โรคขอบใบแห้ง

พบใน ข้าว

ผลผลิตข้าวลดได้ถึง 50%

เกิดจากแบคทีเรีย ติดต่อทางน้ำในนา ขาวดอกมะลิ 105 และ กข6 อ่อนแอ

เชื้อสาเหตุ
Xanthomonas oryzae pv. oryzae
แพร่ระบาดทาง
น้ำชลประทาน, น้ำท่วม, ฝนที่มากับลมแรง, การระบายน้ำระหว่างแปลง และอื่น ๆ
พืชที่พบบ่อย (1 ชนิด)
ข้าว
อัปเดตล่าสุด
19 พ.ย. 2569
ใบข้าวในนามีแผลแห้งสีเทาขาวลามจากปลายใบลงมาตามขอบใบ ขอบแผลเป็นคลื่นติดกับเนื้อใบสีเขียว
1 ชนิดพืชที่พบโรคนี้
📌

สรุปสั้น (TL;DR)

อ่าน 30 วินาที
  • 1 โรคขอบใบแห้ง เกิดจากแบคทีเรีย Xanthomonas oryzae pv. oryzae ไม่ใช่เชื้อรา ผลผลิตลดได้ถึง 50% (งานกรมการข้าว 2566 อ้าง Mew 1993)
  • 2 อาการเด่น: แผลช้ำน้ำที่ขอบใบ ลามจากปลายใบ ขอบแผลเป็นคลื่น แห้งเป็นสีเทาขาว มีหยดเมือกสีครีม
  • 3 ในต้นกล้าเกิดอาการครีเสก คือเหี่ยวทั้งต้นและมักตาย
  • 4 ติดต่อทางน้ำในนา ฝน และลม ระบาดเมื่อร้อนชื้น 25–34 °C ใส่ไนโตรเจนมาก และปลูกถี่
  • 5 พันธุ์ต้านทานตามกรมการข้าว: สุพรรณบุรี 60, 90, 1, 2 และ กข23 ส่วนขาวดอกมะลิ 105 กข6 อ่อนแอ
  • 6 ยา: ยังไม่มีสารที่รักษาหาย งานกรมการข้าว 2566 พบซิงค์ไทอะโซล 60 มล./น้ำ 20 ลิตร ลดโรคได้ดีที่สุด

📋 ภาพรวมโรค

โรคขอบใบแห้ง (bacterial leaf blight) คือโรคสำคัญของข้าวที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Xanthomonas oryzae pv. oryzae ไม่ใช่เชื้อรา ทำให้ขอบใบข้าวเป็นแผลช้ำน้ำแล้วแห้งเป็นสีเทาขาวลามจากปลายใบลงมา ถ้าเป็นตอนเป็นต้นกล้าอาจเหี่ยวตายทั้งกอ ที่เรียกว่าอาการครีเสก

🦠
แบคทีเรีย
Xanthomonas oryzae pv. oryzae
🌡️
25–34 °C
อุณหภูมิที่เหมาะกับโรค
📉
ถึง 50%
ผลผลิตที่ลดลงได้
💧
>70%
ความชื้นสัมพัทธ์ที่โรคชอบ

บทความนี้รวบรวมจากข่าวเตือนของกรมการข้าว งานวิจัยของกองวิจัยและพัฒนาข้าว กรมการข้าว งานวิจัยในวารสารวิชาการไทย และเอกสารวิชาการต่างประเทศ ครอบคลุมอาการโรคขอบใบแห้งในข้าว การติดต่อ ช่วงระบาด วิธีแยกจากโรคไหม้และโรคอื่น พันธุ์ข้าวต้านทาน และคำตอบว่าโรคขอบใบแห้งใช้ยาอะไรได้บ้าง

🔬 โรคขอบใบแห้ง คืออะไร เกิดจากอะไร

โรคขอบใบแห้งเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Xanthomonas oryzae pv. oryzae (มักย่อว่า Xoo) ตามที่กรมการข้าวและงานวิจัยไทยทุกชิ้นระบุตรงกัน เชื้อเป็นแบคทีเรียแกรมลบรูปท่อน บนอาหารเลี้ยงเชื้อเป็นโคโลนีกลม นูน ผิวเรียบ เป็นเมือก และสร้างสีเหลือง

เกษตรกรจำนวนมากยังเข้าใจผิดว่าโรคนี้เกิดจากเชื้อรา งานสำรวจชาวนาข้าวอินทรีย์ในร้อยเอ็ดพบว่าความรู้เรื่องเชื้อสาเหตุเป็นจุดที่เกษตรกรตอบผิดมากที่สุด งานเดียวกันระบุว่าไตรโคเดอร์มาซึ่งเป็นเชื้อราปฏิปักษ์ไม่ได้ผลกับเชื้อแบคทีเรียสาเหตุโรคนี้ การรู้ว่าเป็นแบคทีเรียจึงสำคัญก่อนเลือกวิธีจัดการ

ความเสียหายขึ้นกับพันธุ์และช่วงที่เป็นโรค งานของกองวิจัยและพัฒนาข้าว กรมการข้าว (2566) อ้างว่าผลผลิตลดลงได้ถึง 50% (อ้าง Mew 1993) และ 10–30% ในพันธุ์อ่อนแอ (อ้าง พยอม และธีรดา 2560) งานที่สุพรรณบุรี (2567) อ้างการสูญเสีย 20–30% และสูงถึง 60% ในพันธุ์อ่อนแอ ส่วนเอกสาร Pacific Pests ระบุว่าในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และอินเดียผลผลิตลดได้ตั้งแต่ 20% ถึงมากกว่า 70% กรมการข้าวเตือนตั้งแต่ปี 2551 ว่าถ้าข้าวเป็นโรครุนแรงในระยะน้ำนม เมล็ดจะลีบมากและผลผลิตเสียหายมาก

