เพลี้ยไก่แจ้
พบทำลาย ทุเรียน ส้มเขียวหวาน ส้มโอ และอีก 5 ชนิด
ใบเป็นจุดเหลือง หงิกงอ แห้งร่วง ตัวเต็มวัยอยู่ได้ถึง 6 เดือน
- ชนิดแมลง
- Allocarsidara malayensis (Crawford) (เอกสารไทยสะกด Allocaridara), Diaphorina citri Kuwayama
- แพร่ระบาดทาง
- ตัวเต็มวัยเคลื่อนย้ายวางไข่ในใบอ่อน, ลมพัดพา, ติดไปกับต้นกล้าและกิ่งพันธุ์, ต้นแก้วและพืชวงศ์ส้มรอบสวน และอื่น ๆ
- พืชที่ถูกทำลาย (8 ชนิด)
- ทุเรียน ส้มเขียวหวาน ส้มโอ มะนาว มะกรูด ต้นแก้ว ใบกะหรี่ มะขวิด
- อัปเดตล่าสุด
- 10 พ.ย. 2569
สรุปสั้น (TL;DR)
อ่าน 30 วินาที- เพลี้ยไก่แจ้ คือแมลงกลุ่มไซลิด ในไทยมี 2 ชนิดสำคัญ: เพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน (*Allocarsidara malayensis*) และ เพลี้ยไก่แจ้ส้ม (*Diaphorina citri*)
- ชื่อ "ไก่แจ้" มาจาก ปุยขาวยาวที่ท้ายตัวอ่อน คล้ายหางไก่
- ทุเรียน: ทำลาย เฉพาะใบอ่อน ใบเป็นจุดเหลือง หงิกงอ แห้งร่วง มีสารเหนียวขาวและเชื้อรา พันธุ์ ชะนี เสียหายมาก
- ตัวเต็มวัยเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียนอายุยืน ถึง 6 เดือน วางไข่ในเนื้อใบ กลุ่มละ 8–14 ฟอง
- ไม่ใช้สาร: พ่นยูเรีย 46-0-0 200 กรัม/น้ำ 20 ลิตร ให้ใบอ่อนแตกพร้อมกัน พ่นเฉพาะต้นที่แตกช้า กับดักกาวเหลือง
- ใช้ยาอะไร (ทุเรียน): ไทอะมีทอกแซม 25% WG 8 ก. ไดโนทีฟูแรน 10% WP 15 ก. อิมิดาโคลพริด 70% WG 5 ก. ต่อน้ำ 20 ลิตร พ่นทุก 7–10 วันช่วงแตกใบอ่อน
- เพลี้ยไก่แจ้ส้มเป็น พาหะโรคกรีนนิ่ง ใช้กิ่งพันธุ์ปลอดโรค และ สลับกลุ่ม IRAC เพราะสารหลักอยู่กลุ่ม 4A เดียวกัน
📋 ภาพรวมโรค
เพลี้ยไก่แจ้ คือแมลงปากดูดตัวเล็กในกลุ่มไซลิด (psyllid หรือ jumping plant lice) ที่ดูดน้ำเลี้ยงจากใบอ่อนและยอดอ่อน ในไทยมี 2 ชนิดที่สำคัญ คือ เพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน ซึ่งทำให้ใบอ่อนทุเรียนเป็นจุดเหลือง หงิกงอ และร่วง กับเพลี้ยไก่แจ้ส้ม ซึ่งเป็นพาหะของโรคกรีนนิ่งในส้มและมะนาว
ทั้งสองชนิดระบาดในช่วงที่ต้นแตกใบอ่อน และตัวอ่อนขับสารสีขาวออกมาเหมือนกัน แต่การจัดการต่างกัน ทุเรียนเน้นเรื่องการทำให้ใบอ่อนแตกพร้อมกันและพ่นสารในช่วงแตกยอด ส่วนส้มต้องคุมแมลงเพื่อกันโรคกรีนนิ่ง บทความนี้รวมที่มาของชื่อ อาการ ช่วงระบาด วิธีสำรวจ วิธีกำจัดแบบไม่ใช้สาร และเพลี้ยไก่แจ้ใช้ยาอะไรตามเอกสารของกรมวิชาการเกษตรและกรมส่งเสริมการเกษตร
🐔 เพลี้ยไก่แจ้ คืออะไร ทำไมเรียกว่า “ไก่แจ้”
ชื่อ “เพลี้ยไก่แจ้” มาจากตัวอ่อนของเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน ซึ่งมีปุยหรือเส้นใยสีขาวยาวติดอยู่ท้ายลำตัว ดูคล้ายหางไก่ เอกสารแมลงศัตรูทุเรียนของกรมวิชาการเกษตรอธิบายที่มาของชื่อไว้แบบนี้
ตัวอ่อนที่เพิ่งฟักยาวราว 1 มิลลิเมตร เมื่อโตขึ้นยาวราว 3 มิลลิเมตร และมีปุยขาวชัดเจนที่ส่วนท้าย ส่วนตัวเต็มวัยเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียนมีสีน้ำตาลปนเขียว ยาวราว 5 มิลลิเมตร ปกติไม่ค่อยบินถ้าไม่ถูกรบกวน
