ด้วงงวงมะพร้าว

พบทำลาย มะพร้าว มะพร้าวน้ำหอม อินทผลัม และอีก 4 ชนิด

หนอนเจาะในลำต้น ทำให้ยืนต้นตาย

มักวางไข่ในแผลจากด้วงแรด การคุมด้วงแรดจึงช่วยลดด้วงงวงด้วย

ชนิดแมลง
Rhynchophorus ferrugineus, Rhynchophorus vulneratus
แพร่ระบาดทาง
ตัวเต็มวัยบินได้ไกลราว 3 กม., วางไข่ในแผลและรอยด้วงแรด, ต้นปาล์มที่ขนย้ายมาจากที่อื่น, ต้นที่ตายแล้วทิ้งไว้ในสวน
พืชที่ถูกทำลาย (7 ชนิด)
มะพร้าว มะพร้าวน้ำหอม อินทผลัม ปาล์มน้ำมัน สาคู ลาน ปาล์มประดับ
อัปเดตล่าสุด
12 พ.ย. 2569
ด้วงงวงมะพร้าวตัวเต็มวัยสีน้ำตาลแดงมีงวงยาว เกาะอยู่ที่โคนทางใบมะพร้าวข้างรูเจาะ
7 ชนิดพืชที่ถูกทำลาย
📌

สรุปสั้น (TL;DR)

อ่าน 30 วินาที
  • 1 ด้วงงวงมะพร้าว (*Rhynchophorus ferrugineus*, *R. vulneratus*) คือด้วงมีงวงที่หนอนเจาะกินในลำต้นมะพร้าว อินทผลัม และปาล์มน้ำมัน
  • 2 วงจรชีวิต: ไข่ 2–3 วัน หนอน 61–109 วัน ดักแด้ 9–25 วัน ตัวเมียวางไข่ราว 527 ฟอง (กรมส่งเสริมการเกษตร)
  • 3 ด้วงงวงมักวางไข่ในแผลจากด้วงแรดมะพร้าว การคุมด้วงแรดจึงช่วยลดด้วงงวงด้วย
  • 4 อาการ: รูมีขุยเส้นใย น้ำสีน้ำตาลกลิ่นเหม็นไหล ใบเฉา ยอดหักพับ และยืนต้นตาย
  • 5 กับดักฟีโรโมน 4-เมทิล-5-โนนานอล 1 กับดักต่อ 10–12 ไร่ ร่วมกับทาแผลด้วยน้ำมันเครื่องใช้แล้วหรือชันผสมน้ำมันยาง
  • 6 สาร: ไดอะซินอน 60% EC (1B) 80 มล./น้ำ 20 ล. หรือฉีด อีมาเมกติน เบนโซเอต 1.92% EC (6) 30 มล./ต้น ในมะพร้าวสูง 12 ม.ขึ้นไป
  • 7 ต้นที่ถูกทำลายหนักให้โค่น ผ่า เก็บหนอนไปทำลาย และห้ามใช้คลอร์ไพริฟอส

📋 ภาพรวมโรค

ด้วงงวงมะพร้าว คือด้วงปากยื่นเป็นงวงในสกุล Rhynchophorus ที่หนอนเจาะกินอยู่ภายในลำต้นและยอดของมะพร้าว ปาล์มน้ำมัน อินทผลัม และปาล์มชนิดอื่น จนต้นเฉา ยอดหักพับ และยืนต้นตาย ชนิดหลักคือ Rhynchophorus ferrugineus หรือที่เรียกในภาษาอังกฤษว่า red palm weevil

🥚
~527 ฟอง
ไข่ต่อแม่ 1 ตัว
🐛
61–109 วัน
ระยะหนอนในลำต้น
✈️
~3 กม.
ระยะบินของตัวเต็มวัย
🪤
1 : 10–12 ไร่
กับดักฟีโรโมน

ความยากของศัตรูชนิดนี้คือระยะที่ทำลายต้นอยู่ข้างในลำต้นทั้งหมด กว่าเจ้าของสวนจะเห็นอาการ ต้นก็มักเสียหายหนักแล้ว บทความนี้รวบรวมข้อมูลจากกรมส่งเสริมการเกษตร กรมวิชาการเกษตร และหน่วยงานวิชาการต่างประเทศ ตั้งแต่ลักษณะตัวเต็มวัยและหนอน วงจรชีวิต ความเกี่ยวข้องกับด้วงแรดมะพร้าว อาการที่ต้องรีบสังเกต กับดักฟีโรโมน ไปจนถึงด้วงงวงมะพร้าวใช้ยาอะไรตามคำแนะนำของหน่วยงานรัฐ

🪲 ด้วงงวงคืออะไร ลักษณะด้วงงวงมะพร้าวตัวเต็มวัยและหนอน

ด้วงงวงคือด้วงที่ส่วนหัวยื่นยาวออกไปเป็นงวง ปากอยู่ที่ปลายงวง ด้วงงวงมะพร้าวเป็นด้วงงวงขนาดใหญ่ ตัวเต็มวัยสีน้ำตาลแดงหรือน้ำตาลดำ ยาวประมาณ 25–50 มิลลิเมตร ตามข้อมูลของกรมส่งเสริมการเกษตร

เพศผู้และเพศเมียแยกกันได้จากงวง เพศผู้มีงวงสั้นกว่าและมีขนสั้นขึ้นหนาแน่นตามงวง ส่วนเพศเมียไม่มีขนที่งวง ตัวเต็มวัยออกหากินกลางวันและบินได้ไกลราว 3 กิโลเมตร จึงย้ายจากสวนหนึ่งไปอีกสวนได้ง่าย TNAU ของอินเดียบรรยายว่าบนอกมีจุดสีเข้ม 6 จุด ส่วนเอกสารของ Defra สหราชอาณาจักรระบุว่าลายสีเข้มบนอกแปรผันได้มาก