ชื่อไทย โรคขอบใบแห้ง โรคขอบใบแห้งข้าว
ชื่อภาษาอังกฤษ Bacterial leaf blight (BLB), Bacterial blight of rice
เชื้อสาเหตุ แบคทีเรีย Xanthomonas oryzae pv. oryzae (Xoo)
ประเภท โรคจากเชื้อแบคทีเรีย ไม่ใช่เชื้อรา
พืชที่เป็นโรค ข้าว เชื้ออาศัยอยู่ได้ในวัชพืชตระกูลหญ้าบางชนิดและข้าวป่า
อาการเด่น แผลช้ำน้ำที่ขอบใบ ลามจากปลายใบ ขอบแผลเป็นคลื่น แห้งเป็นสีเทาขาว มีหยดเมือกสีครีม
อาการในกล้า ครีเสก ต้นกล้าเหี่ยวทั้งต้น ใบม้วน แล้วตาย
การแพร่ระบาด น้ำชลประทาน น้ำท่วม ฝนที่มากับลม การสัมผัสกันของต้น เครื่องมือย้ายกล้า
สภาพที่โรคชอบ อุณหภูมิ 25–34 °C ความชื้นสัมพัทธ์เกิน 70% ใส่ไนโตรเจนมาก ปลูกถี่

🌾 อาการโรคขอบใบแห้งในข้าว ดูอย่างไร

แผลอ่อนบนขอบใบข้าวมีหยดเมือกสีครีมเล็ก ๆ หลายหยดเกาะอยู่ในตอนเช้า
หยดเมือกสีครีมบนแผลใหม่ เป็นจุดที่ช่วยแยกโรคขอบใบแห้งจากใบแห้งเพราะขาดน้ำ

อาการโรคขอบใบแห้งเริ่มเป็นรอยช้ำฉ่ำน้ำที่ขอบใบของใบล่าง แล้วแผลขยายยาวไปตามขอบใบ เปลี่ยนเป็นสีเหลืองแล้วเป็นสีเทาหรือขาว ใบแห้งและม้วนตามความยาว โรคนี้เริ่มเห็นชัดเมื่อข้าวแตกกอเต็มที่และรุนแรงที่สุดในระยะออกรวง ตามข้อมูลในงานประเมินพันธุ์ข้าวที่สุพรรณบุรี

ที่ใบ

  • ระยะแรก: รอยช้ำน้ำที่ขอบใบ อาจขึ้นข้างเดียวหรือทั้งสองข้างของใบ (งานสำรวจร้อยเอ็ด)
  • แผลลาม: แผลยาวขึ้นและกว้างขึ้นจากปลายใบลงมาทางโคน ขอบแผลด้านที่ติดเนื้อใบสีเขียวเป็นลักษณะคลื่น ไม่ตรง (Pacific Pests, plantdiseases.org)
  • แผลเก่า: สีเทาจนถึงขาว ใบแห้งทั้งใบ มองจากระยะไกลนาจะดูขาวซีดเป็นหย่อม
  • หยดเมือกแบคทีเรีย: บนแผลอ่อนมักมีหยดเล็ก ๆ สีครีมคล้ายยางสน ต่อมาแห้งเป็นเม็ดสีน้ำตาลที่หลุดไปกับน้ำหรือฝนได้ (งานประเมินพันธุ์ที่สุพรรณบุรี)

ที่กาบใบและรวง

  • ในพันธุ์อ่อนแอ แผลลามไปถึงกาบใบและลำต้นได้ (Pacific Pests)
  • ถ้ารุนแรงอาจเห็นแผลกลมเล็ก ๆ ช้ำน้ำบนเปลือกเมล็ด ต้นที่เป็นโรคได้เมล็ดน้อย เมล็ดเบา คุณภาพต่ำ (plantdiseases.org)
  • ถ้าติดเชื้อช้าในระยะตั้งท้อง ผลผลิตอาจไม่ลดมาก แต่คุณภาพเมล็ดลดลง (Pacific Pests)

อาการใบเหลืองซีด

อาการที่พบน้อยกว่าคือใบยอดที่อายุน้อยที่สุดเหลืองซีดทั้งใบหรือเป็นแถบเหลืองกว้าง ในใบนั้นเองแทบไม่พบเชื้อ แต่พบเชื้อในข้อปล้องและโคนกอของต้นเดียวกัน (plantdiseases.org) ถ้าเจอใบยอดเหลืองซีดในกอที่มีใบล่างเป็นแผลขอบใบแห้ง ให้นับเป็นกอที่เป็นโรค

💡 มองหาหยดเมือกตอนเช้า
ลองเดินดูนาตอนเช้าหลังฝนตก หยดเมือกสีครีมบนแผลใหม่จะเห็นชัดที่สุด และเป็นจุดที่แยกโรคขอบใบแห้งออกจากใบแห้งเพราะขาดน้ำหรือปุ๋ยได้ง่าย ใบที่แห้งเพราะขาดน้ำจะไม่มีรอยช้ำน้ำและไม่มีหยดเมือก

🥀 อาการครีเสก โรคขอบใบแห้งในต้นกล้า

ครีเสก (kresek) คืออาการเหี่ยวทั้งต้นเมื่อเชื้อเข้าทำลายข้าวระยะกล้า กองวิจัยและพัฒนาข้าว กรมการข้าว ระบุว่า “ถ้าเข้าทำลายข้าวระยะกล้าทำให้เกิดอาการเหี่ยวทั้งต้น” และเป็นรูปแบบที่ทำลายรุนแรงที่สุดของโรคนี้

  • ช่วงที่เกิด: ตั้งแต่ระยะกล้าถึงต้นระยะแตกกอ พบมากในเขตร้อน (plantdiseases.org)
  • ลักษณะ: ใบเหี่ยวและม้วน เป็นสีเขียวอมเทา แล้วเหลืองจนเป็นสีฟาง ต้นมักตาย ต้นที่รอดจะแคระแกร็นและเหลือง (plantdiseases.org)
  • ในต้นกล้า: แผลเป็นขีดสีเขียวอมเทาเริ่มที่ปลายใบและขอบใบ แผลต่อกันแล้วเป็นสีเหลืองขาว ใบเหี่ยว แห้ง และตาย (Pacific Pests)
  • นาดำ: การติดเชื้อเร็วในนาดำอาจลามไปทั้งต้นจนกล้าล้ม (Pacific Pests) เอกสารเดียวกันจึงแนะนำให้ถอนกล้าแบบให้รากติดอยู่ ไม่ดึงจนรากขาด และไม่ตัดปลายใบกล้า
  • ความเสียหาย: plantdiseases.org ระบุว่าครีเสกทำให้เสียหายทั้งแปลงได้ไม่ใช่เรื่องแปลก

