หนอนกระทู้ผัก
พบทำลาย คะน้า กะหล่ำปลี กะหล่ำดอก และอีก 19 ชนิด
หนอนวัยแรกรวมกลุ่มแทะใต้ใบ บีทีและไวรัส NPV ได้ผลดีกับหนอนวัยเล็ก จึงควรจัดการตั้งแต่เริ่มพบ
- ชนิดแมลง
- Spodoptera litura (Fabricius), Spodoptera exigua (Hübner)
- แพร่ระบาดทาง
- ผีเสื้อบินมาวางไข่, กลุ่มไข่ใต้ใบ, ดักแด้ในดิน, ซากพืชอาหารในแปลง
- พืชที่ถูกทำลาย (22 ชนิด)
- คะน้า กะหล่ำปลี กะหล่ำดอก บรอกโคลี ผักกาดขาวปลี ผักกาดเขียวปลี ผักกาดหัว หอมแดง หอมหัวใหญ่ หอมแบ่ง กระเทียม หน่อไม้ฝรั่ง กระเจี๊ยบเขียว พริก องุ่น ข้าวโพด ถั่วเหลือง ถั่วเขียว มะเขือเทศ กุหลาบ ดาวเรือง กล้วยไม้
- อัปเดตล่าสุด
- 13 พ.ย. 2569
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- หนอนกระทู้ผัก (*Spodoptera litura*) และ หนอนกระทู้หอม (*S. exigua*) เป็นหนอนผีเสื้อกลางคืนวงศ์ Noctuidae ที่กินพืชได้หลายชนิด
- หนอนวัยแรก รวมกลุ่มแทะใต้ใบ จนใบเป็นฝ้าใส แล้วแยกย้ายกัดใบเป็นรู เจาะหัวกะหล่ำ หรือ เจาะเข้าในใบหอม จนใบขาว
- แยกชนิด: หนอนกระทู้ผักยาวได้ 40–45 มม. มี แถบดำที่คอ; หนอนกระทู้หอมยาวราว 1 นิ้ว มีแถบขาวข้างตัว
- เกณฑ์ในหอม: กลุ่มไข่เฉลี่ย 0.5 กลุ่ม/ตร.ม. (นับ 25 จุด/ไร่) ถั่วเหลือง ใบเสียหาย 30%
- ชีวภัณฑ์: บีที (IRAC 11A) และ ไวรัส NPV (IRAC 31) ได้ผลดีกับหนอนวัยเล็ก
- สารที่กรมวิชาการเกษตรแนะนำ เช่น คลอร์ฟีนาเพอร์ (13) อินดอกซาคาร์บ (22A) อีมาเมกตินเบนโซเอต (6) กลุ่มไดอะไมด์ (28) ทอลเฟนไพแรด (21A)
- หนอนกระทู้หอม ดื้อไพรีทรอยด์มากที่สุด ต้องสลับกลุ่ม IRAC ราวทุก 30 วัน อ่านฉลาก เว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยว
📋 ภาพรวมโรค
หนอนกระทู้ผัก (Spodoptera litura) คือหนอนของผีเสื้อกลางคืนในวงศ์ Noctuidae ที่กัดกินใบผักตระกูลกะหล่ำ หอม พริก ถั่ว ข้าวโพด และไม้ดอกได้หลายชนิด หนอนวัยแรกจะอยู่รวมเป็นกลุ่มแทะผิวใบด้านล่างจนใบเหลือแต่เยื่อบางใส เมื่อโตขึ้นจึงแยกย้ายกันกัดกินใบจนแหว่งเป็นรูใหญ่ หรือเจาะเข้าไปในหัวกะหล่ำ
คำว่า “หนอนกระทู้” ที่เกษตรกรไทยใช้เรียก ครอบคลุมหนอนหลายชนิดในสกุล Spodoptera ตัวที่เจอบ่อยในแปลงผักคือหนอนกระทู้ผัก และหนอนกระทู้หอม (Spodoptera exigua) ซึ่งขึ้นชื่อเรื่องดื้อยาในแปลงหอมแดง ส่วนในข้าวโพดยังมีหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด บทความนี้รวมวิธีแยกชนิด วงจรชีวิต อาการ เกณฑ์เริ่มพ่น วิธีกำจัดแบบไม่ใช้สาร ชีวภัณฑ์บีทีและไวรัส NPV และหนอนกระทู้ใช้ยาอะไรตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร พร้อมวิธีสลับกลุ่มสารไม่ให้ดื้อยา
🐛 หนอนกระทู้ คืออะไร มีกี่ชนิดที่เกษตรกรไทยเจอ
หนอนกระทู้คือหนอนผีเสื้อกลางคืนกลุ่มที่กินพืชได้หลายชนิด แม่ผีเสื้อวางไข่เป็นกลุ่มใต้ใบ และหนอนวัยแรกกินรวมกันเป็นหย่อม ในไทยมี 3 ชนิดที่เจอบ่อย คือหนอนกระทู้ผัก หนอนกระทู้หอม และหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด
ทั้งสามชนิดอยู่สกุลเดียวกันจึงมีนิสัยคล้ายกัน แต่พืชที่ชอบ ขนาดตัว และจุดสังเกตบนลำตัวต่างกัน การรู้ชนิดช่วยให้เลือกเกณฑ์การพ่นและสารได้ตรงกับคำแนะนำของหน่วยงาน เพราะกรมวิชาการเกษตรออกคำแนะนำแยกตามชนิดหนอนและชนิดพืช