สำหรับเพลี้ยไก่แจ้ส้ม จุดสังเกตที่ชัดที่สุดคือท่าเกาะ เอกสารการจัดการศัตรูส้มโอของกรมวิชาการเกษตรระบุว่า ขณะเกาะนิ่ง ลำตัวจะยกทำมุมราว 45 องศากับแนวที่เกาะ ส่วน UF/IFAS ระบุว่าหัวเกือบแตะผิวใบและลำตัวยกขึ้นราว 30 องศา ท่าก้มหัวยกท้ายนี้ช่วยให้จำตัวเต็มวัยได้ง่ายบนยอดอ่อน
ตัวอ่อนเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียนมีปุยขาว จึงอาจถูกเข้าใจว่าเป็นเพลี้ยแป้ง ให้ดูตำแหน่งที่พบ เพลี้ยไก่แจ้ทุเรียนเกาะเฉพาะใบอ่อนที่ยังไม่โตเต็มที่ และปุยขาวอยู่ที่ท้ายตัวเป็นพู่ยาว
🧬 ชื่อวิทยาศาสตร์ และเพลี้ยไก่แจ้มาจากไหน
เพลี้ยไก่แจ้ทุเรียนมีชื่อที่ถูกต้องตามการจัดจำแนกปัจจุบันว่า Allocarsidara malayensis (Crawford, 1919) สกุลนี้ตั้งโดย Hollis ในปี 1987 ส่วนเอกสารของกรมวิชาการเกษตรและหน่วยงานไทยส่วนใหญ่สะกดว่า Allocaridara malayensis และจัดไว้ในวงศ์ Psyllidae
การจัดจำแนกไซลิดฉบับปรับปรุงของ Burckhardt และคณะ (2021) จัดสกุลนี้ไว้ในวงศ์ Carsidaridae ทั้งสองชื่อหมายถึงแมลงตัวเดียวกัน ถ้าค้นข้อมูลต่างประเทศให้ใช้ตัวสะกด Allocarsidara แมลงชนิดนี้มีรายงานเป็นศัตรูทุเรียนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และฐานข้อมูล Psyllids.org ระบุว่าทุเรียนพันธุ์ชะนีอ่อนแอเป็นพิเศษ
เพลี้ยไก่แจ้ส้ม Diaphorina citri Kuwayama มีถิ่นกำเนิดในเอเชียใต้ แล้วแพร่ไปเกือบทุกแหล่งที่ปลูกส้ม และเข้าถึงรัฐฟลอริดาในทศวรรษ 1990 ในไทยรายงานของกรมวิชาการเกษตรพบในแหล่งปลูกส้มภาคเหนือ และเอกสารส้มโอปี 2558 ระบุว่าแพร่จากภาคเหนือและภาคตะวันออกเข้ามาถึงภาคกลาง เช่น ปทุมธานี
เพลี้ยไก่แจ้เกิดจากอะไร คำตอบคือไม่ได้เกิดขึ้นเองจากต้นไม้ แต่มาจากตัวเต็มวัยที่เคลื่อนย้ายเข้ามาวางไข่ในใบอ่อน สำหรับเพลี้ยไก่แจ้ส้ม Koizumi และคณะ (1997) พบว่าลมแรงช่วยพาแมลงไปตามทิศลม UF/IFAS ระบุว่าการแพร่ระยะไกลเกิดจากต้นกล้าที่มีแมลงติดมา และรายงานของกรมวิชาการเกษตรที่เชียงใหม่พบเพลี้ยไก่แจ้ส้มสะสมมากในสวนส้มที่ถูกทิ้งร้างและไม่ได้ดูแล
🔄 วงจรชีวิตเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน
เพลี้ยไก่แจ้ทุเรียนมีระยะไข่ ตัวอ่อน และตัวเต็มวัย ตัวเต็มวัยวางไข่ฝังเข้าไปในเนื้อใบอ่อน เห็นเป็นตุ่มสีเหลืองหรือน้ำตาลเรียงเป็นกลุ่ม กลุ่มละราว 8–14 ฟอง
ไข่ฟักเป็นตัวอ่อนขนาดราว 1 มิลลิเมตร ตัวอ่อนวัยโตยาวราว 3 มิลลิเมตร มีปุยขาวติดตามลำตัวโดยเฉพาะส่วนท้าย ระยะตัวอ่อนเป็นระยะที่ทำความเสียหายมากที่สุด ตัวเต็มวัยอายุยืนได้ถึง 6 เดือน ทั้งตัวอ่อนและตัวเต็มวัยอาศัยอยู่ด้านหลังใบ
เอกสารไทยที่เปิดตรวจได้ไม่ได้บอกจำนวนวันของระยะไข่และตัวอ่อน จึงไม่ควรใช้ตัวเลขวงจรชีวิตของเพลี้ยไก่แจ้ส้มมาคิดแทน จุดที่ต้องจำคือ ตัวเต็มวัยอยู่ได้นาน จึงรอวางไข่ในใบอ่อนชุดใหม่ได้ทุกครั้งที่ทุเรียนแตกยอด
🌳 เพลี้ยไก่แจ้ในทุเรียน อาการและความเสียหาย
เพลี้ยไก่แจ้ในทุเรียนทำลายเฉพาะใบอ่อนที่ยังไม่โตเต็มที่ ตัวอ่อนและตัวเต็มวัยดูดน้ำเลี้ยงจนใบอ่อนเป็นจุดสีเหลือง ไม่เจริญเติบโต ถ้าระบาดมากใบจะหงิกงอ