อาการครีเสกคล้ายความเสียหายจากหนอนกอ Pacific Pests แนะนำให้ดูว่ามีของเหลวสีเหลืองซึมออกจากปลายใบที่ตัดหรือไม่ ซึ่งชี้ไปทางโรคขอบใบแห้ง และลองดึงต้นว่าหลุดออกง่ายหรือไม่ ซึ่งชี้ไปทางหนอนกอ ส่วนกล้าที่เหี่ยวพร้อมรากเน่าดำเป็นอีกปัญหาหนึ่ง อ่านเพิ่มที่โรครากเน่าโคนเน่า

🔄 โรคขอบใบแห้งติดต่อทางไหน และวงจรโรค

โรคขอบใบแห้งติดต่อทางน้ำเป็นหลัก ทั้งน้ำชลประทาน น้ำท่วม และฝนที่มากับลม เชื้อในหยดเมือกบนแผลถูกน้ำชะแล้วไหลไปยังต้นอื่นและแปลงข้างเคียง เชื้อเข้าต้นข้าวทางรูน้ำที่ปลายและขอบใบ ทางปากใบ และทางบาดแผล แล้วเข้าไปในท่อน้ำของต้น

แผนภาพวงจรโรคขอบใบแห้ง เชื้อแบคทีเรียอยู่ในตอซัง ข้าวเรื้อ และวัชพืช ถูกน้ำ ฝน และลมพาไปเข้าทางรูน้ำที่ขอบใบ ปากใบ และบาดแผล แล้วเกิดแผลที่ขอบใบหรืออาการครีเสกในกล้า
ภาพที่ 1: วงจรโรคขอบใบแห้ง น้ำในนาเป็นทางแพร่เชื้อสำคัญ และสภาพร้อนชื้นทำให้โรคลามเร็ว
  • แหล่งเชื้อในนา: ตอซัง ฟาง ข้าวเรื้อที่แตกจากตอต้นเป็นโรค และวัชพืชอาศัย เป็นแหล่งเชื้อสำคัญ ส่วนเมล็ดและดินเก็บเชื้อได้ระยะสั้นและไม่ถือเป็นแหล่งเชื้อหลัก (plantdiseases.org)
  • วัชพืช: Pacific Pests ระบุหญ้าในสกุล Leersia ว่าช่วยให้เชื้ออยู่รอดได้นานขึ้น และในออสเตรเลียพบเชื้อในข้าวป่า Oryza rufipogon (plantdiseases.org)
  • ในดินและซากพืช: สภาพแห้ง เชื้ออยู่ได้ราว 1 เดือน ถ้าจมน้ำอยู่ได้ราวครึ่งหนึ่งของเวลานั้น (Pacific Pests)
  • ช่องทางเข้า: รูน้ำ (hydathode) ปากใบ รอยแตกที่รากใหม่งอกออกจากโคนกาบใบ และบาดแผลที่ใบหรือราก (plantdiseases.org) การถอนกล้าจนรากขาดจึงเพิ่มโอกาสติดเชื้อ (งานสำรวจร้อยเอ็ด)
  • ระหว่างแปลง: การระบายน้ำจากแปลงเป็นโรคไปแปลงอื่นพาเชื้อไปด้วย กรมการข้าวจึงแนะนำไม่ให้ทำ (2551) และงานสำรวจร้อยเอ็ดพบการระบาดในแปลงที่น้ำไหลผ่านต่อกันและแปลงที่ลุ่มน้ำท่วมถึง
  • เมล็ดพันธุ์: งานวิจัยของ ม.เกษตรศาสตร์อ้างว่าเชื้อติดไปกับเมล็ดได้ และ Pacific Pests ระบุว่าการแพร่ระยะไกลน่าจะมากับเมล็ด แต่ plantdiseases.org ถือว่าเมล็ดไม่ใช่แหล่งเชื้อหลักในนา

🌧️ โรคขอบใบแห้งระบาดช่วงไหน

โรคขอบใบแห้งระบาดมากเมื่อฝนตกต่อเนื่องและความชื้นสูง โดยเฉพาะช่วงข้าวนาปีแตกกอแน่นและมีพายุฝน ตามคำเตือนของกรมการข้าว (2551) Pacific Pests ระบุช่วงที่เหมาะกับโรคคืออุณหภูมิ 25–34 °C และความชื้นสัมพัทธ์เกิน 70% ซึ่งตรงกับฤดูฝนของไทย

  • นาปี ภาคเหนือและอีสาน: กรมการข้าวระบุว่าข้าวนาปีส่วนใหญ่อ่อนแอต่อโรคนี้ และเตือนภาคเหนือกับภาคตะวันออกเฉียงเหนือเป็นพิเศษ (2551)
  • นาชลประทานและนาน้ำฝน: งานที่สุพรรณบุรีระบุว่าระบาดรุนแรงในเขตชลประทาน ส่วนนาน้ำฝนเสี่ยงเมื่อมีน้ำขัง ระบายน้ำไม่ดี ฝนพรำ พายุ หรือน้ำท่วม
  • ระยะข้าว: เริ่มเห็นเมื่อแตกกอเต็มที่และรุนแรงที่สุดในระยะออกรวง ส่วนครีเสกเกิดตั้งแต่ระยะกล้าถึงต้นแตกกอ
  • พายุและน้ำท่วม: plantdiseases.org ระบุว่าพายุไต้ฝุ่นทำให้โรคลามเร็ว และ Pacific Pests ระบุว่าข้าวส่วนใหญ่ทนน้ำท่วมได้ไม่เกินราว 1 สัปดาห์ ขณะที่น้ำท่วมพาเชื้อกระจาย

ในปี 2568 รายงานสถานการณ์ศัตรูพืชของกรมส่งเสริมการเกษตร ข้อมูล ณ วันที่ 24 กันยายน 2568 ระบุพื้นที่ระบาดโรคขอบใบแห้งในข้าว 1,028.75 ไร่ ช่วงปลายฤดูฝน ส่วนในปี 2558–2559 กรมการข้าวรายงานว่าพบการระบาดรุนแรงและมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ส่วนใหญ่ในพันธุ์อ่อนแอ