ข้อมูลพืชอาศัยในตารางมาจากประกาศของกรมส่งเสริมการเกษตรและกรมวิชาการเกษตร เอกสารต่างประเทศระบุว่าหนอนกระทู้ผักกินพืชได้อย่างน้อย 120 ชนิดใน 40 กว่าวงศ์ ส่วนหนอนกระทู้หอมก็กินพืชได้กว้าง ทั้งผัก พืชไร่ เช่น ฝ้าย ข้าวโพด ถั่วเหลือง และวัชพืช ชื่อ “หนอนกระทู้หอม” ไม่ได้แปลว่ากินแต่หอม เพียงแต่ในไทยเป็นศัตรูสำคัญของหอมแดงและกระเทียม
🔍 ลักษณะหนอนกระทู้ผัก ไข่ หนอน ดักแด้ และผีเสื้อ

หนอนกระทู้ผักสังเกตง่ายที่สุดจากกลุ่มไข่ใต้ใบที่มีขนสีน้ำตาลอ่อนหรือสีฟางข้าวคลุมไว้ และจากหนอนวัยโตที่มีแถบสีดำที่คอ กรมส่งเสริมการเกษตรอธิบายว่าแถบนี้จะเห็นชัดหลังหนอนลอกคราบได้ 2 ครั้ง
ตัวเต็มวัยเป็นผีเสื้อกลางคืนขนาดกลาง ปีกคู่หน้ามีเส้นสีเหลืองพาดหลายเส้น ฐานข้อมูล EPPO ระบุว่าปีกกว้าง 30–38 มม. ปีกคู่หน้าสีเทาถึงน้ำตาลแดงมีลวดลาย ตัวเมียวางไข่เป็นกลุ่มใต้ใบแล้วคลุมด้วยขนจากปลายท้อง ตัวหนึ่งวางไข่ได้ 200–4,000 ฟองแล้วแต่พืชอาหาร อุณหภูมิ และความชื้น
หนอนวัยแรกยาวเพียง 1–2.5 มม. อยู่รวมเป็นกลุ่ม หนอนวัยโตสีตั้งแต่เทาดำ เขียวเข้ม ไปจนถึงน้ำตาลแดง มีลายรูปตัว Y ที่หัวและอก และมีจุดดำรูปครึ่งวงกลมคู่บนปล้องท้องทุกปล้อง โดยคู่ที่ปล้องแรกและปล้องที่ 8 ใหญ่กว่าคู่อื่น โตเต็มที่ยาว 40–45 มม. จากนั้นมุดลงไปเข้าดักแด้ในดิน ดักแด้สีน้ำตาลเข้ม
ถ้าเห็นใบผักเป็นฝ้าขาวใสเป็นหย่อม ๆ ให้พลิกดูใต้ใบบริเวณนั้น มักเจอหนอนกระทู้วัยแรกเกาะรวมกันเป็นกลุ่ม หรือกลุ่มไข่ที่มีขนคลุม เด็ดใบนั้นทิ้งตอนนี้ได้ผลดีกว่ารอให้หนอนแยกย้ายไปทั้งแปลง
🧅 หนอนกระทู้หอม ลักษณะและจุดสังเกต

หนอนกระทู้หอม (Spodoptera exigua) ตัวเล็กกว่าหนอนกระทู้ผัก หนอนโตเต็มที่ยาวราว 1 นิ้ว ลำตัวเรียบ สีเขียวเป็นส่วนใหญ่ มีเส้นสีเขียวเข้มถึงดำพาดตามยาวเหนือรูหายใจ ขอบด้วยสีขาว และมีจุดดำเล็ก ๆ เหนือรูหายใจตรงขาจริงคู่ที่ 2 ซึ่งเป็นจุดสังเกตที่ UC IPM ใช้แยกชนิด
ไข่วางเป็นกลุ่มละ 50–150 ฟองใต้ใบ คลุมด้วยเกล็ดขนฟูสีขาวหม่น ตัวเมียหนึ่งตัววางไข่ราว 300–600 ฟอง หนอนมี 5 วัย วัยแรกสีเขียวซีดหรือเหลือง วัยท้ายสีแปรผันมาก บางตัวเขียวด้านบนและชมพูหรือเหลืองด้านล่าง บางตัวสีเข้มจนเกือบดำ ผีเสื้อปีกกว้าง 25–30 มม. ปีกคู่หน้าสีเทาปนน้ำตาลมีจุดสีอ่อนรูปเมล็ดถั่ว
ในแปลงหอมแดง หนอนกระทู้หอมไม่ได้กินแค่ผิวใบ กรมวิชาการเกษตรอธิบายว่าหนอนจะเจาะเข้าไปอาศัยในใบหอม กัดกินเนื้อเยื่อด้านในจนใบเป็นสีขาว แล้วกินลงไปถึงหัวหอม หนอนที่อยู่ในโพรงใบจึงโดนสารที่พ่นได้น้อยกว่าหนอนที่เกาะนอกใบ นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่ต้องพ่นตั้งแต่ตอนเห็นกลุ่มไข่หรือหนอนยังเล็ก
🔄 วงจรชีวิตหนอนกระทู้
หนอนกระทู้มี 4 ระยะ คือ ไข่ หนอน ดักแด้ในดิน และผีเสื้อกลางคืน หนอนกระทู้หอมครบวงจรได้เร็วสุดราว 24 วัน ในฟลอริดาเลี้ยงได้ 6 รุ่นในฤดูร้อน 5 เดือน ส่วนหนอนกระทู้ผักในเขตร้อนชื้นมีได้ 8–12 รุ่นต่อปี จึงพบได้เกือบตลอดปีในแปลงผักไทย
