต เช่น ราน้ำค้างแตงและราน้ำค้างโหระพา ส่วนราน้ำค้างกะหล่ำสร้างสปอร์ผนังหนา (oospore) ค้างในดินและเศษพืช (NC State) และราน้ำค้างองุ่นข้ามฤดูเป็นสปอร์ระยะพักในใบที่ร่วง (Penn State) การทำลายซากพืชหลังเก็บเกี่ยวจึงเป็นขั้นตอนที่ข้ามไม่ได้
🥒 ราน้ำค้างแตงกวา เมล่อน และแตงโม

ราน้ำค้างในพืชตระกูลแตงเกิดจาก Pseudoperonospora cubensis เข้าทำลายได้ทุกระยะการเจริญเติบโต ตั้งแต่แตงกวา แตงร้าน แตงโม เมล่อน แคนตาลูป ไปจนถึงฟักทอง มะระจีน และบวบ ตามรายชื่อพืชในข่าวเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตร
อาการในพืชตระกูลแตง
- เริ่มที่ใบล่าง เป็นแผลฉ่ำน้ำรูปเหลี่ยมเล็ก ๆ ตามกรอบเส้นใบย่อย แล้วเปลี่ยนเป็นสีเหลือง
- ตอนเช้าที่ชื้นพบขุยสีขาวถึงเทาใต้ใบ
- แผลรวมกันเป็นสีน้ำตาลเข้มหรือเทาดำ ใบแห้งทั้งต้นเมื่อรุนแรง
- ผลเล็ก คุณภาพต่ำ ถ้าเป็นช่วงผลอ่อนผลจะลีบและบิดเบี้ยว
เมล่อนและแตงโม: แผลอาจไม่เป็นเหลี่ยมชัดเท่าแตงกวา ให้อาศัยขุยใต้ใบช่วยยืนยัน UC IPM ระบุว่าแตงกวามีพันธุ์ต้านทาน ส่วนเมล่อนและแตงโมบางพันธุ์มีความต้านทานเพียงระดับต่ำ ผู้ปลูกเมล่อนในโรงเรือนจึงต้องคุมความชื้นและตรวจใบล่างสม่ำเสมอ
วิธีแก้ราน้ำค้างในแตงกวาและเมล่อน ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
- ใช้เมล็ดพันธุ์คุณภาพดีที่ปลอดโรค ก่อนปลูกแช่เมล็ดในน้ำอุ่นราว 50 °C นาน 20–30 นาที หรือคลุกเมล็ดด้วยเมทาแลกซิล 35% DS อัตรา 7 กรัมต่อเมล็ดพันธุ์ 1 กิโลกรัม ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
- ไม่ปลูกชิดเกินไป และกำจัดวัชพืชเพื่อให้อากาศถ่ายเท
- แปลงที่เป็นโรคหลีกเลี่ยงการให้น้ำตอนเย็น
- เมื่อพบโรค พ่นสารให้ทั่วทั้งด้านบนและใต้ใบทุก 5–7 วัน (สารและอัตราอยู่ในหัวข้อราน้ำค้างใช้ยาอะไร)
- แปลงที่ระบาดรุนแรง หลังเก็บเกี่ยวให้นำซากพืชไปทำลายนอกแปลง และไม่ปลูกพืชตระกูลแตงซ้ำ ให้หมุนเวียนพืชอื่น
เมื่อราน้ำค้างระบาดหนักช่วงต้นหนาว ผลผลิตแตงกวาและผักบางชนิดในตลาดอาจลดลง ติดตามได้ที่หน้า ราคาผักผลไม้วันนี้
🌽 ราน้ำค้างข้าวโพด ป้องกันตั้งแต่ก่อนปลูก

ราน้ำค้างในข้าวโพดของไทยเกิดจาก Peronosclerospora sorghi เชื้อเข้าทำลายได้ตั้งแต่ข้าวโพดเริ่มงอก และต้นอ่อนแอมากจนอายุราว 30 วัน ข้อมูลของกรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าหลังข้าวโพดอายุ 20 วันขึ้นไป จะไม่สามารถป้องกันกำจัดโรคนี้ได้ การคลุกเมล็ดและการเลือกพันธุ์จึงเป็นหัวใจของการจัดการ