ถ้าเพลี้ยเข้าทำลายตอนใบอ่อนยังเล็กมากและยังไม่คลี่ ใบจะแห้งและร่วง ตัวอ่อนยังขับสารเหนียวสีขาวคลุมใบ ทำให้เชื้อราขึ้นตามบริเวณนั้น เอกสารของสำนักงานเกษตรจังหวัดตราดเสริมว่าใบมีขนาดเล็กผิดปกติ และยอดอ่อนอาจแห้งตายเมื่อระบาดหนัก
ทุเรียนพันธุ์ชะนีเป็นพันธุ์ที่มีรายงานว่าเสียหายมากที่สุด เอกสารกรมวิชาการเกษตรระบุว่าทุเรียนต้องมีใบอ่อนที่สมบูรณ์ราว 2–3 ชุดต่อปี ใบอ่อนที่ถูกทำลายซ้ำทุกรอบจึงกระทบความพร้อมของต้น ถ้าใบเหลืองทั้งต้นโดยไม่พบตัวเพลี้ยบนใบอ่อน และโคนต้นมีแผล ให้ตรวจเรื่องโรครากเน่าโคนเน่าแทน เพราะเป็นปัญหาคนละสาเหตุ
📅 ช่วงระบาดของเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน
เพลี้ยไก่แจ้ทุเรียนระบาดตามรอบแตกใบอ่อนของทุเรียน ไม่ได้ผูกกับเดือนใดเดือนหนึ่งตายตัว เอกสารของสำนักงานเกษตรจังหวัดตราดระบุว่าพบระหว่างเดือนมิถุนายนถึงพฤศจิกายน ช่วงที่ควรเฝ้าระวังคือกลางมิถุนายนถึงกลางกรกฎาคม และกลางสิงหาคมถึงกลางกันยายน
ประกาศเตือนภัยของกรมวิชาการเกษตรช่วง 7–20 มกราคม 2569 ก็เตือนเรื่องเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน ในช่วงที่ภาคใต้มีฝนตกและทุเรียนแตกใบอ่อน แสดงว่าทุกครั้งที่สวนแตกยอดคือช่วงเสี่ยง และรายงานสถานการณ์ศัตรูพืชของกระทรวงเกษตรฯ ณ 19 ตุลาคม 2565 พบพื้นที่ระบาด 637 ไร่ใน 9 จังหวัด ได้แก่ จันทบุรี ตราด ระยอง กระบี่ ชุมพร นครศรีธรรมราช ยะลา สงขลา และสุราษฎร์ธานี
ปัญหาอีกข้อคือ ทุเรียนในสวนเดียวกันมักแตกใบอ่อนไม่พร้อมกัน เพลี้ยจึงย้ายจากต้นที่แตกยอดก่อนไปต้นที่แตกทีหลังได้ต่อเนื่อง ทำให้ช่วงเสี่ยงของทั้งสวนยาวขึ้น นี่คือเหตุผลที่คำแนะนำของหน่วยงานรัฐเน้นการทำให้ใบอ่อนแตกพร้อมกัน
🔎 วิธีสำรวจเพลี้ยไก่แจ้และเกณฑ์ที่ต้องเริ่มป้องกัน
ให้สำรวจใบอ่อนทุกสัปดาห์ในช่วงทุเรียนแตกยอด โดยพลิกดูด้านหลังใบหาตัวอ่อนที่มีปุยขาวและตุ่มไข่ในเนื้อใบ กรมส่งเสริมการเกษตรให้พ่นสารเมื่อทุเรียนส่วนใหญ่ในสวนแตกใบอ่อน ส่วนเอกสารจังหวัดตราดให้เกณฑ์เป็นตัวเลขไว้ดังนี้
สำหรับเพลี้ยไก่แจ้ส้ม เอกสารของกรมวิชาการเกษตรแนะนำให้สุ่มดู 5 ยอดต่อต้น จำนวน 10–20 ต้นต่อสวนในช่วงแตกตาและยอดอ่อน และแขวนกับดักกาวเหนียวสีเหลือง 5 กับดักต่อไร่เพื่อดูปริมาณตัวเต็มวัย ถ้าพบเพลี้ยไก่แจ้ส้มบนกับดักให้ป้องกันกำจัดทันที เพราะเกี่ยวข้องกับโรคกรีนนิ่ง
จดวันที่แต่ละต้นเริ่มแตกใบอ่อนไว้ในสมุดสวน จะรู้ว่าต้นไหนแตกช้ากว่าเพื่อน และพ่นสารเฉพาะต้นนั้นได้ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร ช่วยลดสารและรักษาศัตรูธรรมชาติในสวน
🌿 วิธีกำจัดเพลี้ยไก่แจ้แบบไม่ใช้สาร

หัวใจของการคุมเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียนแบบไม่พึ่งสารคือ ทำให้ใบอ่อนแตกพร้อมกันเพื่อย่นช่วงที่เพลี้ยเข้าทำลาย และรักษาศัตรูธรรมชาติไว้ในสวน วิธีที่หน่วยงานรัฐแนะนำมีดังนี้
- กระตุ้นให้แตกใบอ่อนพร้อมกัน ด้วยการพ่นปุ๋ยยูเรีย (46-0-0) อัตรา 200 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร ตามประกาศเตือนภัยของกรมส่งเสริมการเกษตรและรายงานสถานการณ์ของกระทรวงเกษตรฯ เอกสารจังหวัดตราดระบุปริมาณพ่น 10 ลิตรต่อต้น 2 ครั้ง (มิ.ย.–ก.ค. และ ส.ค.–ก.ย.)