ระยะที่กินพืชคือระยะหนอนเท่านั้น และหนอนวัยท้าย ๆ กินมากที่สุด แต่หนอนวัยแรกที่อยู่รวมกลุ่มเป็นระยะที่กำจัดง่ายที่สุดทั้งด้วยมือและด้วยชีวภัณฑ์ ดักแด้ที่อยู่ในดินไม่โดนสารพ่นทางใบ การไถตากดินหลังเก็บเกี่ยวจึงช่วยตัดวงจรได้
ตัวเลขแต่ละแหล่งต่างกันบ้างเพราะเลี้ยงที่อุณหภูมิและพืชอาหารต่างกัน หลักที่ใช้ได้จริงคือ ช่วงอากาศร้อนหนอนโตเร็ว รุ่นใหม่ตามมาเร็ว จึงควรสำรวจแปลงทุกสัปดาห์
🥬 อาการและลักษณะการทำลายของหนอนกระทู้ในพืชแต่ละชนิด
อาการที่เห็นบ่อยที่สุดคือใบเป็นฝ้าขาวใสเป็นหย่อม ๆ จากหนอนวัยแรกที่แทะผิวใบด้านล่าง แล้วตามมาด้วยใบแหว่งเป็นรูใหญ่เมื่อหนอนโต ความเสียหายมักเริ่มเป็นจุด ๆ ตรงที่แม่ผีเสื้อวางไข่ แต่ถ้าระบาดรุนแรงจะลามไปทั้งแปลง
- ผักตระกูลกะหล่ำ (คะน้า กะหล่ำปลี กะหล่ำดอก บรอกโคลี ผักกาดขาวปลี): หนอนกัดกินใบและยอดอ่อน หรือเจาะเข้าไปกินในหัวกะหล่ำที่ยังไม่แน่น กรมวิชาการเกษตรระบุว่าเข้าทำลายได้ทุกระยะการเจริญเติบโตของพืช และมักระบาดได้รวดเร็วตลอดปี
- หอมแดง หอมหัวใหญ่ หอมแบ่ง กระเทียม: หนอนกระทู้หอมเจาะเข้าในใบ กินเนื้อเยื่อจนใบเป็นสีขาว แล้วกินลงถึงหัว ทำให้เก็บผลผลิตไม่ได้ ช่วงที่ต้องระวังคือระยะลงหัว
- หน่อไม้ฝรั่ง: หนอนกระทู้หอมที่เพิ่งฟักอยู่รวมกลุ่ม พอถึงวัย 3 จะแยกย้ายกินทุกส่วน ทั้งหน่อ กิ่ง ก้าน และใบ ซึ่งเป็นช่วงที่เสียหายรุนแรงที่สุด
- ถั่วเหลืองและถั่วเขียว: หนอนกระทู้ผักวัยแรกรวมกลุ่มแทะผิวใบด้านล่าง เหลือผิวใบด้านบนโปร่งแสงคล้ายตาข่ายและแห้งเป็นสีขาว หนอนที่โตแล้วกระจายไปทั้งแปลงและกัดกินจากขอบใบเข้ามา
- พริก: เอกสาร UC IPM ระบุว่าหนอนกระทู้หอมกินทั้งใบและผล เจาะเข้าทางขั้วผล และทิ้งมูลกับใยไว้ ทำให้ใบเสียหายและสูญเสียผลผลิต
- ไม้ดอก: กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าหนอนกระทู้ผักกิน กุหลาบ ดาวเรือง และกล้วยไม้ด้วย ส่วนเอกสาร UF/IFAS ระบุ มะเขือเทศ เป็นพืชอาศัยของหนอนกระทู้ทั้งสองชนิด
อาการใบเป็นรูของหนอนกระทู้อาจสับสนกับหนอนใยผักในแปลงกะหล่ำ กรมส่งเสริมการเกษตรอธิบายว่าหนอนใยผักตัวเล็กกว่ามาก โตเต็มที่ราว 1 ซม. และดิ้นแรงแล้วทิ้งตัวลงโดยชักใยเมื่อถูกรบกวน ส่วนหนอนกระทู้วัยแรกอยู่กันเป็นกลุ่มใหญ่ตรงจุดเดียว และมีกลุ่มไข่ที่มีขนคลุมอยู่ใกล้ ๆ
🌽 หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด ต่างจากหนอนกระทู้ผักอย่างไร
หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด (Spodoptera frugiperda) หรือ fall armyworm เป็นหนอนกระทู้อีกชนิดที่เริ่มระบาดในไทยช่วงปลายปี 2561 ทำลายข้าวโพดเป็นหลัก แยกจากหนอนกระทู้ผักได้จากลายสีขาวรูปตัว Y คว่ำบนหัว และปล้องท้องก่อนปล้องสุดท้ายมีจุดสีดำ 4 จุดเรียงเป็นสี่เหลี่ยม
หนอนชนิดนี้ซ่อนอยู่ในยอดข้าวโพดที่ยังม้วน ทำลายตั้งแต่ข้าวโพดอายุราว 7 วันจนติดฝัก และประกาศของกระทรวงเกษตรฯ ระบุว่าถ้าระบาดรุนแรงผลผลิตเสียหายได้ถึง 73% ในแปลงข้าวโพดต้นเล็กก็พบหนอนกระทู้ผักได้เช่นกัน จึงต้องดูลายบนหัวและจุดบนปล้องท้องท้าย ๆ ให้ชัดก่อนเลือกวิธีจัดการ รายละเอียดการจัดการหนอนกระทู้ข้าวโพดจะแยกเป็นบทความเฉพาะ