ชื่อไทย ด้วงงวงมะพร้าว, ด้วงงวงมะพร้าวสีแดง, ด้วงงวงปาล์ม (ตัวหนอนบางพื้นที่เรียก ด้วงสาคู)
ชื่อภาษาอังกฤษ Red palm weevil, Asian palm weevil
ชื่อวิทยาศาสตร์ Rhynchophorus ferrugineus (Olivier) และ R. vulneratus (Panzer)
ตัวเต็มวัย สีน้ำตาลแดงถึงน้ำตาลดำ ยาว 25–50 มม. มีงวงยื่น (กรมส่งเสริมการเกษตร)
ไข่ สีขาว รีคล้ายกระสวย ขนาดราว 2 x 0.7 มม.
หนอน สีขาวครีม หัวสีน้ำตาลแดง ไม่มีขา ลำตัวป่องกลาง ลอกคราบ 10–11 ครั้ง
ดักแด้ อยู่ในรังที่ทำจากเส้นใยหรือเศษอาหารจากต้นมะพร้าว
ระยะที่ทำลาย หนอน กัดกินเนื้อเยื่ออ่อนในยอดและลำต้น ส่วนตัวเต็มวัยเจาะแผลเพื่อวางไข่

ตัวหนอนคือระยะที่สร้างความเสียหาย หนอนสีขาวครีมไม่มีขา หัวสีน้ำตาลแดง เอกสารของ Defra ระบุว่าหนอนโตได้ยาวถึงราว 50 มม. และเข้าดักแด้ในรังเส้นใยที่เหนียวมาก ยาวประมาณ 40 มม. ถ้าผ่าต้นที่ตายแล้วมักพบทั้งหนอนหลายขนาด รังดักแด้ และตัวเต็มวัยอยู่ด้วยกัน

💡 แยกด้วงงวงกับด้วงแรดให้ออก
ด้วงงวงมะพร้าวต่างจากด้วงแรดมะพร้าวตรงที่มี “งวง” ยื่นยาวจากหัว ส่วนด้วงแรดสีดำมันและมีเขาบนหัว ถ้าเจอด้วงตัวโตสีน้ำตาลแดงมีงวงเกาะที่โคนทางหรือบินมาที่แผลของต้นปาล์ม ให้รีบตรวจต้นนั้นทันที

🔄 วงจรชีวิตด้วงงวงมะพร้าว ไข่ หนอน ดักแด้ ใช้เวลากี่วัน

หนอนด้วงงวงมะพร้าวสีขาวครีมไม่มีขา หัวสีน้ำตาลแดง อยู่ในโพรงเนื้อเยื่อที่ถูกกัดกินในลำต้นปาล์ม
หนอนด้วงงวงมะพร้าวไม่มีขา หัวสีน้ำตาลแดง กัดกินอยู่ในลำต้นเป็นเวลา 61–109 วัน

ตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร (2565) ระยะไข่ 2–3 วัน ระยะหนอน 61–109 วัน ระยะดักแด้ 9–25 วัน และตัวเต็มวัยมีอายุ 61–139 วัน เมื่อรวมระยะไข่ หนอน และดักแด้ จะได้ราว 72–137 วันกว่าจะออกเป็นตัวเต็มวัย

แผนภาพวงจรชีวิตด้วงงวงมะพร้าว 4 ระยะ ไข่ 2 ถึง 3 วัน หนอน 61 ถึง 109 วัน ดักแด้ 9 ถึง 25 วัน และตัวเต็มวัย 61 ถึง 139 วัน
ภาพที่ 1: วงจรชีวิตด้วงงวงมะพร้าวตามคำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตร (2565) ระยะหนอนยาวที่สุดและเป็นระยะที่ทำลายต้น

ตัวเมียเจาะรูก่อนแล้ววางไข่ทีละฟอง ประมาณ 30 ฟองต่อวัน และตลอดอายุขัยวางไข่ได้ประมาณ 527 ฟอง แหล่งต่างประเทศให้ตัวเลขใกล้เคียงกัน EPPO ระบุว่าตัวเมียวางไข่มากกว่า 200 ฟองในช่วงราว 45 วัน ส่วน Defra ระบุ 200–300 ฟอง

ระยะ กรมส่งเสริมการเกษตร (ไทย) EPPO (ข้อมูลจากอินเดียเป็นหลัก)
ไข่ 2–3 วัน ฟักใน 3 วัน
หนอน 61–109 วัน 36–78 วัน (เฉลี่ย 55 วัน) ในอินเดีย
ก่อนดักแด้ / ดักแด้ 9–25 วัน ก่อนดักแด้ 3 วัน ดักแด้ 12–20 วัน
ตัวเต็มวัย อายุ 61–139 วัน อายุ 2–3 เดือน
ไข่ต่อแม่ 1 ตัว ประมาณ 527 ฟอง มากกว่า 200 ฟอง
ครบวงจร ราว 72–137 วัน (คำนวณจากตัวเลขข้างต้น) เฉลี่ย 82 วันในอินเดีย

อุณหภูมิมีผลกับจำนวนรุ่นมาก EPPO ระบุว่าในพื้นที่ที่อุณหภูมิเฉลี่ยทั้งปีสูงกว่า 19 °C ด้วงงวงเกิดได้มากกว่า 2 รุ่นต่อปี และในแถบเมดิเตอร์เรเนียน ด้วงงวงเจริญได้ 2–3 รุ่นในปาล์มอินทผลัมคานารีต้นเดียวก่อนที่ต้นจะตาย นั่นหมายความว่าต้นที่ถูกทำลายหนึ่งต้นอาจเป็นแหล่งผลิตด้วงรุ่นใหม่ให้ทั้งสวนได้หลายรอบ