กรมวิชาการเกษตรสำรวจแปลงข้าวโพดระหว่างปี 2554–2556 รวม 184 แห่ง เพื่อเฝ้าระวัง P. philippinensis ซึ่งเป็นศัตรูพืชกักกันของประเทศคู่ค้า ผลคือไม่พบ P. philippinensis เลย พบเฉพาะ P. sorghi ตัวอย่างส่วนใหญ่มาจากอำเภอไชยปราการ (เชียงใหม่) ท่ามะกา (กาญจนบุรี) และปากท่อ (ราชบุรี)
อาการราน้ำค้างในข้าวโพด
- จุดเล็กสีเขียวฉ่ำน้ำบนใบอ่อนตั้งแต่ข้าวโพดเริ่มงอก
- ใบซีดเหลืองโดยเฉพาะที่ยอด หรือเป็นทางสีเขียวอ่อนสลับเขียวแก่ตามความยาวใบ
- เช้าที่เย็นและชื้นจะพบผงสีขาวของเชื้อใต้ใบตรงแผล แล้วใบไหม้แห้งเป็นสีน้ำตาล
- ต้นเล็กแคระแกร็นและตายได้ ต้นโตยอดแตกเป็นพุ่ม ข้อถี่ ฝักเล็กหรือไม่มีฝัก เมล็ดน้อยหรือไม่มีเมล็ด
การป้องกันกำจัด ตามข้อมูลกรมส่งเสริมการเกษตร
- ใช้พันธุ์ต้านทาน เช่น นครสวรรค์ 3 นครสวรรค์ 4 และนครสวรรค์ 5 พันธุ์ที่อ่อนแอคือข้าวโพดหวาน ข้าวโพดเทียน และข้าวโพดข้าวเหนียว
- คลุกเมล็ดก่อนปลูกด้วยเมทาแลกซิล 35% DS อัตรา 7–10 กรัม หรือไดเมโทมอร์ฟ 50% WP อัตรา 30 กรัม ต่อเมล็ดพันธุ์ 1 กิโลกรัม ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร
- ในแหล่งที่เคยระบาด เมื่อข้าวโพดอายุ 5–7 วันและสภาพอากาศเหมาะกับโรค พ่นไดเมโทมอร์ฟ 50% WP 20–30 กรัม หรือเมทาแลกซิล 25% WP 30–40 กรัม ต่อน้ำ 20 ลิตร ทุก 7 วัน 3–4 ครั้ง ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร
- ถอนต้นที่เป็นโรคไปทำลายนอกแปลง และหมุนเวียนปลูกพืชอื่นในพื้นที่ที่เคยระบาด
งานทดลองของกรมวิชาการเกษตร (รายงานความก้าวหน้า 2560) ในแปลงข้าวโพดหวานที่อุทัยธานี พบว่าไดเมโทมอร์ฟ 50% WP (คลุกเมล็ด 20 กรัมต่อเมล็ด 1 กิโลกรัม พ่น 20 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร หรือคลุกร่วมกับพ่น) มีต้นเป็นโรคเพียง 1.5–3.0% เทียบกับ 47.5% ในแปลงที่ไม่ใช้สาร เมทาแลกซิล-เอ็ม 35% ES คลุกเมล็ด 3.5 มล./กก. มีต้นเป็นโรค 20.2% ซึ่งต่ำกว่าแปลงที่ไม่ใช้สารอย่างมีนัยสำคัญ ส่วนเมทาแลกซิล 35% SD คลุกเมล็ด เมทาแลกซิล 25% WP แบบพ่น และแมนโคเซบ+เมทาแลกซิล-เอ็ม 64+4% WG แบบพ่น ไม่ต่างจากแปลงที่ไม่ใช้สารทางสถิติ ผลนี้มาจากแปลงเดียว ค่า CV สูง (67.6%) และรายงานยังไม่ได้สรุปเป็นคำแนะนำ แต่เป็นข้อมูลที่ควรรู้ถ้าแปลงคลุกเมทาแลกซิลแล้วยังเป็นโรค