💡 หลังพายุฝน ให้เดินดูนา
ถ้าปลูกพันธุ์ที่กรมการข้าวระบุว่าอ่อนแอ เช่น ขาวดอกมะลิ 105 หรือ กข6 ให้จดวันที่มีพายุฝนหรือน้ำท่วมขังแปลงไว้ แล้วเดินสำรวจขอบใบในอีก 1–2 สัปดาห์ถัดไป นี่คือหลักทั่วไปในการเฝ้าระวัง ไม่ใช่เกณฑ์ทางการ

🔍 วิธีสำรวจแปลง และทดสอบด้วยแก้วน้ำ

ปลายใบข้าวที่ตัดผ่านแผลจุ่มอยู่ในแก้วน้ำใส มีสายขุ่นสีขาวไหลออกจากรอยตัดลงในน้ำ
ตัดใบตรงแผลแล้วจุ่มน้ำ ถ้ามีสายขุ่นไหลออกมา แสดงว่ามีแบคทีเรีย

วิธีสำรวจโรคขอบใบแห้งคือเดินดูขอบใบล่างและใบที่แผลเริ่มจากปลายใบ แล้วยืนยันด้วยการตัดใบแช่น้ำ ซึ่ง Pacific Pests แนะนำไว้ ตัดใบตรงขวางแผลที่ยังใหม่ แล้วจุ่มปลายที่ตัดลงในแก้วน้ำใส ถ้ามีสายขุ่นไหลออกจากรอยตัด แสดงว่ามีแบคทีเรีย

สิ่งที่ต้องดู ตำแหน่ง ทำอะไรต่อ
รอยช้ำน้ำที่ขอบใบ ลามจากปลายใบ ใบล่างของกอ ตัดใบแช่น้ำ ดูสายขุ่นของแบคทีเรีย
หยดเมือกสีครีม หรือเม็ดสีน้ำตาลบนแผล แผลใหม่ ตอนเช้า นับเป็นกอที่เป็นโรค
กล้าเหี่ยวทั้งต้น ใบม้วนสีเขียวอมเทา แปลงกล้า นาดำช่วงแรก ตัดใบดูของเหลวสีเหลืองที่รอยตัด และลองดึงต้นเพื่อแยกจากหนอนกอ
ใบยอดเหลืองซีดทั้งใบ กอที่มีแผลขอบใบ นับเป็นอาการของโรคเดียวกัน
หย่อมใบขาวซีดในนา ที่ลุ่ม จุดน้ำเข้า ร่องน้ำ หยุดระบายน้ำจากแปลงนี้ไปแปลงอื่น

เอกสารของกรมการข้าวและกรมส่งเสริมการเกษตรที่ค้นได้ไม่ได้กำหนดเกณฑ์ตัวเลขว่าพบโรคเท่าไรจึงต้องพ่นสาร สำหรับโรคใบขีดโปร่งแสงซึ่งเป็นโรคแบคทีเรียใกล้เคียงกัน กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้สำรวจแปลงทุกสัปดาห์ (ศูนย์ติดตามและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติด้านการเกษตร) ซึ่งใช้เป็นแนวทางกับโรคขอบใบแห้งได้เช่นกัน ถ้าไม่แน่ใจ ให้เก็บตัวอย่างใบส่งสำนักงานเกษตรอำเภอหรือหน่วยงานของกรมการข้าวใกล้บ้าน

⚖️ แยกโรคขอบใบแห้งจากโรคใบไหม้และโรคอื่น

วิธีแยกโรคขอบใบแห้งจากโรคใบไหม้ของข้าวที่ง่ายที่สุดคือดูตำแหน่งแผล โรคขอบใบแห้งเริ่มที่ขอบใบและปลายใบ ลามเป็นแถบยาว ส่วนโรคไหม้ซึ่งเกิดจากเชื้อราเป็นแผลรูปตาตรงกลางสีเทาขอบสีน้ำตาลกระจายกลางใบ ตามคำอธิบายของกรมส่งเสริมการเกษตร

โรค เชื้อสาเหตุ ลักษณะแผล จุดสังเกต
โรคขอบใบแห้ง แบคทีเรีย X. oryzae pv. oryzae แผลเริ่มที่ขอบและปลายใบ ขอบแผลเป็นคลื่น แห้งเป็นสีเทาขาว หยดเมือกสีครีม ตัดใบแช่น้ำมีสายขุ่น
โรคใบขีดโปร่งแสง แบคทีเรีย X. oryzae pv. oryzicola ขีดช้ำน้ำแคบ ๆ ระหว่างเส้นใบ เป็นสีเหลืองส้ม ส่องแล้วโปร่งแสง ขอบแผลตรง หยดเมือกสีเหลืองคล้ายยางสน
โรคไหม้ เชื้อรา แผลรูปตา ตรงกลางสีเทา ขอบสีน้ำตาล กว้าง 2–5 มม. ยาว 10–15 มม. (ระยะกล้า) ระยะออกรวงทำให้คอรวงเน่า
โรคใบจุดสีน้ำตาล เชื้อรา จุดกลมหรือรีสีน้ำตาล ขอบนอกสีเหลือง ขนาด 1–2 x 4–10 มม. เป็นจุดกระจาย ไม่ลามเป็นแถบจากขอบใบ
ต้นเหี่ยวจากหนอนกอ แมลง ยอดเหี่ยวแห้ง คล้ายครีเสก ดึงต้นหลุดง่าย รอยตัดใบไม่มีของเหลวสีเหลืองซึม

ข้อมูลโรคใบขีดโปร่งแสงมาจากคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร ข้อมูลโรคไหม้และโรคใบจุดสีน้ำตาลมาจากข่าวเตือนของกรมส่งเสริมการเกษตรปี 2567 และ 2569 ส่วนการเทียบขอบแผลเป็นคลื่นกับขอบแผลตรง และการแยกจากหนอนกอ มาจาก Pacific Pests ฉบับที่ 418 นอกจากนี้ plantdiseases.org ระบุว่าแผลเก่าของโรคขอบใบแห้งเป็นสีเทาถึงขาว ต่างจากแผลโรคใบขีดโปร่งแสงที่เป็นสีน้ำตาลอ่อนกว่า

ในโพสต์และบทความออนไลน์มักเรียกรวมว่า “ใบไหม้” ทั้งที่สาเหตุต่างกันมาก โรคขอบใบแห้งเป็นแบคทีเรีย โรคไหม้เป็นเชื้อรา สารที่ใช้จึงคนละกลุ่ม การดูให้ออกว่าเป็นโรคอะไรก่อนซื้อสารจะช่วยประหยัดเงินได้มาก