- พ่นเฉพาะต้น ต้นที่แตกใบอ่อนไม่พร้อมต้นอื่นให้พ่นสารเฉพาะต้นนั้น แทนการพ่นทั้งสวน
- ฉีดพ่นน้ำ ใส่ใบอ่อนที่คลี่แล้ว
- กับดักกาวเหนียวสีเหลือง ล่อตัวเต็มวัยในช่วงแตกใบอ่อน
- เชื้อราบิวเวอเรีย พ่นเป็นทางเลือกชีวภัณฑ์ตามเอกสารจังหวัดตราด
- อนุรักษ์ศัตรูธรรมชาติ หลีกเลี่ยงการพ่นสารทั้งสวนเมื่อไม่จำเป็น
ถ้าต้องการคำนวณปริมาณปุ๋ยยูเรียให้พอดีกับจำนวนต้นและถังพ่น ใช้เครื่องคำนวณปุ๋ยของเกษตรไอเดียช่วยได้ การพ่นยูเรียมีจุดประสงค์เพื่อจัดรอบแตกใบอ่อนเท่านั้น ไม่ได้ฆ่าเพลี้ยโดยตรง สำหรับส้ม เอกสารกรมวิชาการเกษตรแนะนำให้ตัดยอดที่มีไข่หรือตัวอ่อนบนต้นแก้วที่ปลูกใกล้สวนไปเผาทำลาย และไม่นำกิ่งพันธุ์ที่ไม่ผ่านการรับรองว่าปลอดโรคเข้าสวน
🐞 ศัตรูธรรมชาติของเพลี้ยไก่แจ้

เพลี้ยไก่แจ้มีศัตรูธรรมชาติทั้งด้วงเต่า แมลงช้าง และแตนเบียน กรมวิชาการเกษตรรายงานว่าแตนเบียนวงศ์ Encyrtidae พบในเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียนค่อนข้างสูง โดยเฉพาะในสวนที่ใช้สารเคมีน้อย
ในฟลอริดา Tamarixia radiata ตั้งรกรากได้ในแหล่งปลูกส้มส่วนใหญ่ ส่วน D. aligarhensis ยังตั้งรกรากไม่ได้ UF/IFAS ระบุว่าการใช้สารฆ่าแมลงที่มากขึ้นเป็นปัจจัยหนึ่งที่ขัดขวางแตนเบียนตัวนี้ บทเรียนคือ ยิ่งพ่นสารทั้งสวนบ่อย ศัตรูธรรมชาติก็ยิ่งอยู่ไม่ได้
🧪 เพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน ใช้ยาอะไร ใช้ยากลุ่มไหน
เมื่อเพลี้ยไก่แจ้ระบาดมาก กรมวิชาการเกษตรแนะนำสารกลุ่มนีโอนิโคตินอยด์ (กลุ่ม 4A) เช่น ไทอะมีทอกแซม ไดโนทีฟูแรน อิมิดาโคลพริด หรือแลมบ์ดา-ไซฮาโลทริน (กลุ่ม 3A) พ่นทุก 7–10 วันในช่วงระยะแตกใบอ่อน อัตราด้านล่างเป็นอัตราต่อน้ำ 20 ลิตร
คำแนะนำนี้มาจากงานวิจัยของกรมวิชาการเกษตรที่อำเภอขลุง จังหวัดจันทบุรี ปี 2554–2555 ซึ่งนับตัวอ่อนบนใบอ่อน 50 ใบต่อต้น ก่อนพ่นพบราว 226–315 ตัว หลังพ่น 14 วัน แปลงที่ใช้ไทอะมีทอกแซมและสารผสมไทอะมีทอกแซม/แลมบ์ดา-ไซฮาโลทริน เหลือ 0 ตัว อิมิดาโคลพริด 3.33 ตัว และไดโนทีฟูแรน 6.00 ตัว ทั้งสี่กรรมวิธีไม่ต่างกันทางสถิติ ขณะที่แปลงพ่นน้ำเปล่ามี 128.33 ตัว
ส่วนคาร์โบซัลแฟน 20% EC (กลุ่ม 1A) และสารผสมไซเพอร์เมทริน/โฟซาโลน (กลุ่ม 3A + 1B) ซึ่งเคยอยู่ในคำแนะนำเดิม ได้ผลสั้นกว่า เมื่อครบ 14 วันเหลือ 181.67 และ 110.33 ตัว ไม่ต่างจากแปลงพ่นน้ำ ผู้วิจัยอธิบายว่าสารนีโอนิโคตินอยด์ดูดซึมเข้าต้นจึงยังได้ผลแม้มีฝนตกต่อเนื่อง และไม่พบอาการเป็นพิษต่อยอดและใบทุเรียน
สรุปคำถาม “เพลี้ยไก่แจ้ใช้ยากลุ่มไหน” สารที่ได้ผลดีที่สุดในงานทดลองอยู่ในกลุ่ม 4A แต่ไทอะมีทอกแซม ไดโนทีฟูแรน และอิมิดาโคลพริดอยู่กลุ่มเดียวกันทั้งหมด การเปลี่ยนจากตัวหนึ่งไปอีกตัวจึงไม่นับเป็นการสลับกลุ่ม เกษตรกรที่ปลูกทุเรียนเพื่อขาย ตรวจราคาก่อนวางแผนต้นทุนการพ่นได้ที่ราคาผักผลไม้วันนี้
🍊 เพลี้ยไก่แจ้ส้ม พาหะโรคกรีนนิ่ง