ข้าวโพดอายุเกิน 20 วันแล้วพ่นสารก็ป้องกันโรคนี้ไม่ได้ (ข้อมูลกรมส่งเสริมการเกษตร) อย่ารอให้เห็นอาการแล้วค่อยพ่น ให้คลุกเมล็ดหรือใช้พันธุ์ต้านทานในแปลงที่เคยระบาด และถอนต้นที่เป็นโรคออกเพื่อลดแหล่งเชื้อ
🍇 ราน้ำค้างองุ่น อาการและการจัดการ
ราน้ำค้างองุ่นเกิดจาก Plasmopara viticola ทำลายทุกส่วนที่ยังเขียว ทั้งใบ ยอด ช่อดอก และผลอ่อน UC IPM ระบุว่าโรคนี้ระบาดเมื่ออากาศอบอุ่นและเปียก ฝนและการให้น้ำแบบสปริงเกลอร์ทำให้ระบาดหนัก
- ใบ แผลเป็นเหลี่ยมดูมันเหมือนหยดน้ำมัน สีเหลือง น้ำตาล หรือแดง อยู่ระหว่างเส้นใบ ใต้ใบมีขุยขาวถึงเทาคล้ายสำลี
- ยอด ปลายยอดหนา งอเป็นตะขอ แล้วเป็นสีน้ำตาลและตาย
- ช่อดอกและผลอ่อน ผลอ่อนอ่อนแอที่สุด ผลเป็นสีเทาและมีสปอร์คลุม องุ่นผลขาวเป็นสีเขียวเทาหม่น องุ่นผลดำเป็นสีแดงอมชมพู ผลร่วงง่ายทั้งบางส่วนหรือทั้งช่อ
- ใบร่วง Penn State ระบุว่าใบที่เป็นโรครุนแรงร่วง
UC IPM ระบุว่าเชื้อเข้าทำลายได้ภายในไม่ถึง 90 นาทีเมื่อสภาพเหมาะสม และอาการปรากฏได้ในราว 4 วัน เชื้อข้ามฤดูในใบที่ร่วง ตา และปลายยอด การจัดการที่แนะนำคือเว้นระยะต้นให้อากาศถ่ายเท ตัดแต่งใบรอบช่อผลหลังดอกบาน ให้น้ำแบบหยดหรือรดที่โคนแทนสปริงเกลอร์ ตัดปลายยอดที่เป็นโรคและเก็บใบร่วงไปทิ้ง และพ่นบอร์โดมิกซ์เจอร์หรือสารคอปเปอร์บนส่วนสีเขียวก่อนช่วงที่คาดว่าฝนจะตก
สำหรับองุ่นในไทย เรายังไม่พบคำแนะนำอัตราสารของหน่วยงานไทยที่เปิดตรวจได้ จึงให้ใช้สารที่ขึ้นทะเบียนกับองุ่นตามอัตราบนฉลาก
🥬 ราน้ำค้างในผักตระกูลกะหล่ำและผักกาด
ราน้ำค้างกะหล่ำพบในกะหล่ำปลี กะหล่ำดอก บรอกโคลี คะน้า กวางตุ้ง ผักกาดขาว และผักกาดหอม ทุกระยะการเจริญเติบโต (ผักกาดหอมเป็นเชื้อคนละชนิด คือ Bremia lactucae ตาม UC IPM) ข่าวเตือนภัยของไทยระบุเชื้อเป็น Peronospora parasitica ส่วนเอกสารของ NC State ใช้ชื่อสกุล Hyaloperonospora
- หน้าใบเป็นจุดหรือปื้นสีเหลือง เริ่มจากใบล่าง ใต้ใบมีขุยขาวถึงเทาตอนเช้าที่ชื้น
- แผลขยายเป็นสีน้ำตาล ใบเหลืองและแห้ง ต้นกล้าแคระแกร็นหรือตาย
- กะหล่ำดอกและบรอกโคลี ถ้ารุนแรงก้านดอกยืดและดอกบิดเบี้ยว NC State ระบุว่าผิวดอกอาจเป็นสีน้ำตาลอ่อนถึงเทา และเนื้อด้านในเป็นสีคล้ำ