🌱 พันธุ์ข้าวต้านทานโรคขอบใบแห้ง และพันธุ์ที่ต้องระวัง

การปลูกพันธุ์ข้าวต้านทานเป็นวิธีหลักในการป้องกันโรคขอบใบแห้ง กรมการข้าวเตือนในปี 2551 ว่าพันธุ์สุพรรณบุรี 60 สุพรรณบุรี 90 สุพรรณบุรี 1 สุพรรณบุรี 2 และ กข23 ต้านทานโรคนี้ ส่วนพันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 กข6 เหนียวสันป่าตอง และพิษณุโลก 2 ไม่ต้านทาน ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ

กลุ่ม พันธุ์ ที่มา
ต้านทาน (กรมการข้าว 2551) สุพรรณบุรี 60, สุพรรณบุรี 90, สุพรรณบุรี 1, สุพรรณบุรี 2, กข23 ข่าวเตือนของอธิบดีกรมการข้าว
ไม่ต้านทาน (กรมการข้าว 2551) ขาวดอกมะลิ 105, กข6, เหนียวสันป่าตอง, พิษณุโลก 2 ข่าวเตือนของอธิบดีกรมการข้าว
อ่อนแอ (กรมการข้าว 2566) ขาวดอกมะลิ 105, กข15, กข6, กข12, กข31, กข41, กข47, กข49, กข53, กข61, พิษณุโลก 2 งานวิจัยกองวิจัยและพัฒนาข้าว
อ่อนแอ (กรมส่งเสริมการเกษตร) ขาวดอกมะลิ 105, กข6, เหนียวสันป่าตอง, พิษณุโลก 2, ชัยนาท 1 ระบุในคำแนะนำโรคใบขีดโปร่งแสง
ข้าวพื้นเมืองที่ต้านทานในงานทดลอง คัดนาโพธิ์ (ต้านทานสูง), หอมครัว, ล้นครก, ทองย้อย, พุดต่ำ, พวงกระดาษ งานวิจัยภาคเหนือตอนล่าง (ทดสอบ 2 ไอโซเลต)

ตัวเลขจากงานวิจัยช่วยให้เห็นภาพ งานของกรมการข้าวปี 2566 ระบุว่าพิษณุโลก 2 เคยพบการระบาดสูงถึง 100% และใช้ พิษณุโลก 2 กับ กข85 เป็นพันธุ์อ่อนแอในการทดสอบ งานที่สุพรรณบุรีปี 2567 ใช้ กข97 เป็นพันธุ์อ่อนแอมาตรฐาน ซึ่งมีพื้นที่ใบเป็นโรค 88% ส่วนปทุมธานี 1 ที่ใช้เป็นพันธุ์ต้านทานมาตรฐาน ในการทดลองนั้นกลับได้ 14% อยู่ในกลุ่มอ่อนแอปานกลาง

ในงานข้าวพื้นเมืองภาคเหนือตอนล่าง ขาวดอกมะลิ 105 ได้ผลต้านทานสูงต่อเชื้อ 2 ไอโซเลตที่ใช้ทดสอบ ขณะที่ชัยนาท 1 อ่อนแอมาก ผลนี้ต่างจากคำเตือนของกรมการข้าว และสะท้อนว่าความต้านทานขึ้นกับสายพันธุ์เชื้อในแต่ละพื้นที่ จึงควรถามศูนย์วิจัยข้าวในจังหวัดว่าพันธุ์ใดยังต้านทานเชื้อในพื้นที่ของตนอยู่

🚜 วิธีป้องกันกำจัดโรคขอบใบแห้งโดยไม่ใช้สาร

กล้าข้าวมัดหนึ่งที่ถอนมาพร้อมรากครบ ไม่ตัดปลายใบ วางอยู่ริมคันนาก่อนปักดำ
ถอนกล้าให้รากติดมาด้วยและไม่ตัดปลายใบ ลดบาดแผลที่เป็นทางเข้าของเชื้อ

วิธีป้องกันกำจัดโรคขอบใบแห้งที่ได้ผลที่สุดคือการจัดการนา ได้แก่ ใช้พันธุ์ต้านทาน ไม่ใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมากเกินไป ไม่ระบายน้ำจากแปลงเป็นโรคไปแปลงอื่น และกำจัดตอซังกับวัชพืชที่เป็นแหล่งเชื้อ ทั้งกรมการข้าวและเอกสารต่างประเทศให้น้ำหนักกับวิธีเหล่านี้มากกว่าสารเคมี

แผนภาพ 6 ขั้นตอนจัดการโรคขอบใบแห้ง เลือกพันธุ์ต้านทาน ใช้เมล็ดจากต้นปกติ ถอนกล้าอย่างระวัง ใส่ไนโตรเจนพอดี คุมน้ำในนา และไถกลบตอซังกับกำจัดวัชพืช
ภาพที่ 2: ลำดับการจัดการโรคขอบใบแห้ง วิธีไม่ใช้สารคือฐาน เพราะยังไม่มีสารใดคุมโรคได้ดีพอเมื่ออยู่ลำพัง
  • ไนโตรเจนพอดี: กรมการข้าวแนะนำไม่ใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมากในดินที่อุดมสมบูรณ์อยู่แล้ว (2551) Pacific Pests อธิบายว่าไนโตรเจนมากทำให้ใบหนา ทรงพุ่มชื้น และแนะนำราว 80–100 กิโลกรัมไนโตรเจนต่อเฮกตาร์ (ประมาณ 12.8–16 กิโลกรัมไนโตรเจนต่อไร่) ตามสภาพพื้นที่ ใช้เครื่องมือคำนวณปุ๋ยแปลงเป็นปริมาณปุ๋ยที่ต้องซื้อได้
  • ไม่ปลูกถี่และไม่ปลูกพันธุ์เดียว: งานที่สุพรรณบุรีระบุว่าการปลูกพันธุ์เดียวกันทั้งพื้นที่ ใส่ไนโตรเจนสูง และปลูกถี่ เพิ่มความเสี่ยงโรค
  • คุมน้ำ: ไม่ระบายน้ำจากแปลงที่เป็นโรคไปแปลงอื่น (กรมการข้าว) ให้น้ำในแปลงกล้าตื้น และระบายน้ำได้ดีเมื่อน้ำท่วม (plantdiseases.org)
  • เมล็ดพันธุ์: ถ้าเก็บเมล็ดไว้ทำพันธุ์เอง ให้เลือกจากต้นที่ไม่แสดงอาการ (Pacific Pests)
  • ถอนกล้าอย่างระวัง: ให้รากติดมาด้วย ไม่ดึงจนรากขาด และไม่ตัดปลายใบกล้าก่อนปักดำ เพราะบาดแผลเป็นทางเข้าของเชื้อ (Pacific Pests)
  • หลังเกี่ยว: ไถกลบตอซัง ฟาง ข้าวเรื้อ และต้นข้าวที่งอกเอง แล้วตากดินให้แห้ง กำจัดวัชพืชอาศัย (Pacific Pests, plantdiseases.org)
⚠️ ไถกลบ ไม่ใช่เผา
อย่าเผาตอซังหรือฟางเพื่อกำจัดเชื้อ แหล่งที่ใช้ในบทความนี้แนะนำให้ไถกลบตอซังและฟาง ไม่ได้แนะนำการเผา และการเผาในที่โล่งยังสร้างฝุ่นควันและอาจผิดข้อกำหนดของท้องถิ่น