📋 วิธีสำรวจหนอนกระทู้ และเกณฑ์ที่ต้องเริ่มพ่น
ให้สำรวจแปลงอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง พลิกดูใต้ใบหากลุ่มไข่และหนอนวัยแรก แล้วเทียบกับเกณฑ์ของกรมวิชาการเกษตรตามชนิดพืช ถ้ายังไม่ถึงเกณฑ์ให้ใช้วิธีเก็บทำลายและชีวภัณฑ์ก่อน
ในแปลงหอม กรมวิชาการเกษตรให้สุ่มนับแบบทแยงมุม 25 จุดต่อไร่ ใช้กรอบนับเป็นตารางเมตร ส่วนพืชที่ไม่มีเกณฑ์ตัวเลขในประกาศ เช่น ผักตระกูลกะหล่ำ ประกาศเขียนเพียงว่าให้พ่นเมื่อพบการระบาด
ใช้ไม้หรือท่อพีวีซีทำกรอบสี่เหลี่ยม 1 × 1 เมตรไว้ใช้นับกลุ่มไข่ในแปลงหอม เดินเป็นแนวทแยงให้ได้ 25 จุดต่อไร่ แล้วจดผลทุกสัปดาห์ จะเห็นแนวโน้มก่อนหนอนลงหัวหอม
🌿 วิธีกำจัดหนอนกระทู้แบบไม่ใช้สารเคมี

หน่วยงานไทยแนะนำให้เก็บกลุ่มไข่และหนอนไปทำลาย และในผักตระกูลกะหล่ำกับหน่อไม้ฝรั่งให้ไถตากดินและเก็บเศษซากพืชอาหารเพื่อลดดักแด้ สำหรับผักมูลค่าสูง การปลูกในโรงเรือนตาข่ายไนลอนหรือผักกางมุ้งป้องกันผีเสื้อเข้ามาวางไข่ได้ดี
- เก็บกลุ่มไข่และหนอนวัยแรก เด็ดใบที่มีกลุ่มไข่หรือหนอนรวมกลุ่มใส่ถุงไปทำลายนอกแปลง ทำได้ดีที่สุดตอนหนอนยังไม่แยกย้าย
- ไถตากดินและทำลายซากพืช ช่วยลดดักแด้ที่อยู่ในดินและตัดแหล่งอาหารของรุ่นถัดไป กรมวิชาการเกษตรแนะนำในแปลงหน่อไม้ฝรั่งและผักตระกูลกะหล่ำ
- ปลูกพืชหมุนเวียน ไม่ปลูกพืชอาศัยชนิดเดิมต่อเนื่อง (หลักทั่วไป)
- โรงเรือนตาข่ายไนลอน (ผักกางมุ้ง) กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าป้องกันหนอนกระทู้ผักได้ดี ต้องปิดให้มิดชิด
- ชีวภัณฑ์ บีทีและไวรัส NPV ใช้แทนหรือสลับกับสารเคมีได้ อ่านรายละเอียดในหัวข้อถัดไป
เรื่องสูตรน้ำหมักหรือสารสกัดทำเอง ยังไม่พบเอกสารของหน่วยงานไทยที่ยืนยันอัตราใช้กับหนอนกระทู้ เอกสาร UF/IFAS ระบุเพียงว่าหนอนกระทู้หอมอ่อนแอต่อผลิตภัณฑ์จากสะเดา และน้ำมันปิโตรเลียมฆ่าไข่ได้ ส่วนงานทดลองของกรมวิชาการเกษตรปี 2556 ที่ใช้เมล็ดสะเดาบดแช่น้ำนั้นทดสอบกับหนอนแมลงวันชอนใบหอม ไม่ใช่หนอนกระทู้ และได้ผลด้อยกว่าสารเคมี ถ้าจะลองใช้สูตรทำเองควรทดสอบกับต้นไม่กี่ต้นก่อน และอย่าคาดหวังผลเท่าวิธีที่มีงานวิจัยรองรับ
🦠 ชีวภัณฑ์กำจัดหนอนกระทู้ บีที และไวรัส NPV
ชีวภัณฑ์ที่กรมวิชาการเกษตรแนะนำสำหรับหนอนกระทู้มี 2 กลุ่ม คือเชื้อแบคทีเรีย Bacillus thuringiensis (บีที กลุ่ม IRAC 11A) และไวรัสนิวคลีโอโพลีฮีโดรซิส (NPV กลุ่ม IRAC 31) บีทีต้องให้หนอนกินเข้าไปจึงได้ผลและได้ผลดีที่สุดกับหนอนที่เพิ่งฟัก ส่วน NPV กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้พ่นช่วงหนอนยังเล็ก
ข้อจำกัดของบีทีที่ต้องรู้ งานทดลองของกรมวิชาการเกษตรในหอมแดงปี 2555–2556 พบว่าแปลงที่พ่นบีทีมีหนอนกระทู้หอมเหลือมากกว่าและได้ผลผลิตต่ำกว่าแปลงที่ใช้สารเคมีกลุ่มอื่น ผู้วิจัยอธิบายว่าบีทีอยู่บนต้นพืชได้ไม่ถึง 5 วัน และเสื่อมได้จากแสงแดดและฝน UC IPM ก็ย้ำว่าต้องพ่นให้ทั่ว โดยเฉพาะใต้ใบ และได้ผลดีที่สุดกับหนอนที่เพิ่งฟัก บีทีจึงเหมาะใช้ตอนเริ่มพบหนอนวัยแรก และใช้สลับกับสารกลุ่มอื่น มากกว่าใช้เดี่ยว ๆ ตอนหนอนโตแล้ว