คำแนะนำของกรมวิชาการเกษตรสำหรับผักกลุ่มนี้คือใช้เมล็ดปลอดโรค แช่น้ำอุ่นราว 50 °C 20–30 นาที หรือคลุกเมล็ดด้วยเมทาแลกซิล 35% DS อัตรา 10 กรัมต่อเมล็ดพันธุ์ 1 กิโลกรัม ไม่ปลูกชิดเกินไป และหลังเก็บเกี่ยวในแปลงที่ระบาดให้ทำลายซากพืชและไม่ปลูกผักตระกูลกะหล่ำซ้ำ NC State แนะนำให้เว้นปลูกพืชตระกูลกะหล่ำ 2–3 ปีในแปลงที่เคยเป็นโรค และกำจัดวัชพืชตระกูลเดียวกันที่เป็นพืชอาศัย เพราะเชื้อสร้างสปอร์ผนังหนาค้างในดินและเศษพืช
🌿 ราน้ำค้างโหระพา กุหลาบ และทุเรียน
นอกจากพืชหลักข้างต้น ราน้ำค้างยังพบในโหระพาและกุหลาบ ส่วนทุเรียนเราไม่พบเอกสารของหน่วยงานไทยที่ระบุว่าเป็นราน้ำค้าง อาการใบเหลืองหรือโคนเน่าในทุเรียนช่วงฝนชุกควรตรวจโรคอื่นก่อน
โหระพา: ราน้ำค้างโหระพาเกิดจาก Peronospora belbahrii ข้อมูลของ UMass Extension มาจากการระบาดในต่างประเทศ อาการแรกคือใบเหลืองเป็นปื้นที่มีเส้นใบกั้นขอบ ซึ่งมักถูกเข้าใจผิดว่าขาดธาตุอาหาร ต่อมาใต้ใบมีขุยสีเทาเข้มถึงม่วง เชื้อสร้างสปอร์ที่ราว 10–26 °C ความชื้นสัมพัทธ์เกิน 85% หลังผ่านความมืดอย่างน้อย 7 ชั่วโมง และอาการปรากฏ 5–10 วันหลังติดเชื้อ การจัดการคือลดความชื้น เว้นระยะ รดน้ำตอนเช้าหรือให้น้ำแบบหยด ถอนต้นที่มีอาการใส่ถุงแล้วทิ้งในถังขยะที่มีฝาปิด และซื้อเมล็ดหรือต้นกล้าจากแหล่งที่เชื่อถือได้ ในต่างประเทศมีพันธุ์ต้านทานแล้ว แต่ยังไม่มีข้อมูลว่าใช้กับโหระพาพันธุ์ไทยได้
กุหลาบ: UC IPM ระบุว่ากุหลาบเป็นพืชอาศัยของราน้ำค้าง และอธิบายอาการราน้ำค้างโดยทั่วไปว่าแผลอาจเป็นสีแดงอมม่วงถึงน้ำตาลเข้ม และใบร่วงเร็ว การจัดการเน้นตัดแต่งให้ทรงพุ่มโปร่ง ไม่รดน้ำโดนใบ และเก็บใบที่เป็นโรคทิ้ง
ทุเรียน: ข่าวเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรที่เราตรวจระบุราน้ำค้างเฉพาะพืชตระกูลแตงและผักตระกูลกะหล่ำ ส่วนโรคสำคัญของทุเรียนที่เกิดจากโอโอไมซีทเหมือนกันคือโรครากเน่าโคนเน่าจาก Phytophthora palmivora ตามเอกสารโรคทุเรียนของกรมวิชาการเกษตร อ่านต่อได้ที่ โรครากเน่าโคนเน่า
🛡️ ราน้ำค้าง วิธีแก้และป้องกันแบบไม่ใช้สาร
วิธีป้องกันราน้ำค้างที่ได้ผลที่สุดคือทำให้ใบแห้งเร็ว เริ่มจากเมล็ดสะอาด ปลูกไม่ชิด ไม่ให้น้ำตอนเย็น และทำลายซากพืช UC IPM ระบุว่าการปรับสภาพแวดล้อมอาจได้ผลมากกว่าการพึ่งสาร เพราะสารส่วนใหญ่ใช้ได้ผลแบบป้องกันเท่านั้น
- แช่เมล็ดในน้ำอุ่น ราว 50 °C นาน 20–30 นาทีก่อนปลูก ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตรสำหรับแตงและผักตระกูลกะหล่ำ
- เลือกพันธุ์ต้านทาน เช่น ข้าวโพดนครสวรรค์ 3–5 และแตงกวาพันธุ์ต้านทาน