🦠 ชีวภัณฑ์และแบคทีเรียปฏิปักษ์ ใช้กับโรคขอบใบแห้งได้ไหม

ปัจจุบันยังไม่มีชีวภัณฑ์ที่เป็นคำแนะนำมาตรฐานของกรมการข้าวสำหรับโรคขอบใบแห้งในแหล่งที่ค้นได้ งานวิจัยไทยทดลองแบคทีเรียปฏิปักษ์แล้วได้ผลดีในโรงเรือน แต่ยังไม่มีผลในแปลงนา ส่วนไตรโคเดอร์มาซึ่งชาวนาคุ้นเคยเป็นเชื้อราที่ใช้กับโรคจากเชื้อรา

  • แบคทีเรียปฏิปักษ์จากดินรอบรากข้าว (ม.เกษตรศาสตร์ 2561): ในโรงเรือน เมื่อใช้ก่อนปลูกเชื้อโรค Bacillus cereus N55314 ลดการเกิดโรคได้ 67.47% และ Serratia sp. N43203 ลดได้ 46.73% ขณะที่คอปเปอร์ไฮดรอกไซด์ตามอัตราบนฉลากลดได้เพียง 8.74% ในการทดลองเดียวกัน เป็นผลระดับโรงเรือน 5 ซ้ำ ไม่มีการทดลองในนา
  • ไตรโคเดอร์มา: งานสำรวจร้อยเอ็ดระบุว่าไม่ได้ผลกับเชื้อแบคทีเรียสาเหตุโรคขอบใบแห้ง อาจช่วยกระตุ้นความต้านทานของพืช แต่ไม่ได้ทดสอบในงานนั้น
  • สารฟอกขาวและซิงค์ซัลเฟต: plantdiseases.org กล่าวถึงเป็นสารคลุกเมล็ด แต่ไม่มีเอกสารไทยที่ค้นได้แนะนำ จึงไม่แนะนำให้ทำเอง

นาข้าวอินทรีย์จึงต้องพึ่งพันธุ์ต้านทาน การจัดการน้ำ และการคุมปุ๋ยเป็นหลัก งานสำรวจร้อยเอ็ดพบโรคใน 14 จาก 108 แปลงข้าวอินทรีย์ (13%) และพบเฉพาะในอำเภอปทุมรัตต์ เชื้อที่แยกได้ส่วนใหญ่มาจากขาวดอกมะลิ 105 และ กข6 ซึ่งตรงกับรายชื่อพันธุ์อ่อนแอของกรมการข้าว

💊 โรคขอบใบแห้ง ใช้ยาอะไร

คำตอบตรง ๆ คือยังไม่มียาฉีดที่รักษาโรคขอบใบแห้งให้หาย กรมการข้าวระบุในปี 2551 ว่ายังไม่พบงานวิจัยยืนยันสารป้องกันกำจัดโรคที่ได้ผลน่าพอใจ และ Pacific Pests ระบุว่าสารประกอบทองแดงและยาปฏิชีวนะมีราคาแพงและยังไม่มีหลักฐานว่าได้ผล ต่อมาในปี 2566 กองวิจัยและพัฒนาข้าว กรมการข้าว ทดสอบสาร 4 ชนิดและพบสารที่ลดโรคได้ดีที่สุด

สารออกฤทธิ์ กลุ่ม FRAC อัตราต่อน้ำ 20 ลิตร
ซิงค์ไทอะโซล (zinc thiazole) 20% SC M03 60 มล. (อัตราที่ใช้ในงานทดลองของกรมการข้าว 2566)
คอปเปอร์ไฮดรอกไซด์ (copper hydroxide) 77% WP M01 15–20 กรัม (อัตราที่ใช้ในงานทดลองของกรมการข้าว 2566)
คอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ (copper oxychloride) 85% WP M01 30 กรัม (อัตราที่ใช้ในงานทดลองของกรมการข้าว 2566)
ไตรเบสิกคอปเปอร์ซัลเฟต (tribasic copper sulfate) 34.5% SC M01 30 มล. (อัตราที่ใช้ในงานทดลองของกรมการข้าว 2566)

ในงานทดลองนี้ พ่นครั้งแรกเมื่อเริ่มพบอาการ และพ่นซ้ำอีกครั้งหลัง 7 วัน ในโรงเรือน ซิงค์ไทอะโซลมีความรุนแรงของโรคต่ำสุด 21.19% เทียบกับไม่พ่นสาร 41.56% และในแปลงทดลอง 3 แห่งก็มีความรุนแรงต่ำสุด (15.38%, 10.37% และ 10.99%) ผู้วิจัยสรุปว่าซิงค์ไทอะโซลใช้เป็นคำแนะนำควบคุมโรคได้ ส่วนในจานเลี้ยงเชื้อ คอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ยับยั้งเชื้อได้ดีที่สุด งานเดียวกันระบุว่าสารบางชนิดที่เคยได้ผลในการทดลองก่อนหน้าไม่ได้ขึ้นทะเบียนใช้กับโรคนี้ในข้าว จึงแนะนำไม่ได้