เพลี้ยไก่แจ้ส้ม Diaphorina citri เป็นพาหะของโรคกรีนนิ่ง หรือโรคใบเหลืองต้นโทรม (Huanglongbing) ซึ่งเกิดจากแบคทีเรีย Candidatus Liberibacter asiaticus ที่อาศัยในท่ออาหารของพืช กรมวิชาการเกษตรระบุว่าโรคนี้แพร่ได้ 2 ทาง คือติดไปกับกิ่งตอนหรือต้นกล้าที่มีเชื้อ และถ่ายทอดโดยเพลี้ยไก่แจ้ส้ม
การถ่ายทอดเชื้อ: เอกสารกรมวิชาการเกษตรระบุว่าเพลี้ยต้องดูดกินอย่างน้อย 15 นาทีเพื่อรับเชื้อ เชื้อเพิ่มจำนวนในต่อมน้ำลายและทางเดินอาหารราว 1 วันขึ้นไป แล้วจึงถ่ายทอดได้ UF/IFAS เพิ่มว่าเมื่อดูดกินนาน 1 ชั่วโมงขึ้นไปพบการติดเชื้อ 100% และแมลงที่มีเชื้อจะถ่ายทอดได้ตลอดชีวิต งานของ Koizumi และคณะ (1997) ที่น่าน พบว่าเพลี้ยจากแปลงถ่ายทอดโรคให้ต้นกล้าได้อย่างน้อย 41%
อาการโรคกรีนนิ่งที่กรมวิชาการเกษตรอธิบายคือ ใบเหลืองคล้ายอาการขาดธาตุ เส้นกลางใบและเส้นใบยังเขียว ใบเล็ก หนา ปลายใบชี้ตั้ง ต้นโทรม และผลร่วงก่อนเก็บเกี่ยว โรคนี้เคยระบาดในสวนส้มรังสิตกว่า 100,000 ไร่ในปี 2538 ส่วนความเสียหายจากการดูดกินโดยตรงคือยอดอ่อนเสียหาย ใบหงิกเหี่ยว ต้นชะงักการเจริญ และติดผลน้อยลง
ช่วงระบาด: เอกสารกรมวิชาการเกษตรพบไข่และตัวอ่อนในส้มเขียวหวานมากช่วงมกราคม–มีนาคม และพฤษภาคม–กรกฎาคม ตรงกับช่วงแตกยอดอ่อน ส่วนตัวเต็มวัยพบได้ตลอดปี นอกจากพืชวงศ์ส้ม Koizumi และคณะยังพบว่าเพลี้ยไก่แจ้ส้มขยายพันธุ์บนต้นแก้ว (Murraya paniculata) ต้นใบกะหรี่ (M. koenigii) และมะขวิด (Limonia acidissima) แม้ต้นแก้วจะไม่ติดเชื้อกรีนนิ่ง แต่เป็นแหล่งเพาะเพลี้ยได้
🍋 เพลี้ยไก่แจ้มะนาว ส้มโอ และลำไย
เพลี้ยไก่แจ้ในมะนาวคือเพลี้ยไก่แจ้ส้ม Diaphorina citri ชนิดเดียวกัน รายงานสำรวจแมลงศัตรูพืชส่งออกของกรมวิชาการเกษตร ปี 2560 จัดเป็นแมลงศัตรูสำคัญของมะนาว ทำลายยอดและตา พบในเพชรบุรี ราชบุรี สมุทรสาคร พะเยา กาญจนบุรี นครนายก สุพรรณบุรี พิจิตร และฉะเชิงเทรา
คนปลูกมะนาวจึงต้องดูยอดอ่อนทุกครั้งที่แตกยอด และระวังโรคกรีนนิ่ง ซึ่งกรมวิชาการเกษตรระบุว่าเข้าทำลายส้มทุกชนิดที่ปลูกเป็นการค้า ในส้มโอ เอกสารปี 2558 ระบุว่าเพลี้ยไก่แจ้ส้มพบไม่มากนัก และเป็นปัญหาหลักในส้มเขียวหวาน
สำหรับคำค้น “เพลี้ยไก่แจ้ลำไย” เอกสารของกรมวิชาการเกษตรที่เราเปิดตรวจไม่ได้ระบุไซลิดชนิดใดว่าเป็นเพลี้ยไก่แจ้ของลำไย ถ้าพบแมลงมีปุยขาวบนยอดลำไย ควรเก็บตัวอย่างไปให้สำนักงานเกษตรอำเภอหรือศูนย์วิจัยของกรมวิชาการเกษตรจำแนกก่อนเลือกสาร เพราะอาจเป็นเพลี้ยแป้งหรือแมลงอื่นที่ใช้สารต่างกัน
💊 เพลี้ยไก่แจ้ส้ม ใช้ยาอะไร
เอกสารการจัดการศัตรูส้มโอเพื่อการส่งออกของกรมวิชาการเกษตร (2558) แนะนำสารด้านล่างเมื่อพบเพลี้ยไก่แจ้ส้มบนกับดัก และให้พ่นให้ทั่วทรงพุ่ม ถ้าระบาดน้อยใช้ปิโตรเลียมสเปรย์ออยล์ได้
สังเกตว่าอัตราสารในส้มต่างจากในทุเรียนมาก แม้เป็นสารชื่อเดียวกัน เพราะสูตรความเข้มข้นต่างกันและเป็นคำแนะนำคนละพืช ห้ามนำอัตราของพืชหนึ่งไปใช้กับอีกพืช และให้ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ฉลากระบุพืชนั้น สำหรับมะนาวและส้มชนิดอื่นที่ไม่มีคำแนะนำเฉพาะ ให้ใช้ตามอัตราบนฉลาก