- ปลูกไม่ชิดและกำจัดวัชพืช ลดความชื้นในทรงพุ่ม
- ให้น้ำตอนเช้าหรือให้น้ำแบบหยด เลี่ยงสปริงเกลอร์และการรดน้ำตอนเย็น เพื่อไม่ให้ใบเปียกข้ามคืน
- ถอนหรือตัดส่วนที่เป็นโรค นำไปทำลายนอกแปลง โดยเฉพาะข้าวโพดและโหระพา
- หมุนเวียนพืช ไม่ปลูกพืชวงศ์เดียวกันซ้ำในแปลงที่เคยระบาด
สูตรน้ำหมักหรือสารสกัดทำเองที่แชร์กันในอินเทอร์เน็ต เรายังไม่พบเอกสารของกรมวิชาการเกษตรหรือมหาวิทยาลัยที่รับรองว่าคุมราน้ำค้างได้ ทางเลือกสำหรับเกษตรอินทรีย์ที่ UC IPM ระบุสำหรับกะหล่ำคือพันธุ์ต้านทานและสารคอปเปอร์บางชนิด ส่วนองุ่นคือบอร์โดมิกซ์เจอร์ ถ้าต้องการบำรุงต้นให้สมบูรณ์ ลองคำนวณปุ๋ยให้พอดีด้วย เครื่องมือคำนวณปุ๋ย
ถ้าต้องรดน้ำผัก ให้รดช่วงเช้าเพื่อให้ใบแห้งก่อนค่ำ ข่าวเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรแนะนำให้เลี่ยงการให้น้ำตอนเย็นในแปลงที่เป็นโรค เพราะใบจะเปียกต่อเนื่องไปจนถึงเช้าซึ่งเป็นช่วงที่มีน้ำค้าง
🧪 ราน้ำค้างใช้ยาอะไร สารที่หน่วยงานรัฐแนะนำ
ยาราน้ำค้างที่กรมวิชาการเกษตรระบุบ่อยที่สุดคือไดเมโทมอร์ฟ (FRAC 40) เมทาแลกซิลหรือเมทาแลกซิล-เอ็ม (FRAC 4) ผสมแมนโคเซบ (M3) ไซมอกซานิลผสมแมนโคเซบ และฟอสอีทิล-อะลูมิเนียม (FRAC P07 (ฟอสโฟเนต เดิมคือกลุ่ม 33)) ให้พ่นเมื่อเริ่มพบโรค พ่นทั้งด้านบนและใต้ใบทุก 5–7 วัน
อัตราแมนโคเซบในผักตระกูลกะหล่ำ ข่าวเตือนการระบาดศัตรูพืชฉบับที่ 45 (12 พ.ย. 2568) ระบุ 40 กรัม ส่วนเตือนภัยการเกษตร 26 พ.ย.–9 ธ.ค. 2568 ระบุ 50 กรัม ให้ยึดอัตราบนฉลากของผลิตภัณฑ์ที่ซื้อ
กลุ่ม FRAC อ้างอิงจากตารางกลุ่มสารของ CropLife Australia 2026 (เมทาแลกซิล = 4, ไดเมโทมอร์ฟ = 40, ฟอสอีทิล-อะลูมิเนียม = P07 (ฟอสโฟเนต เดิมคือกลุ่ม 33), แมนโคเซบ = M3, คอปเปอร์ = M1) วาลิฟีนาเลทจัดอยู่กลุ่ม 40 ตามฐานข้อมูล PPDB และไซมอกซานิลอยู่กลุ่ม 27 ตามตารางของ UC IPM ในต่างประเทศยังมีสารกลุ่มอื่นสำหรับราน้ำค้าง เช่น ไซยาโซฟามิด (21) ฟลูโอปิโคไลด์ (43) โพรพาโมคาร์บ (28) อะเมทอคทราดิน (45) และออกซาไทอะพิโพรลิน (49) ก่อนใช้ต้องตรวจว่าผลิตภัณฑ์นั้นขึ้นทะเบียนในไทยสำหรับพืชที่ปลูก
- อ่านฉลากทุกครั้ง ใช้เฉพาะสารที่ขึ้นทะเบียนในไทยสำหรับพืชนั้น และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลาก ข่าวเตือนการระบาดศัตรูพืชฉบับที่ 45 ระบุให้หยุดพ่นก่อนเก็บเกี่ยว 2 สัปดาห์ ถ้าฉลากกำหนดระยะนานกว่า ให้ยึดฉลาก