🗺️ ด้วงงวงมะพร้าวสีแดง ด้วงงวงปาล์ม และชนิดที่พบในไทย

ชื่อด้วงงวงมะพร้าวสีแดงและด้วงงวงปาล์มหมายถึงด้วงกลุ่มเดียวกัน คือด้วงงวงสกุล Rhynchophorus ที่ทำลายต้นปาล์ม ในไทยมีรายงานทั้ง R. ferrugineus และ R. vulneratus

งานพันธุศาสตร์ของ Rugman-Jones และคณะ (2013) ยืนยันว่า R. vulneratus เป็นชนิดแยกจาก R. ferrugineus โดย R. ferrugineus มีถิ่นกำเนิดทางตอนเหนือและตะวันตกของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่ ส่วน R. vulneratus อยู่ทางใต้ลงไป เช่น สิงคโปร์ สุมาตรา ชวา และบาหลี ทั้งสองชนิดพบร่วมกันเฉพาะบนคาบสมุทรไทย-มาเลย์ คือภาคใต้ของไทยและตอนเหนือของมาเลเซีย ฐานข้อมูล EPPO ก็ระบุสถานะของ R. ferrugineus ในไทยว่า “พบ”

งานเดียวกันพบว่าสีลำตัวใช้แยกชนิดไม่ได้ แม้แบบที่พบบ่อยของ ferrugineus จะเป็นสีส้มมีลายดำ และของ vulneratus เป็นสีดำมีแถบแดง แต่ในแต่ละชนิดมีสีแปรผันได้ตั้งแต่ส้มจนเกือบดำทั้งตัว สำหรับเจ้าของสวน การจัดการของทั้งสองชนิดเหมือนกัน จึงไม่จำเป็นต้องแยกชนิด

เอกสารเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรที่เผยแพร่ในจังหวัดชุมพร (2565) เรียก “ด้วงงวงมะพร้าวชนิดเล็กและชนิดใหญ่” แต่ไม่ได้ระบุชื่อวิทยาศาสตร์ของแต่ละชนิดไว้ จึงไม่ควรเดาว่าชนิดเล็กหรือชนิดใหญ่คือชนิดใด

ประเด็น R. ferrugineus R. vulneratus
ถิ่นกำเนิด ตอนเหนือ/ตะวันตกของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่ ศรีลังกา ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ สุมาตรา ชวา บาหลี
ในประเทศไทย พบ (EPPO) พบร่วมกันในภาคใต้ (Rugman-Jones et al. 2013)
สีลำตัว มักสีส้มมีลายดำ แต่แปรผันมาก มักสีดำมีแถบแดง แต่แปรผันมาก
การรุกรานต่างประเทศ เกือบทุกประชากรที่รุกรานทั่วโลก ประชากรรุกรานเดียวที่ทราบคือแคลิฟอร์เนีย

🌴 ด้วงงวงมะพร้าวกินอะไรเป็นอาหาร และพืชที่ถูกทำลาย

ด้วงงวงมะพร้าวกินเนื้อเยื่อของต้นปาล์ม หนอนกัดกินส่วนอ่อน เช่น ยอดอ่อนหรือโคนต้น และเจริญเติบโตอยู่ภายในลำต้น กรมวิชาการเกษตรระบุว่าพบทำลายมะพร้าว อินทผลัม และพืชตระกูลปาล์มอื่น ๆ พบได้ทั่วประเทศและระบาดได้ตลอดทั้งปี ส่วนเอกสารของ Defra สหราชอาณาจักรระบุปาล์มน้ำมันไว้ในรายชื่อพืชอาศัย

ฐานข้อมูล EPPO ระบุว่าพืชอาศัยมีมากกว่า 40 ชนิดในวงศ์ปาล์ม ชนิดที่ชอบที่สุดคือมะพร้าว อินทผลัม และปาล์มอินทผลัมคานารี งานสำรวจในสงขลาและพัทลุงระบุว่าด้วงงวงมะพร้าวทำลายมะพร้าว ลาน และสาคู ส่วนงานวิจัยที่ราชบุรี (2569) ระบุว่าเป็นศัตรูสำคัญของมะพร้าวน้ำหอม ใครปลูกมะพร้าวน้ำหอมขายผลควรระวังเป็นพิเศษ และดูความเคลื่อนไหวของตลาดได้ที่หน้า ราคาผักผลไม้วันนี้

พืชอาศัย แหล่งที่ระบุ หมายเหตุ
มะพร้าว (รวมมะพร้าวน้ำหอม) กรมส่งเสริมการเกษตร, กรมวิชาการเกษตร, EPPO พืชอาศัยหลัก
อินทผลัม กรมวิชาการเกษตร, EPPO พืชอาศัยที่ชอบ
ปาล์มน้ำมัน Defra อยู่ในรายชื่อพืชอาศัยของ Defra
สาคู และลาน งานสำรวจสงขลา–พัทลุง (2553) ท่อนลานและท่อนสาคูใช้เป็นวัสดุเลี้ยงด้วงด้วย
ปาล์มประดับ เช่น ปาล์มวอชิงตัน Defra, University of Florida อยู่ในรายชื่อพืชอาศัยต่างประเทศ

นอกวงศ์ปาล์ม EPPO ระบุว่ามีบันทึกบนพืชอย่างนกปักษาสวรรค์ยักษ์ (Strelitzia nicolai) ส่วนอ้อยและอากาเว่เป็นข้อมูลจากการทดลองเท่านั้น ในสวนทั่วไปจึงให้เฝ้าระวังที่ต้นปาล์มเป็นหลัก

🦏 ด้วงงวงมะพร้าวกับด้วงแรดมะพร้าว เกี่ยวข้องกันอย่างไร

ด้วงแรดมะพร้าวเปิดทางให้ด้วงงวงมะพร้าว กรมส่งเสริมการเกษตรอธิบายว่ารอยแผลที่ด้วงแรดกัดจะกลายเป็นเนื้อเยื่ออ่อน ซึ่งเป็นจุดที่ด้วงงวงมะพร้าวเข้ามาวางไข่ แล้วนำไปสู่ยอดเน่าจนต้นตาย