IRAC จัด NPV ไว้ในกลุ่มไวรัสที่จำเพาะกับแมลงอาศัย จึงต้องเลือกให้ตรงกับชนิดหนอนกระทู้ที่พบ เอกสาร UF/IFAS ระบุว่าไวรัสเป็นปัจจัยการตายตามธรรมชาติที่สำคัญที่สุดของหนอนกระทู้หอม และ NPV ใช้เป็นชีวภัณฑ์ในโรงเรือนได้ผลพอสมควร
🐞 ศัตรูธรรมชาติของหนอนกระทู้
หนอนกระทู้มีศัตรูธรรมชาติทั้งแตนเบียน แมลงวันเบียน และมวนตัวห้ำ ในไทยกรมส่งเสริมการเกษตรระบุแตนเบียนหนอน Microplitis manilae แมลงวันเบียน Peribaea orbata และมวนพิฆาต Eocanthecona furcellata ว่าช่วยควบคุมหนอนกระทู้ผักได้
สำหรับหนอนกระทู้หอม เอกสาร UF/IFAS และ UC IPM ระบุแตนเบียน Chelonus insularis, Cotesia marginiventris, Hyposoter exiguae แมลงวันเบียน Lespesia archippivora มวนตัวห้ำอย่าง Orius, Geocoris, Nabis และ Podisus maculiventris รวมทั้งเชื้อรา Nomuraea rileyi และไวรัส NPV ในธรรมชาติ ศัตรูธรรมชาติเหล่านี้เป็นรายชื่อจากต่างประเทศ ยังไม่ได้ยืนยันทุกชนิดว่าพบในแปลงไทย
สิ่งที่เกษตรกรทำได้คือไม่พ่นสารออกฤทธิ์กว้างเมื่อยังไม่ถึงเกณฑ์ เพราะ UF/IFAS พบว่าการพ่นสารบ่อยเกินไปกลับเอื้อให้หนอนกระทู้หอมระบาด และทำให้ศัตรูพืชอื่นอย่างหนอนแมลงวันชอนใบระบาดตามมา ชีวภัณฑ์อย่างบีทีมีผลกระทบต่อผึ้งและศัตรูธรรมชาติต่ำ จึงเหมาะใช้ช่วงต้นฤดู
💊 หนอนกระทู้ผักใช้ยาอะไร ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
ยากำจัดหนอนกระทู้ผักในผักตระกูลกะหล่ำที่กรมวิชาการเกษตรแนะนำในประกาศเตือนภัยปี 2566 และ 2568 มี 5 ชนิดจาก 4 กลุ่มกลไกการออกฤทธิ์ ส่วนในถั่วเหลืองและถั่วเขียวเป็นอีกชุดหนึ่ง เวลาซื้อยาให้ดูชื่อสารออกฤทธิ์บนฉลาก ไม่ใช่ชื่อการค้า แล้วเทียบเลขกลุ่ม IRAC จากตารางนี้ เพื่อไม่ให้ใช้กลุ่มเดิมซ้ำโดยไม่รู้ตัว
ฟลูเบนไดอะไมด์และคลอแรนทรานิลิโพรลอยู่กลุ่ม 28 เหมือนกัน จึงนับเป็นกลุ่มเดียวเวลาวางแผนสลับสาร ชุดเดียวกันนี้กรมส่งเสริมการเกษตรก็แนะนำไว้ในข่าวเตือนการระบาดปี 2564 พืชอื่นที่ไม่มีอัตราจากหน่วยงานในตาราง เช่น พริกหรือไม้ดอก ให้ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ฉลากระบุพืชและศัตรูพืชนั้น และใช้ตามอัตราบนฉลาก
อ่านฉลากทุกครั้งก่อนผสม ใช้เฉพาะกับพืชที่ฉลากระบุ เว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลากอย่างเคร่งครัด โดยเฉพาะผักกินใบที่เก็บขายได้เร็ว ไตรอะโซฟอสในรายการสำหรับถั่วเป็นสารกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต (IRAC 1B) ต้องระวังเป็นพิเศษ สวมถุงมือ หน้ากาก แว่นตา เสื้อแขนยาวขณะผสมและพ่น ไม่พ่นตอนลมแรง ไม่ผสมสารหลายชนิดเองโดยไม่มีคำแนะนำ และล้างมืออาบน้ำหลังพ่นทุกครั้ง
🧪 ยาหนอนกระทู้หอม และปัญหาหนอนกระทู้หอมดื้อยา
หนอนกระทู้หอมขึ้นชื่อเรื่องดื้อยา งานวิจัยที่กรมวิชาการเกษตรอ้างถึงระบุว่าหนอนชนิดนี้ดื้อสารกลุ่มไพรีทรอยด์มากที่สุด รองลงมาคือออร์กาโนฟอสเฟตและคาร์บาเมต เอกสาร UF/IFAS ก็ระบุว่าการดื้อยาเป็นปัญหาหลักในการจัดการ การเลือกสารจึงควรยึดรายการที่หน่วยงานแนะนำและสลับกลุ่มให้ถูกต้อง