อ่านฉลากทุกครั้ง ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ฉลากระบุพืชและแมลงนั้น สวมถุงมือ หน้ากาก แว่นตา และเสื้อแขนยาวขณะผสมและพ่น เว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยวตามที่ฉลากกำหนด โดยเฉพาะทุเรียนและส้มที่ส่งออก ห้ามผสมอัตราเกินคำแนะนำเพราะคิดว่าจะได้ผลดีขึ้น และไม่มีสารใดรับประกันว่ากำจัดเพลี้ยไก่แจ้ได้หมด 100% ต้องสำรวจซ้ำหลังพ่นเสมอ
🔁 อะบาเม็กตินฆ่าเพลี้ยไก่แจ้ได้ไหม และเพลี้ยไก่แจ้ดื้อยา
อะบาเม็กติน (abamectin) อยู่ในกลุ่ม IRAC 6 แต่เอกสารของกรมวิชาการเกษตรและกรมส่งเสริมการเกษตรที่เราเปิดตรวจทั้งหมด ไม่มีฉบับใดแนะนำอะบาเม็กตินสำหรับเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียนหรือเพลี้ยไก่แจ้ส้ม และไม่พบงานทดลองในไทยที่ทดสอบสารนี้กับเพลี้ยไก่แจ้ จึงตอบไม่ได้ว่าได้ผลดีหรือไม่ ควรเลือกสารที่มีคำแนะนำของหน่วยงานรัฐและฉลากระบุพืชนั้นก่อน
เรื่องเพลี้ยไก่แจ้ดื้อยา ในไทยยังไม่พบรายงานที่เปิดตรวจได้ แต่ในฟลอริดา Coy และ Stelinski (2014) รายงานว่าค่า LD50 ของเพลี้ยไก่แจ้ส้มในแปลงสูงขึ้นช่วงปี 2009–2012 แล้วกลับลงมาใกล้ระดับปกติในปีต่อมา ผู้เขียนตั้งข้อสันนิษฐานว่าการที่ชาวสวนในพื้นที่เดียวกันวางแผนสลับกลุ่มสารร่วมกันอาจมีส่วนช่วย
หลักการของ IRAC คือสลับสารต่างกลุ่มกลไกการออกฤทธิ์ จัดการพ่นเป็นช่วง ๆ (spray window) และไม่ใช้สารกลุ่มเดียวกันกับแมลงรุ่นที่ต่อเนื่องกัน นำมาใช้กับเพลี้ยไก่แจ้ได้ดังนี้
- ไทอะมีทอกแซม ไดโนทีฟูแรน อิมิดาโคลพริด และโคลไทอะนิดิน อยู่กลุ่ม 4A ทั้งหมด สลับกันเองไม่ช่วยลดการดื้อยา
- สารผสมไทอะมีทอกแซม/แลมบ์ดา-ไซฮาโลทริน มีทั้ง 4A และ 3A ถ้ารอบก่อนใช้กลุ่มใดกลุ่มหนึ่งแล้ว ให้นับว่าใช้ซ้ำ
- ทุเรียนพ่นทุก 7–10 วันตลอดช่วงแตกใบอ่อน หลักทั่วไปคือแบ่งช่วงแตกใบอ่อนแต่ละรอบเป็นช่วงของกลุ่มสารเดียว แล้วรอบถัดไปเปลี่ยนกลุ่ม
- น้ำมันปิโตรเลียมจัดอยู่ใน UNM ซึ่ง IRAC ระบุว่าไม่ใช้นับในการสลับกลุ่ม
- ลดจำนวนครั้งที่ต้องพ่นด้วยการทำให้ใบอ่อนแตกพร้อมกัน และพ่นเฉพาะต้นที่แตกช้า
จดชื่อสาร กลุ่ม IRAC และวันที่พ่นไว้ทุกครั้ง ถ้าสวนเดียวกันใช้อิมิดาโคลพริดคุมเพลี้ยไฟช่วงออกดอกด้วย ก็ต้องนับรวมเป็นกลุ่ม 4A รอบเดียวกัน
🛡️ วิธีป้องกันเพลี้ยไก่แจ้ระยะยาว
การป้องกันระยะยาวคือการคุมรอบแตกใบอ่อน รักษาศัตรูธรรมชาติ และสำหรับส้มคือการไม่นำโรคกรีนนิ่งเข้าสวน รายการด้านล่างรวบรวมจากเอกสารของหน่วยงานไทยและงานวิจัยที่อ้างถึง
- ทุเรียน: บำรุงให้ใบอ่อนแตกพร้อมกันทุกรอบ สำรวจทุก 7 วันช่วงแตกยอด และพ่นสารเมื่อถึงเกณฑ์หรือเมื่อทุเรียนส่วนใหญ่แตกใบอ่อน
- ทุเรียน: ลดการพ่นสารทั้งสวนโดยไม่จำเป็น เพื่อให้แตนเบียนวงศ์ Encyrtidae และด้วงเต่าทำงานได้
- ส้มและมะนาว: ใช้ต้นกล้า กิ่งตอน และตาพันธุ์ที่สะอาด ผ่านการรับรองว่าปลอดโรค
- ส้มและมะนาว: ขุดต้นที่เป็นโรคกรีนนิ่งออกไปทำลาย แล้วปลูกใหม่ด้วยต้นปลอดโรค
- ส้มและมะนาว: ตรวจต้นแก้วรอบสวน ตัดยอดที่มีไข่และตัวอ่อนไปเผา