กรมวิชาการเกษตรระบุว่าด้วงงวงมะพร้าวมักเข้าทำลายตามรอยทำลายของด้วงแรด ด้วงแรดเจาะต้นก่อน ด้วงงวงตามมาวางไข่ในแผล รูเจาะของด้วงแรด รอยแตกของเปลือก และเนื้อเยื่ออ่อนบริเวณโคนทางใบ นอกจากนี้ตัวเต็มวัยของด้วงงวงยังเจาะเนื้อเยื่อของต้นปาล์มอายุน้อยเพื่อวางไข่เองได้ด้วย

ประเด็น ด้วงแรดมะพร้าว ด้วงงวงมะพร้าว
รูปร่าง ด้วงปีกแข็งสีดำมันวาว ตัวผู้มีเขาคล้ายเขาแรด สีน้ำตาลแดง–น้ำตาลดำ มีงวงยื่นจากหัว
ระยะที่ทำลายต้น ตัวเต็มวัยเจาะกินยอดและโคนทาง หนอนกินอยู่ในลำต้นและยอด
แหล่งขยายพันธุ์ วางไข่ในดินหรือกองซากลึก 5–15 ซม. วางไข่ในแผลหรือรูบนต้นปาล์ม
วงจรชีวิต (กรมส่งเสริมการเกษตร) ไข่ 10–12 วัน หนอน 80–150 วัน ดักแด้ 23–28 วัน ไข่ 2–3 วัน หนอน 61–109 วัน ดักแด้ 9–25 วัน
ผลเสียหาย ทางใบแหว่ง ยอดเสียหาย และเกิดแผล ต้นเฉา ยอดหักพับ ยอดเน่า ยืนต้นตาย

ดังนั้นการกำจัดด้วงงวงที่ได้ผลต้องเริ่มที่ด้วงแรดด้วย กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้เก็บซากทางปาล์ม ตอเก่า อินทรียวัตถุที่เน่าเปื่อย มูลสัตว์ กองปุ๋ยหมัก และขุยมะพร้าว ซึ่งเป็นแหล่งขยายพันธุ์ของด้วงแรด เอกสารวิชาการการจัดการศัตรูมะพร้าวของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าการควบคุมด้วงแรดจะลดโอกาสการเข้าทำลายของด้วงงวงมะพร้าว

🩺 อาการมะพร้าวและปาล์มที่ถูกด้วงงวงมะพร้าวทำลาย

อาการที่เห็นชัดคือรูบนลำต้นหรือโคนทางที่มีเศษเส้นใยถูกดันออกมา มีของเหลวสีน้ำตาลไหลเยิ้ม ใบเฉา และยอดหักพับ แต่อาการเหล่านี้มักโผล่เมื่อหนอนกินเนื้อในไปมากแล้ว เอกสารของ Defra ระบุว่าต้นที่ถูกทำลายมักไม่แสดงอาการทรุดโทรมจนกว่าความเสียหายจะรุนแรง

ส่วนของต้น อาการ แหล่ง
ลำต้น / โคนทาง รูที่มีเศษเส้นใยที่ถูกเคี้ยวดันออกมา EPPO, TNAU
ลำต้น ของเหลวข้นสีน้ำตาลกลิ่นเหม็นไหลออกจากรูเจาะ กรมวิชาการเกษตร, EPPO
ภายในลำต้น เนื้อในเน่า กลายเป็นโพรง มีรูและเน่าลุกลาม กรมวิชาการเกษตร
ใบ ใบเฉาเพราะท่อลำเลียงน้ำและอาหารเสียหาย ใบในวงยอดเหลือง กรมวิชาการเกษตร, TNAU
ยอด ยอดเน่า ยอดหักพับ ต้นแก่ยอดงอแล้วหัก ต้นเล็กยอดเหี่ยว กรมส่งเสริมการเกษตร, TNAU
ทั้งต้น ยืนต้นตาย ลำต้นกลวงจนล้มได้ กรมส่งเสริมการเกษตร, Defra
เสียง ได้ยินเสียงหนอนกัดกินเมื่อแนบหูกับลำต้น EPPO, TNAU

ถ้าต้นปาล์มเฉาแต่ไม่พบรู ไม่มีขุย และไม่มีน้ำสีน้ำตาลไหล อาจเป็นสาเหตุอื่น เช่น ระบบรากเสียหายหรือโรค ลองเทียบอาการกับบทความ โรครากเน่าโคนเน่า เพื่อแยกปัญหาให้ถูกก่อนเลือกวิธีแก้

🔍 วิธีสำรวจด้วงงวงมะพร้าวในสวน และการตรวจพบเร็ว

วิธีที่ใช้กันมากที่สุดยังคงเป็นการเดินตรวจด้วยตา EPPO แนะนำให้ตรวจต้นปาล์มกลุ่มเสี่ยง คือต้นอายุน้อยกว่า 20 ปี ทุก 45 วัน และยอมรับว่าการทำลายระยะแรกตรวจพบได้ยากมาก

  • ดูโคนต้นและลำต้น หารูที่มีขุยเส้นใยและน้ำสีน้ำตาลไหล โดยเฉพาะต้นที่มีแผลหรือปลูกแบบโคนลอย
  • ดูโคนทางใบและยอด โดยเฉพาะต้นที่มีรอยด้วงแรดกัด เพราะเป็นจุดที่ด้วงงวงชอบวางไข่
  • ฟังเสียง แนบหูกับลำต้นในต้นที่สงสัย เสียงกัดกินของหนอนเป็นสัญญาณที่ EPPO และ TNAU ระบุไว้
  • ดูทรงพุ่ม ใบในวงยอดเหลือง ยอดเอียงผิดรูป หรือใบเฉาทั้งที่ดินมีน้ำ
  • ใช้กับดักฟีโรโมน เป็นตัวบอกว่ามีด้วงในพื้นที่ ถ้าจับได้ต่อเนื่องให้ตรวจต้นรอบ ๆ ละเอียดขึ้น