ผลทดลองในแปลงหอมแดงของเกษตรกร อำเภอท่าม่วง จังหวัดกาญจนบุรี (งานทดลองของกรมวิชาการเกษตร รายงานปี 2555–2556) พ่นสารทุก 5–7 วัน เริ่มเมื่อพบหนอนเฉลี่ย 1 ตัวต่อ 0.25 ตารางเมตร พบว่าคลอแรนทรานิลิโพรล ฟลูเบนไดอะไมด์ คลอร์ฟีนาเพอร์ ทอลเฟนไพแรด และอินดอกซาคาร์บ คุมหนอนกระทู้หอมได้ดีตลอดการทดลอง ส่วนสไปโนแซดและบีทีได้ผลรองลงมา แปลงที่ไม่พ่นได้ผลผลิตที่ขายได้ 0.7–0.9 กก./ตร.ม. เทียบกับ 1.6–4.2 กก./ตร.ม. ในแปลงที่พ่นสาร
ในรายการสำหรับหน่อไม้ฝรั่งมีเดลทาเมทรินซึ่งเป็นไพรีทรอยด์ (กลุ่ม 3A) อยู่ด้วย ถ้าใช้แล้วยังพบหนอนรอดมาก ให้สงสัยการดื้อยาและเปลี่ยนไปใช้กลุ่มอื่นในรายการแทนการเพิ่มอัตรา ประกาศของกรมวิชาการเกษตรฉบับนี้กำหนดว่าให้สลับสารต่างกลุ่มกลไกการออกฤทธิ์ และไม่ใช้สารกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งเกิน 3 ครั้งในระยะ 30 วัน
🔁 ป้องกันหนอนกระทู้ดื้อยา สลับกลุ่ม IRAC ให้ถูกวิธี
หลักสำคัญคือแบ่งการพ่นเป็นช่วง ช่วงละราว 30 วันหรือประมาณหนึ่งรุ่นของหนอน ภายในช่วงเดียวใช้กลุ่มเดียว แล้วเปลี่ยนกลุ่มเมื่อขึ้นช่วงใหม่ เพื่อไม่ให้หนอนรุ่นติดกันเจอสารกลุ่มเดิม
แนวทางของ IRAC สำหรับหนอนผีเสื้อมีข้อที่นำไปใช้ได้ทันที ดังนี้
- ห้ามใช้สารกลุ่มเดียวตลอดรอบการปลูก และให้สารกลุ่มเดียวกันใช้ไม่เกินราวครึ่งหนึ่งของจำนวนครั้งที่พ่นทั้งหมด
- ผักอายุสั้นไม่ถึง 50 วัน ให้นับทั้งรอบปลูกเป็นหนึ่งช่วง แล้วเปลี่ยนกลุ่มสารในรอบปลูกถัดไปในแปลงเดิม
- อย่าสลับระหว่างกลุ่มย่อยของกลุ่มเดียวกันถ้ายังมีทางเลือกอื่น และอย่าพึ่งการผสมสารหลายตัวเพื่อแก้ดื้อยา
- ใช้อัตราตามฉลาก การใช้ต่ำกว่าอัตราเร่งให้ดื้อยาเร็วขึ้น ส่วนการใช้เกินอัตราทำร้ายศัตรูธรรมชาติ
- พ่นตอนหนอนอยู่ในระยะที่อ่อนแอที่สุด คือหนอนวัยแรกที่ยังรวมกลุ่ม
ประกาศเตือนภัยหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุดของกระทรวงเกษตรฯ ก็ใช้หลักเดียวกัน คือสลับกลุ่มสารทุก 30 วัน ส่วนประกาศหนอนกระทู้หอมในหน่อไม้ฝรั่งให้ใช้แต่ละกลุ่มไม่เกิน 3 ครั้งในระยะ 30 วัน ตัวอย่างการจัดลำดับแบบหลักทั่วไปในแปลงหอม เช่น ช่วงแรกใช้กลุ่ม 28 ช่วงถัดไปเปลี่ยนเป็นกลุ่ม 13 หรือ 22A แล้วค่อยเป็นกลุ่ม 21A โดยใช้บีทีหรือ NPV แทรกตอนหนอนยังเล็ก
จดชื่อสารออกฤทธิ์และเลขกลุ่ม IRAC ที่พ่นแต่ละครั้งไว้ในสมุดแปลงพร้อมวันที่ พอถึงรอบถัดไปจะรู้ทันทีว่าต้องเปลี่ยนเป็นกลุ่มไหน ช่วยกันไม่ให้ซื้อยาชื่อการค้าใหม่ที่จริง ๆ เป็นกลุ่มเดิม
🛡️ วิธีป้องกันหนอนกระทู้ระยะยาว
การป้องกันระยะยาวคือทำให้แปลงมีหนอนรุ่นใหม่น้อยลงตั้งแต่ต้น ทั้งการเตรียมดิน การทำความสะอาดแปลง การกันผีเสื้อ และการสำรวจสม่ำเสมอ
- ไถตากดินก่อนปลูก และทำลายซากพืชหลังเก็บเกี่ยว เพื่อกำจัดดักแด้ในดิน
- กำจัดวัชพืชรอบแปลง (หลักทั่วไป)
- ปลูกพืชหมุนเวียน ไม่ปลูกพืชอาศัยชนิดเดิมต่อเนื่องในแปลงเดียว (หลักทั่วไป)
- ผักมูลค่าสูงพิจารณาโรงเรือนตาข่ายหรือผักกางมุ้ง
- สำรวจอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง เก็บกลุ่มไข่ทันทีที่เห็น