รหัสกลุ่มสารอ้างอิงตาราง CropLife Australia ปี 2026 ซึ่งจัดคอปเปอร์ไฮดรอกไซด์ คอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ และไตรเบสิกคอปเปอร์ซัลเฟตไว้ในกลุ่ม M1 และ FRAC Code List 2019 ซึ่งจัดสารทองแดงไว้ในกลุ่ม M01 และซิงค์ไทอะโซลไว้ในกลุ่ม M03 ทั้งหมดเป็นสารออกฤทธิ์แบบสัมผัสหลายตำแหน่ง ทำหน้าที่ป้องกัน ไม่ได้รักษาแผลที่เกิดแล้ว

ยาปฏิชีวนะและไอโซโพรไทโอเลน

สำหรับโรคใบขีดโปร่งแสงซึ่งเป็นโรคแบคทีเรียอีกชนิด กรมส่งเสริมการเกษตรระบุสาร ไอโซโพรไทโอเลน (isoprothiolane) คอปเปอร์ไฮดรอกไซด์ สเตรปโตมัยซินซัลเฟต + ออกซีเตตราไซคลินไฮโดรคลอไรด์ (streptomycin sulfate + oxytetracycline hydrochloride) และไตรเบสิกคอปเปอร์ซัลเฟต ให้ใช้ตามอัตราบนฉลาก แต่เอกสารของกรมการข้าวและกรมส่งเสริมการเกษตรที่ค้นได้ไม่ได้ระบุสารเหล่านี้สำหรับโรคขอบใบแห้งโดยตรง

ตาม FRAC สเตรปโตมัยซินอยู่กลุ่ม 25 ออกซีเตตราไซคลินอยู่กลุ่ม 41 (ยาปฏิชีวนะที่ยับยั้งการสร้างโปรตีน) และไอโซโพรไทโอเลนอยู่กลุ่ม 6 ซึ่งเป็นสารกำจัดเชื้อรา งานวิจัยของ ม.เกษตรศาสตร์เตือนว่าการใช้สารทองแดงและยาปฏิชีวนะไม่ถูกต้องอาจทำให้เชื้อดื้อและรุนแรงขึ้น ถ้าจะใช้ ให้ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ฉลากระบุว่าใช้กับข้าวและโรคนี้ ตามอัตราบนฉลาก

⚠️ ความปลอดภัยในการใช้สารเคมี

  • อ่านฉลากทุกครั้ง ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนในไทย และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามที่ฉลากกำหนด
  • สวมถุงมือ หน้ากาก แว่นตา เสื้อแขนยาว รองเท้าบูต ขณะผสมและพ่นสาร ไม่พ่นสวนลม ล้างมือและอาบน้ำหลังพ่น
  • อย่าเพิ่มอัตราเกินฉลากเพราะคิดว่าจะหายเร็วขึ้น สารกลุ่มทองแดงเป็นสารป้องกัน ไม่ทำให้ใบที่แห้งแล้วกลับเขียว
  • อย่าทิ้งน้ำล้างถังพ่นลงคูน้ำหรือแปลงนาข้างเคียง

🔁 ป้องกันการดื้อยา และพันธุ์ต้านทานเสื่อม

ปัญหาดื้อของโรคขอบใบแห้งมีสองด้าน คือเชื้อดื้อสารเคมี และเชื้อปรับตัวจนพันธุ์ต้านทานใช้ไม่ได้ วิธีลดความเสี่ยงคือพ่นสารเท่าที่จำเป็น และไม่ปลูกพันธุ์ต้านทานพันธุ์เดียวหรือยีนเดียวนานหลายปี

  • เชื้อมีหลายสายพันธุ์: งานของกรมการข้าว (2566) ระบุว่ามีรายงานเชื้อถึง 20 พาโธไทป์ และบางไอโซเลตเอาชนะยีนต้านทาน xa5 ได้แล้ว
  • ความต้านทานเสื่อมได้: งานที่สุพรรณบุรีระบุว่าความต้านทานจากยีนเดียวหรือพันธุ์เดียวอาจหมดไปเมื่อเชื้อปรับตัว จึงควรเปลี่ยนพันธุ์และไม่ปลูกพันธุ์เดียวกันทั้งพื้นที่
  • ทองแดงทุกชนิดคือกลุ่มเดียวกัน: การเปลี่ยนจากคอปเปอร์ไฮดรอกไซด์เป็นคอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ไม่นับเป็นการสลับกลุ่ม (ทั้งคู่ M01)
  • ยาปฏิชีวนะ: กลุ่ม 25 และ 41 ออกฤทธิ์จุดเดียวที่การสร้างโปรตีน หลักทั่วไปคือไม่พ่นซ้ำติดกันและไม่ใช้ป้องกันล่วงหน้าโดยไม่มีโรค
  • ลดรอบพ่น: หลักทั่วไป ยิ่งคุมน้ำ ปุ๋ย และแหล่งเชื้อได้ดี ความจำเป็นต้องพ่นยิ่งน้อย แรงกดดันให้เชื้อดื้อยิ่งต่ำ

🛡️ วิธีป้องกันโรคขอบใบแห้งในนาข้าวระยะยาว

การป้องกันโรคขอบใบแห้งในนาข้าวระยะยาวคือวางแผนตั้งแต่ก่อนปลูก เลือกพันธุ์ที่ยังต้านทานเชื้อในพื้นที่ จัดการตอซังและวัชพืช คุมน้ำไม่ให้ไหลจากแปลงเป็นโรค และใส่ไนโตรเจนพอดี แล้วเก็บสารเคมีไว้ใช้เมื่อจำเป็น