- สวมถุงมือ หน้ากาก แว่นตา และเสื้อแขนยาวขณะผสมและพ่นสาร ล้างมือและอาบน้ำหลังพ่น
- ผักกินใบอย่างคะน้า กวางตุ้ง และโหระพา เก็บเกี่ยวถี่ ต้องวางแผนรอบพ่นให้พ้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวบนฉลาก
🔁 ป้องกันการดื้อยาของราน้ำค้าง
เชื้อราน้ำค้างสร้างสปอร์ได้มากและเร็ว ถ้าพ่นสารกลุ่มเดียวซ้ำ ๆ เชื้อจะดื้อยาได้ วิธีป้องกันคือสลับกลุ่ม FRAC ทุกรอบ และผสมหรือสลับกับสารกลุ่มสัมผัสหลายจุด (เช่น M3 แมนโคเซบ) ตามที่ฉลากอนุญาต
- สลับกลุ่ม ไม่ใช่สลับชื่อการค้า ไดเมโทมอร์ฟ แมนดิโพรพามิด และวาลิฟีนาเลทอยู่กลุ่ม 40 เดียวกัน งานวิจัยใน P. cubensis พบว่าเชื้อที่กลายพันธุ์ในยีน CesA3 ดื้อต่อสารกลุ่ม CAA ทุกตัวที่ทดสอบ
- กลุ่ม 4 และ 11 ระวังเป็นพิเศษ หลักของ UC IPM (แคลิฟอร์เนีย) คือพ่นสารกลุ่ม 1, 4, 9, 11 หรือ 17 ได้ไม่เกิน 1 ครั้งแล้วต้องสลับกลุ่ม ส่วนกลุ่มอื่นไม่เกิน 2 ครั้งติดกัน
- ผสมสารสัมผัส NC State แนะนำให้สลับผลิตภัณฑ์และผสมแมนโคเซบหรือคลอโรทาโลนิลเพื่อชะลอเชื้อดื้อยา และรายงานว่าในปี 2012 ฟลูโอปิโคไลด์ได้ผลต่ำในบางรัฐเพราะพบเชื้อที่ไวต่อสารน้อยลง
- พ่นแบบป้องกัน สารส่วนใหญ่ได้ผลดีเมื่อพ่นก่อนหรือตอนเริ่มพบโรค การรอให้ใบเหลืองทั้งแปลงแล้วพ่นซ้ำถี่ ๆ ทำให้สิ้นเปลืองและเร่งการดื้อยา
- สังเกตผล ถ้าคลุกเมทาแลกซิลแล้วข้าวโพดยังเป็นโรคมาก ให้ปรึกษาเจ้าหน้าที่เกษตรและพิจารณาสารกลุ่มอื่น เช่น ไดเมโทมอร์ฟ ซึ่งได้ผลดีกว่าในงานทดลองของกรมวิชาการเกษตร (แปลงเดียว ค่า CV สูง)
จดชื่อสารออกฤทธิ์และกลุ่ม FRAC ทุกครั้งที่พ่นลงสมุดหรือมือถือ แล้วดูก่อนพ่นรอบถัดไปว่าไม่ซ้ำกลุ่มเดิม ตัวเลข FRAC มักพิมพ์อยู่บนฉลาก
📚 แหล่งอ้างอิง
- กระทรวงเกษตรฯ / คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัยการเกษตร 29 ต.ค.–11 พ.ย. 2568 (ราน้ำค้างพืชตระกูลแตง)
- กระทรวงเกษตรฯ / คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัยการเกษตร 26 พ.ย.–9 ธ.ค. 2568 (ราน้ำค้างแตง และกะหล่ำ-ผักกาด)
- กระทรวงเกษตรฯ / กรมวิชาการเกษตร: ข่าวเตือนการระบาดศัตรูพืช ฉบับที่ 45 (12 พ.ย. 2568) โรคราน้ำค้าง
- กระทรวงเกษตรฯ / คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัยการเกษตร 15–28 ต.ค. 2568 (ราน้ำค้างพืชตระกูลแตง)