- เก็บสารเคมีไว้ใช้เมื่อเกินเกณฑ์ และสลับกลุ่มตามหลักข้างต้น เพื่อรักษาศัตรูธรรมชาติในแปลง
- ดูแลให้ต้นแข็งแรงด้วยการใส่ปุ๋ยให้พอดีกับพืชและพื้นที่ ซึ่งเป็นหลักทั่วไปของการปลูกผัก คำนวณปริมาณได้ด้วย เครื่องคำนวณปุ๋ย
ก่อนตัดสินใจลงทุนพ่นสารหลายรอบในผักที่ใกล้เก็บ ลองเทียบต้นทุนกับราคาขายจาก ราคาผักผลไม้วันนี้ และอย่าลืมว่าผักที่ยังไม่พ้นระยะเว้นก่อนเก็บเกี่ยวตามฉลากต้องรอ ห้ามรีบตัดขาย
✅ สรุปเรื่องหนอนกระทู้ผักและหนอนกระทู้หอม
หนอนกระทู้ผักและหนอนกระทู้หอมกำจัดได้ผลที่สุดตอนยังเป็นกลุ่มไข่และหนอนวัยแรก ให้สำรวจทุกสัปดาห์ เก็บทำลาย ใช้บีทีหรือ NPV ตอนหนอนยังเล็ก และใช้สารเคมีตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตรเมื่อเกินเกณฑ์ โดยสลับกลุ่ม IRAC ทุกช่วงราว 30 วัน
- หนอนกระทู้ผัก S. litura ตัวใหญ่ ยาวได้ 40–45 มม. มีแถบดำที่คอ ลงผักตระกูลกะหล่ำ ถั่ว และไม้ดอก
- หนอนกระทู้หอม S. exigua ตัวเล็กราว 1 นิ้ว เจาะเข้าในใบหอม และดื้อไพรีทรอยด์มากที่สุด
- หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุดมีลาย Y คว่ำบนหัว ทำลายข้าวโพดเป็นหลัก
- ไม่มียาตัวไหนใช้ได้ตลอดไป ต้องสลับกลุ่มสาร อ่านฉลาก และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยว
📚 แหล่งอ้างอิง
- กรมส่งเสริมการเกษตร: ข่าวเตือนการระบาดศัตรูพืช ฉบับที่ 31 (4 ส.ค. 2564) หนอนกระทู้ผัก
- คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัย 28 พ.ค.–10 มิ.ย. 2568 (หนอนกระทู้ผักในพืชตระกูลกะหล่ำ)
- กระทรวงเกษตรฯ / กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัย 1–14 พ.ย. 2566 (หนอนกระทู้ผักในกะหล่ำ หนอนกระทู้หอมในหอมและกระเทียม)
- คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัย 2–15 เม.ย. 2568 (หนอนกระทู้หอมในหน่อไม้ฝรั่ง)
- คณะทำงานพยากรณ์และเตือนภัยศัตรูพืช กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัย 21 ก.ย.–4 ต.ค. 2565 (หนอนกระทู้ผักในถั่วเหลือง)
- สถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร (ผ่านกระทรวงเกษตรฯ): เตือนภัย 8–21 ก.พ. 2566 (หนอนกระทู้ผักในถั่วเขียว)
- กรมวิชาการเกษตร รายงานผลงานวิจัย 2556 (สมศักดิ์ ศิริพลตั้งมั่น): ประสิทธิภาพสารสกัดสะเดา เชื้อแบคทีเรีย และสารฆ่าแมลงป้องกันกำจัดหนอนกระทู้หอมและหนอนแมลงวันชอนใบในหอมแดง
- กรมวิชาการเกษตร รายงานผลงานวิจัย 2555 (สมศักดิ์ ศิริพลตั้งมั่น): สารฆ่าแมลงป้องกันกำจัดหนอนกระทู้หอมในหอมแดง
- กระทรวงเกษตรฯ / กรมส่งเสริมการเกษตร: เตือนภัยหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด (30 ม.ค. 2562)
- ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเกษตรสงขลา กรมวิชาการเกษตร (ผ่านกระทรวงเกษตรฯ): หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด
- UF/IFAS EDIS IN262: Beet armyworm, Spodoptera exigua
- UF/IFAS Entomology: Rice cotton cutworm Spodoptera litura (pest sheet)
- EPPO Global Database: Spodoptera litura datasheet
- UC IPM Pest Management Guidelines: Peppers — Beet armyworm