เป็นหลักทั่วไป ควรจดบันทึกต้นที่เคยมีแผลหรือเคยถูกด้วงแรดกัดไว้เป็นรายต้น แล้วตรวจต้นเหล่านั้นก่อนทุกรอบ เพราะแผลคือจุดที่ด้วงงวงใช้วางไข่

EPPO ระบุว่ามีงานวิจัยการตรวจหาด้วยเสียง กล้องถ่ายภาพความร้อน ดาวเทียม และสุนัขดมกลิ่น แต่ยังอยู่ระหว่างพัฒนา สำหรับสวนในไทย การเดินตรวจสม่ำเสมอร่วมกับกับดักฟีโรโมนยังเป็นวิธีที่ทำได้จริงที่สุด

🪤 กับดักฟีโรโมนด้วงงวงมะพร้าว ทำอย่างไร วางกี่จุด

กับดักถังพลาสติกใส่น้ำ ด้านบนมีแผ่นโฟมสีดำ แขวนอยู่ในสวนมะพร้าว
กับดักฟีโรโมนแบบถังพลาสติกใส่น้ำและแผ่นโฟมสีดำ วาง 1 กับดักต่อ 10–12 ไร่ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร (ภาพประกอบ)

กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำให้ใช้กับดักฟีโรโมน 4-เมทิล-5-โนนานอล (4-methyl-5-nonanol) ล่อตัวเต็มวัยแล้วนำไปทำลาย กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้วางกับดัก 1 กับดักต่อพื้นที่ 10–12 ไร่

งานของ Oehlschlager และคณะ (1995) ระบุ 4-methyl-5-nonanol เป็นฟีโรโมนรวมกลุ่มที่เพศผู้ผลิตขึ้นในด้วงงวงปาล์มเอเชีย R. bilineatus และระบุว่าไอโซเมอร์ (4S,5S) เป็นฟีโรโมนรวมกลุ่มของ R. ferrugineus และ R. vulneratus ด้วย การทดสอบภาคสนามในงานนั้นทำกับ R. bilineatus ที่ปาปัวนิวกินี ฟีโรโมนช่วยเพิ่มการดึงดูดทั้งเพศผู้และเพศเมียเข้าสู่กับดักที่มีอ้อยเป็นเหยื่อ

รายละเอียด คำแนะนำ แหล่ง
สารล่อ ฟีโรโมน 4-เมทิล-5-โนนานอล กรมส่งเสริมการเกษตร
จำนวนกับดัก 1 กับดัก ต่อ 10–12 ไร่ กรมวิชาการเกษตร
รูปแบบ ถังพลาสติกใส่น้ำ ด้านบนติดแผ่นโฟมสีดำ ด้วงบินชนแผ่นแล้วตกลงน้ำ กรมวิชาการเกษตร
เหยื่ออาหารเสริม ด้วงงวงถูกดึงดูดด้วยกับดักฟีโรโมนที่ใส่เหยื่ออาหาร เช่น อ้อย EPPO; อ้อยเป็นเหยื่อในงานภาคสนามของ Oehlschlager et al. 1995 (R. bilineatus)
สิ่งที่ไม่ได้ผล กับดักแสงไฟทั่วไปไม่ดึงดูดด้วงงวงมะพร้าว EPPO

ข้อควรรู้คือกับดักอย่างเดียวไม่พอ EPPO ระบุว่าใช้กับดักฟีโรโมนจับจำนวนมากได้ แต่พึ่งกับดักอย่างเดียวไม่ได้ ต้องทำร่วมกับการกำจัดต้นที่ถูกทำลาย การป้องกันแผล และการควบคุมด้วงแรด ควรวางกับดักห่างจากต้นปาล์มที่แข็งแรงพอสมควรเป็นหลักทั่วไป และเก็บด้วงที่จับได้ไปทำลายทุกครั้งที่ตรวจ

🪓 วิธีกำจัดด้วงงวงมะพร้าวแบบไม่ใช้สาร ทาแผล และทำลายต้นที่ถูกทำลาย

แผลที่โคนลำต้นมะพร้าวถูกทาปิดด้วยวัสดุสีดำเหนียวเพื่อกันด้วงวางไข่
ทาแผลที่ลำต้นด้วยน้ำมันเครื่องใช้แล้วหรือชันผสมน้ำมันยาง เพื่อกันด้วงงวงวางไข่

วิธีหลักที่หน่วยงานรัฐแนะนำคือไม่ให้เกิดแผล ถ้ามีแผลให้ทาปิดทันที และทำลายต้นที่ถูกทำลายหนักเพื่อตัดแหล่งขยายพันธุ์ วิธีเหล่านี้สำคัญกว่าการพ่นสาร เพราะหนอนอยู่ลึกในลำต้น สารสัมผัสตัวหนอนได้ยาก