- สวนส้มปลูกใหม่: Koizumi และคณะแนะนำให้ใช้ตาข่ายกันแมลงช่วง 1–2 ปีแรก ปลูกแนวกันลม และรื้อพืชวงศ์ส้มเดิมออกก่อนปลูกใหม่
- ทุกพืช: ดูแลสวนต่อเนื่อง ไม่ปล่อยร้าง เพราะสวนร้างเป็นแหล่งสะสมเพลี้ยไก่แจ้ส้ม
เกษตรกรที่มีทั้งทุเรียนและส้มหรือมะนาวในสวนเดียวกันต้องแยกแผนให้ชัด เพราะเพลี้ยไก่แจ้สองชนิดนี้ไม่ข้ามพืชกัน ทุเรียนไม่เป็นพืชอาศัยของเพลี้ยไก่แจ้ส้ม และเอกสารกรมวิชาการเกษตรระบุพืชอาศัยของเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียนเพียงทุเรียน
📚 แหล่งอ้างอิง
- กรมวิชาการเกษตร รายงานผลงานวิจัย 2554: การคัดเลือกสารป้องกันกำจัดเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน (Allocaridara malayensis Crawford)
- กรมวิชาการเกษตร รายงานผลงานวิจัย 2555: การคัดเลือกสารป้องกันกำจัดเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน (ปีที่ 2)
- กรมวิชาการเกษตร (สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช): แมลงศัตรูของทุเรียน
- สำนักงานเกษตรจังหวัดตราด กลุ่มอารักขาพืช: ข่าวพยากรณ์และเตือนภัยการระบาดศัตรูพืช ก.ย. 2557 (เพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน)
- กระทรวงเกษตรฯ / กรมส่งเสริมการเกษตร: แจ้งเตือนศัตรูพืชระบาด “เพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน ในทุเรียน” (23 ก.ย. 2564)
- กระทรวงเกษตรฯ / กรมวิชาการเกษตร: เตือนภัยการเกษตร 7–20 ม.ค. 2569 (เพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน)
- กระทรวงเกษตรฯ: สถานการณ์ศัตรูพืชระบาด ข้อมูล ณ 19 ต.ค. 2565 (ศัตรูทุเรียน)
- กรมวิชาการเกษตร (สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช): การจัดการศัตรูส้มโอเพื่อการส่งออก ปีงบประมาณ 2558
- กรมวิชาการเกษตร รายงานผลงานวิจัย 2560: ชนิดแมลงศัตรูพืชนำเข้าและส่งออกของประเทศไทย (มะนาว)
- กรมวิชาการเกษตร รายงานผลงานวิจัย 2562: ประสิทธิภาพสารปฏิชีวนะควบคุมโรคกรีนนิ่งในต้นกล้าและกิ่งตอนส้ม
- กรมวิชาการเกษตร รายงานผลงานวิจัย 2562: การควบคุมโรคกรีนนิ่งของส้ม
- กรมวิชาการเกษตร รายงานผลงานวิจัย 2556: การเฝ้าระวังการแพร่กระจายของเพลี้ยไก่แจ้ในแหล่งปลูกส้มจังหวัดเชียงใหม่
- Koizumi et al. 1997, JARQ 31: Epidemiological aspects of citrus huanglongbing (greening) disease in Thailand
- UF/IFAS EDIS IN160 (Featured Creatures): Asian citrus psyllid, Diaphorina citri
- UF/IFAS EDIS IN907 (Featured Creatures): Diaphorencyrtus aligarhensis, parasitoid of Asian citrus psyllid
- Coy & Stelinski 2014, Citrus Industry (UF/IFAS CREC): Update on insecticide resistance in the Asian citrus psyllid
- Psyllids.org: Psyllids of economic importance
- Wikipedia: Allocarsidara (อ้างอิง Burckhardt, Ouvrard & Percy 2021, European Journal of Taxonomy 736)
- IRAC: Mode of Action Classification brochure
- CropLife Australia: Insecticide Mode of Action Table (2023)
🌱 ปลูกต้นไม้อยู่แล้ว อยากมีรายได้เพิ่ม?