- IRAC: Mode of Action Classification brochure
- IRAC: Lepidoptera Insecticide Resistance Management guidelines
- กระทรวงเกษตรฯ / กรมส่งเสริมการเกษตร: เตือนการระบาดหนอนใยผัก
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
หนอนกระทู้ผักใช้ยาอะไร
ในผักตระกูลกะหล่ำ กรมวิชาการเกษตรแนะนำคลอร์ฟีนาเพอร์ 10% SC (กลุ่ม 13) อินดอกซาคาร์บ 15% EC (22A) อีมาเมกตินเบนโซเอต 1.92% EC (6) ฟลูเบนไดอะไมด์ 20% WG และคลอแรนทรานิลิโพรล 5.17% SC (ทั้งสองอยู่กลุ่ม 28) ถ้าหนอนยังเล็กใช้บีทีหรือไวรัส NPV ได้ ต้องสลับกลุ่มสาร อ่านฉลาก และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวทุกครั้ง
หนอนกระทู้หอมดื้อยาจริงไหม ควรใช้ยาอะไร
จริง งานวิจัยที่กรมวิชาการเกษตรอ้างถึงระบุว่าหนอนกระทู้หอมดื้อไพรีทรอยด์มากที่สุด รองลงมาคือออร์กาโนฟอสเฟตและคาร์บาเมต ในหอมและกระเทียม กรมวิชาการเกษตรแนะนำทอลเฟนไพแรด (21A) คลอร์ฟีนาเพอร์ (13) ฟลูเบนไดอะไมด์และคลอแรนทรานิลิโพรล (28) และอินดอกซาคาร์บ (22A) ให้พ่นเมื่อพบกลุ่มไข่เฉลี่ย 0.5 กลุ่มต่อตารางเมตร และสลับกลุ่มราวทุก 30 วัน
หนอนกระทู้ผักกับหนอนกระทู้หอมต่างกันอย่างไร
หนอนกระทู้ผักตัวใหญ่กว่า โตเต็มที่ยาว 40–45 มม. มีแถบดำที่คอและจุดดำครึ่งวงกลมคู่บนปล้องท้อง พบมากในผักตระกูลกะหล่ำและถั่ว หนอนกระทู้หอมยาวราว 1 นิ้ว สีเขียวมีแถบขาวข้างลำตัวและจุดดำเล็กเหนือขาจริงคู่ที่ 2 ชอบเจาะเข้าในใบหอมจนใบขาว ทั้งสองชนิดวางไข่เป็นกลุ่มใต้ใบที่มีขนคลุม
กำจัดหนอนกระทู้แบบไม่ใช้สารเคมีทำอย่างไร
เก็บกลุ่มไข่และหนอนวัยแรกที่รวมกลุ่มไปทำลาย ไถตากดินเพื่อทำลายดักแด้ เก็บเศษซากพืชอาหาร และปลูกผักในโรงเรือนตาข่าย ชีวภัณฑ์ที่กรมวิชาการเกษตรแนะนำคือบีทีและไวรัส NPV ซึ่งได้ผลดีที่สุดเมื่อพ่นตอนหนอนยังเล็กและพ่นให้ทั่วใต้ใบ
หนอนกระทู้ คืออะไร
หนอนกระทู้คือหนอนของผีเสื้อกลางคืนวงศ์ Noctuidae ที่กินพืชได้หลายชนิด แม่ผีเสื้อวางไข่เป็นกลุ่มใต้ใบและหนอนวัยแรกกินรวมกันเป็นหย่อม ชนิดที่เกษตรกรไทยเจอบ่อยอยู่ในสกุล Spodoptera ได้แก่ หนอนกระทู้ผัก หนอนกระทู้หอม และหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด
🌱 พืชที่มักพบแมลงนี้
แมลงศัตรูพืชนี้มักพบในพืชดังต่อไปนี้
💥 ลักษณะการทำลาย
ลักษณะความเสียหายที่เกิดจากการทำลายของแมลง
ที่ใบ (ระยะแรก): เป็นฝ้าขาวใสเป็นหย่อม เหลือผิวใบด้านบนบางคล้ายตาข่าย มีหนอนตัวเล็กรวมกลุ่มใต้ใบ
ที่ใบ (หนอนโต): ใบแหว่งเป็นรูใหญ่ กัดกินจากขอบใบเข้ามา ระบาดหนักใบเหลือแต่ก้าน
ที่หัวกะหล่ำ: หนอนเจาะเข้าไปกินในหัวที่ยังไม่แน่น มีมูลหนอนค้าง
ที่ใบหอม: หนอนกระทู้หอมเจาะเข้าในใบ ใบเป็นสีขาว แล้วกินลงถึงหัวหอม
ที่ใบถั่ว: ใบโปร่งแสงแห้งเป็นสีขาวเป็นหย่อม แล้วถูกกัดจากขอบใบ
ที่ผลพริก: หนอนเจาะเข้าทางขั้วผล มีมูลและใย
ทั้งแปลง: เสียหายเป็นหย่อมตามจุดที่ผีเสื้อวางไข่ ระบาดรุนแรงลามทั้งแปลง
🛒 สินค้าแนะนำสำหรับกำจัดแมลง
⚡ ผลิตภัณฑ์คุณภาพที่แนะนำสำหรับการกำจัดและป้องกัน
📚 อ่านต่อ: โรคและแมลงที่เกี่ยวข้อง
📅 เผยแพร่ 13 พ.ย. 2026