- กระทรวงเกษตรฯ / คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัยการเกษตร 20 ก.ย.–3 ต.ค. 2566 (ราน้ำค้างพืชตระกูลแตง)
- ศูนย์ติดตามและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติด้านการเกษตร กระทรวงเกษตรฯ (ข้อมูลกรมส่งเสริมการเกษตร): โรคราน้ำค้างในข้าวโพด 4 พ.ย. 2565
- กรมวิชาการเกษตร: การป้องกันกำจัดเชื้อรา Peronosclerospora sorghi สาเหตุโรคราน้ำค้างในข้าวโพดหวาน (รายงานความก้าวหน้า 2560)
- กรมวิชาการเกษตร: การเฝ้าระวังการแพร่กระจายของโรคราน้ำค้างข้าวโพด Peronosclerospora philippinensis (รายงานผลงานวิจัย 2555)
- กรมวิชาการเกษตร: การเฝ้าระวังการแพร่กระจายของโรคราน้ำค้างข้าวโพด Peronosclerospora philippinensis (รายงานผลงานวิจัย 2556)
- UC IPM: Downy Mildew (Pest Notes, Homes, Gardens, Landscapes)
- UC IPM: Cucurbits Pest Management Guidelines — Downy Mildew
- UC IPM: Cole Crops Pest Management Guidelines — Downy Mildew
- UC IPM: Downy Mildew of Grape (Home and Landscape)
- Penn State Extension: Grape Disease — Downy Mildew
- NC State Extension: Cucurbit Downy Mildew (2013)
- University of Wisconsin Vegetable Pathology: Cucurbit Downy Mildew
- NC State Extension: Downy Mildew on Brassica Crops
- UMass Extension: Downy Mildew of Basil
- Cornell CALS: Key Differences & Similarities in Managing Downy Mildew vs. Powdery Mildew
- CropLife Australia: Fungicide Activity Group Table 2026 (รหัส FRAC)
- University of Hertfordshire PPDB: Valifenalate (FRAC 40)
- UC IPM: Lettuce Pest Management Guidelines — Downy Mildew (Bremia lactucae)
- สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร: เอกสารวิชาการ โรคทุเรียน
- University of Hertfordshire PPDB: Fosetyl-aluminium (FRAC P07)
- Blum et al.: Resistance mechanism to carboxylic acid amide fungicides in the cucurbit downy mildew pathogen Pseudoperonospora cubensis (PubMed 21780281)
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ราน้ำค้างเกิดจากอะไร
ราน้ำค้างเกิดจากเชื้อกลุ่มโอโอไมซีทหรือราน้ำ ซึ่งไม่ใช่เชื้อราแท้ เช่น Pseudoperonospora cubensis ในพืชตระกูลแตง และ Peronosclerospora sorghi ในข้าวโพด เชื้อระบาดเมื่ออากาศเย็น ความชื้นสูง และใบเปียกจากน้ำค้างหรือฝน สปอร์ปลิวไปกับลม น้ำ และแมลง