  • ก่อนปลูก: ถามศูนย์วิจัยข้าวหรือสำนักงานเกษตรอำเภอว่าพันธุ์ใดต้านทานเชื้อในพื้นที่ และหมุนเวียนพันธุ์
  • แปลงกล้า: น้ำตื้น ไม่ตัดปลายใบ ถอนกล้าให้รากติด
  • ช่วงแตกกอ: ไม่เร่งยูเรียเกินจำเป็น ไม่ปลูกถี่ สำรวจแปลงทุกสัปดาห์ โดยเฉพาะหลังพายุฝน
  • เมื่อพบโรค: หยุดระบายน้ำจากแปลงนั้นไปแปลงอื่น ตรวจยืนยันด้วยการตัดใบแช่น้ำ แล้วปรึกษาเจ้าหน้าที่ก่อนตัดสินใจพ่นสาร
  • หลังเกี่ยว: ไถกลบตอซังและข้าวเรื้อ ตากดิน กำจัดวัชพืชรอบคันนา
  • ปีถัดไป: ถ้าแปลงเคยเป็นโรครุนแรง เปลี่ยนไปปลูกพันธุ์ต้านทาน และเก็บเมล็ดพันธุ์จากต้นที่ไม่เป็นโรคเท่านั้น
💡 คุมต้นทุนก่อนคุมโรค
ก่อนตัดสินใจซื้อสาร ให้คิดต้นทุนเทียบกับราคาข้าวเปลือกในช่วงนั้น ดูราคาผักผลไม้วันนี้ประกอบการวางแผนขาย และใช้เครื่องมือคำนวณปุ๋ยวางแผนปุ๋ยไนโตรเจนฤดูหน้าไม่ให้เกินความต้องการของข้าว

สรุป โรคขอบใบแห้งเป็นโรคจากแบคทีเรีย ระบาดตามน้ำ ฝน และลม รุนแรงในพันธุ์อ่อนแอและนาที่ใส่ไนโตรเจนมาก ยังไม่มีสารใดรักษาให้หาย วิธีที่ได้ผลคือใช้พันธุ์ต้านทาน จัดการน้ำ ปุ๋ย และตอซัง ส่วนสารเคมีอย่างซิงค์ไทอะโซลหรือสารกลุ่มทองแดงเป็นตัวเสริมตามฉลาก

📚 แหล่งอ้างอิง

🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?

เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ

ลงขายต้นไม้ฟรี ไม่มีค่าธรรมเนียม

❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

+ โรคขอบใบแห้งใช้ยาอะไร

ยังไม่มีสารที่รักษาโรคขอบใบแห้งให้หาย งานทดลองของกรมการข้าวปี 2566 พบว่าซิงค์ไทอะโซล 20% SC 60 มล. ต่อน้ำ 20 ลิตร (FRAC M03) ลดโรคได้ดีที่สุด เทียบกับสารกลุ่มทองแดง (FRAC M01) พ่นเมื่อเริ่มพบอาการและซ้ำหลัง 7 วัน ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ฉลากระบุใช้กับข้าว และเน้นพันธุ์ต้านทานกับการจัดการน้ำและปุ๋ยเป็นหลัก

+ โรคขอบใบแห้งเกิดจากอะไร เป็นเชื้อราหรือแบคทีเรีย

โรคขอบใบแห้งเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Xanthomonas oryzae pv. oryzae ไม่ใช่เชื้อรา สารกำจัดเชื้อราและไตรโคเดอร์มาจึงไม่ได้ผลกับโรคนี้ เชื้อแพร่ไปกับน้ำในนา ฝน และลม และเข้าทางรูน้ำที่ขอบใบ ปากใบ และบาดแผล

+ อาการโรคขอบใบแห้งในข้าวเป็นอย่างไร

เริ่มเป็นรอยช้ำน้ำที่ขอบใบล่าง แล้วลามจากปลายใบลงมาเป็นแถบยาว ขอบแผลเป็นคลื่น เปลี่ยนเป็นสีเหลืองแล้วเทาขาว ใบแห้งม้วน บนแผลใหม่มีหยดเมือกสีครีม ถ้าเป็นในต้นกล้าจะเหี่ยวทั้งต้นที่เรียกว่าอาการครีเสก

+ แยกโรคขอบใบแห้งกับโรคใบไหม้ของข้าวอย่างไร

โรคขอบใบแห้งเป็นแผลที่ขอบใบและปลายใบ ลามเป็นแถบยาวสีเทาขาว และมีหยดเมือก ส่วนโรคไหม้เกิดจากเชื้อรา เป็นแผลรูปตาตรงกลางสีเทาขอบสีน้ำตาลกลางใบ ลองตัดใบตรงแผลจุ่มแก้วน้ำใส ถ้ามีสายขุ่นไหลออกมาแสดงว่าเป็นแบคทีเรีย

+ พันธุ์ข้าวอะไรต้านทานโรคขอบใบแห้ง

กรมการข้าวระบุว่าสุพรรณบุรี 60 สุพรรณบุรี 90 สุพรรณบุรี 1 สุพรรณบุรี 2 และ กข23 ต้านทานโรคนี้ ส่วนขาวดอกมะลิ 105 กข6 เหนียวสันป่าตอง และพิษณุโลก 2 อ่อนแอ เชื้อปรับตัวได้และมีหลายสายพันธุ์ จึงควรถามศูนย์วิจัยข้าวในพื้นที่และหมุนเวียนพันธุ์

🔍 อาการของโรค

ตรวจสอบว่าพืชของคุณมีอาการเหล่านี้หรือไม่

ที่ขอบใบ (ระยะแรก): รอยช้ำฉ่ำน้ำที่ขอบใบของใบล่าง ข้างเดียวหรือสองข้าง
ที่ใบ: แผลลามจากปลายใบลงโคนใบ ขอบแผลเป็นคลื่น เปลี่ยนจากเหลืองเป็นเทาหรือขาว ใบแห้งม้วน
บนแผล: หยดเมือกสีครีมคล้ายยางสน แห้งเป็นเม็ดสีน้ำตาลที่หลุดไปกับน้ำฝน
ที่ต้นกล้า (ครีเสก): ใบเหี่ยว ม้วน สีเขียวอมเทา แล้วเหลืองเป็นสีฟาง ต้นมักตาย
ที่ใบยอด: เหลืองซีดทั้งใบหรือเป็นแถบเหลืองกว้าง (พบน้อยกว่า)
ที่กาบใบ: แผลลามถึงกาบใบและลำต้นในพันธุ์อ่อนแอ
ที่รวงและเมล็ด: เมล็ดลีบ เมล็ดเบา คุณภาพต่ำ ถ้าเป็นรุนแรงในระยะน้ำนม

🛒 สินค้าแนะนำสำหรับรักษาโรค

⚡ ผลิตภัณฑ์คุณภาพที่แนะนำสำหรับการรักษาและป้องกัน