แผนภาพ 6 ขั้นตอนจัดการด้วงงวงมะพร้าว ป้องกันแผล คุมด้วงแรด ทาแผล สำรวจและวางกับดักฟีโรโมน ทำลายต้นที่ถูกทำลายหนัก และใช้สารเมื่อจำเป็น
ภาพที่ 2: ลำดับการจัดการด้วงงวงมะพร้าว เน้นการป้องกันก่อน ใช้สารเคมีเป็นขั้นสุดท้าย
  • เขตกรรม: ไม่ปลูกมะพร้าวแบบโคนลอย และระวังไม่ให้เกิดแผลที่ลำต้น (กรมส่งเสริมการเกษตร)
  • ทาแผล: ทาแผลที่โคนหรือลำต้นด้วยน้ำมันเครื่องที่ใช้แล้ว หรือชันผสมน้ำมันยาง เพื่อกันด้วงวางไข่ กรมวิชาการเกษตรยังระบุส่วนผสมชันเรือกับน้ำมันยางไว้ด้วย ส่วน TNAU แนะนำให้อุดรูทางเข้าบนลำต้นด้วยปูนซีเมนต์หรือยางมะตอย
  • ตัดทางใบอย่างระวัง: TNAU แนะนำให้หลีกเลี่ยงการตัดทางใบเขียว ถ้าจำเป็นต้องตัดให้เหลือโคนทางยาวราว 120 ซม. เพื่อไม่ให้หนอนเข้าทางรอยตัด
  • ทำลายต้นที่ถูกทำลายหนัก: กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้โค่นต้น ตัดเป็นท่อน ผ่า แล้วเก็บหนอนไปทำลาย เอกสารของ University of Florida กล่าวถึงการสับและเผาวัสดุจากต้นที่ถูกทำลาย
  • เก็บความสะอาดสวน: เก็บซากทางปาล์ม ตอเก่า และกองอินทรียวัตถุที่เป็นแหล่งของด้วงแรด
⚠️ ต้นที่ตายคือแหล่งด้วงรุ่นใหม่
อย่าทิ้งต้นที่โค่นแล้วไว้ทั้งท่อนในสวน ในต้นที่ตายมักมีหนอน ดักแด้ และตัวเต็มวัยจำนวนมาก ถ้าไม่ผ่าและเก็บไปทำลาย ด้วงที่ออกจากรังจะบินไปหาต้นใหม่ได้ไกลราว 3 กิโลเมตร

🐞 ศัตรูธรรมชาติและชีวภัณฑ์สำหรับด้วงงวงมะพร้าว

ยังไม่มีศัตรูธรรมชาติที่ควบคุมด้วงงวงมะพร้าวได้ผลในระดับไร่ EPPO สรุปว่ายังไม่มีวิธีชีววิธีที่ประสบความสำเร็จเมื่อใช้ในแปลงขนาดใหญ่ เพราะหนอนอยู่ลึกในลำต้นและศัตรูธรรมชาติเข้าถึงได้ยาก

  • ไส้เดือนฝอยศัตรูแมลง Steinernema sp. และเชื้อราบิวเวอเรีย Beauveria bassiana มีรายงานจากแปลงในสเปนว่าน่าสนใจ ตามข้อมูลของ EPPO
  • ไรที่เกาะบนตัวด้วง มีรายงานในอินเดีย แต่ EPPO ระบุว่าเป็นเพียงไรที่อาศัยเกาะติดไปเท่านั้น ไม่ได้ควบคุมด้วง
  • เชื้อราเขียวเมทาไรเซียม (Metarhizium sp.) กรมวิชาการเกษตรพัฒนาใช้กับด้วงแรดมะพร้าวเป็นหลัก โดยใช้เชื้อราประมาณ 800 กรัมต่อกองล่อขนาด 2 x 2 x 0.5 เมตร รักษาความชื้น คลุมกอง และเติมใหม่ทุก 4 เดือน หรือ 2–3 ครั้งต่อปี การคุมด้วงแรดได้จะช่วยลดโอกาสที่ด้วงงวงมะพร้าวจะเข้าทำลายทางอ้อม
💡 เชื้อราเขียวช่วยทางอ้อม
กองล่อเชื้อราเขียวใช้กับด้วงแรด ไม่ได้ฆ่าหนอนด้วงงวงในลำต้นโดยตรง แต่เป็นการตัดต้นทางของแผลที่ด้วงงวงใช้วางไข่ จึงควรทำคู่กับการทาแผลและกับดักฟีโรโมน

🧪 ด้วงงวงมะพร้าวใช้ยาอะไร สารที่หน่วยงานรัฐแนะนำ

หน่วยงานรัฐของไทยแนะนำสาร 2 วิธี คือไดอะซินอน 60% EC (IRAC กลุ่ม 1B) ราดบริเวณแผลรูเจาะ และอีมาเมกติน เบนโซเอต 1.92% EC (IRAC กลุ่ม 6) ฉีดเข้าลำต้นมะพร้าวที่สูงตั้งแต่ 12 เมตรขึ้นไป

สาร (ชื่อสามัญ) กลุ่ม IRAC วิธีใช้และอัตรา ที่มา
ไดอะซินอน (diazinon) 60% EC 1B ออร์กาโนฟอสเฟต อัตรา 80 มล. ต่อน้ำ 20 ลิตร ใช้ 1–1.5 ลิตรต่อต้น ทุก 15–20 วัน เน้นลำต้นและโคนทางใบ ใช้ 1–2 ครั้งในช่วงระบาด ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร กรมวิชาการเกษตร (2565)
ไดอะซินอน (diazinon) 60% EC 1B ออร์กาโนฟอสเฟต ผสมน้ำ ราดบริเวณแผลรูเจาะหรือเนื้อเยื่ออ่อนที่ถูกทำลาย กรมส่งเสริมการเกษตร (2565)
อีมาเมกติน เบนโซเอต (emamectin benzoate) 1.92% EC 6 อะเวอร์เมกติน มะพร้าวสูงตั้งแต่ 12 ม. ฉีดเข้าต้นไม่ต้องผสมน้ำ 30 มล./ต้น เจาะ 2 รู รูละ 15 มล. เอียง 45° สูงจากดินราว 1 ม. ลึก 10–15 ซม. ปิดรูด้วยดินน้ำมัน กรมส่งเสริมการเกษตร