ราน้ำค้างใช้ยาอะไร
ในพืชตระกูลแตง กรมวิชาการเกษตรแนะนำไดเมโทมอร์ฟ 50% WP 20–30 กรัม หรือแมนโคเซบ+เมทาแลกซิล-เอ็ม 64%+4% WG 50–60 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร พ่นทั้งบนและใต้ใบทุก 5–7 วัน ไดเมโทมอร์ฟอยู่กลุ่ม FRAC 40 เมทาแลกซิลอยู่กลุ่ม 4 ควรสลับกลุ่มทุกรอบ อ่านฉลาก และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยว
ราน้ำค้างกับราแป้งต่างกันอย่างไร
ราน้ำค้างทำให้หน้าใบเป็นปื้นเหลืองเป็นเหลี่ยมและมีขุยขาวถึงเทาอมม่วงใต้ใบ ชอบอากาศเย็นและเปียก เชื้อเป็นโอโอไมซีท ส่วนราแป้งเป็นผงขาวบนผิวใบและเป็นเชื้อราแท้ สองโรคใช้สารคนละกลุ่ม เช่น สารกลุ่ม DMI ใช้กับราแป้งได้แต่ไม่ได้ผลกับราน้ำค้าง
ราน้ำค้างข้าวโพดป้องกันอย่างไร
ใช้พันธุ์ต้านทาน เช่น นครสวรรค์ 3, 4, 5 และคลุกเมล็ดก่อนปลูกด้วยเมทาแลกซิล 35% DS 7–10 กรัม หรือไดเมโทมอร์ฟ 50% WP 30 กรัมต่อเมล็ด 1 กิโลกรัม ตามข้อมูลกรมส่งเสริมการเกษตร ถอนต้นที่เป็นโรคทิ้ง และในแหล่งที่เคยระบาด หากพบว่ามีสภาพแวดล้อมเหมาะสมต่อการเกิดโรค ให้พ่นสารตั้งแต่ข้าวโพดอายุ 5–7 วัน เพราะหลังอายุ 20 วันพ่นแล้วป้องกันไม่ได้
ราน้ำค้างแตงกวาและเมล่อนแก้อย่างไร
ใช้เมล็ดปลอดโรค แช่น้ำอุ่นราว 50 °C 20–30 นาทีหรือคลุกเมทาแลกซิลก่อนปลูก ปลูกไม่ชิด กำจัดวัชพืช และเลี่ยงการให้น้ำตอนเย็น เมื่อพบโรคให้พ่นสารที่กรมวิชาการเกษตรแนะนำทั้งบนและใต้ใบทุก 5–7 วัน หลังเก็บเกี่ยวให้ทำลายซากพืชและไม่ปลูกพืชตระกูลแตงซ้ำ
🌱 พืชที่มักพบโรคนี้
โรคนี้มักพบในพืชดังต่อไปนี้
🔍 อาการของโรค
ตรวจสอบว่าพืชของคุณมีอาการเหล่านี้หรือไม่
ที่หน้าใบ: แผลฉ่ำน้ำแล้วเป็นปื้นเหลืองเป็นเหลี่ยมตามกรอบเส้นใบ เริ่มจากใบล่าง
ที่ใต้ใบ: ขุยสีขาว เทา หรืออมม่วง เห็นชัดตอนเช้าที่ชื้น
ที่ใบระยะรุนแรง: แผลรวมเป็นสีน้ำตาลเข้มหรือเทาดำ ใบแห้งทั้งต้น
ที่ผล (แตง): ผลเล็ก ลีบ บิดเบี้ยว คุณภาพลดลง
ที่ต้นข้าวโพด: ใบซีดเหลืองเป็นทางตามความยาวใบ ต้นแคระ ยอดแตกพุ่ม ฝักเล็กหรือไม่มีฝัก
ที่ยอดและผลองุ่น: ยอดงอเป็นตะขอแล้วตาย ผลอ่อนเป็นสีเทาและร่วง
ที่ดอกกะหล่ำ/บรอกโคลี: ก้านดอกยืด ดอกบิดเบี้ยว
🛒 สินค้าแนะนำสำหรับรักษาโรค
⚡ ผลิตภัณฑ์คุณภาพที่แนะนำสำหรับการรักษาและป้องกัน
📚 อ่านต่อ: โรคและแมลงที่เกี่ยวข้อง
📅 เผยแพร่ 11 พ.ย. 2026