เปลี่ยนต้นไม้ที่คุณปลูกให้เป็นรายได้ เปิดร้านบน KASETIDEA Market ได้ง่ายๆ ไม่กี่นาที มีหน้าร้านออนไลน์ของตัวเอง ให้ลูกค้าทั่วประเทศหาคุณเจอ
❓ คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
เพลี้ยไก่แจ้ ใช้ยาอะไร
ในทุเรียน กรมวิชาการเกษตรแนะนำ เช่น ไทอะมีทอกแซม 25% WG 8 กรัม ไดโนทีฟูแรน 10% WP 15 กรัม อิมิดาโคลพริด 70% WG 5 กรัม หรือแลมบ์ดา-ไซฮาโลทริน 2.5% EC 10 มิลลิลิตร ต่อน้ำ 20 ลิตร พ่นทุก 7–10 วันในช่วงแตกใบอ่อนเมื่อระบาดมาก สำหรับเพลี้ยไก่แจ้ส้ม มีคำแนะนำในส้มโออีกชุดหนึ่งซึ่งใช้อัตราต่างกัน ต้องอ่านฉลาก สลับกลุ่ม IRAC และเว้นระยะก่อนเก็บเกี่ยว
เพลี้ยไก่แจ้กินได้ไหม
ไม่พบแหล่งข้อมูลทางวิชาการที่ระบุว่าเพลี้ยไก่แจ้เป็นแมลงกินได้ เพลี้ยไก่แจ้เป็นแมลงศัตรูพืชตัวเล็กเพียง 3–5 มิลลิเมตร และในสวนมักมีการพ่นสารฆ่าแมลง จึงไม่ควรเก็บมากิน ส่วนถ้าหมายถึงเพลี้ยไก่แจ้กินอะไร คำตอบคือดูดน้ำเลี้ยงจากใบอ่อนและยอดอ่อนของทุเรียนหรือพืชวงศ์ส้ม
เพลี้ยไก่แจ้เกิดจากอะไร
เพลี้ยไก่แจ้ไม่ได้เกิดขึ้นเองจากต้นไม้ แต่มาจากตัวเต็มวัยที่เคลื่อนย้ายเข้ามาวางไข่ในใบอ่อน ลมพัดพา หรือติดมากับต้นกล้า ประชากรเพิ่มมากช่วงต้นแตกใบอ่อน โดยเฉพาะเมื่อทุเรียนในสวนแตกใบอ่อนไม่พร้อมกัน และสวนส้มที่ถูกทิ้งร้างเป็นแหล่งสะสมเพลี้ยไก่แจ้ส้ม
อะบาเม็กตินฆ่าเพลี้ยไก่แจ้ได้ไหม
ยังไม่มีข้อมูลยืนยัน เอกสารของกรมวิชาการเกษตรและกรมส่งเสริมการเกษตรที่ตรวจสอบไม่มีฉบับใดแนะนำอะบาเม็กติน (IRAC กลุ่ม 6) สำหรับเพลี้ยไก่แจ้ทุเรียนหรือเพลี้ยไก่แจ้ส้ม และไม่พบงานทดลองในไทยที่ทดสอบกับเพลี้ยไก่แจ้ ควรเลือกสารที่หน่วยงานรัฐแนะนำและฉลากระบุพืชนั้นก่อน
เพลี้ยไก่แจ้ส้มอันตรายอย่างไร
เพลี้ยไก่แจ้ส้มเป็นพาหะของโรคกรีนนิ่งหรือโรคใบเหลืองต้นโทรม ดูดกินเพียงราว 15 นาทีก็อาจรับเชื้อได้ และถ้าดูดกิน 1 ชั่วโมงขึ้นไปติดเชื้อเกือบทั้งหมด แมลงที่มีเชื้อถ่ายทอดได้ตลอดชีวิต ต้นที่เป็นโรคจะใบเหลือง ต้นโทรม ผลเล็ก และร่วง โรคนี้เข้าทำลายส้มทุกชนิดที่ปลูกเป็นการค้า จึงต้องคุมเพลี้ยและใช้กิ่งพันธุ์ปลอดโรค
🌱 พืชที่มักพบแมลงนี้
แมลงศัตรูพืชนี้มักพบในพืชดังต่อไปนี้
💥 ลักษณะการทำลาย
ลักษณะความเสียหายที่เกิดจากการทำลายของแมลง
ที่ใบอ่อนทุเรียน: เป็นจุดสีเหลือง ใบเล็ก ไม่เจริญเติบโต
ที่ใบอ่อนทุเรียนเมื่อระบาดมาก: หงิกงอ แห้ง และร่วง
ที่ใบอ่อนที่ยังไม่คลี่: แห้งและร่วง มีตุ่มไข่สีเหลืองหรือน้ำตาลในเนื้อใบ
ที่ผิวใบ: สารเหนียวสีขาวจากตัวอ่อน แล้วมีเชื้อราขึ้น
ที่ยอดอ่อนทุเรียน: แห้งตายเมื่อระบาดหนัก
ที่ยอดอ่อนส้มและมะนาว: ตัวอ่อนสีเหลืองตาแดงเกาะ ขับสารขาวเป็นเส้น ใบหงิกเหี่ยว
ทั้งต้นส้ม (โรคกรีนนิ่งที่เพลี้ยไก่แจ้ส้มนำมา): ใบเหลือง เส้นใบเขียว ใบเล็กหนา ต้นโทรม ผลร่วง
🛒 สินค้าแนะนำสำหรับกำจัดแมลง
⚡ ผลิตภัณฑ์คุณภาพที่แนะนำสำหรับการกำจัดและป้องกัน
📚 อ่านต่อ: โรคและแมลงที่เกี่ยวข้อง
📅 เผยแพร่ 10 พ.ย. 2026