วิธีฉีดเข้าลำต้นด้วยอีมาเมกติน เบนโซเอต เป็นวิธีที่กรมส่งเสริมการเกษตรใช้กับหนอนหัวดำมะพร้าวเป็นหลัก และระบุว่าป้องกันด้วงงวงมะพร้าวได้ด้วย เอกสารระบุว่าป้องกันได้นานกว่า 3 เดือน และห้ามใช้กับมะพร้าวน้ำหอม มะพร้าวที่ใช้ทำกะทิ และมะพร้าวที่ใช้เก็บน้ำตาล สวนมะพร้าวน้ำหอมจึงต้องพึ่งการป้องกันแผล กับดัก และการทำลายต้นที่ถูกทำลายเป็นหลัก

⚠️ ความปลอดภัยในการใช้สาร
สารทุกชนิดต้องอ่านฉลากก่อนใช้ สวมถุงมือ หน้ากาก แว่นตา เสื้อแขนยาว และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามที่ฉลากกำหนด ห้ามใช้สารฉีดเข้าต้นกับมะพร้าวที่เก็บผลมาบริโภคน้ำหรือเนื้อ ตามข้อห้ามของกรมส่งเสริมการเกษตร เอกสารเตือนภัยเก่าบางฉบับยังระบุคลอร์ไพริฟอส 40% EC ไว้ แต่คลอร์ไพริฟอสถูกจัดเป็นวัตถุอันตรายชนิดที่ 4 ในปี 2563 และมีคำสั่งให้เกษตรกรส่งคืนผู้ขาย จึงห้ามนำมาใช้

สำหรับต้นที่ถูกทำลายหนักจนยอดหักพับแล้ว การใช้สารมักไม่คุ้ม กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้โค่นและผ่าเก็บหนอนไปทำลายแทน การใช้สารจึงเหมาะกับต้นที่เพิ่งพบแผลหรือรูเจาะระยะแรก และต้นข้างเคียงในช่วงที่มีการระบาด

🔁 ป้องกันการดื้อยา และข้อควรระวังเมื่อใช้สาร

หลักป้องกันการดื้อยาคือไม่ใช้สารกลุ่ม IRAC เดียวกันซ้ำติดต่อกันนาน ไดอะซินอนอยู่กลุ่ม 1B ส่วนอีมาเมกติน เบนโซเอตอยู่กลุ่ม 6 ซึ่งออกฤทธิ์ต่างกัน ตามตาราง IRAC ที่ CropLife Australia เผยแพร่

  • ใช้สารตามจำนวนครั้งที่คำแนะนำกำหนด ไดอะซินอนแบบราดใช้ 1–2 ครั้งในช่วงระบาดตามกรมวิชาการเกษตร
  • ถ้าต้องใช้สารซ้ำในฤดูถัดไป ให้สลับกลุ่ม IRAC เป็นหลักทั่วไป หลักเดียวกับที่ใช้กับแมลงศัตรูพืชอื่น เช่น เพลี้ยแป้ง
  • สารจะได้ผลน้อยถ้าไม่ลดแหล่งขยายพันธุ์ ต้นที่ตายหรือถูกทำลายหนักต้องถูกกำจัดออกจากสวนเสมอ
  • อย่าผสมสารเกินอัตรา การใช้เข้มข้นกว่าคำแนะนำไม่ได้ช่วยให้สารเข้าถึงหนอนในลำต้นมากขึ้น แต่เพิ่มอันตรายต่อคนและสิ่งแวดล้อม

🍽️ ด้วงมะพร้าว ด้วงสาคู ที่เลี้ยงเป็นอาหาร คือตัวเดียวกันไหม

หลายคนที่ค้นคำว่าด้วงมะพร้าวกำลังหาตัวหนอนที่เลี้ยงเป็นอาหาร ซึ่งในหลายพื้นที่เรียกว่าด้วงสาคู กรมวิชาการเกษตรระบุว่าด้วงงวงมะพร้าวเรียกอีกชื่อว่าด้วงสาคู และงานวิจัยในไทยเรียกการเลี้ยงนี้ว่าการเลี้ยงด้วงงวงมะพร้าว จึงเป็นแมลงกลุ่มเดียวกับศัตรูปาล์มในบทความนี้

งานสำรวจปี 2550–2551 พบฟาร์มเลี้ยง 31 แห่งในสงขลาและ 20 แห่งในพัทลุง ใช้ท่อนลาน (สงขลา) และท่อนสาคู (พัทลุง) เป็นวัสดุเลี้ยง และระบุว่าในอดีตการนำหนอนมาเป็นอาหารช่วยลดการระบาด ส่วนงานวิจัยที่ราชบุรี (2569) อ้างค่าโภชนาการของหนอนว่ามีโปรตีน 6.88% ไขมัน 18.71% และคาร์โบไฮเดรต 4.24%

ประเด็นที่ชาวสวนกังวลคือตัวเต็มวัยหลุดจากฟาร์มเลี้ยงไปทำลายสวนปาล์มใกล้เคียง งานวิจัยที่ราชบุรีจึงเสนอร่างมาตรฐานฟาร์ม เช่น ตั้งฟาร์มห่างจากสวนมะพร้าวอย่างน้อย 3 กิโลเมตร และใช้มุ้งตาข่ายอย่างน้อย 16 เมช ซึ่งเป็นข้อเสนอในงานวิจัย ไม่ใช่กฎหมาย

🛡️ วิธีป้องกันด้วงงวงมะพร้าวระยะยาว

การป้องกันระยะยาวคือทำให้สวนไม่มีแผลและไม่มีแหล่งขยายพันธุ์ ทั้งของด้วงงวงและด้วงแรด เพราะเมื่อหนอนเข้าไปในลำต้นแล้ว การแก้ไขทำได้ยากและมักต้องเสียต้นไป

  • ไม่ปลูกแบบโคนลอย และระวังไม่ให้เกิดแผลขณะใช้เครื่องมือหรือตัดทางใบ
  • ทาแผลทุกแผลด้วยน้ำมันเครื่องใช้แล้วหรือชันผสมน้ำมันยางทันที
  • เก็บซากทางปาล์ม ตอเก่า กองปุ๋ยหมัก และขุยมะพร้าวที่ไม่ใช้ เพื่อลดด้วงแรด
  • วางกับดักฟีโรโมน 1 กับดักต่อ 10–12 ไร่ และตรวจกับดักสม่ำเสมอ
  • ตรวจต้นอายุน้อยและต้นที่เคยมีแผลเป็นประจำ EPPO แนะนำทุก 45 วันสำหรับต้นอายุน้อยกว่า 20 ปี
  • โค่น ผ่า และทำลายต้นที่ถูกทำลายหนักทันที อย่าปล่อยให้เป็นแหล่งด้วงรุ่นใหม่
  • ระวังการนำต้นปาล์มจากที่อื่นเข้ามาในสวน Defra ระบุว่าด้วงงวงแพร่ไปต่างประเทศผ่านการค้าต้นปาล์ม
  • บำรุงต้นให้สมบูรณ์ด้วยปุ๋ยที่เหมาะสม ใช้ เครื่องมือคำนวณปุ๋ย ช่วยคำนวณ
💡 จัดการเป็นกลุ่มได้ผลกว่า
ชวนสวนข้างเคียงทำพร้อมกัน ทั้งเก็บซากและวางกับดัก เพราะด้วงงวงบินได้ไกลราว 3 กิโลเมตร ถ้าสวนข้าง ๆ ยังมีต้นตายทิ้งไว้ ด้วงก็บินกลับมาได้เรื่อย ๆ

📚 แหล่งอ้างอิง

🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?

เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ

ลงขายต้นไม้ฟรี ไม่มีค่าธรรมเนียม

❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

+ ด้วงงวงคืออะไร

ด้วงงวงคือด้วงที่ส่วนหัวยื่นยาวเป็นงวงและมีปากอยู่ที่ปลายงวง ด้วงงวงมะพร้าวเป็นด้วงงวงขนาดใหญ่ สีน้ำตาลแดงหรือน้ำตาลดำ ยาวประมาณ 25–50 มม. หนอนของมันเจาะกินอยู่ในลำต้นมะพร้าวและปาล์มจนต้นตายได้

+ ด้วงงวงมะพร้าวกินอะไรเป็นอาหาร

หนอนด้วงงวงมะพร้าวกินเนื้อเยื่ออ่อนของต้นปาล์ม เช่น ยอดอ่อนและโคนต้น และเจริญอยู่ภายในลำต้น พืชอาศัยในไทยได้แก่ มะพร้าว อินทผลัม สาคู และลาน ส่วนปาล์มน้ำมันอยู่ในรายชื่อพืชอาศัยของ Defra และ EPPO ระบุว่าพืชอาศัยมีมากกว่า 40 ชนิดในวงศ์ปาล์ม

+ ด้วงงวงมะพร้าวใช้ยาอะไร

กรมวิชาการเกษตรแนะนำไดอะซินอน 60% EC (IRAC 1B) อัตรา 80 มล. ต่อน้ำ 20 ลิตร ใช้ 1–1.5 ลิตรต่อต้น ทุก 15–20 วัน 1–2 ครั้งในช่วงระบาด ส่วนมะพร้าวสูงตั้งแต่ 12 เมตร กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำฉีดอีมาเมกติน เบนโซเอต 1.92% EC (IRAC 6) เข้าต้น 30 มล. ต่อต้น แต่ห้ามใช้กับมะพร้าวน้ำหอม มะพร้าวทำกะทิ และมะพร้าวเก็บน้ำตาล

+ ด้วงงวงมะพร้าวกับด้วงแรดเกี่ยวข้องกันอย่างไร

ด้วงแรดมะพร้าวกัดต้นจนเป็นแผล แล้วด้วงงวงมะพร้าวเข้ามาวางไข่ในแผลนั้น จนต้นยอดเน่าและตาย การควบคุมด้วงแรดด้วยการเก็บซากและใช้เชื้อราเขียวจึงช่วยลดการเข้าทำลายของด้วงงวงไปด้วย

+ ด้วงมะพร้าวกับด้วงสาคูเป็นตัวเดียวกันไหม

กรมวิชาการเกษตรระบุว่าด้วงงวงมะพร้าวเรียกอีกชื่อว่าด้วงสาคู และงานวิจัยในไทยเรียกการเลี้ยงหนอนเป็นอาหารว่าการเลี้ยงด้วงงวงมะพร้าว จึงเป็นแมลงกลุ่มเดียวกัน ผู้เลี้ยงควรป้องกันไม่ให้ตัวเต็มวัยหลุดไปทำลายสวนปาล์มใกล้เคียง

💥 ลักษณะการทำลาย

ลักษณะความเสียหายที่เกิดจากการทำลายของแมลง

ที่ลำต้น: รูเจาะที่มีเศษเส้นใยถูกดันออกมา
ที่ลำต้น: ของเหลวข้นสีน้ำตาลกลิ่นเหม็นไหลจากรู
ภายในลำต้น: เนื้อในเน่าเป็นโพรง มีหนอนและรังดักแด้
ที่ใบ: ใบเฉา ใบในวงยอดเหลือง
ที่ยอด: ยอดเน่า ยอดหักพับหรืองอแล้วหัก
ทั้งต้น: ยืนต้นตาย ลำต้นกลวงจนล้มได้
เสียง: ได้ยินเสียงหนอนกัดกินเมื่อแนบหูกับลำต้น

🛒 สินค้าแนะนำสำหรับกำจัดแมลง

⚡ ผลิตภัณฑ์คุณภาพที่แนะนำสำหรับการกำจัดและป้องกัน